فري

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ف-ر-يالصيغ: ٢٠ · الجذور المجاورة: ٧١ · الآيات: ٥٤ · السور: ٢٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».حرمضللشيأظلمفريافْتِرَاءًكذبمُفْتَرًىألهكونأَفْتَرَىنيليَفْتَرُونَقولفلحافْتَرَاهُغير

الجذرالصيغ ٢٠الآيات ٥٤السور ٢٤المجاورة ٧١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

فري

ف - ر - ي

جذر
  • الورود: ٦٠
  • الآيات: ٥٤
  • الصيغ: ٢٠
  • المعاجم: ٩

Ferv “Ferre”ye bak. İftira etmek olmayan bir şeyi zihinde oluşturmak demektir.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: فرى

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Ferv “Ferre”ye bak. İftira etmek olmayan bir şeyi zihinde oluşturmak demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٥٢٦
باب الراء والفاء و و ا ي ء معهما ف ر و، ف و ر، و ر ف، و ف ر، ر ي ف، ف ر ي، أ ر ف، ر ف أ، ر أ ف، ف ر أ، ف أ ر، أ ف ر مستعملات فرو: فَرْوَةُ الرّأس: جِلْدَتُه بشَعَرها. والفَرْوُ: معروفٌ، وجَمعُه فِراء، وإذا كان الفَرْوُ كالجُبَّة فاسمه: فَرْوة. فور: الفَوْرُ: فَوْرُ القدر والنّار، والدُّخانِ والغَضَب. والفَوّارة: العين تجيش وتفور بمائها.. وفي الكَرِش فَوّارتانِ في باطنهما غُدَّتان من كلّ ذي
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٢٦
فَرَيْتُ الشيء أفْريهِ: قطعته لأصلحه. وفَرَيْتُ المزادة: خلقتها وصنعتها. وفَرَيْتُ الأرض: سِرتُها وقطعتها. وفَرى فلان كذباً، إذا خلقه. وافْتَراهُ: اختلقه. والاسم الفِريَةُ. وفلان يَفري الفرِيَّ، إذا كان يأتي بالعجب في عمله. وأفْرَيْتُ الأوداج: قطعتها. وأفْرَيْتُ الشيء: شققته فانْفَرى وتَفَرَّى، أي انشقّ. يقال: تَفَرَّى الليلُ عن صُبحه. وقد أفْرى الذئب بطن الشاة. الكسائي: أفْرَيْتُ الأديم: قطعته
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٩٬٢٢١
(باب الفاء والراء وما يثلثهما) (فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧١٢
المدخل: فرى- الفري: قطع الجلد للخرز والإصلاح، والإفراء للإفساد، والافتراء فيهما، وفي الإفساد أكثر، وكذلك استعمل في القرآن في الكذب والشرك والظلم. نحو: ﴿ومن يشرك بالله فقد افترى إثما عظيما﴾ [النساء/48]، ﴿انظر كيف يفترون على الله الكذب﴾ [النساء/50]. وفي الكذب نحو: ﴿افتراء على الله قد ضلوا﴾ [الأنعام/140]، ﴿ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب﴾ [المائدة/ 103]، ﴿أم يقولون افتراه﴾ [السجدة/3]، {وما ظن الذين
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٠٤٠
المدخل: فرى: ( ي ( *!فَراهُ *!يَفْرِيهِ ) *!فَرْياً : ( شَقَّهُ ) شَقًّا ( فاسِداً ، أَو صالِحاً ، *!كفَرَّاهُ ) ، بالتَّشْديدِ ، ( *!وأَفْراهُ ) . ( وفي الصِّحاح : *!فَرَيْتُ الشيءَ *!أفرِيه *!فَرْياً : قَطَعْتُه لأُصْلِحه . وفي المُحْكم : فَرَى الشيءَ فَرْياً *!وفَرَّاهُ : شَقَّه وأَفْسَدَهُ . وقالَ الأزْهرِي : *!الإفْراءُ هو التّشقِيقُ على وَجْهِ الفَسَادِ . وقالَ الأصْمعي : *!أَفْرَى الجِلْدَ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٢١١
المدخل: فرىفَرَاهُ 1 فَرَاهُ ذ , (M, K,) aor. يَفْرِيهِ, (K,) inf. n. فَرْىٌ, (K,) He slit it, or cut it lengthwise, ill, or improperly; or well, or properly; as also ↓ فرّاهُ and ↓ افراهُ [both relating to both of the foregoing explanations]: (K:) or he slit it, or cut it lengthwise, and made it bad, or improper; as also ↓ فرّاهُ: or, accord. to the sound lexicologists, the former has this meaning: but ↓
رابط المدخل

