فري
ف - ر - ي
جذر- الورود: ٦٠
- الآيات: ٥٤
- الصيغ: ٢٠
- المعاجم: ٩
Ferv “Ferre”ye bak. İftira etmek olmayan bir şeyi zihinde oluşturmak demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: فرى
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ferv “Ferre”ye bak. İftira etmek olmayan bir şeyi zihinde oluşturmak demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٥٢٦باب الراء والفاء و و ا ي ء معهما
ف ر و، ف و ر، و ر ف، و ف ر، ر ي ف، ف ر ي، أ ر ف، ر ف أ، ر أ ف، ف ر أ، ف أ ر، أ ف ر مستعملات
فرو:
فَرْوَةُ الرّأس: جِلْدَتُه بشَعَرها. والفَرْوُ: معروفٌ، وجَمعُه فِراء، وإذا كان الفَرْوُ كالجُبَّة فاسمه: فَرْوة.
فور:
الفَوْرُ: فَوْرُ القدر والنّار، والدُّخانِ والغَضَب. والفَوّارة: العين تجيش وتفور بمائها.. وفي الكَرِش فَوّارتانِ في باطنهما غُدَّتان من كلّ ذي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٢٦فَرَيْتُ الشيء أفْريهِ: قطعته لأصلحه. وفَرَيْتُ المزادة: خلقتها وصنعتها. وفَرَيْتُ الأرض: سِرتُها وقطعتها. وفَرى فلان كذباً، إذا خلقه. وافْتَراهُ: اختلقه. والاسم الفِريَةُ. وفلان يَفري الفرِيَّ، إذا كان يأتي بالعجب في عمله. وأفْرَيْتُ الأوداج: قطعتها. وأفْرَيْتُ الشيء: شققته فانْفَرى وتَفَرَّى، أي انشقّ. يقال: تَفَرَّى الليلُ عن صُبحه. وقد أفْرى الذئب بطن الشاة. الكسائي: أفْرَيْتُ الأديم: قطعته
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٩٬٢٢١(باب الفاء والراء وما يثلثهما)
(فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧١٢المدخل: فرى- الفري: قطع الجلد للخرز والإصلاح، والإفراء للإفساد، والافتراء فيهما، وفي الإفساد أكثر، وكذلك استعمل في القرآن في الكذب والشرك والظلم. نحو: ﴿ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما﴾ [النساء/48]، ﴿انظر كيف يفترون على الله الكذب﴾ [النساء/50]. وفي الكذب نحو: ﴿افتراء على الله قد ضلوا﴾ [الأنعام/140]، ﴿ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب﴾ [المائدة/ 103]، ﴿أم يقولون افتراه﴾ [السجدة/3]، {وما ظن الذين
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٠٤٠المدخل: فرى: ( ي ( *!فَراهُ *!يَفْرِيهِ ) *!فَرْياً : ( شَقَّهُ ) شَقًّا ( فاسِداً ، أَو صالِحاً ، *!كفَرَّاهُ ) ، بالتَّشْديدِ ، ( *!وأَفْراهُ ) .
( وفي
الصِّحاح : *!فَرَيْتُ الشيءَ *!أفرِيه *!فَرْياً : قَطَعْتُه لأُصْلِحه .
وفي المُحْكم : فَرَى الشيءَ فَرْياً *!وفَرَّاهُ : شَقَّه وأَفْسَدَهُ .
وقالَ الأزْهرِي : *!الإفْراءُ هو التّشقِيقُ على وَجْهِ الفَسَادِ .
وقالَ الأصْمعي : *!أَفْرَى الجِلْدَ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٢١١المدخل: فرىفَرَاهُ
1 فَرَاهُ ذ , (M, K,) aor. يَفْرِيهِ, (K,) inf. n. فَرْىٌ, (K,) He slit it, or cut it lengthwise, ill, or improperly; or well, or properly; as also ↓ فرّاهُ and ↓ افراهُ [both relating to both of the foregoing explanations]: (K:) or he slit it, or cut it lengthwise, and made it bad, or improper; as also ↓ فرّاهُ: or, accord. to the sound lexicologists, the former has this meaning: but ↓
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٦١فَرَى
فَرَى I ( n. ac. فَرْي 1 ),
a. Slit, cut, ripped open; shaped, fashioned.
b. Crossed, traversed ( country ).
c. [ 'Ala ], Made up, invented lies about.
d. Satirized; censured.
