فتن
ف - ت - ن
جذر- الورود: ٦٠
- الآيات: ٥٨
- الصيغ: ٢٩
- المعاجم: ١٣
Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir. Mihnet ise madenin parlaklığını ortaya çıkarmak için tavlamak veya pasını silmektir. İmtihan kişinin kendini göstermesi, fitne ise kişinin dayanaklılığını artırmasıdır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir. Mihnet ise madenin parlaklığını ortaya çıkarmak için tavlamak veya pasını silmektir. İmtihan kişinin kendini göstermesi, fitne ise kişinin dayanaklılığını artırmasıdır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٤٢٧باب التاء والنون والفاء معهما
ن ت ف، ن ف ت، ت ن ف، ف ت ن مستعملات
نتف:
النَّتْفُ: نَزْعُ الشَّعْر والريش وما أَشْبَهَها، والنُّتافةُ ما انتُتِفَ من ذلك.
وأنتَفَ الشيء: أمكَنَ نَتْفُه.
نفت:
نَفَتَتِ القِدْر تَنْفِت نَفَتاناً إذا غَلا المَرَقُ فهيا فلزِقَ بجوانِب القِدْر فيَبِسَ عليه، فذلك النَّفتُ، وانضِمامُه النَّفَتانُ حيث بَهُمُّ المَرَق بالغَلَيان، يقال: نَفَتَتِ القِدْرُ إذا رَمَت مثلَ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٣٣الفِتْنَةُ: الامتحان والاختبار. تقول: فَتَنْتُ الذهبَ، إذا أدخلتَه النار لتنظر ما جودته. ودينارٌ مَفْتونٌ. قال الله تعالى: "إنَّ الذين فَتَنوا المؤمنين". ويسمَّى الصائغُ الفتَّان، وكذلك الشيطان. وفي الحديث: "المؤمن أخو المؤمن يسعهما الماء والشجر ويَتَعاونانِ على الفَتَّانِ". وقال الخليل: الفَتْنُ: الإحراق. قال الله تعالى: "يوم هم على النارِ يُفْتَنونَ". وورِقٌ فَتينٌ، أي فضَّةٌ محرقة. ويقال
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٨٩٠ت ن ف
تنف ، نفت ، فتن ، نتف ، تفن : ( مستعملة ) .
( تفن ) : روى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : التَّفْنُ الوَسَخُ ، والفَتْنُ الإحراق بالنار ، وما أشبهها .
نتف : الليث : النتف نزع الشعر والريش وما أشبهها ، والنُّتَافة ما انْتَتَفَ من ذلك .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : أنه كان إذا ذُكر الأصمعي : قال ذاكَ رَجُلُ نُتَفٍ قلت : أراد أنه لم يَسْتَقْصِ كلامَ العرب ، إنما حَفِظَ الوَخْزَ والخَطِيئة منه
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٨٩٦(باب الفاء والتاء وما يثلثهما)
(فـتح) الفاء والتاء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ الإغلاق.
يقال: فتحت البابَ* وغيرَه فتحاً. ثمَّ يحمل على هذا سائرُ ما في هذا البناء. فالفَتْح والفُِتاحة: الحُكْم. والله تعالى الفاتح، أي الحاكم. قال الشَّاعر([1]) في الفُِتاحة:
ألاَ أَبْلِغْ بني عوفٍ رسولاً *** بأنِّي عن فتاحتكم غنيُّ([2])
والفَتح: الماء يَخرُج من عينٍ أو غيرها. والفَتْح. النَّصر والإظفار.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬١٤١- أصل الفتن: إدخال الذهب النار لتظهر جودته من رداءته، واستعمل في إدخال الإنسان النار. قال تعالى: ﴿يوم هم على النار يفتنون﴾ [الذاريات/ 13]، ﴿ذوقوا فتنتكم﴾ [الذاريات/14]، أي: عذابكم، وذلك نحو قوله: ﴿كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب﴾ [النساء/56]، وقوله: ﴿النار يعرضون عليها...﴾ الآية [غافر/46]، وتارة يسمون ما يحصل عنه العذاب فيستعمل فيه. نحو قوله: ﴿ألا في الفتنة سقطوا﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٣٦ف ت ن
أعوذ بالله من الفتّان وهو الشيطان واستغوتهم الفتّان أي الشياطين.
وهو مفتون بالدنيا ومفتَتَن ومفتَتِن وقد فتنته الدنيا وأفتنته.
وبينهم فتنة أي حرب.
وبو ثقيف يتفاتنون أبداً أي يتحاربون.
ودينار مفتون: فتن بالنار وكلّ شيء أدخل النار فقد فتن.
قال الحارثي: تثعلبت لي أن خلتني بك واقعاً وقد يفتن المكواة والعير يضرط والناس عبيد الفتانين وهما الدرهم والدينار.