فَرَاهُ 1 فَرَاهُ ذ , (M, K,) aor. يَفْرِيهِ, (K,) inf. n. فَرْىٌ, (K,) He slit it, or cut it lengthwise, ill, or improperly; or well, or properly; as also ↓ فرّاهُ and ↓ افراهُ [both relating to both of the foregoing explanations]: (K:) or he slit it, or cut it lengthwise, and made it bad, or improper; as also ↓ فرّاهُ: or, accord. to the sound lexicologists, the former has this meaning: but ↓ افرى signifies he slit, or cut lengthwise, and made good, or proper: (M:) or ↓ افراهُ (M, K) signifies, (M,) or signifies also, (K,) he made it good, or proper: or he ordered [another] to make it so: (M, K:) as though he removed from it unsoundness, or imperfection: but some say that this signifies he slit it, or cut it lengthwise, and made it bad, or improper: and when you mean he measured it, and cut it, to make it good, or proper, you say فَرَاهُ, inf. n. فَرْىٌ: (M:) [thus, accord. to J,] فَرَى, aor. and inf. n. as above, signifies he cut a thing in order to make it good, or proper: (S:) or he cut a skin, or hide, in a good, or proper, manner: (Ks, S, Msb:) and ↓ افرى he cut it in a bad, or an improper, manner: (Ks, S:) or this signifies he slit much, in a bad, or an improper, manner: and افرى الجِلْدَ, accord. to As, he rent, tore, or slit, the skin, and made holes in it, and spoiled it: and افرى signifies also he slit a thing (S, M, Msb) of any kind; (as also ↓ فرّاهُ:]) thus you say, افرى الأَودَاجَ he slit the اوداج [or external jugular veins], (T, M, Mgh, Msb,) and made what was in them, of the blood, to come forth; (T, Mgh, Msb;) and in like manner one says of a garment, or piece of cloth, and of a جُلَّة [or receptacle for dates, made of palm-leaves woven together]; (T;) or he cut the اوداج: (S:) IAar alone mentions فَرَى أَوْدَاجَهُ and ↓ افراها: (M:) [but it is also said that فَرَى signifies he cut a نِطَع [or the like]: (K in art. خلق: [see an ex. in a verse cited in the first paragraph of that art.; also cited in the T after the first of the explanations here following, and in the M after the second thereof:]) or فَرَى, aor. and inf. n. as above, signifies he measured, and worked, or manufactured, and made good, or proper, a thing, such as a sandal, or a نِطَع [q. v.], or a water-skin, and the like: (T:) or he measured it, and cut it, to make it good, or proper: (M:) and he measured and manufactured a مَزَادَة [or leathern water-bag]: (S, K:) or he sewed, and made well, or properly, a مزادة: (T:) [it is said that] the difference between ↓ الاـِفْرَاءُ an الفَرْىُ is this, that the former signifies the cutting so as to render bad, or improper, and the slitting like as the slaughterer and the wild beast slit [their victims]; and the latter, the cutting so as to make good, or proper, like the act of cutting of the sewer of the hide, or of leather: but فَرَى sometimes occurs in the sense of افرى: (Mgh:) one says, رَأْسَهُ ↓ أَفْرَيْتُ, meaning I split, or clave, his head with a sword; like أَفْرَرْتُهُ: (Yz, T &c. in art. فر:) and افرى الجُرْحَ he slit the wound: (T:) and افرى الذِّئْبُ بَطْنَ الشَّاةِ [the wolf slit, or rent, the belly of the sheep, or goat]: (S:) and one says, قَدْ أَفْرَيْتَ وَمَا فَرَيْتَ i. e. thou hast done ill, or improperly, and hast not