فَرِيَ
فَرِيَ A ( n. ac. فَرًى [ 4 ] ),
a. Was perplexed, confounded, astonished.
فَرَّيَ
فَرَّيَ II ,
a. see I (a) .
أَفْرَيَ
أَفْرَيَ IV ,
a. see I (a) , ( d ).
c. Opened ( vein ).
d. Arranged.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٢٬٢٦٥فري
فَرَى - يَفْرِي - فََريّ - فَرِيَّا - افْتَرَى - يَفْتَرِيْ - مُفْتَرِي - مُفْتَرُوْن - مُفْتَرَى - افْتِرَاء
فَرَى - يَفْرِي + كائن + شيئاً: يفبرك: يقطع الشيء إلى أجزاء ثم يعيد توصيلها بطريقة جديدة فيخلق منه شيئاً جديداً جميلاً مدهشاً
فََرِيّ - فَرِيَّا: على وزن "فعيل": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة " من " فَرَى - يَفْرِي ": الحاذق والكثير
فري فَرَى - يَفْرِي - فََريّ - فَرِيَّا - افْتَرَى - يَفْتَرِيْ - مُفْتَرِي - مُفْتَرُوْن - مُفْتَرَى - افْتِرَاء فَرَى - يَفْرِي + كائن + شيئاً: يفبرك: يقطع الشيء إلى أجزاء ثم يعيد توصيلها بطريقة جديدة فيخلق منه شيئاً جديداً جميلاً مدهشاً فََرِيّ - فَرِيَّا: على وزن "فعيل": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة " من " فَرَى - يَفْرِي ": الحاذق والكثير الفري افْتَرَى - يَفْتَرِي + كائن + شيئاً أو أمراً: على وزن " افتعل " من " فَرَى - يَفْرِي ": يفري بدافع ذاتي: يقوم بخلق شيء جديد مزين وجميل ومدهش من شيء سابق، بدافع وحرص ذاتي افترى الكذب: اختلقه وصنعه وزينه افترى الآيات: اختلقها وصنعها وزينها افْتَرَى - يَفْتَرِي + كائن + شيئاً أو أمراً + على كائن: اختلقه وصنعه وزينه، ثم وجهه على الكائن ونسبه إليه ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا﴾ مُفْتَرِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " افْتَرَى - يَفْتَرِي " مُفْتَرُوْن: جمع " مُفْتَرِي": اسم مفعول صفة مشبهة من " افْتَرَى - يَفْتَرِي " : مُفْتَرَى: اسم مفعول من فعل " افْتَرَى - يَفْتَرِي " افْتِرَاء: اسم فعل من " افْتَرَى - يَفْتَرِي ": وهو كذلك بمعنى اسم مفعول: ما " يُفْتَرَى " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عمل وإنتاج وتصنيع شيء مشوه وممسوخ"، وهي: مَسَخَ - يَمْسَخُ، أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ )، عارَ - يَعُوْرُ، عابَ - يَعيْبُ، فَرى - يَفْري، خَرَقَ - يَخْرِقُ فريا ﴿فأتت به قومها تحمله قالوا يامريم لقد جئت شيئا فريا (27)﴾ مريم افترى - يفتري ﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتحنة ﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام ﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون (137)﴾ الأنعام ﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون بآيات الله وأولئك هم الكاذبون(105)﴾ النحل ﴿وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون (49)﴾ المائدة ﴿وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا (73)﴾ الإسراء افترى - يفتري تصنيف موضوعي 1- الافتراء على الناس ﴿فأتت به قومها تحمله قالوا يامريم لقد جئت شيئا فريا (27)﴾ مريم ﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتحنة 2 - الافتراء على الله الكذب : ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا مصدر الافتراء على الله الكذب هو وحي شياطين الجن والإنس ﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام ﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون (137)﴾ الأنعام ﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون بآيات الله وأولئك هم الكاذبون(105)﴾ النحل صفات الناس الذين يفترون على الله الكذب (1) لا يؤمنون بآيات الله ﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون بآيات الله وأولئك هم الكاذبون(105)﴾ النحل (2) ظالمون الذين اتخذوا آلهة من دون الله﴿هؤلاء قومنا اتخذوا من دونه آلهة لولا يأتون عليهم بسلطان بين فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا(15)﴾ الكهف ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته أولئك ينالهم نصيبهم من الكتاب حتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قالوا أين ما كنتم تدعون من دون اللهقالوا ضلوا عنا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين(37)﴾ الأعراف الذين ينسبون كذباً إلى الله كتاباً أو تعاليم من وضع البشر) ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو قال أوحي إلي ولم يوح إليه شيء ومن قال سأنزل مثل ما أنزل الله ولو ترى إذ الظالمون في غمرات الموت والملائكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق وكنتم عن آياته تستكبرون(93)﴾ الأنعام ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود الذين ينسبون كذباً إلى الله الحرام والحلال من الأنعام واللحوم ﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام ﴿كل الطعام كان حلا لبني إسرائيل إلا ما حرم إسرائيل على نفسه من قبل أن تنزل التوراة قل فأتوا بالتوراة فاتلوها إن كنتم صادقين(93) فمن افترى على الله الكذب من بعد ذلك فأولئك هم الظالمون(94)﴾ آل عمران الذين يكذبون بالقرآن ﴿وقال الذين كفروا إن هذا إلا إفك افتراه وأعانه عليه قوم آخرون فقد جاءوا ظلما وزورا(4)﴾ الفرقان ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح الظالمون(21)﴾ الأنعام ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح المجرمون(17)﴾ يونس ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين(68)﴾ العنكبوت ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله الكذب وهو يدعى إلى الإسلام والله لا يهدي القوم الظالمين(7)﴾ الصف (3) آثمون - مزورون ﴿إن الله لا يغفر أن يشرك به ويغفر ما دون ذلك لمن يشاء ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما(48)﴾ النساء ﴿وقال الذين كفروا إن هذا إلا إفك افتراه وأعانه عليه قوم آخرون فقد جاءوا ظلما وزورا(4)﴾ الفرقان (4) لا يعقلون - لا يعلمون ﴿ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب وأكثرهم لا يعقلون(103)﴾ المائدة ﴿وإذا بدلنا آية مكان آية والله أعلم بما ينزل قالوا إنما أنت مفتر بل أكثرهم لا يعلمون(101)﴾ النحل (5) مغرورين ﴿ذلك بأنهم قالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودات وغرهم في دينهم ما كانوا يفترون (24)﴾ آل عمران (6) ما كانوا مهتدين - ضالين ﴿قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)﴾ الأنعام ﴿أافترى على الله كذبا أم به جنة بل الذين لا يؤمنون بالآخرة في العذاب والضلال البعيد(8)﴾ سبأ أنواع الافتراء على الله الكذب 1 - ادعاء آلهة من دون الله ﴿هؤلاء قومنا اتخذوا من دونه آلهة لولا يأتون عليهم بسلطان بين فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا(15)﴾ الكهف { فمن أظلم ممن افترى على الله كذ
الصيغ(٢٠)
- يَفْتَرُونَUydururlar(يَفْتَعِلُونَ)×١٧
- افْتَرَىUydurdu(افْتَعَلَ)×١٤
- افْتَرَاهُOnu uydurdu(افْتَعَلَهُ)×٧
- افْتَرَيْتُهُOnu uydurdum(افْتَعَلْتُهُ)×٢
- افْتِرَاءًUydurmak(افْتِعَالًا)×٢
- تَفْتَرُونَUydurursunuz(تَفْتَعِلُونَ)×٢
- مُفْتَرًىUydurulan(مُفْتَعَلٌ)×٢
- يُفْتَرَىUydurulur(يُفْتَعَلَ)×٢
- أَفْتَرَىUydurdu mu?(أَفْتَعَلَ)×١
- افْتَرَيْنَاUydurduk(افْتَعَلْنَا)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧١ (الإجمالي: ٢٣٩)
- كذب
الآيات المشتركة: ٢٢ · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- أله
الآيات المشتركة: ٣٨ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- ضلل
الآيات المشتركة: ١١ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- قول
الآيات المشتركة: ٢٦ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- ظلم
الآيات المشتركة: ١١ · Zalimler
- دون
الآيات المشتركة: ٧ · Dane, inek yavrusuna denir
- فلح
الآيات المشتركة: ٤ · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
- حرم
الآيات المشتركة: ٥ · Hiram keçe demektir
- كون
الآيات المشتركة: ٢١ · Kevn, tepe demektir
- حقق
الآيات المشتركة: ٩ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- شيأ
الآيات المشتركة: ١١ · Şey
- غير
الآيات المشتركة: ٦ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
الآيات التي ورد فيها(٥٤)
ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ وَغَرَّهُمْ فِي دِينِهِمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ
Uydururlar
انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا
Uydururlar
مَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَلَا سَائِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ وَلَكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ
Uydururlar
انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ
Uydururlar
وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ
Uydururlar
وَكَذَلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَكَاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ
Uydururlar
… اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا افْتِرَاءً عَلَيْهِ سَيَجْزِيهِمْ بِمَا كَانُوا يَفْتَرُونَ
Uydururlar
… نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ
Uydururlar
هُنَالِكَ تَبْلُو كُلُّ نَفْسٍ مَا أَسْلَفَتْ وَرُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلَاهُمُ الْحَقِّ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ
Uydururlar
وَمَا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ
Uydururlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فري |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nakıs (lâm harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كذب, خرص, افك, زور |
| Zıt Kök | صدق |
| Çekirdek Özet 1 | Deriyi biçmek, kesip işlemek veya dikmek üzere düzgünce yarmak |
| Çekirdek Özet 2 | Gerçekte var olmayan bir iddiayı zihinde tasarlayıp kurgulayarak hakikate yamamak |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi vahye ve ontolojik gerçekliğe alternatif yapay meşruiyet üretimi |
| Kritik Hata Riski | İftirayı sadece kişiler arası ahlaki bir karalama sanıp vahiy ve tevhid zeminindeki ontolojik saptırma boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | İfadeye dökülme, söz kalıbına sokulma ve dille kurgulanan harici beyan. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zihinsel tasarım, başta planlama, iradi olarak öne sürülen kurgu. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Zihinde tasarlananı fiiliyata dökme, deriyi biçer gibi biçimlendirme ve inşa etme. |
| فري | Söz, zihinsel tasarım ve el işçiliğinin birleşimi | Zihinde kurulan yapay bir kurguyu dille biçimlendirip gerçekliğe yamama hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir deriyi ölçüp biçmek, dikilmeye uygun şekilde kesmek veya yararak işlemek; bazen de bir şeyi bozmak için yırtıp ayırmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında savaşın açtığı yaraları ve yarılan safları şu beyitle tasvir eder: رَعَوْا ما رَعَوْا من ظِمْئِهِمْ ثمّ أَوْرَدوا / غِماراً تَفَرَّى بالـسِّـلاحِ وبـالـدَّمِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir planı başarıyla uygulayan veya deriyi tam ölçüsünde kesen kimse için kullanılan şu kadim mesel: ولأنْتَ تفرِي ما خلقت وبعضُ القومِ يَخلُقُ ثم لا يَفْرِي |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde فري kökü, deriyi yüzmek, yarmak, meyvenin kabuğunu soymak ve ayırmak anlamındaki köklerle doğrudan akrabadır. İbranicede yer alan p-r-h ve p-r-y kökleri (ürün vermek, dışa vurmak, yarmak) ile Süryanicedeki p-r-y (yarmak, yırtmak, yayılmak) biçimleri, varlığın dokusunu kesip açma ortak semantik matrisini paylaşır. Arapçada kök bir yandan deriyi ustalıkla biçip yeni bir nesneye dönüştürme yönünde zanaat anlamına evrilmiş, diğer yandan da var olmayan bir sözü zihinde kesip biçerek yeni bir gerçeklik gibi üretme (افتراء) mecrasına kaymıştır. İftira eylemi, Arap semantik sahasında yoktan uydurulan ve hakikat dokusuna yapay olarak dikilen şey anlamını pekiştirmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Deriyi kesmek, dikmek için biçmek (فَرْي) | Somut nesneyi biçimlendirme eyleminden, zihinde asılsız iddia kurgulayıp üretme anlamına semantik sıçrama. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice p-r-h, Süryanice p-r-y | Kabuğu açmak, yarmak, dışarı çıkarmak ve biçmek eksenli ortak çekirdek anlam. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik p-r (ayırmak, açmak) | Ana gövdeden ayırma, parçalama ve biçme yönündeki temel fonosemantik kök. | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Gesenius.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فري | Anlamlı | Biçmek, uydurmak | Deriyi kesip dikmek; asılsız söz ve iddia üretmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| فير | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yoktur. | Kur'an'da geçmez. |
| رفي | Anlamlı | Onarmak, yamamak | Yırtığı dikerek düzeltmek, uzlaştırmak, kaynaştırmak. | Hedef kökün yarma işlemine zıt yönde tamir hareketi; Kur'an'da geçmez. |