وفي الحدث "
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٣٩١الأَزهري وغيره: جِماعُ معنى الفِتْنة الابتلاء والامْتِحانُ والاختبار، وأَصلها مأْخوذ من قولك فتَنْتُ الفضة والذهب إِذا أَذبتهما بالنار لتميز الرديء من الجيِّدِ، وفي الصحاح: إِذا أَدخلته النار لتنظر ما جَوْدَتُه، ودينار مَفْتُون. والفَتْنُ: الإِحْراقُ، ومن هذا قوله عز وجل: يومَ هم على النارِ يُفْتَنُونَ؛ أَي يُحْرَقون بالنار. ويسمى الصائغ الفَتَّان، وكذلك الشيطان، ومن هذا قيل للحجارة السُّود التي
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬١٧٨* ف ت ن * * الفِتْنَةُ * الاختبار والامتحان تقول * فَتَنَ * الذهب يفْتِنه بالكسر * فِتْنَةً * و * مَفْتُونا * أيضا إذا أدخله النار لينظر ما جودته ودينار * مَفْتُونٌ * أي مُمتحن وقال الله تعالى ﴿إن الذين فَتَنوا المُؤمنين والمُؤمنات﴾ أي حرَّقوهم ويُسمى الصائغ * الفَتَّانُ * وكذا الشيطان وفي الحديث ﴿المؤمن أخو المؤمن يسعهما الماء والشجر ويتعاونان على * الفَتَّانِ *﴾ يروى بفتح الفاء على أنه واحد
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٢٥٩: ( الفَتْنُ ، بالفتحِ ) ، ذِكْرُ الفتْحِ مُسْتدركٌ لأنَّه مَفْهومٌ مِن إطْلاقِه : ( الفَنُّ والحالُ ؛ ومنه ) قوْلُ عَمْرو بنِ أَحْمر الباهِلِيّ :
إمَّا على نَفْسِي وإمَّا لَهاو ( العَيْشُ فِتْنَان ) فَحُلْوٌ ومُرْ ( أي ) ضَرْبانِ و ( لَوْنانِ حُلْوٌ ومُرٌّ ) ؛ وقالَ نابِغَةُ بَني جعْدَةَ :
هما فَتْنَانِ مَقْضِيٌّ عليهلِسَاعَتِه فآذَنَ بالوَداعِ ( و ) الفَتْنُ : ( الإِحْراقُ ) بالنَّارِ . يقالُ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٩٥٠فَتَنَهُ
1 فَتَنَهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. فَتِنَ , (M,) inf. n. فَتْنٌ, (S, M, K,) [and quasi-inf. n., in this and other senses, فِتْنَةٌ,] He burned it (T, * S, * M, K *) in the fire. (M.) Hence, [in the Kur li. 13,] يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ (T, * S, M, K *) i. e. [The day, or on the day, accord. to two different readings, (يَوْمُ and يَوْمَ, the latter of which is the more
فَتَنَهُ 1 فَتَنَهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. فَتِنَ , (M,) inf. n. فَتْنٌ, (S, M, K,) [and quasi-inf. n., in this and other senses, فِتْنَةٌ,] He burned it (T, * S, * M, K *) in the fire. (M.) Hence, [in the Kur li. 13,] يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ (T, * S, M, K *) i. e. [The day, or on the day, accord. to two different readings, (يَوْمُ and يَوْمَ, the latter of which is the more common,)] when they shall be burned (T, S, M, K) with the fire [of Hell]. (T.) And [in the Kur lxxxv. 10,] اـِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ Verily they who burned the believing men and the believing women (T, S *) in the fire kindled in the trench, or pit; throwing them therein. (T.) This is said to be the primary signification of the verb. (TA.) ― -b2- And He melted it with fire, (T,) or put it into the fire, (S, Msb,) namely, gold, (T, S, Msb,) and silver, in order to separate, or distinguish, (T, Msb,) the bad from the good, (T,) or the good from the bad, (Msb,) or to see what was its [degree of] goodness. (S.) ― -b3- And hence, accord. to Er-Rághib, الفَتْنُ is used as meaning The causing a man to enter into fire [app. by way of trial, or probation], and [in like manner] into a state of punishment, or affliction: (TA:) [and it is also used as meaning the slaying another; whence, in the Kur iv. 102,] اـِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا means [If ye fear that those who have disbelieved] may slay you; and in like manner in the Chapter of Yoonus [i. e. in x. 83], أَنْ يَفْتِنَهُمْ means ان يَقْتُلَهُمْ. (T. [In the TA, these two exs. are misplaced, or something has been omitted before them by a copyist.]) ― -b4- [Hence also,] one says, فَتَنَهُ, aor. فَتِنَ , (K, TA,) inf. n. فَتْنٌ, (TA,) He, or it, caused him to fall into الفِتْنَة; (K, TA;) i. e. trial; and affliction, distress, or hardship; [generally meaning an affliction whereby some good or evil quality is put to the test;] (TA;) as also ↓ اِفْتَتَنَهُ; and ↓ فتّنهُ; (K, TA;) but this, of which the inf. n. is تَفْتِينٌ, has an intensive signification; (S;) and ↓ أَفْتَنَهُ; (K, TA;) which last is rare, or rather, accord. to As, [though app. not in this sense, but in another, to be mentioned in what follows,] is not allowable: (TA:) the first of these verbs is trans. and intrans.: (S, K, TA:) you say also, فَتَنَ, (AZ, T, S, K, TA,) aor. فَتِنَ , (AZ, T, K,) inf. n. فُتُونٌ, (AZ, T, S, TA,) He fell into فِتْنَة [i. e. trial, or affliction, &c.]; (AZ, T, K;) as also ↓ اِفْتَتَنَ: (K:) or the former signifies he shifted from a good, to an evil, state or condition: or, accord. to En-Nadr, one says ↓ اِفْتَتَنَ and اُفْتُتِنَ, both meaning the same; and this is correct; but فَتَنَ as quasi-pass. of فَتَنْتُهُ [i. e. as intrans.] is of weak authority: (T:) and ↓ اُفْتُتِنَ, said of a man, [as also اِفْتَتَنَ,] and فُتِنَ, signify the same, (S, M,) accord. to AZ, (M,) i. e. he was smitten by a فِتْنَة [or trial, &c.,] so that his wealth, or property, or his intellect, departed: and likewise he was tried, or tested: (S:) and accord. to AZ, one says, of a man, ↓ أُفْتِنَ, [if not a mistranscription for اُفْتُتِنَ, as