done well, or properly. (A, TA.) ― -b2- فَرَاهُ, aor. as above, [and so the inf. n.,] is sometimes metonymically used [as meaning (tropical:) He slaughtered him, or butchered him; i. e.] as denoting vehemence, or excess, in slaying. (TA.) ― -b3- And it means also (assumed tropical:) He cut him with censure, or satire: (TA:) and ↓ افرى means he blamed, or censured, a man. (M, K.) ― -b4- And you say, فَرَيْتُ الأَرْضَ (tropical:) I traversed, or crossed, (lit. travelled and cut,) the land, or country; (T, S, K, TA;) inf. n. as above. (TA.) ― -b5- هُوَ يَفْرِى ↓ الفَرِىَّ means (assumed tropical:) He effects what is wonderful in his deed. (S, K.) أَحَدٌ ↓ مَا يَفْرِى فَرِيَّهُ, thus, with teshdeed [to the ى in فريه] as related by A'Obeyd, is said of a courageous man [as meaning No one does his deed, or the like]: but it is said [by Kh] to be correctly فَرْيَهُ, [as an inf. n.,] without tesh-deed. (M. [See, however, what follows.]) They say, ↓ تَرَكْتُهُ يَفْرِى الفَرِىَّ, meaning [I left him] doing well, or excellently, in a deed, or in watering: [an explanation relating to what here follows:] the Prophet said, respecting 'Omar, whom he saw in a dream drawing water at a well with a great bucket, ↓ فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا يَفْرِى فَرِيَّهُ [And I have not seen a chief of a people do his deed, &c.]: (T:) or, as some relate it, he said فَرْيَهُ: (TA:) [but] A'Obeyd says, this is like thy saying يَعْمَلُ عَمَلَهُ and يَقُولُ قَوْلَهُ; and Fr cited to us [as an ex.] ↓ قَدْ كُنْتِ تَفْرِينَ بِهِ الفَرِيَّا meaning [Verily] thou didst multiply and magnify thy words respecting it: (T: and in like manner this hemistich [which shows, by the measure, that الفَرِيَّا cannot be here a mistake for الفَرْيَا,] is expl. in the S:) it is said that ↓ فَرِىّ thus used is of the measure فَعيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, from فَرَى signifying “ he cut ” [or “ cut lengthwise ” or “ slit ”] a hide, or leather; (Har p. 257; [where see more;]) [and this assertion is corroborated by the fact that] one says of a man strenuous, or vigorous, in an affair, and strong, وَيَقُدُّ ↓ تَرَكْتُهُ يَفْرِى الفَرِىَّ [lit. I left him slitting, or cutting, the slit, or cut, thing, and shaping]. (T.) ― -b6- فَرَى is also synonymous with افترى: see the latter, in two places. ― -b7- فَرَى البَرْقُ, aor. and inf. n. as above, signifies The lightning shone, or glistened, or shone with flickering light, and continued, in the sky. (T, TA.) -A2- فَرِىَ, (T, S, M, K,) aor. يَفْرَى, (T, S,) inf. n. فَرًى, (T, S, K, but omitted in the CK,) He was, or became, confounded, or perplexed, and unable to see his right course; syn. بَهِتَ, (T,) and دَهِشَ, (T, S, M, K,) and تَحَيَّرَ, (S, K,) and بَطِرَ: (Skr, on the verse here following:) El-Aalam El-Hudhalee says, وَفَرِيتُ مِنْ فَزَعٍ فَلَا أَرْمِى وَلَا وَدَّعْتُ صَاحِبْ [And I became confounded, &c., by reason of fright, so that I did not shoot an arrow, nor bade I farewell to a friend]: (T, M:) or, accord. to As, فَرِىَ, aor. يَفْرَى, signifies he looked, and knew not what he should do: (T:) and فَرِيتُ signifies also I wondered; from ↓ الفَرِىُّ meaning “ that which is wonderful. ” (Skr, on the verse above-cited.)

