لا
ل - ا
جذر- الورود: ١٬٧٢٦
- الآيات: ١٬٢٨٠
- الصيغ: ٦
- المعاجم: ٦
معناه في القرآن: -mazlar/-mezler
هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.
ملاحظاتي
المعاجم(٦)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨بلا ترجمةالحروف: ١٨٬٢٧٧باب الّلفيف من الّلام
لو،لا، لن، لولا إمّالا، لي، ألا، إلاّ، الألاء، لأي، ل أ ل أ، إلى، أيل، لام الاستغاثة، ألل، يلل، ليل، لوي، ولي، ويل، وأل أول، لات، أولى، أولاء، أولو، أولات مستعملات
لو:
لو: حرفُ أمنيّة، كقولك: لو قَدِم زيدٌ، "لو أنّ لنا كَرَّةً" فهذا قد يُكْتَفَى به عن الجواب.
وقد تكون لو موقوفةً بين نَفْيٍ وأُمْنيّة إذا وُصِلَتْ ب لا. كقولك: لولا أكرمتني، أي: لم تُكرمني، ولا يكون جواب لو
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٧٢٬٠٨٢باب لفيف حرف اللام
لام ، لو ، لا ، لات ، إمالا ، ألا ، إلا ، إلى ، لي ، ألى ، ألا ، آل ، أل ، ليل ، لوى ، ولى ، أول ، أيلول ، إيليا ، ولول ، تلو
نَبدأ أولاً بالحروف التي جاءت لمعانٍ من باب اللاّم لحاجة الناس إلى معرفتها ، فمنها :
لام : اللام التي توصل بها الأسماء ، والأفعال ، ولها معانٍ شتّى ، فمنها :
لام الملك
كقولك : هذا المالُ لِزيد ، وهذا الفرسُ لِعَمرو .
ومن النحويين من يُسَمِّيها لام
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٥١٠- (لا) يستعمل للعدم المحض. نحو: زيد لا عالم، وذلك يدل على كونه جاهلا، وذلك يكون للنفي، ويستعمل في الأزمنة الثلاثة، ومع الاسم والفعل غير أنه نفي به الماضي؛ فإما أن لا يؤتى بعده بالفعل، نحو أن يقال لك: هل خرجت؟ فتقول: لا، وتقديره: لا خرجت. ويكون قلما يذكر بعده الفعل الماضي إلا إذا فصل بينهما بشيء. نحو: لا رجلا ضربت ولا امرأة، أو يكون عطفا. نحو: لا خرجت ولا ركبت، أو عند تكريره. نحو: {فلا صدق ولا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٩لا
خرج فما كان إلاّ كلا ولا حتى رجع.
لا خرج فما كان إلاّ كلا ولا حتى رجع.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٢١٠الليث: لا حَرْفٌ يُنْفَى به ويُجْحَد به، وقد تجيء زائدة مع اليمين كقولك لا أُقْسِمُ بالله. قال أَبو إِسحق في قول الله عز وجل: لا أُقْسِمُ بيومِ القيامة، وأَشْكالِها في القرآن: لا اختلاف بين الناس أَن معناه أُقْسِمُ بيوم القيامة، واختلفوا في تفسير لا فقال بعضهم لا لَغْوٌ، وإِن كانت في أَوَّل السُّورة، لأَن القرآن كله كالسورة الواحدة لأَنه متصل بعضه ببعض؛ وقال الفرّاء: لا ردٌّ لكلام تقدَّم كأَنه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٦٬٣٠٤، كقولِ الجَعْدي :
فقُلْت لَهُم : خَلُّوا النِّساءَ لأَهْلِها ،
فقالوا لنا : كَلاَّ ، فقُلْنا لهُم : بَلَى ( لا : ( *!لا : تكونُ نافِيَةً ) ، أَي حَرْفٌ يُنْفَى به ويُجْحَدُ به ، وأَصْلُ ألِفِها ياءٌ عنْدَ قُطْرب حِكايَةً عن بعضِهم أَنَّه قالَ : لا أَفْعَلُ ذلكَ فأمالَ لا .