above,] with damm, meaning فُتِنَ: (TA:) [and فَتَنَهُ has فُتُونٌ also as an inf. n.:] it is said in the Kur [xx. 41], وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا (S) i. e. And we tried thee with a [severe] trying: or the noun in this instance is pl. of فَتْنٌ; or of فِتْنَةٌ, formed by disregard of the ة, like حُجُوزٌ and بُدُورٌ which are [said to be] pls. of حُجْزَةٌ and بَدْرَةٌ; so that the meaning is, we tried thee with several sorts of trying: (Bd:) or, as some say, and we purified thee with a [thorough or an effectual] purifying [like that of gold, or silver, by means of fire]: (TA:) [in many instances] فَتَنَهُ, aor. فَتِنَ , [inf. n. فَتْنٌ,] signifies He tried, or tested, him; whence, in the Kur ix. 127, يُفْتَنُونَ means They are tried, or tested, by being summoned to war, against unbelievers or the like; or, as some say, by the infliction of punishment or of some evil thing. (M.) فَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ, in the Kur [lvii. 13], means Ye caused yourselves to fall into trial and punishment. (TA.) And وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ, in the Kur xxix. 1, is expl. as meaning While they are not tried in their persons and their possessions so that he who has true faith may be known from others by his patient endurance of trial. (T.) And the saying, in a trad., اـِنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِى القُبُورِ means [Verily ye shall be tried, or tested, in the graves by] the questioning of [the two angels] Munkar and Nekeer. (TA.) [See also مَفْتُونٌ, which is said to be an inf. n., and syn. with فِتْنَةٌ, meaning خِبْرَةٌ, or with فُتُونٌ (mentioned above as an inf. n. of the intrans. v. فَتَنَ), meaning جُنُونٌ; as well as a pass. part. n.] ― -b5- And فَتَنَهٌ, (M, TA,) inf. n. فَتْنٌ, (TA, [or perhaps فُتُونٌ, as in the next following sentence]) also signifies He made him (a man, M) to turn from, or quit, (M, TA,) the predicament in which he was, (M,) or the right course: (TA:) whence, in the Kur [xvii. 75], وَاـِنْ كَادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِى أَوْحَيْنَا اـِلَيْكَ (M, TA) i. e. [And verily they were near to] their making thee to turn [from that which we had revealed to thee]: thus this saying has been explained. (TA.) [And He, or it, seduced him; or tempted him: thus it may often be well rendered, agreeably with what next precedes and what next follows, and with explanations of its act. part. n. and of فِتْنَةٌ.] And one says, فَتَنَ المَالُ النَّاسَ, aor. فَتِنَ , inf. n. فُتُونٌ, [or perhaps فَتْنٌ, as in the next preceding sentence,] meaning Wealth, or property, inclined, or attracted, to it, men, or mankind: and فُتِنَ فِى دِينِهِ and ↓ اُفْتُتِنَ, both in the pass. form, He declined [or was made to decline] from [the right way in] his religion. (Msb.) And فَتَنَهُ, aor, فَتِنَ , inf. n. فَتْنٌ and فُتُونٌ, (M, K,) He, or it induced in him admiration, or pleasure; (M, * K, * TA;) as also ↓ أَفْتَنَهُ [respecting which see what here follows]: (M, K:) and one says, of a woman, فَتَنَتْهُ, (T, S,) meaning [She enamoured him; or captivated his heart; i. e.] she bereaved him of his heart, or reason, (دَلَّهَتْهُ, [thus in several copies of the S, in one of my copies بَلَّهَتْهُ,] and [so affected him that] he loved her; (S;) as also ↓ أَفْتَنَتْهُ; (T, S;) the former of the dial. of El-Hijáz, and the latter of the dial. of Nejd; (T, S; *) but ↓ افتنتهُ, (T, S,) or افتنهُ, (M,) was disallowed by As, (T, S, M,) and he paid no regard to a verse mentioned to him as an ex. thereof, (T,) [or] he ignored a verse cited to him as an ex. of the pass. part. n. from an أُرْجُوزَة of Ru-beh, not knowing it therein; (M;) most of the lexicologists, however, allow both: (T:) Sb says that فَتَنَهُ signifies he put [or occasioned] in him فِتْنَة; and ↓ افتنهُ, he caused الفِتْنَة to come to him [or to affect him]; (M;) or he said that the latter means he made him to be فَاتِن: (TA voce حَزَنَهُ:) and one says also, of a man, فُتِنَ بالْمَرْأَةِ and ↓ اُفْتُتِنَ [both meaning He was enamoured by the woman]. (T.) ― -b6- And one says also, of a man, فَتَنَ, aor. فَتِنَ , inf. n. فُتُونٌ, meaning He desired الفُجُور [i. e. the committing of adultery or fornication]: (AZ, TA:) or فَتَنَ اـِلَى النِّسَآءِ, inf. n. فُتُونٌ, he desired الفُجُور (T, M, K, TA) with women or the women; as also فُتِنَ اـِلَيْهِنَّ. (M, K, TA.)
2 فَتَّنَ see the preceding paragraph, former half.
مُفَاتَنَةٌ 3 مُفَاتَنَةٌ ذ [The occasioning فِتْنَة (meaning conflict, or discord, or the like,) with another]. (TA in art. عرم: see 3 in that art.)
4 أَفْتَنَ see 1, former half, in two places: and also in the latter half, in four places.
بَنُو ثَقِيفٍ يَتَفَتَّنُونَ أَبَدًا 5 بَنُو ثَقِيفٍ يَتَفَتَّنُونَ أَبَدًا ذ means يَتَحَارَبُونَ [i. e. The sons of Thakeef (the tribe so called) contend in war, one with another, ever]. ― -b2- تَفَتَّنَنِى: see 5 in art. عجب, where it is said to be syn. with تَصَبَّانِى.
8 اـِفْتَتَنَ see 1, former half, in four places: and also in the latter half, in two places.