2 فَرَّىَ see 1, first quarter, in three places.

4 أَفْرَىَ see 1, former half, in seven places: ― -b2- and also in the latter half, near the middle of the paragraph.

تفرّى 5 تفرّى ذ It became slit, or cut lengthwise; (S, M, Msb, K;) as also ↓ انفرى; (S, M, Msb;) both said of a skin, (M,) or of a thing: (S:) or it became much slit, or rent; said of the sewing of a leathern water-skin. (T.) And تفرّى عَنْهُ ثَوْبُهُ His garment became much slit, or rent, from him. (T.) And تفرّت العَيْنُ (tropical:) The spring of water burst forth: (K, TA:) or تفرّت الأَرْضُ بِالعُيُونِ (tropical:) The earth, or ground, burst with the springs. (S, M, A, TA.) ― -b2- [Hence,] the saying of Kabeesah Ibn-Jلbir, تَفَرَّى بَيْضُهَا عَنَّا فَكُنَّا بَنِى الأَجْلَادِ مِنْهَا وَالرِّمَالِ i. e. (assumed tropical:) Its eggs (the pronoun in بيضها denoting the earth) burst from us [so as to disclose us], so that we were the sons of the hard tracts thereof and of the soft tracts, or plains, [or of the sands,] means only their numerousness, and the wide extent of their districts. (Ham p. 341.) ― -b3- And تفرّى اللَّيْلُ عَنْ صُبْحِهِ (tropical:) [The night became distinct, as though cleft, from its dawn]. (TA.)

7 اـِنْفَرَىَ see the next preceding paragraph.

8 اـِفْتَرَىَ افترىكَذِبًا He forged, or fabricated, a lie, or falsehood; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) you say, افترى عَلَيْهِ كَذِبًا [he forged against him a lie]; (Mgh, Msb;) and كَذِبًا ↓ فَرَى signifies the same, (T, S, M, Msb, K,) aor. يَفْرِى, (Msb,) inf. n. فَرْىٌ; (M;) and this verb likewise is followed by عَلَيْهِ: (Msb:) ↓ فَرَى in this sense is mentioned as said by Lth; others saying افترى. (T.) افترى is used in the Kur in relation also to the attributing a copartner to God: thus in the saying [in iv. 51], وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللّٰهِ فَقَدِ افْتَرِىاـِثمًا عَظِيمًا [And whoso attributeth a copartner to God, hath devised an enormous sin]. (Er-Rلghib, TA.)

فَرْيَةٌ فَرْيَةٌ ذ Clamour; or a confusion, or mixture, of cries or shouts or noises. (M, K, TA. [الحَلْبَةُ in the CK is a mistake for الجَلَبَةُ.]) فِرْيَةٌ A lie, or falsehood; (S, * M, Mgh, * Msb, * K, TA;) a subst. from اِفْتَرَى: (S, Mgh, Msb, TA:) and meaning [also] a defamation: (Mgh:) pl. فِرًى. (TA.) ― -b2- And An affair, or a case, of great magnitude or moment or gravity. (M, TA.)

فرِىٌّ فرِىٌّ ذ Slit, or cut lengthwise; applied to a skin (جِلْدٌ): and so فَرِيَّةٌ [app. as applied to a قِرْبَة or the like, as being fem. of فَرِىٌّ]. (M, TA.) ― -b2- And A wide دَلْو [or leathern bucket]; (M, K;) as though it were slit; (M;) as also فَرِيَّةٌ. (K.) ― -b3- And A thing forged, or fabricated; (S, K, TA;) thus [or rather as hence meaning unknown, or unheard of,] in the saying, لَقَدْجِئْتِ شَيْئًا فَرِيًّا, in the Kur [xix. 28], (S, TA,) i. e. [Thou hast done] a thing hitherto unknown; a thing deemed strange: (Bd:) or a thing of great magnitude or moment or gravity; (S, K, TA;) and thus it is said to mean in the phrase above cited: (S, TA:) or wonderful; (T, TA;) thus as expl. by Er-Rلghib; (TA;) and thus it is also said to mean in that phrase. (T, TA.) ― -b4- See also 1, latter half, in eight places. -A2- Also, applied to a man, A forger, or fabricator, of lies; and so ↓ مِفْرًى. (Lh, M, TA.) -A3- And Milk of the time when it is milked. (K.) -A4- And they say, الفَرِىَّ الفَرِىَّ, meaning العَجَلَةَ العَجَلَةَ [i. e. Haste: haste: used in an imperative sense; as inf. ns. are often thus used; but they are] both like غَنِىّ [in measure]: mentioned by Sgh. (TA.)

