فسد
ف - س - د
جذر- الورود: ٥٠
- الآيات: ٤٧
- الصيغ: ٢٤
- المعاجم: ١٣
Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık anlamında kullanılmaya başlanmış ve bu yılmış anlamından “ve”nin “fe”ye dönüşmesiyle bozulmuş anlamı kazanmıştır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık anlamında kullanılmaya başlanmış ve bu yılmış anlamından “ve”nin “fe”ye dönüşmesiyle bozulmuş anlamı kazanmıştır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٨٧باب السين والدال والفاء معهما
س د ف، ف س د، د س ف، س ف د مستعملات
سدف:
السَّدَفُ: ظَلامُ اللَّيْل، أو سَوادُ شَخصٍ تراه من بعيد.
والسُّدْفةُ طائفةٌ من اللَّيل، يقال أسدَف اللّيْلُ.
والسَّديف: شَحْمُ السَّنامِ.
والسُّدْفة: البابُ، وأنشَدَ لامرأة من قيسٍ تَهْجُو زَوُجَها: لا يرتدي مَراديَ الحريرِ ولا يُرَى بسُدْفةِ الأميرِ
دسف:
الدّسفانُ: الذي يطلُبُ الشَّيءَ شِبْهُ الرسُول، وجمعُه قال
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٩٢فَسَدَ الشيء يَفْسُدُ فساداً، فهو فاسدٌ، وقومٌ فَسْدى. وكذلك فَسُدَ الشيء بالضم، فهو فَسيدٌ. ولا يقال: انْفَسَدَ. وأفْسَدْتُهُ أنا. والاسْتِفْسادُ: خلاف الاستصلاح. والمَفْسَدَةُ: خلاف المصلحة.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٧٧٢س د ف
سدف ، سفد ، فسد ، فدس ، دسف ، دفس : مستعمل .
سدف : أبو عُبيد عن أبي زيد : السُّدْفة في لُغة تميم : الظُّلْمة . قال : والسُّدْفة في لغة قيْس : الضَّوْء ، وكذلك قال أبو محمد اليزيديّ ، وأنشدنا للعجّاج :
وأَقطَع الليلَ إذا ما أَسْدَفَا
أي : أُظلم . قال : وبعضهم يَجعل السُّدفةَ اختلاط الضَّوء والظُّلمة معاً كوقتِ ما بين طلوع الفجر إلى أوّل الإسفار .
الحرّاني : عن ابن السكّيت قال : السَّدَفُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٨٢١(باب الفاء والسين وما يثلثهما)
(فسط) الفاء والسين والطاء كلمتانِ متباينتان. فالفَسِيط: ثُفْرُوق التَّمرة، ويقال قُلامة الظُّفر. والفُسطاط: الجماعة. وفي الحديث: "إنَّ يدَ الله تعالى عَلَى الفُسطاط"، وبذلك سمِّي الفُسطاط فُسطاطاً.
(فسق) الفاء والسين والقاف كلمة واحدة، وهي الفِسْق، وهو الخروج عن الطَّاعة. تقول العرب: فَسقَتِ الرُّطَبَةُ عن قِشْرها: إذا خرجَتْ، حكاه الفَرَّاء. ويقولون: إنَّ الفأرة
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٣٧- الفساد: خروج الشيء عن الاعتدال، قليلا كان الخروج عنه أو كثيرا، ويضاده الصلاح، ويستعمل ذلك في النفس، والبدن، والأشياء الخارجة عن الاستقامة، يقال: فسد فسادا وفسودا (انظر: الأفعال 4/18)، وأفسده غيره. قال تعالى: ﴿لفسدت السموات والأرض﴾ [المؤمنون/71]، ﴿لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا﴾ [الأنبياء/22]، ﴿ظهر الفساد في البر والبحر﴾ [الروم/41]، ﴿والله لا يحب الفساد﴾ [البقرة/205]، {وإذا قيل لهم لا تفسدوا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٣٢ف س د
يقال: ما دأبه غير الفساد في دينه.
وهذا الأمر مفسدة له أي فيه فساده.
وهم من المفاسد دون الصالح.
وتقول: من كثرت مسافده ظهرت مفاسده.
والأمير يستفسد رعيته.