فَتْنٌ فَتْنٌ ذ A sort, or species; and a state, or condition; syn. ضَرْبٌ, (T, M, K,) and فَنٌّ, (T, K,) and لَوْنٌ, (M, K,) and حَالٌ. (T, K.) Hence the saying of 'Amr Ibn-Ahmar El-Báhilee, اـِمَّا عَلَى نَفْسٍ وَاـِمَّا لَهَا وَالعَيْشُ فَتْنَانِ فَحُلْوٌ وَمُرْ [Either against a soul or for it; life being of two sorts, or conditions, sweet and bitter; مُرْ being for مُرٌّ]; (T; and the latter hemistich, without the incipient و, is cited in the K;) thus as related by some: but as related by Aboo-Sa'eed [As], he said فَنَّانِ, i. e. ضَرْبَانِ: and as related by Aboo- 'Amr Esh-Sheybánee, فِتْنَانِ [with kesr]; and [he seems to have held that the poet meant two-sided; for] he says that ↓ الفِتْنُ signifies النَّاحِيَةُ. (T.) ― -b2- And الفَتْنَانِ, (K, TA, [in the CK, erroneously, الفُتْنانِ,]) dual of الفَتْنُ, (TA,) signifies The first and last parts of the day; or the early part of the morning and the late part of the evening: (K, TA:) because they are two states, or conditions, and two sorts. (TA.)
فِتْنٌ فِتْنٌ ذ : see the next preceding paragraph.
فِتْنَةٌ فِتْنَةٌ ذ A burning with fire. (T.) ― -b2- And The melting of gold and of silver (K, TA) in order to separate, or distinguish, the bad from the good. (TA.) ― -b3- And [hence, or] from فَتَنَ signifying “ he melted, ” (T,) or from that verb as signifying “ he put into the fire, “ (Msb,) gold, and silver, “ for that purpose, ” (T, Msb,) it signifies A trial, or probation; (IAar, T, S, M, K, TA;) and affliction, distress, or hardship; (TA;) and [particularly] an affliction whereby one is tried, proved, or tested: (IAar, T, S, K, TA:) this is the sum of its meaning in the language of the Arabs: (T, TA: *) or the trial whereby the condition of a man may be evinced: this, accord. to Zj, may be the meaning in the Kur v. 45: (M:) or a mean whereby the condition of a man is evinced, in respect of good and of evil: (Kull:) [hence it often means a temptation:] and ↓ مَفْتُونٌ signifies the same as فِتْنَةٌ, (S, M, K,) meaning a trial: (K:) the pl. of فِتْنَةٌ is فِتَنٌ. (Msb.) It proceeds from God and from man: (Er-Rághib, TA:) [there are many instances of its proceeding from God in the Kur; for ex., in xxxvii. 61,] اـِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ i. e. [Verily we have made it to be] a trial [to the wrongdoers] is said in relation to the tree Ez-Zakkoom; the existence of which they disbelieved; for when they heard that it comes forth in the bottom of Hell, they said, Trees become burned in the fire; then how can they grow therein? (M.) [And hence] it signifies also Punishment, castigation, or chastisement. (T, M, K.) And Slaughter: (T:) and civil war, or conflict occurring among people: (M:) and slaughter, and war, and faction, or sedition, among the parties of the Muslims when they form themselves into parties: (T:) and discord, dissension, or difference of opinions, among the people. (IAar, T, K.) A misleading; or causing to err, or go astray: (T, K:) [seduction; or temptation: or a cause thereof; such as] the ornature, finery, show, or pomp, and the desires, or lusts, of the present life or world, whereby one is tried: (T:) and wealth, or children; (T, K, TA;) because one is tried thereby: (TA:) and women; than whom, the Prophet said, there is no فِتْنَة more harmful to men: (T:) and a cause of one's being pleased with a thing; (T, M, K;) as in the saying لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ [in the Kur x. 85, i. e. Make not us to be a cause of pleasure to the wrongdoing people]; meaning, make not them to prevail over us, so as to become pleased with their unbelief and to think that they are better than we. (T.) Also Madness, insanity, or diabolical possession; (T, K;) and so ↓ فُتُونٌ and ↓ مَفْتُونٌ. (T.) And Error; or deviation from the right way. (M, K.) And Infidelity; or unbelief: (T, M, K:) thus in the saying, [in the Kur ii. 187,] وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ [And infidelity, or unbelief, is more excessive than slaughter: and the like is said in ii. 214]. (T.) And A sin, a crime; or an act of disobedience for which one deserves punishment. (M, K.) And Disgrace, shame, or ignominy. (M, K.) فِتْنَةُ الصَّدْرِ signifies الوَسْوَاسُ [app. as meaning The devil's prompting, or suggesting, of some evil idea]: فِتْنَةُ المَحْيَا, The being turned from the [right] road: فِتْنَةُ المَمَاتِ, The being questioned in the grave [by the two angels Munkar and Nekeer]: فِتْنَةُ الضُّرِّ, The sword: and فِتْتَةُ السُّرِّ, Women. (TA.) [And الفِتْنَةُ العَمْيَا is a phrase used in the present day as meaning Incurable evil or trouble.] -A2- [It is also the name now commonly given to The mimosa farnesiana of Linn.; (Delile's Floræ Ægypt. Illustr. no. 962;) called by Forskål (Flora Ægypt. Arab. p. lxxvii.) mimosa scorpioïdes.]
فِتَانٌ فِتَانٌ ذ A covering, of leather, for the [camel's saddle called] رَحْل: (T, M, K:) pl. فُتُنٌ. (M.)
فُتُونٌ فُتُونٌ ذ : see فِتْنَةٌ, latter half. [It is an inf. n. of 1 in several senses.]
فَتِينٌ فَتِينٌ ذ , applied to silver (وَرِق, i. e. فِضَّة), Burnt. (S.) ― -b2- [Hence,] Black stones; as though burnt with fire. (T.) And A [stony tract such as is called] حَرَّة, (S,) or like a حَرَّة, (Sh, T,) as though the stones thereof were burnt: (Sh, T, S:) or a black حَرَّة: (K:) or a حَرَّة wholly covered by black stones, as though they were burnt: (M:) pl. فُتُنٌ: (Sh, T, M, K:) and فَتَائِنُ signifies black حِرَار [pl. of حَرَّةٌ]; (TA; [and the same is app. indicated in the T;]) as though its sing. were ↓ فَتِينَةٌ; and some say that this is a sing. [or n. un.], and that فَتِين is the pl. [or coll. gen. n.]; but as some relate a verse of El-Kumeyt which is cited as an ex. of فَتِينَة with the ة elided because ending the verse, it is فِتِينَ, and said to be pl. of فِتَةٌ, like as عِزِينَ is of عِزَةٌ. (T.) -A2- In the dial. of El-Yemen it signifies Short; and small. (TA.)