أَفْرَى الفِرَى أَفْرَى الفِرَى ذ occurs in a trad. as meaning The most lying of lies: الفِرَى is the pl. of فِرْيَةٌ. (TA.)

مِفْرَّى مِفْرَّى ذ : see فَرِىٌّ.

مَفْرِيَّةٌ مَفْرِيَّةٌ ذ A مَزَادَة [or leathern water-bag] made in a good, or proper, manner; well made. (T, TA.)

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٦١
فَرَى فَرَى I ( n. ac. فَرْي 1 ), a. Slit, cut, ripped open; shaped, fashioned. b. Crossed, traversed ( country ). c. [ 'Ala ], Made up, invented lies about. d. Satirized; censured. فَرِيَ فَرِيَ A ( n. ac. فَرًى [ 4 ] ), a. Was perplexed, confounded, astonished. فَرَّيَ فَرَّيَ II , a. see I (a) . أَفْرَيَ أَفْرَيَ IV , a. see I (a) , ( d ). c. Opened ( vein ). d. Arranged.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٢٬٢٦٥
فري فَرَى - يَفْرِي - فََريّ - فَرِيَّا - افْتَرَى - يَفْتَرِيْ - مُفْتَرِي - مُفْتَرُوْن - مُفْتَرَى - افْتِرَاء فَرَى - يَفْرِي + كائن + شيئاً: يفبرك: يقطع الشيء إلى أجزاء ثم يعيد توصيلها بطريقة جديدة فيخلق منه شيئاً جديداً جميلاً مدهشاً فََرِيّ - فَرِيَّا: على وزن "فعيل": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة " من " فَرَى - يَفْرِي ": الحاذق والكثير
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٠)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٧١ (الإجمالي: ٢٣٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. كذب

    الآيات المشتركة: ٢٢ · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  2. أله

    الآيات المشتركة: ٣٨ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. ضلل

    الآيات المشتركة: ١١ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  4. قول

    الآيات المشتركة: ٢٦ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  5. ظلم

    الآيات المشتركة: ١١ · Zalimler

  6. دون

    الآيات المشتركة: ٧ · Dane, inek yavrusuna denir

  7. فلح

    الآيات المشتركة: ٤ · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  8. حرم

    الآيات المشتركة: ٥ · Hiram keçe demektir

  9. كون

    الآيات المشتركة: ٢١ · Kevn, tepe demektir

  10. حقق

    الآيات المشتركة: ٩ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  11. شيأ

    الآيات المشتركة: ١١ · Şey

  12. غير

    الآيات المشتركة: ٦ · Ğayr, Ğayr dışında demektir

الآيات التي ورد فيها(٥٤)

  1. ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ وَغَرَّهُمْ فِي دِينِهِمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

    Uydururlar

  2. انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا

    Uydururlar

  3. مَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَلَا سَائِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ وَلَكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ

    Uydururlar

  4. انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

    Uydururlar

  5. وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

    Uydururlar

  6. وَكَذَلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَكَاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

    Uydururlar

  7. … اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا افْتِرَاءً عَلَيْهِ سَيَجْزِيهِمْ بِمَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

    Uydururlar

  8. … نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

    Uydururlar

  9. هُنَالِكَ تَبْلُو كُلُّ نَفْسٍ مَا أَسْلَفَتْ وَرُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلَاهُمُ الْحَقِّ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