وقد تمادى في استفسادهم وفلان يفاسد رهطه وقد تفاسدوا.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٦٦٧الفسادُ: نقيض الصلاح، فَسَدَ يَفْسُدُ ويَفْسِدُ وفَسُدَ فَساداً وفُسُوداً، فهو فاسدٌ وفَسِيدٌ فيهما، ولا يقال انْفَسَد وأَفْسَدْتُه أَنا. وقوله تعالى: ويَسْعَوْنَ في الأَرض فساداً؛ نصب فساداً لأَنه مفعول له أَراد يَسْعَوْن في الأَرض للفساد.
وقوم فَسْدَى كما قالوا ساقِطٌ وسَقْطَى، قال سيبويه: جمعوه جمع هَلْكى لتقاربهما في المعنى. وأَفَسَدَه هو واسْتَفْسَد فلان إِلى فلان. وتَفَاسَدَ القومُ:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٨٢* ف س د * * فَسَدَ * الشيء يفسد بالضم * فسَادا * فهو * فاسِدٌ * و * فَسُدض * بالضم أيضا * فَساداً * فهو * فَسِيدٌ * و * أفْسَدَهُ ففضسَد * ولا تقل انفسد و * المَفْسَدَةُ * ضد المصلحة
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬١٤٦فسد، يفسد ويفسد. وفسد كنصر، وعقد، وكرم الأولى هي المشهورة المعروفة، وعليها اقتصر جماعة، كصاحب المصباح، وابن القوطية، ونقل المصنف في البصائر. عن ابن دريد: فسد يفسد، مثل عقد يعقد، لغة ضعيفة، قال شيخنا: وأغرب من وزن الثانية بعقد، فإنه ليس من أوزانه المشهورة، ولو وزنه بضرب كان أقرب فسادا، مصدر الباب الثالث وفسودا بالضم، مصدر الباب الأول: ضد صلح، قال شيخنا: وقد اختلفت عباراتهم في معناه، فقيل: فسد
فسد، يفسد ويفسد. وفسد كنصر، وعقد، وكرم الأولى هي المشهورة المعروفة، وعليها اقتصر جماعة، كصاحب المصباح، وابن القوطية، ونقل المصنف في البصائر. عن ابن دريد: فسد يفسد، مثل عقد يعقد، لغة ضعيفة، قال شيخنا: وأغرب من وزن الثانية بعقد، فإنه ليس من أوزانه المشهورة، ولو وزنه بضرب كان أقرب فسادا، مصدر الباب الثالث وفسودا بالضم، مصدر الباب الأول: ضد صلح، قال شيخنا: وقد اختلفت عباراتهم في معناه، فقيل: فسد الشيء: بطل واضمحل، ويكون بمعنى تغير، ومن الأول عند الأكثر لو كان فيهما آلهة إلا الله لفسدتا . فهو فاسد وفسيد فيهمامن قوم فسدى، كسكرى، كما قالوا: ساقط وسقطى، قال سيبويه: جمعوه جمع هلكى، لتقاربهمأ في المعنى، ولم يسمع عنهم انفسد في مطاوع فسد، وإلا فالقياس لا يأباه. والفساد: أخذ المال ظلما بغير حق، هكذا فسر مسلم البطين قوله تعالى: للذين لا يردون علوا في الأرض ولا فسادا . ويقال: أفسد المال يفسده إفسادا وفسادا. والله لا يحب الفساد . وقوله عز وجل: ظهر الفساد في البر والبحر الفساد هنا: الجدب في البر، والقحط في البحر، أي في المدن التي على الأنهار، وهذا قول الزجاج. والمفسدة ضد المصلحة، وقالوا: هذا الأمر مفسدة لكذا، أي فيه فساد، قال الشاعر: إن الشباب والفراغ والجده مفسدة للعقل أي مفسده وفي الخبر أن عبد الملك بن مروان أشرف على أصحابه، وهم يذكرون سيرة عمر، فغاظه ذلك، فقال: إيها عن ذكر عمر، فإنه إزراء على الولاة، مفسدة للرعية. وعدى إيها بعن لأن فيه معنى: انتهوا. وفسده تفسيدا أفسده وأباره، قال أبو جندب الهذلي: وقلت لهم قد أدركتكم كتيبة مفسدة الأدبار ما لم تخفر أي اشدت على قوم قطعت أدبارهم، ما لم تخفر الأدبار، أي ما لم تمنع. وتفاسدوا: قطعوا الأرحام وتدابروا، قال: يمددن بالثدي في المجاسد الى الرجال خشية التفاسد يقول: يخرجن ثديهن، يقلن: ننشدكم الله إلا حميتمونا، يحرضن بذلك الرجال. واستفسد فلان إلى فلان: ضد استصلح، واستفسد السلطان قائده، إذا أساء إليه، حتى استعصى عليه. وفي الحديث: كره عشر خلال، منها إفساد الصبي، غير محرمه هو أن يطأ المرأة المرضع فإذا حملت فسد لبنها، وكان في ذلك فساد الصبي، وتسمى الغيلة وقوله: غير محرمه، أي أنه كرهه، ولم يبلغ به حد التحريم. وبقي من الأمور المشهورة: حرب الفساد، وهي حرب كانت بين بني شك وغوث من طيئ، سميت بذلك لأن هؤلاء خصفوا نعألهم بآذان هؤلاء، وهؤلاء شربوا الشراب بأقحاف هؤلاء. ومن سجعات الأساس: من كثرت مفاسده، ظهرت مسافده. وفلان يفاسد رهطه.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٣٧٨فَسَدَ