فَتِينَةٌ فَتِينَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.
فَتَّانٌ فَتَّانٌ ذ is an intensive epithet. (TA.) ― -b2- And signifies A goldsmith or silversmith: (S, K, TA:) because of his melting the gold and the silver in the fire. (TA.) ― -b3- And الفَتَّانَةُ signifies [The touch-stone; i. e.] the stone with which gold and silver are tried, or tested. (KT.) ― -b4- And the former, A man who tries, or tempts, much. (TA.) And الفَتَّانُ, The devil; (T, S, K;) who tries, or tempts, men, by his deceit, and his embellishing acts of disobedience; (T;) as also ↓ الفَاتِنُ; (M, K;) [each] an epithet in which the quality of a subst. predominates: (M:) pl. of the former فُتَّانٌ. (T, S.) And الفَتَّانَتَانِ, The dirhem and the deenár; (K, TA;) as though they tried, or tempted, men. (TA.) And likewise, (K,) or فَتَّانَا القَبْرِ, (M,) [The two angels] Munkar and Nekeer [who are said to examine and question the dead in the graves]. (M, K.) ― -b5- And A thief, or robber, (T. K,) who opposes himself to the company of travellers in their road. (T.)
فَاتِنٌ فَاتِنٌ ذ [is the act. part. n. of the trans. v. فَتَنَ; and as such] signifies Causing to err, or go astray, (T, S, M,) from the truth: (S:) hence the saying in the Kur [xxxvii. 162], مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ, (T, S, * M, *) which, accord. to Fr, means, Ye have not power [over him] to cause him to err, except him against whom it has been decreed that he shall enter the fire [of Hell]; فاتنين being made trans. by means of عَلَى because it implies the meaning of قَادِرِينَ, which is thus made trans.: (M:) Fr says, the people of El- Hijáz say مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ; and the people of Nejd, ↓ بِمُفْتِنِينَ, from أَفْتَنْتُ. (S.) ― -b2- See also فَتَّانٌ. -A2- It is also an epithet from the intrans. v. فَتَنَ; and as such is applied to a heart as signifying Falling into فِتْنَة [i. e. trial, or affliction, &c.; or in a state of trial, &c.]. (S, * TA.)
فَيْتَنٌ فَيْتَنٌ ذ A carpenter. (K.)
مُفْتَنٌ مُفْتَنٌ ذ : see مَفْتُونٌ. [And see also the different explanations of its verb.]
مُفْتِنٌ مُفْتِنٌ ذ : see an ex. of its pl. voce فَاتِنٌ.
مَفْتُونٌ مَفْتُونٌ ذ [pass. part. n. of 1; signifying Burned: &c.]. ― -b2- It is applied as an epithet to a deenár as meaning Put into the fire in order that one may see what is its [degree of] goodness. (S.) ― -b3- It signifies also Smitten by a فِتْنَة [or trial, &c.,] so that his wealth, or property, or his intellect, has departed: and likewise tried, or tested: (S:) or caused to fall into الفِتْنَة; (K, TA;) i. e. trial; and affliction, distress, or hardship; (TA;) as also ↓ مُفْتَنٌ. (K, TA.) And [particularly] Afflicted with madness, insanity, or diabolical possession. (T, K. *) [See also what here follows.] -A2- It is also syn. with فِتْنَةٌ; (T, S, M, K;) and, thus used, it is an inf. n., like مَعْقُولٌ &c. (T, S, M.) See فِتْنَةٌ, former half: and again, in the latter half. Hence, (T, M,) as some explain it, (M,) بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ, [in the Kur lxviii. 6,] (T, M,) meaning In which of you is madness: (T:) but some say that the ب is redundant; (M;) thus says AO; (T;) the meaning being أَيُّكُمُ الْمَفْتُونُ [Which of you is the afflicted with madness]; (T, M;) but Zj disallowed this: (T:) J says, [in the S,] that the ب is redundant, as in كَفَى بِاللّٰهِ شَهِيدًا, in the Kur [xiii. last verse, &c.], and [thus in copies of the S, app. a mistake for “ or ”] المفتون means الفِتْنَةُ, and is an inf. n. [&c.]: IB says, [in remarking upon this passage of the S,] if the ب be redundant, المفتون is the man, and is not an inf. n.; but if you make the ب to be not redundant, then المفتون is an inf. n. in the sense of الفُتُون. (TA.) [See also art. ب; p. 142, second col.; and p. 143, third col.]
مَفْتُونَةٌ مَفْتُونَةٌ ذ is [a term] applied to A number of black camels collected together (لَابَة سَوْدَآء), as though they were like the [stony tract called] حَرَّة, in blackness; as though they were burnt. (T.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٤٥فَتَنَ
فَتَنَ I ( n. ac. فَتْن 1 , فُتُوْن 27 ),
a. Roused, stirred up, excited ( to revolt ).
b. Enamoured; bewitched; deluded; seduced.
c. ( n. ac. فِتْنَة 2t &
مَفْتُوْن
مَفْتُوْن ),
a. Tested by fire, burned ( gold, silver ); tried; experimented on.
d. [ pass. ], Was tried; was tempted; was beguiled.
e. Tried, afflicted, tempted.