    Uydururlar

  10. وَمَا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ

    Uydururlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökفري
YapıÜçlü kök
Özel DurumNakıs (lâm harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerكذب, خرص, افك, زور
Zıt Kökصدق
Çekirdek Özet 1Deriyi biçmek, kesip işlemek veya dikmek üzere düzgünce yarmak
Çekirdek Özet 2Gerçekte var olmayan bir iddiayı zihinde tasarlayıp kurgulayarak hakikate yamamak
Çekirdek Özet 3İlahi vahye ve ontolojik gerçekliğe alternatif yapay meşruiyet üretimi
Kritik Hata Riskiİftirayı sadece kişiler arası ahlaki bir karalama sanıp vahiy ve tevhid zeminindeki ontolojik saptırma boyutunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فرYarmak, açmak, ayırmak, dağıtmak veya ortaya çıkarmak (örnek: فرق, فرض, فرج, فرث)يYarma ve ayırma eylemini deriyi biçme, tasarlama, kurgusal bir kalıba sokma ve yapay olarak yeniden üretme yönünde özelleştirir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; söz, açıklık, kenarİfadeye dökülme, söz kalıbına sokulma ve dille kurgulanan harici beyan.
رİnsan başı; baş, ilk, üstZihinsel tasarım, başta planlama, iradi olarak öne sürülen kurgu.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaZihinde tasarlananı fiiliyata dökme, deriyi biçer gibi biçimlendirme ve inşa etme.
فريSöz, zihinsel tasarım ve el işçiliğinin birleşimiZihinde kurulan yapay bir kurguyu dille biçimlendirip gerçekliğe yamama hareketi.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir deriyi ölçüp biçmek, dikilmeye uygun şekilde kesmek veya yararak işlemek; bazen de bir şeyi bozmak için yırtıp ayırmak.
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında savaşın açtığı yaraları ve yarılan safları şu beyitle tasvir eder: رَعَوْا ما رَعَوْا من ظِمْئِهِمْ ثمّ أَوْرَدوا / غِماراً تَفَرَّى بالـسِّـلاحِ وبـالـدَّمِ
Erken Arapça kullanımBir planı başarıyla uygulayan veya deriyi tam ölçüsünde kesen kimse için kullanılan şu kadim mesel: ولأنْتَ تفرِي ما خلقت وبعضُ القومِ يَخلُقُ ثم لا يَفْرِي

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde فري kökü, deriyi yüzmek, yarmak, meyvenin kabuğunu soymak ve ayırmak anlamındaki köklerle doğrudan akrabadır. İbranicede yer alan p-r-h ve p-r-y kökleri (ürün vermek, dışa vurmak, yarmak) ile Süryanicedeki p-r-y (yarmak, yırtmak, yayılmak) biçimleri, varlığın dokusunu kesip açma ortak semantik matrisini paylaşır. Arapçada kök bir yandan deriyi ustalıkla biçip yeni bir nesneye dönüştürme yönünde zanaat anlamına evrilmiş, diğer yandan da var olmayan bir sözü zihinde kesip biçerek yeni bir gerçeklik gibi üretme (افتراء) mecrasına kaymıştır. İftira eylemi, Arap semantik sahasında yoktan uydurulan ve hakikat dokusuna yapay olarak dikilen şey anlamını pekiştirmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDeriyi kesmek, dikmek için biçmek (فَرْي)Somut nesneyi biçimlendirme eyleminden, zihinde asılsız iddia kurgulayıp üretme anlamına semantik sıçrama.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice p-r-h, Süryanice p-r-yKabuğu açmak, yarmak, dışarı çıkarmak ve biçmek eksenli ortak çekirdek anlam.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik p-r (ayırmak, açmak)Ana gövdeden ayırma, parçalama ve biçme yönündeki temel fonosemantik kök.Muhtemel

المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Gesenius.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فريAnlamlıBiçmek, uydurmakDeriyi kesip dikmek; asılsız söz ve iddia üretmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
فيرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yoktur.Kur'an'da geçmez.
رفيAnlamlıOnarmak, yamamakYırtığı dikerek düzeltmek, uzlaştırmak, kaynaştırmak.Hedef kökün yarma işlemine zıt yönde tamir hareketi; Kur'an'da geçmez.
ريفAnlamlıSulak ve verimli yerNehir kenarındaki ekili, bereketli kırsal alan.Suyla yarılan ve bereketlenen toprak; Kur'an'da geçmez.
يفرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yoktur.Kur'an'da geçmez.
يرفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yoktur.Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فريMerkezKurgusal uydurmaOlmayan bir iddiayı zihinde biçip kurgulayarak kasıtlı üretmek.Salt yalan değil, sistemli bir biçimlendirme ve yapı kurma içerir.
كذبKomşuGenel yalanGerçeğe aykırı haber vermek veya gerçeği örtmek.فري kökünden farkı, zihinsel bir tasarım veya kurgu şartı aranmaksızın her türlü hilaf-ı hakikati kapsamasıdır.
خرصKomşuZan ve tahminle uydurmaKesin bilgiye dayanmaksızın tahmini varsayımlarla hüküm vermek.فري kasıtlı ve planlı bir üretimken, خرص bilgisizlik ve zanna dayalı tahminidir.
افكKomşuÇarpıtma, tersyüz etmeVar olan bir gerçeği baş aşağı çevirip saptırmak.افك var olanı dönüştürür; فري ise yoktan bir kurgu imal eder.
زورKomşuSahte süslemeEğriyi doğru gibi gösterecek yapay süsler eklemek.زور görüntüyü cilalama vurgusu taşırken, فري iddiayı sıfırdan biçimlendirme anlamı taşır.
صدقZıtHakikate mutabakatSözün ve iddianın dış dünyadaki gerçeklikle tam örtüşmesi.فري kurgusal kopuşu simgelerken, صدق vakıa ile mutlak uyumu gösterir.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفريKesip biçmek, uydurmakZihinde kurgulanan asılsız iddiayı üretme ve deriyi biçimlendirme.Kesin
Latinceconfingo, fabricorİmal etmek, kurgulamakBir zanaat gibi yalanı veya yapıyı inşa etme anlamını tam karşılar; ancak deriyi kesme somutluğunu dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceto fabricate, to forgeUydurmak, sahtesini üretmekZihinsel kurgu ve sahte delil imal etme yönünü çok iyi karşılar; basit yalandan (lie) farklı olan kurgusal üretim boyutunu yansıtır.Kesin
Almancaerdichten, fabrizierenKurgulamak, uydurmakKafada kurgulayıp üretme boyutunu karşılar; ahlaki ve hukuki sahtecilik vurgusu taşır.Güçlü
Fransızcafabriquer, forger de toutes piècesSıfırdan uydurmakYoktan var edilen sistemli kurgu anlamını birebir verir.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
افتراء على اللهAllah adına asılsız hüküm uydurmaŞirk koşma, haram-helal sınırlarını keyfi belirleme ve ilahi yetki gasbı bağlamı (Âl-i İmrân 3:94, el-En'âm 6:138, 6:144, Yûnus 10:59).
افتراء الوحي / القرآنVahyin insan ürünü olduğunu iddia etmeMüşriklerin Kur'an'ın Hz. Peygamber tarafından kurgulandığı yönündeki ithamları (Yûnus 10:38, Hûd 11:35, Furkân 25:4, Ahkâf 46:8).
شيئاً فرياًEşi görülmemiş, hayret verici ve akıl almaz işHz. Meryem'in babasız çocuk dünyaya getirmesi üzerine kavminin şaşkınlık ve yadırgama ifadesi (Meryem 19:27).
سحر مفترىUydurulmuş, sonradan kurgulanmış sihirFiravun ve kavminin Hz. Mûsâ'nın mucizelerini gözbağcılık ve kurgu olarak yaftalaması (Kasas 28:36).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve şirk bahisleriKur'an'ın beşer kelamı olamayacağı (i'câz) ve Allah'a çocuk veya ortak isnat etmenin en büyük zulüm oluşu.Hakikati ikame eden vahyin karşısına zihinsel put ve kurgu üretimi koyma.
FıkıhKazf ve ta'zir cezalarıMasum bir kişiye asılsız zina isnadında bulunmak veya yalan delil kurgulamak.Hukuki hakların gaspı amacıyla organize ve kasıtlı iftira suçu.
Tefsirİftirâ lafzının semantik tahlili"İftirâ"nın alelade yalandan farkı; tasarlanmış, biçilmiş ve süslenmiş yalan oluşu.Biçme (فَرْي) kökünden hareketle kurgusal zanaat boyutu.