1 فَسَدَ ذ , aor. فَسُدَ , (S, M, A, O, L, Msb, K, &c.,) which is the aor. commonly known, (TA,) and فَسِدَ , (IDrd, M, O, L, K,) which is of weak authority; (IDrd, O, TA;) and فَسُدَ, aor. فَسُدَ ; (S, M, O, L, K;) inf. n. فَسَادٌ (S. M, A, O, L, K) and فُسُودٌ, (M, O, L, K,) the former being inf. n. of فَسَدَ, aor. فَسُدَ , (S, A, O,) and so the latter, and the former being also inf. n.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨٩٢فَسَُدَ
فَسَُدَ I , U ( n. ac. فَسَاْد 22 , فُسُوْد 27 ),
a. Was spoilt, bad; was injured, damaged, impaired; was evil, corrupt; was wrong, improper; was disorganized, disordered; was destroyed; was annulled, became void.
فَسَّدَ
فَسَّدَ II ,
a. see IV (a) .
فَاْسَدَ
فَاْسَدَ III ,
a. Became at variance with, cast off.
أَفْسَدَ
أَفْسَدَ IV ,
a. Spoilt, injured, damaged, impaired;
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٨٬٧١٩فسد
فَسَدَ - يَفْسُدُ - فَسَاد - أفْسَدَ - يُفْسِدُ - مُفْسِد
فَسَدَ - يَفْسُدُ + الكائن أو الشيء: ضد " صَلَح - يَصْلحُ ": يتغير في خلقه (البناء) أو أمره (العمل والوظيفة) نحو الأسوأ: يخرج عن الأمر الذي رُسِم له مسبقاً، والذي هو الأفضل لبقائه واستمرار مكوناته وعمله: يكون عمله لا يوافق ولا ينسجم مع خلقه وبنائه وتكوينه الذي رُسِم له، أو يكون
الصيغ(٢٤)
- الْمُفْسِدِينَBozanlar(الْمُفْعِلِينَ)×١٠
- مُفْسِدِينَBozanlar(مُفْعِلِينَ)×٥
- الْفَسَادَBozukluk(الْفَعَالَ)×٤
- تُفْسِدُواBozmayınمعانٍ أخرى: ١(تُفْعِلُوا)×٤
- فَسَادًاBozukluk(فَعَالًا)×٣
- يُفْسِدُونَBozarlar(يُفْعِلُونَ)×٣
- بِالْمُفْسِدِينَBozanları(بِالْمُفْعِلِينَ)×٢
- لَفَسَدَتِÖyleyse bozuldu(لَفَعَلَتِ)×٢
- وَيُفْسِدُونَVe bozarlar(وَيُفْعِلُونَ)×٢
- أَفْسَدُوهَاOnu bozdular(أَفْعَلُوهَا)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٤ (الإجمالي: ٢٤٥)
- أرض
الآيات المشتركة: ٣١ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- عثو
الآيات المشتركة: ٥ · Sopa, değnek demektir
- صلح
الآيات المشتركة: ٩ · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- بخس
الآيات المشتركة: ٣ · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
- قطع
الآيات المشتركة: ٤ · Kesinlikle keseceğim
- موسى
الآيات المشتركة: ٦ · Musa
- سعي
الآيات المشتركة: ٣ · Sua’f el çatlamasıdır
- نقض
الآيات المشتركة: ٢ · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
- بعد
الآيات المشتركة: ٧ · Baid uzak demektir
- فرعون
الآيات المشتركة: ٤ · Firavun
- علو
الآيات المشتركة: ٤ · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
- مدين
الآيات المشتركة: ٢ · Medyen
الآيات التي ورد فيها(٤٧)
… اللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
Bozanlar
… إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
Bozanlar
ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَظَلَمُوا بِهَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
Bozanlar
… هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ
Bozanlar
فَلَمَّا أَلْقَوْا قَالَ مُوسَى مَا جِئْتُمْ بِهِ السِّحْرُ إِنَّ اللَّهَ سَيُبْطِلُهُ إِنَّ اللَّهَ لَا يُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِينَ
Bozanlar
آلْآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ
Bozanlar
وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
Bozanlar
إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِي الْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا يَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنَاءَهُمْ وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ إِنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ
Bozanlar
… تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