f. ( n. ac. فُتُوْن 27 ), [& pass. ], Was tried,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤٣٬٣١٦فتن
فَتَنَ - يَفْتِنُ - فِتْنَة - فَاتِن - مَفْتُوْن
فَتَنَ - يَفْتِنُ + كائن + كائناً: يضعه في محنة وشدة ليتبين حقيقة انتمائه لفئة أو تصنيف معين من حيث البناء والتكوين والقدرات إلخ: تشبه ما يتعارف عليه حالياً من فعل " اختبر وفحص " مع ملاحظة عدم وجود فعل " فحص واختبر " في القرآن الكريم
فَتَنَ - يَفْتِنُ + كائن + كائناً بـ + شيء: يفتنه بـ
الصيغ(٢٩)
- فِتْنَةٌFitne(فِعْلَةٌ)×١١
- فِتْنَةًFitne(فِعْلَةً)×١٠
- فَتَنَّاFitneledik(فَعَلْنَا)×٥
- الْفِتْنَةَFitne(الْفِعْلَةَ)×٣
- الْفِتْنَةِFitne(الْفِعْلَةِ)×٣
- يُفْتَنُونَFitnelenirler(يُفْعَلُونَ)×٣
- لِنَفْتِنَهُمْOnları fitnelememiz için(لِنَفْعِلَهُمْ)×٢
- وَالْفِتْنَةُFitneمعانٍ أخرى: ١(وَالْفِعْلَةُ)×٢
- الْمَفْتُونُFitnelenen(الْمَفْعُولُ)×١
- بِفَاتِنِينَFitneleyenler(بِفَاعِلِينَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٠ (الإجمالي: ٣٠٩)
- جعل
الآيات المشتركة: ١١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- بعض
الآيات المشتركة: ٦ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- حذر
الآيات المشتركة: ٣ · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
- ثقف
الآيات المشتركة: ٢ · Sigaf demirin dövüldüğü örs ve çekiç demektir
- حرف
الآيات المشتركة: ٢ · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
- قتل
الآيات المشتركة: ٦ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- صوب
الآيات المشتركة: ٤ · Sağanak yağmur demektir
- حيث
الآيات المشتركة: ٣ · Hayese sürülmüş tarla demektir
- قلب
الآيات المشتركة: ٦ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- خلل
الآيات المشتركة: ٢ · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
- سليمان
الآيات المشتركة: ٢ · Süleyman
- عند
الآيات المشتركة: ٦ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
الآيات التي ورد فيها(٥٨)
… وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ …
Fitne
وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ
Fitne
وَحَسِبُوا أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ فَعَمُوا وَصَمُّوا ثُمَّ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ عَمُوا وَصَمُّوا كَثِيرٌ مِنْهُمْ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ
Fitne
وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ
Fitne
وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Fitne
وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ
Fitne
وَإِنْ أَدْرِي لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَكُمْ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ
Fitne
… حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ذَلِكَ هُوَ …
Fitne
… لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Fitne
فَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَانَا ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِنَّا قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ بَلْ هِيَ فِتْنَةٌ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
Fitne
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فتن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بلو, محن, محص |
| Zıt Kök | خلص |
| Çekirdek Özet 1 | Altın ve gümüş gibi değerli madenleri saflığını anlamak ve cürufundan ayırmak üzere ateşe sokup eritmek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın inanç, ahlak ve sabır düzeyini ortaya çıkarmak amacıyla ağır sarsıntı, baskı, nimet veya zorlukla sınanması |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal arınmayı sağlayan, sahte ile gerçeği ayrıştıran dinamik kriz ve eleme mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fesat, anarşi ve bozgunculuk ile sınırlandırmak; Kur'an'daki varoluşsal deneme, ateşle arıtma ve dinden döndürme baskısı boyutlarını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فت | Açılma, kırılma, parçalara ayrılma, iç yapının dışa saçılması ve gevşeme. Bu çekirdek فتح (kapalı olanı açmak), فتق (birbirine yapışık olanı yarmak), فتل (lifleri büküp ayırmak), فتر (bağların gevşemesi) ve فتي (tazelik ve olgunlaşma) köklerinde somut olarak görülür. | ن | Çekirdeğin taşıdığı ayrışma ve yarılma hareketine süreklilik, içsel nüfuz ve cevherin derinliğine işleyen bir deneme boyutu ekleyerek madenin ateşle eriyip cürufunun ayrışması sürecini meydana getirir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, nefes, kenar ve dışarı çıkarma | Maddenin dış çeperinin açılmasını, saklı olanın açığa vurulmasını ve dışa vurum hareketini başlatır. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma ve nihai hedef | Sürecin bir ölçü, sınır ve belirleyici bir eşik dahilinde gerçekleştiğini, bir ölçüm noktasına ulaşıldığını simgeler. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, hareket, içsel canlılık ve derinlik | Test sürecinin cevherin derinliğine kadar inmesini, içteki gizli niteliğin sürekli bir hareketle yüzeye çıkmasını sağlar. |