HadisBüyük günahlar ve rivayet ahlakıHz. Peygamber adına kasıtlı hadis uydurmanın (vaz') cehennemdeki yeri ve rüya uydurma yasağı.Bilinçli olarak söylenmemiş sözü dini otoriteye mal etme cüreti.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve teşri alanıSahte din ve sahte ilah kurgusuİlahi iradenin yerine insan hevasını koyarak gayrimeşru kutsallık üretmekDinde olmayan hüküm ihdas etmek, Allah'a iftira etmektir.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiSahte bilgi (dezenformasyon) ve fabrikasyonDelile dayanmayan teorileri mutlak gerçeklik gibi sunup zihinleri saptırmakVerileri çarpıtarak zihinde kurulan sahte modellemeyi gerçek sayma.Güçlü
Siyasiİktidar ve meşruiyet mekanizmasıKurgusal ideoloji ve meşruiyet inşasıHaksız iktidarı ve tiranlığı halk nezdinde haklı göstermek için üretilen mitlerToplumu güdebilmek için resmi anlatı ve sahte düşman kurgulama.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve helal-haram dengesiSahte değer ve haram kılma tekelleriÜretim ve tüketim zincirinde keyfi haramlar ihdas ederek kaynakları tekeline almaCahiliye putperestlerinin bazı hayvanları haksızca haram kılması (En'âm 6:138).Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVeri fabrikasyonu ve simülasyon hatası (Artifact generation)Gözlem veya deney verisi olmaksızın, algoritmanın veya araştırmacının sentetik ve sahte veri dizileri üreterek sistemi yanıltması.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal inşa yanılsaması (Fabulation / Social mythmaking)Toplumların veya güç odaklarının, hiçbir ontolojik temeli olmayan kurguları meşruiyet aracı olarak üretip kurumsallaştırması.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireyler arasında dedikodu yoluyla yapılan "kara çalma" veya "iftira atma" ahlaki kusuruna indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, yüzde doksanın üzerinde doğrudan "Allah'a karşı yalan uydurmak" (افتراء على الله) ve "vahyi uydurma saymak" bağlamında, yani epistemolojik ve teolojik bir sapma olarak kullanılır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın en büyük zulüm ve sapma olarak nitelediği "iftira" tehdidinin; sahte şeriatlar, uydurma kutsallar ve dinde yetkisiz hüküm koyma mekanizmalarıyla olan doğrudan irtibatı koparılır.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin muhatabı olan insanın, hakikati teslim almak yerine zihninde alternatif bir ontoloji ve teoloji kurgulama mekanizmasını ifşa ettiği için hayatidir. İftira, şirkin ve din istismarının temel motorudur.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müşriklerin haram-helal uydurmalarını eleştiren En'âm suresi ayetlerinde, peygamberlerin tebliğine karşı Kur'an'ın beşeri bir imalat olduğunu öne süren meydan okuma ayetlerinde (Yûnus, Hûd) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin sadece ahlaki tavsiyelerden ibaret olduğu zannını yıkar; insanın kendi zihinsel ürünlerini (mitolojiler, felsefi hevalar, keyfi yasaklar) tanrısal buyruk mertebesine yükseltmesinin en yıkıcı zulüm olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamDeriyi bir modele göre kesmek, biçimlendirmek ve dikime hazırlamak; var olan nesneyi yararak biçim vermek.
  • Soyut anlamDış dünyada karşılığı bulunmayan bir iddiayı veya inancı zihinde planlayıp dille kurgulayarak hakikat yerine ikame etmek.
  • Sistematik karşılıkİlahi vahiy ve ontolojik gerçekliğe (R) karşılık, sübjektif heva ve zihinsel kurguyla üretilen yapay gerçeklik (F) tasarımı.
  • LaTeX modeliF∩R=∅∧Φ(M)→F∧π(F)∼R
  • LaTeX açıklamasıFormülde R ontolojik hakikati ve ilahi veriyi, F uydurulan kurgusal yapıyı (iftira) temsil eder. İlk ifade (F∩R=∅), kurgunun hakikatle hiçbir kesişim kümesine sahip olmadığını gösterir. İkinci ifade (Φ(M)→F), zihinsel heva ve tasarımdan (M) kurgusal yapının (Φ) imal edildiğini simgeler. Üçüncü ifade (π(F)∼R) ise bu kurgunun bir projeksiyonla (π) dış dünyaya gerçekmiş (R) gibi yamandığını ve dayatıldığını modeller.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ف