Bozanlar
قَالَ رَبِّ انْصُرْنِي عَلَى الْقَوْمِ الْمُفْسِدِينَ
Bozanlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فسد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عثو, خرب, هلك |
| Zıt Kök | صلح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin, canlının veya sistemin doğal kıvamından, tazeliğinden ve itidal dengesinden çıkarak kokuşması, çürümesi ve işe yaramaz hale gelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik, ahlaki, iktisadi veya siyasi bir nizamın denge ve adalet (ıslah) halinden çıkarılarak tahrip edilmesi, işlevsizleştirilmesi ve fesada sürüklenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Islahın zıddı olarak sistemik entropi; varoluşsal dengeyi bozan her türlü kurumsal, ahlaki, hukuki ve ekolojik yozlaşmanın ortak adı |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca bireysel günah veya soyut ahlaki kabahat sınırına hapsedilerek ekolojik, siyasi, iktisadi ve hukuki nizamı yıkan somut sistemik ifsat boyutunun göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فس | Yarıp dışarı çıkma, kabuğu veya sınırı çatlatarak denge halinden ayrılma, yayılma; nitekim genişleme ve ferahlamada فسح, örtüyü aralayıp açıklığa kavuşturmada فسر, koruyucu kabuğundan ve taat sınırından fırlayıp çıkmada فسق köklerinde bu çekirdek esastır | د | Çekirdeğin taşıdığı sınırdan fırlama ve ayrılma hareketine temas, dayanma ve nihai sınır etkisi katarak bu ayrılışın nesnenin veya sistemin yapısını bozacak, onu çürütüp işlevsiz kılacak bir sonuca ulaşmasını ifade eder |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Bütünlüğü bozan bir yarık, çatlak veya dışa doğru açılma hareketi |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Varlığın veya yapının iç tutarlılığını sağlayan omurganın, bağların ve dayanak noktalarının zedelenmesi |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir durumdan diğerine geçiş, eşiğin aşılması ve hareketin nihayete ermesi |
| فسد | Ağızdan veya kenardan açılan çatlağın yapısal dayanakları zedeleyerek eşiği aşması | Bir nizamın ya da bünyenin koruyucu sınırlarının yarılarak dayanak noktalarının çökmesi ve sistemin işlevsizleştiği bir kokuşma eşiğine geçmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sütün kesilip ekşimesi, etin kokuşup çürümesi, yiyeceğin tazeliğini yitirerek doğal itidal kıvamından çıkması ve kullanılamaz hale gelmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lisânü'l-Arab'da kabile bağlarının çözülmesi ve toplumsal nizamın çökmesi korkusunu tasvir eden şu beyitte karşılıklı ilişkilerin bozulması anlamında geçer: يَمْدُدْنَ بالثُّدِيِّ في المَجَاسِدِ / إِلى الرجالِ، خَشْيَةَ التَّفاسُدِ |
| Erken Arapça kullanım | Lisânü'l-Arab'da zikredilen erken dönem şahidinde, boşluğun ve zenginliğin insan aklının dengesini bozması anlamında şöyle denir: إِنَّ الشبابَ والفَراغَ والجِدَهْ / مَفْسَدَةٌ للعَقْلِ، أَيُّ مَفْسَدَهْ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça فسد kökü, Sami dillerinin genelinde daha çok itidalden sapma, işlevsizleşme ve çürüme ekseninde yer alır. İbranice ve Süryanicede birebir /f-s-d/ üçlü konsonant kümesi doğrudan yaygın birincil kök olarak baskın olmamakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan /p-s/ veya /p-š/ (Arapça فس) katmanı, Kuzeybatı Sami dillerinde parçalanma, yarılma, isyan etme ve düzeni bozma anlamlarıyla semantik bir