| ريف | Anlamlı | Sulak ve verimli yer | Nehir kenarındaki ekili, bereketli kırsal alan. | Suyla yarılan ve bereketlenen toprak; Kur'an'da geçmez. |
| يفر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yoktur. | Kur'an'da geçmez. |
| يرف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yoktur. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فري | Merkez | Kurgusal uydurma | Olmayan bir iddiayı zihinde biçip kurgulayarak kasıtlı üretmek. | Salt yalan değil, sistemli bir biçimlendirme ve yapı kurma içerir. |
| كذب | Komşu | Genel yalan | Gerçeğe aykırı haber vermek veya gerçeği örtmek. | فري kökünden farkı, zihinsel bir tasarım veya kurgu şartı aranmaksızın her türlü hilaf-ı hakikati kapsamasıdır. |
| خرص | Komşu | Zan ve tahminle uydurma | Kesin bilgiye dayanmaksızın tahmini varsayımlarla hüküm vermek. | فري kasıtlı ve planlı bir üretimken, خرص bilgisizlik ve zanna dayalı tahminidir. |
| افك | Komşu | Çarpıtma, tersyüz etme | Var olan bir gerçeği baş aşağı çevirip saptırmak. | افك var olanı dönüştürür; فري ise yoktan bir kurgu imal eder. |
| زور | Komşu | Sahte süsleme | Eğriyi doğru gibi gösterecek yapay süsler eklemek. | زور görüntüyü cilalama vurgusu taşırken, فري iddiayı sıfırdan biçimlendirme anlamı taşır. |
| صدق | Zıt | Hakikate mutabakat | Sözün ve iddianın dış dünyadaki gerçeklikle tam örtüşmesi. | فري kurgusal kopuşu simgelerken, صدق vakıa ile mutlak uyumu gösterir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فري | Kesip biçmek, uydurmak | Zihinde kurgulanan asılsız iddiayı üretme ve deriyi biçimlendirme. | Kesin |
| Latince | confingo, fabricor | İmal etmek, kurgulamak | Bir zanaat gibi yalanı veya yapıyı inşa etme anlamını tam karşılar; ancak deriyi kesme somutluğunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to fabricate, to forge | Uydurmak, sahtesini üretmek | Zihinsel kurgu ve sahte delil imal etme yönünü çok iyi karşılar; basit yalandan (lie) farklı olan kurgusal üretim boyutunu yansıtır. | Kesin |
| Almanca | erdichten, fabrizieren | Kurgulamak, uydurmak | Kafada kurgulayıp üretme boyutunu karşılar; ahlaki ve hukuki sahtecilik vurgusu taşır. | Güçlü |
| Fransızca | fabriquer, forger de toutes pièces | Sıfırdan uydurmak | Yoktan var edilen sistemli kurgu anlamını birebir verir. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| افتراء على الله | Allah adına asılsız hüküm uydurma | Şirk koşma, haram-helal sınırlarını keyfi belirleme ve ilahi yetki gasbı bağlamı (Âl-i İmrân 3:94, el-En'âm 6:138, 6:144, Yûnus 10:59). |
| افتراء الوحي / القرآن | Vahyin insan ürünü olduğunu iddia etme | Müşriklerin Kur'an'ın Hz. Peygamber tarafından kurgulandığı yönündeki ithamları (Yûnus 10:38, Hûd 11:35, Furkân 25:4, Ahkâf 46:8). |
| شيئاً فرياً | Eşi görülmemiş, hayret verici ve akıl almaz iş | Hz. Meryem'in babasız çocuk dünyaya getirmesi üzerine kavminin şaşkınlık ve yadırgama ifadesi (Meryem 19:27). |
| سحر مفترى | Uydurulmuş, sonradan kurgulanmış sihir | Firavun ve kavminin Hz. Mûsâ'nın mucizelerini gözbağcılık ve kurgu olarak yaftalaması (Kasas 28:36). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve şirk bahisleri | Kur'an'ın beşer kelamı olamayacağı (i'câz) ve Allah'a çocuk veya ortak isnat etmenin en büyük zulüm oluşu. | Hakikati ikame eden vahyin karşısına zihinsel put ve kurgu üretimi koyma. |
| Fıkıh | Kazf ve ta'zir cezaları | Masum bir kişiye asılsız zina isnadında bulunmak veya yalan delil kurgulamak. | Hukuki hakların gaspı amacıyla organize ve kasıtlı iftira suçu. |
| Tefsir | İftirâ lafzının semantik tahlili | "İftirâ"nın alelade yalandan farkı; tasarlanmış, biçilmiş ve süslenmiş yalan oluşu. | Biçme (فَرْي) kökünden hareketle kurgusal zanaat boyutu. |