| فتن | Dış çeperin açılarak içteki cevherin bir sınır ve ölçüm eşiğinde derinlemesine ayrıştırılması | Maddenin veya nefsin yüksek ısı ve basınç altında açılarak sahte kısımlarının dökülmesi, özün ise sınırda berraklaşarak ortaya çıkması hareketini bütünler. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Altın ve gümüşün ayarını anlamak, saflığını bozan yabancı maddelerden ayırmak için ateşe atılıp eritilmesi; ateşin etkisiyle kararmış volkanik taşlık araziye الفتين denilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Haris b. Hillize'ye atfedilen beyitte metalin kızgın demirle dağlanması ve sınanması bağlamında şu kullanım geçer: وقد يفتن المكواة والعير يضرط / Şair kızgın dağlama demirinin ateşe tutulup sınanmasını kökün yalın fiziksel anlamına dayandırır. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönem dilcilerinin ve A'şâ gibi şairlerin dilinde aklı baştan alan, kişiyi sarsan güzellik veya servet için de kullanılmıştır: لئن أفتنتني لهي بالأمس أفتنت / سعيدا فأضحى قد قلى كل مسلم / İfadede gönlün şiddetli bir cazibe karşısında sarsılıp direncinin sınanması anlatılır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinin genelinde فتن kökü, içsel olarak erime, dönme, sarsılma ve ayartılma semantik ekseniyle ilişkilenir. Erken Semitik katmanda kökün belirgin biçimde Arapça ve Güney Sami sahasında madencilik ve ateşle arındırma ekseninde özelleştiği, Kuzeybatı Sami dillerinde ise doğrudan aynı üçlü kök yerine benzer biliteral tabanlardan türeyen ve çözülme, dağılma veya şaşkınlığa düşme anlamı taşıyan formların bulunduğu görülür. Süryanice ve İbranicede kalbin çelinmesi veya akıl karışıklığı durumları için kökle sesdeş veya yakın anlamlı türevlerin izi sürülse de, madenin ateşte tasfiye edilmesi anlamındaki teknik kullanım Arapçanın özgün ve korunmuş semantik çekirdeğini teşkil eder. Bu durum, kökün Arap Yarımadası'ndaki maden eritme zanaatıyla sıkı bağını ve oradan ahlaki-teolojik alana taşındığını belgeler.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فتن kökünün maden ergitme zanaatından türeyişi | Altının ateşte eritilerek cürufundan arıtılması fiziksel eyleminden, kalbin şiddetli olaylarla elenip olgunlaşması soyut anlamına geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki paralel kökler | İbranicede פתה (ayartılmak, aldanmak, saflıkla kapılmak) ve Süryanicede fitne/ayartma semantiğiyle temas eden yapılar mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ayrışma ve yanma kökleri | Ateş, ayrıştırma ve eleme eylemlerini bağlayan ilksel ses öbekleriyle zayıf temaslar tespit edilmiştir. | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فتن | Anlamlı | Ateşte eritip saflaştırma, sınama | Madeni eriterek saflığını ölçmek; insanı zorluk ve nimetle imtihan etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فنت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| تفن | Anlamlı | Kir, pas ve hizmetçilik | Bedene veya eşyaya yapışan kir ve pas tabakası; az çalışma | Tahdhīb al-Lugha kaydında müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| تنف | Anlamlı | Çöl, susuz ve ıssız geniş arazi | İnsanın dayanıklılığını test eden susuz çöl parçası | Ortak zorluk ve deneme bağı; Kur'an'da geçmez |
| نفت | Anlamlı | Öfkeyle soluma, püskürtme, kaynama | Yanıcı madde, zift (neft); öfkesinden köpürme hareketi | Ateş ve hararet ekseninde semantik temas; Kur'an'da geçmez |
| نتف | Anlamlı | Koparma, yolma, çekip çıkarma | Bir şeyin üzerinden parçaları tek tek çekip ayırma | Parçalama ve ayıklama yönüyle ortak çekirdek; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فتن | Merkez | Sınama, eritme, ayırma | Özü cüruftan ayırmak için yüksek ısı, baskı ve kriz uygulayarak deneme | Ateşle doğrudan temas ve şiddetli arıtma krizini merkezine alır |
| بلو | Komşu | İmtihan, yıpratma, açığa çıkarma | Zaman içinde eskitme, sorumluluk yükleme yoluyla insanın durumunu ortaya çıkarma | İnsanın yıpranarak denenmesini ve halinin bilinir kılınmasını vurgular |
| محن | Komşu | Zahmetle arıtma, tavlama | Madenin tavlanması veya derinin terbiye edilmesi gibi eziyetle terbiye etme | Çekilen cefa ve sıkıntının kişiyi olgunlaştırma işlevine odaklanır |
| محص | Komşu | Saflaştırma, ayıplardan temizleme | Karışık olanı ayrıştırıp katıksız hale getirme, arındırma | Cürufun atılıp yalnızca tertemiz cevherin kalması neticesini bildirir |
| خلص | Zıt | Katışıksızlık, kurtulma, duruluk | Karışıklığın, cürufun ve dış etkinin tamamen sona erip özün berraklaşması | Deneme sürecinin bitip saf cevherin ortaya çıkmış halidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فتن | Ateşte eriterek sınama | Madeni cürufundan ayırma; insanı krizle test etme | Kesin |
| Latince | examinare, probare, tentare | Terazide tartmak, sınamak, ateşte denemek | examinare kefenin hareketini ve tetkiki; tentare ise sarsarak denemeyi ifade eder | Güçlü |
| İngilizce | crucible, assay, ordeal | Ateş potası, saflık testi, ağır sınav | crucible eritme potasını ve dönüştürücü krizi tam karşılar; ordeal ise acı veren sınavdır | Güçlü |
| Almanca | Schmelztiegel, Läuterung, Prüfung | Ergitme potası, arınma, zorlu sınav | Schmelztiegel kökün maden eritme tabanını; Läuterung ise arındırıcı ıstırabı verir | Güçlü |
| Fransızca | creuset, éprouver, épreuve | Potada eritme, zorlu denemeden geçirme | creuset maddi ve manevi çetin dönüşüm potasını karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Ateşle azap edilme ve yakılma | Hakiki fiziksel yakılma ve cehennem azabı | Ahirette suçluların ateşe sokularak azap edilmeleri bağlamında: Zâriyât 51:13, Zâriyât 51:14 |
| Şirk, baskı ve dinden döndürme zulmü | İnanca yönelik öldürmekten beter sosyal baskı | Müşriklerin müminleri dinlerinden vazgeçirmek için kurduğu terör ve baskı: Bakara 2:191, Bakara 2:217 |
| İlahî sınav ve ayıklanma süreci | Müminin iç kalitesini ortaya çıkaran krizler | İnsanların yalnızca iman ettik demekle bırakılmayıp sınanması: Ankebût 29:2, Tâhâ 20:85 |