akrabalık gösterir (örneğin İbranicede /p-š-ʿ/ kökünün isyan ve haddi aşma anlamı). Arapçada kök, somut planda etin ve sütün kokuşması gibi biyolojik çürüme ile başlamış, oradan insanın nefsine, aklına ve nihayet toplum ve evren düzeninin dengesini yitirmesine doğru genişleyen bir semantik zenginlik kazanmıştır. Kökün Sami dilleri içerisindeki en kapsamlı ve felsefi açılımı klasik Arapçada gerçekleşmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Organik çürümeden soyut yozlaşmaya geçiş | Süt ve etin itidalden çıkıp bozulması manasından nizam, ahlak, akıl ve toplumsal ilişkilerin bozulmasına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Biliteral /p-s/ çekirdeği üzerinden yarılma ve haddi aşma | Çekirdeğin diğer Sami dillerindeki yarılma, düzeni çiğneme ve kokuşma türevleriyle semantik süreklilik mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü dizilime dair güvenilir ve düzenli bir ses denkliği tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فسد | Anlamlı | İtidalden çıkma, bozulma | Doğal, hukuki veya ahlaki dengenin yıkılarak çürümesi | Hedef köktür; Kur'an'da 50 kez geçer |
| فدس | Anlamlı | Tıkamak, ezmek, sertleşmek | Bir şeyi yerine sıkıştırmak, sert bir aletle vurmak | Kur'an'da geçmez; fiziksel baskı ve tıkama yönü öne çıkar |
| سفد | Anlamlı | Üst üste binmek, çiftleşmek | Hayvanların çiftleşmesi, et kızartılan demir şiş (suffûd) | Kur'an'da geçmez; birbirine geçme ve kenetlenme manası taşır |
| سدف | Anlamlı | Karanlığın inmesi, örtülme | Gecenin karanlığı, aydınlık ile karanlığın birbirine karışması | Kur'an'da geçmez; ışığın çekilmesi ve perdelenme boyutu baskındır |
| دفس | Anlamlı | Gizlemek, sokmak, sindirmek | Bir şeyi bir yere sokup örtmek, toprağa gömmek | Kur'an'da geçmez; gizleme ve örtme nüansı taşır |
| دسف | Anlamlı | Taşmak, hızla dolup boşalmak | Devenin yükünün kayması veya kabın taşması | Kur'an'da geçmez; sınırın dışına taşma hareketi ortaktır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فسد | Merkez | Denge ve nizamın bozulması | Doğal itidalden, meşruiyetten ve düzenden saparak kokuşma ve işlevsizleşme | Hem maddi hem manevi hem de sistemik tüm çözülmeleri kapsar |
| عثو | Komşu | Yıkıcılık ve taşkınlık | İfsadın daha hızlı, şiddetli, körü körüne ve taşkın biçimde icra edilmesi | Fesadın pervasızca çevreye zarar veren aktif ve yıkıcı eylem halidir |
| خرب | Komşu | Maddi yıkım ve harabiyet | Yapılı, mamur ve bayındır olan bir yerin fiziken yıkılıp ıssız kalması | فسد nizam ve işlevi bozar, خرب ise doğrudan maddi yapıyı yıkar |
| هلك | Komşu | Yok oluş ve sönüş | Bir varlığın tamamen helak olması, canını veya varlığını yitirmesi | Fesat sürecin yozlaşma ve bozulma yönüyken helak nihai yok oluş sonucudur |
| صلح | Zıt | Denge, uygunluk ve düzgünlük | Bir şeyin olması gereken kıvama, amaca ve adalet dengesine kavuşması | Fesadın mutlak zıddıdır; nizamın korunması ve onarılmasını ifade eder |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فسد | İtidalden çıkıp bozulmak | Doğal, ahlaki veya kurumsal dengenin yitirilmesi ve işe yaramaz hale gelmesi | Kesin |
| Latince | Corruptio, perversio | Çürüme, bozulma, yozlaşma | Corruptio bir bütünün parçalanıp kokuşmasını tam karşılar, ancak kozmik nizam boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Corruption, decay, ruin | Yozlaşma, çürüme, tahribat | Decay organik çürümeyi, corruption kurumsal ve ahlaki fesadı karşılar; bütüncül Kur'ani dengeyi tek başına veremez | Güçlü |