| Hadis | Büyük günahlar ve rivayet ahlakı | Hz. Peygamber adına kasıtlı hadis uydurmanın (vaz') cehennemdeki yeri ve rüya uydurma yasağı. | Bilinçli olarak söylenmemiş sözü dini otoriteye mal etme cüreti. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve teşri alanı | Sahte din ve sahte ilah kurgusu | İlahi iradenin yerine insan hevasını koyarak gayrimeşru kutsallık üretmek | Dinde olmayan hüküm ihdas etmek, Allah'a iftira etmektir. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Sahte bilgi (dezenformasyon) ve fabrikasyon | Delile dayanmayan teorileri mutlak gerçeklik gibi sunup zihinleri saptırmak | Verileri çarpıtarak zihinde kurulan sahte modellemeyi gerçek sayma. | Güçlü |
| Siyasi | İktidar ve meşruiyet mekanizması | Kurgusal ideoloji ve meşruiyet inşası | Haksız iktidarı ve tiranlığı halk nezdinde haklı göstermek için üretilen mitler | Toplumu güdebilmek için resmi anlatı ve sahte düşman kurgulama. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve helal-haram dengesi | Sahte değer ve haram kılma tekelleri | Üretim ve tüketim zincirinde keyfi haramlar ihdas ederek kaynakları tekeline alma | Cahiliye putperestlerinin bazı hayvanları haksızca haram kılması (En'âm 6:138). | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Veri fabrikasyonu ve simülasyon hatası (Artifact generation) | Gözlem veya deney verisi olmaksızın, algoritmanın veya araştırmacının sentetik ve sahte veri dizileri üreterek sistemi yanıltması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal inşa yanılsaması (Fabulation / Social mythmaking) | Toplumların veya güç odaklarının, hiçbir ontolojik temeli olmayan kurguları meşruiyet aracı olarak üretip kurumsallaştırması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireyler arasında dedikodu yoluyla yapılan "kara çalma" veya "iftira atma" ahlaki kusuruna indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, yüzde doksanın üzerinde doğrudan "Allah'a karşı yalan uydurmak" (افتراء على الله) ve "vahyi uydurma saymak" bağlamında, yani epistemolojik ve teolojik bir sapma olarak kullanılır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın en büyük zulüm ve sapma olarak nitelediği "iftira" tehdidinin; sahte şeriatlar, uydurma kutsallar ve dinde yetkisiz hüküm koyma mekanizmalarıyla olan doğrudan irtibatı koparılır. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin muhatabı olan insanın, hakikati teslim almak yerine zihninde alternatif bir ontoloji ve teoloji kurgulama mekanizmasını ifşa ettiği için hayatidir. İftira, şirkin ve din istismarının temel motorudur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müşriklerin haram-helal uydurmalarını eleştiren En'âm suresi ayetlerinde, peygamberlerin tebliğine karşı Kur'an'ın beşeri bir imalat olduğunu öne süren meydan okuma ayetlerinde (Yûnus, Hûd) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece ahlaki tavsiyelerden ibaret olduğu zannını yıkar; insanın kendi zihinsel ürünlerini (mitolojiler, felsefi hevalar, keyfi yasaklar) tanrısal buyruk mertebesine yükseltmesinin en yıkıcı zulüm olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDeriyi bir modele göre kesmek, biçimlendirmek ve dikime hazırlamak; var olan nesneyi yararak biçim vermek.
- Soyut anlamDış dünyada karşılığı bulunmayan bir iddiayı veya inancı zihinde planlayıp dille kurgulayarak hakikat yerine ikame etmek.
- Sistematik karşılıkİlahi vahiy ve ontolojik gerçekliğe () karşılık, sübjektif heva ve zihinsel kurguyla üretilen yapay gerçeklik () tasarımı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ontolojik hakikati ve ilahi veriyi, uydurulan kurgusal yapıyı (iftira) temsil eder. İlk ifade (), kurgunun hakikatle hiçbir kesişim kümesine sahip olmadığını gösterir. İkinci ifade (), zihinsel heva ve tasarımdan () kurgusal yapının () imal edildiğini simgeler. Üçüncü ifade () ise bu kurgunun bir projeksiyonla () dış dünyaya gerçekmiş () gibi yamandığını ve dayatıldığını modeller.