| Nimet, zenginlik ve evlatla denenme | İnsanın meylini ölçen imtihan vesileleri | Dünyalıkların insanı şımartıp haktan saptırma riski taşıyan birer araç oluşu: Enfâl 8:28, Tegâbün 64:15 |
| Ayartma, saptırma ve kandırma | Şeytanın veya nefsin kişiyi haktan kaydırması | Şeytanın insanı yanıltması veya kalbinde eğrilik olanların müteşabihlerin peşine düşmesi: Âl-i İmrân 3:7, A'râf 7:27 |
| İnsanın kendini helake sürüklemesi | Kendi nefsini aldatıp felakete düşürmek | Münafıkların kendi kendilerini aldatıp dünyevi hesaplarla helak etmeleri: Hadîd 57:14 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hayır ve şer problemi, adalet-i ilahiyye, tekvin | Allah'ın kulları günaha veya sapmaya sevk edip etmeyeceği; fitnenin faili meselesi | İmtihanın iradeyi yok etmeyen bir açığa çıkarma ve derecelendirme düzeneği olarak kavranması |
| Fıkıh | İç savaş (bağy), dinden dönme baskısı, kamu güvenliği | Fitne zamanında silah kullanmanın hükmü; can, mal ve din emniyetinin tehdit altında olması | Meşru otoritenin sarsıldığı ve adaletin zedelendiği toplumsal kriz hali |
| Tefsir | Mekkî ve Medenî ayetlerdeki kavramsal dönüşüm | Mekke'deki bedensel işkence anlamından Medine'deki siyasi ayrışma ve münafıklık olgusuna evrilme | Baskıdan içsel zaaf ve nifak potansiyeline doğru genişleyen semantik alan |
| Hadis | Ahir zaman alametleri, ümmet içi çatışmalar | Karanlık geceler gibi çöken belalar; ferasetin kaybolduğu, doğru ile yanlışın karıştığı dönemler | Doğruyu yanlıştan ayırmanın zorlaştığı, kalplerin sarsıldığı kolektif savrulma hali |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun yaratan karşısındaki sadakat ve teslimiyetinin ölçülmesi | İhlas ve riya ayrışması | Sahte dindarlık ile gerçek teslimiyeti ayırt etmek | Kişi ateş potasından geçerek iddiasının doğruluğunu ispatlar ve cürufundan arınır. | Kesin |
| İlmi | Bilginin ve teorinin zorlu sınamalara tabi tutulması | Yanlışlanabilirlik ve doğrulama deneyi | Zayıf ve temelsiz varsayımları eleyip gerçeği sabitlemek | Bilgi kriz ve sınır durum testleriyle saflaşır; temelsiz iddialar dökülür. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumun kriz anlarındaki hukuki ve idari direnci | Meşruiyet ve sadakat krizi | Toplumsal yapının sahte bağlarını çözüp gerçek dayanışmayı sınamak | Otorite boşluğunda ve kriz anlarında bireylerin kamu hukukuna bağlılığı test edilir. | Güçlü |
| İktisadi | Servetin, piyasa şoklarının ve mülkiyetin dağılımı | Piyasa stresi ve servet sınavı | Malın şımarıklığa mı yoksa adil dolaşıma mı yol açtığını tartmak | Varlık ve darlık krizleri sermaye sahibinin ahlaki duruşunu açığa çıkarır. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz geçişi ve termodinamik saflaştırma (fraksiyonel distilasyon) | Bir alaşımın yüksek sıcaklık altında bileşenlerine ayrışması, kaynama ve erime noktaları farkıyla saf maddenin cüruftan ayrılması süreciyle tam izomorfiktir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kriz sosyolojisi ve stres testi (stress testing) | Bir kurumun, psikolojik yapının veya toplumsal sözleşmenin olağanüstü basınç altında iç kırılganlıklarını dışa vurması ve direncini kanıtlamasıdır. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca günlük dildeki dedikodu, nifak sokma, basit huzursuzluk çıkarma veya provokasyon ile sınırlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün temelinde yer alan arındırıcı ergitme potasını, insanın dünya hayatındaki ontolojik varoluş sınavını, inanç özgürlüğüne yönelik terör ve baskıyı kapsayan geniş anlam alanı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fitne ayetlerini yalnızca siyasi itaatsizlik veya iç kargaşa metinleri sayarak zalim rejimlerin meşrulaştırılması; buna karşılık ayetlerde asıl fitnenin hakikati bastırmak ve insanları inançlarından dolayı ezmek olduğu gerçeğinin unutturulması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık nizamının ve insan hayatının bir konfor alanı değil, sahte ile gerçeğin ayrıştırıldığı dinamik bir eleme ve arınma potası olduğunu kavramanın anahtarıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin işkence gördüğü Mekkî ayetlerde (örneğin Bürûc ve Ankebût), savaş hukukunun ve din özgürlüğünün düzenlendiği Medenî hükümlerde (Bakara ve Enfâl) ve servet-evlat imtihanını bildiren ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnananların hiçbir zorlukla karşılaşmadan doğrudan mükâfata erişeceği zannını yıkar; kriz ve musibetlerin anlamsız birer felaket değil, cevheri cüruftan ayıran ilahî birer arınma süreci olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDeğerli madenlerin (altın ve gümüş) yabancı maddelerden ve cüruftan ayrıştırılması amacıyla yüksek sıcaklıktaki ateşe sokulup eritilmesi.
- Soyut anlamİnsanın, iddiasının doğruluğu ve ahlaki direnci bakımından sarsıcı olaylar, krizler, nimetler veya baskılarla yüzleştirilerek içsel cevherinin açığa çıkarılması.
- Sistematik karşılıkSistemin dayanıklılığını ve saf bileşenlerini belirleyen, sahte ve zayıf unsurları eleyen dinamik gerilim ve eleme düzeneği.
- LaTeX modeli
İndissiz ve sadeleştirilmiş biçimiyle:
Sistemik dinamik operatör olarak:
- LaTeX açıklamasıFormülde sınamaya giren ham unsuru, uygulanan yüksek basınç, ısı veya zorlayıcı kriz faktörünü (potayı), açığa çıkıp atılan cürufu (sahte ve dayanıksız kısımları), ise süreç sonunda geriye kalan arınmış, saf cevheri temsil eder. Operatör , nesneyi cürufundan ayrıştırarak saflaştıran eleme sürecinin matematiksel ifadesidir.