| Almanca | Verderben, Zerrüttung | Bozulma, tahrip olma, düzenin dağılması | Zerrüttung sistemik ve kurumsal çözülmeyi, Verderben ahlaki ve fiziksel bozulmayı anlatır | Güçlü |
| Fransızca | Corruption, dégradation | Bozulma, alçalma, yozlaşma | Kurumların ve karakterin işlevsizleşmesini iyi verir, kozmik fesadı kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lewis & Short.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فِتْنَةٌ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ / تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ | Toplumsal kargaşa, anarşi ve fitne | Müminlerin dayanışmayı terk etmesi sonucu yeryüzünde fitne ve büyük bir anarşinin doğması (Enfâl 8:73) |
| لَفَسَدَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ / لَفَسَدَتَا | Kozmik nizamın ve dengenin altüst olması | Evrende birden çok ilah olsaydı nizamın çatışma ve kaosla çökeceğini anlatan kozmik bağlam (Enbiyâ 21:22, Mü'minûn 23:71) |
| يُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ / وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا | Ekolojik ve iktisadi tahribat, üretim araçlarını yok etme | Tarımı, ekosistemi ve biyolojik nesli mahveden zalimane iktidar ve talan eylemleri (Bakara 2:205, Mâide 5:33) |
| أَوْفُوا الْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ / وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ | İktisadi adaletsizlik, ölçü ve tartıda hile | Pazar dengesini, ticari dürüstlüğü ve servet dağılımını bozan sömürü düzeni (Şuarâ 26:181-183, A'râf 7:85) |
| إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا | Askeri istila, siyasi zorbalık ve yağma | Bir beldeyi ele geçiren egemen güçlerin oradaki kurulu düzeni, onuru ve can güvenliğini yerle bir etmesi (Neml 27:34) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid delili (Burhân-ı temânu') ve şer problemi | Evrende iki yaratıcı irade olsaydı nizamın fesada uğrayacağı argümanı ile şer ve ifsadın kullara nispeti meselesi | Kozmik ve ontolojik düzenin bozulması, kaos ve imkânsızlık |
| Fıkıh | Akitler nazariyesi ve tasarrufların sıhhati | Bir muamelenin rükün veya şartlarındaki eksiklik sebebiyle fâsid sayılması; özellikle Hanefîlerde fâsid ile bâtıl arasındaki mahiyet farkı | Hukuki geçerliliği zedeleyen, akdin itidal ve meşruiyet dengesini bozan sakatlık |
| Tefsir | Nifak psikolojisi ve yeryüzünün ıslahı | Münafıkların fesat çıkardıkları halde "biz ancak ıslah edicileriz" demelerinin tahlili ve yeryüzünün ıslah edildikten sonra bozulmasının nehyi | Öznel niyet ile nesnel sistemik zarar arasındaki çelişkinin açığa çıkarılması |
| Hadis | Toplumsal ahlak ve kabilecilik | İnsanlar arasındaki ilişkilerin kopması ve kardeşlik bağlarının çözülmesini anlatan "fesâdü zâti'l-beyn" uyarısı | Cemaat ve ümmet dokusunu içten çürüten ahlaki ve ictimai kokuşma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve fıtrat dengesi | Şirk ve nifak | Varlığın yaratılış gayesinden saptırılması | Şirk evrendeki ilahi koordinasyonu inkar eder; nifak ise dinin ahlaki çekirdeğini içten çürüterek dini ifsat eder | Kesin |
| İlmi | Hakikat ölçütleri ve epistemik nizam | Tahrif ve safsata | Bilgi kaynaklarının ve zihni melekelerin kirletilmesi | Bilginin metodolojik itidalden saptırılarak ideolojik ve nefsi hevalara alet edilmesi bilimin fesadıdır | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve kamu otoritesi | İstibdat, anarşi ve istila | Adaletin ve can-mal emniyetinin yok edilmesi | Yöneticilerin kibri ve adaletten sapması beldeleri tarumar eder, hukukun yerini keyfilik alır | Kesin |
| İktisadi | Üretim, bölüşüm ve pazar dengesi | Haksız kazanç, tekel ve tefecilik | Ekinin ve neslin tahrip edilmesi | Ölçü ve tartıda hile, piyasayı manipüle etme ve kaynakları tekelleştirme iktisadi hayatı ifsat eder | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi ve termodinamik bozunma | İzole bir sistemde düzensizliğin, enerjinin kullanılamaz hale gelişinin ve yapısal kaosun kendiliğinden artması, sistemin iş yapabilme kapasitesinin yok olması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi ve kurumsal korozyon | Toplumda ortak norm ve değerlerin aşınması, kurumların meşruiyet ve işlevlerini yitirerek çürümesi ve sistemik güvensizliğin yayılması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca kamu idaresindeki rüşvet (yolsuzluk) veya bireysel ahlaki çürüme ile sınırlandırılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Ekolojik dengenin bozulmasından (ekin ve neslin helaki) kozmik düzene, iktisadi adaletsizlikten tevhidi parçalayan şirke kadar varoluşun bütün katmanlarını kapsayan sistemik nizam bozgunculuğu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çevre katliamları, ekonomik sömürü, askeri istila ve siyasi zorbalık gibi devasa yapısal yıkımların Kur'an'ın "fesat" tehdidi kapsamında görülmeyip meselenin dar bir ahlakçılığa hapsedilmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel varoluşsal hedefi yeryüzünü ıslah etmektir; fesat ise ıslahın karşıtı olan tüm sistemik çözülmelerin ana terimidir. Yaratılışın fıtri dengesini bozan her fiil bu kökle tanımlandığından, Kur'an'ın adalet, nizam ve tevhid vizyonunu kavramanın anahtarıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların karakter analizinde (Bakara 2:11-12, 2:205), peygamberlerin iktisadi ve ahlaki mücadelelerinde (A'râf 7:56, 7:85; Şuarâ 26:183), tevhidin kozmolojik temellendirilmesinde (Enbiyâ 21:22) ve siyasi tahakkümün yerilmesinde (Neml 27:34). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bozgunculuğun yalnızca "kötü niyetli" olduğunu iddia eden kişilerden geleceği zannını yıkar; nitekim münafıklar kendilerinin "yalnızca ıslah ediciler" olduğunu iddia ederken en büyük fesadı üretmektedirler. Fesadın öznel beyanla değil, nesnel tahribatla ölçüldüğünü gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSüt, et veya meyvenin doğal kıvamından, tazeliğinden çıkıp kokuşması, çürümesi ve işe yaramaz hale gelmesi.
- Soyut anlamBir nizamın, kurumun, inancın veya ahlakın itidal ve adalet dengesinden koparak sistemi çökertecek bir kargaşa ve yıkıma dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkIslah durumundaki () bir yapının denge parametrelerinin tahrip edilerek sistemik entropi ve işlevsizlik () durumuna sürüklenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin başlangıçtaki fıtri, adil ve dengeli (ıslah) halini temsil eder. terimi fıtrata, adalete ve meşru sınırlara aykırı olan bozucu eylemlerin akısını; bu bozucu etkilerin sistem içindeki yayılım ve tahribatını ifade eder. Zaman ilerledikçe () bu tahribat birikerek sistemin dengesini tüketir ve nihayet sistem fıtri denge uzayının () dışına fırlayarak fesat durumuna () ulaşır.