وقالَ اللَّيْثُ : يقالُ : هذه لا مَكْتُوبةٌ ، فتَمُدُّها لتتم الكَلِمة اسْماً ، ولو صَغَّرْتَ لقُلْتَ : هذه لُوَيَّةٌ
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦١٩ (الإجمالي: ١٬١٣٢)
- أله
الآيات المشتركة: ٦٣١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- حزن
الآيات المشتركة: ٣٦ · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
- أمن
الآيات المشتركة: ٢٣٧ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- دون
الآيات المشتركة: ٦٩ · Dane, inek yavrusuna denir
- علم
الآيات المشتركة: ٢٣٠ · Dağın sivri noktası demektir
- شيأ
الآيات المشتركة: ١٥٣ · Şey
- نفس
الآيات المشتركة: ١٠٤ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- حبب
الآيات المشتركة: ٤٤ · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- ظلم
الآيات المشتركة: ١٠٥ · Zalimler
- خوف
الآيات المشتركة: ٥٢ · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- كثر
الآيات المشتركة: ٦٧ · Kesr(sin ile) kırık demektir
- ضرر
الآيات المشتركة: ٣٧ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
الآيات التي ورد فيها(١٬٢٨٠)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ١٬٢٨٠؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ
Değil
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
-mazlar/-mezler
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ
-ma/-me
أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَكِنْ لَا يَشْعُرُونَ
-mazlar/-mezler
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ
-mazlar/-mezler
مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ
-mazlar/-mezler
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ
-mazlar/-mezler
إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا …
-mazlar/-mezler
… نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ
-mazlar/-mezler
قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
Değil
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لا |
| Yapı | Edat |
| Özel Durum | İki harfli nefy ve nehiy edatı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ما, لم, لن, ليس |
| Zıt Kök | نعم |
| Çekirdek Özet 1 | Varlığı, eylemi veya hükmü ortadan kaldıran mutlak olumsuzlama ve yokluk bildirme |
| Çekirdek Özet 2 | Hükmün, ilahlığın veya eylemin reddi ile mutlak nehiy ve tenzih |
| Çekirdek Özet 3 | Önermeyi mantıksal ve ontolojik olarak sıfırlama, geçersiz kılma ve engelleme işlevi |
| Kritik Hata Riski | Edatın cinsini nefyeden mutlak yapısının basit bir zaman olumsuzlaması veya geçici bir yasaklama gibi daraltılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لا | Mutlak yokluk, geri çevirme, engelleme ve olumsuzlama bildiren bağımsız edat yapısı | ا | Yönelme ve bağlama bildiren ل unsuruna mutlak açılım ve uzatma sağlayan elif eklenerek olumsuzlama genişletilmiş ve pekiştirilmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hükmü veya yönelişi bir hedefe bağlama ve sevk etme hareketi |
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hükmün başlangıcındaki mutlak güç, durdurma ve kesinlik |
| لا | Değneğin durdurucu biçimde öne uzatılarak başlangıç noktasından itibaren yönelişi kesmesi | Bir eylemin, varlığın veya bağın kurulmasını en baştan engelleyerek geçersiz kılan durdurma ve sıfırlama hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir talebi, hareketi veya durumu kesin bir dille durdurma, geri çevirme ve ortadan kaldırma |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays yemin ve nefy bağlamında bu edatı kullanmıştır: لا وأبيك ابنة العامري |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dilde olumsuzlama yanında yemini pekiştirme ve reddetme makamında kullanılmıştır; Hazret-i Âişe ve erken dönem nakillerinde yeminden önce sözü tekit ve nefyetme işlevi yaygındır |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisânü’l-Arab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Proto-Sami dönemden itibaren olumsuzlama işlevi gören لا edatı, Doğu ve Batı Sami dillerinin tamamında morfolojik ve semantik süreklilik gösterir. Akadcada kalıcı ve genel olumsuzlama bildiren lā (𒆷), İbranicede eylemleri ve durumları olumsuzlayan lō (לא), Fenikece ve Aramice/Süryanicede yine olumsuzluk bildiren lā (ܠܐ) biçimleri birebir fonetik ve işlevsel denklik arz eder. Kök, Sami dillerinde eylemin geçersizliğini (nefy), yasaklanmasını (nehiy) ve isimlerin önüne geldiğinde ontolojik yokluğunu (cinsin nefyi) bildiren en temel ve arkaik partiküldür.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Foreign Vocabulary of the Qur’an.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لا | Hem fiil hem isim cümlesine girerek mutlak yokluk, imkânsızlık ve yasaklama bildiren asli edat | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca lā, İbranice lō, Süryanice lā | Bütün Sami dillerinde ortak, değişmeyen ana olumsuzlama unsuru | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik olumsuzlama partikülleri | Kuzey Afrika ve Berberi dillerindeki kimi menfi edatlarla biçimsel paralellik taşır | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لا | Anlamlı | Nefy ve nehiy | Bir önermeyi, eylemi veya varlığı olumsuzlama ve engelleme | Hedef edat; Kur'an'da çok sık geçer |
| ال | Anlamlı | Belirlilik ve işaret | Başına geldiği ismi belirli kılan harf-i tarif veya isim kökü | Kur’an’da bağımsız kök olarak geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لا | Merkez | Olumsuzlama | Genel, sürekli, ontolojik ve eylemsel mutlak ret | Bütün zamanları ve isim cinsini kapsayabilen ana nefy edatıdır |
| ما | Komşu | Olumsuzlama | Şimdiki zaman ve somut durum odaklı nefy | Genellikle mevcut durumu veya vuku bulmuş olguyu olumsuzlar |
| لم | Komşu | Olumsuzlama | Geçmişe matuf mutlak cezm ve nefy | Muzari fiilin anlamını geçmişe çevirerek gerçekleşmediğini bildirir |
| لن | Komşu | Olumsuzlama | Geleceğe matuf kesin ve ebedi nefy | Gelecekte eylemin asla vuku bulmayacağını tekit ile vurgular |
| ليس | Komşu | Olumsuzlama | Hâl ve nitelik olumsuzlaması | İsim cümlesinde özne ile yüklem arasındaki bağı kaldıran nakıs fiil |
| نعم | Zıt | Tasdik ve onaylama | Bir önermeyi kabul etme ve doğrulama | Nefyin tam zıddı olarak hükmü ikrar ve teyit eder |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لا | Yokluk, ret, engelleme | Varlığı, hükmü veya eylemi geçersiz kılan nefy ve nehiy edatı | Kesin |
| Latince | non, ne | Değil, -me | non düz olumsuzlamayı, ne ise yasaklama ve kaçınmayı karşılar | Kesin |
| İngilizce | no, not | Hayır, değil | no isimsel yokluğu ve cevabı, not ise önerme olumsuzlamasını verir | Kesin |
| Almanca | nein, nicht, kein | Hayır, değil, yok | nein onaylamamayı, nicht eylemi, kein ise cinsin yokluğunu karşılar | Kesin |
| Fransızca | ne... pas, non | Değil, hayır | İkili yapıyla eylemi ve tek başına cevabi olumsuzlamayı temsil eder | Kesin |
المصدر Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Cinsi nefyeden لا | Mutlak yokluk ve ilahlık iddiasının geçersiz kılınması | Tevhid ve kesin ontolojik ret bağlamında (Bakara 2:2, Âl-i İmrân 3:2) |
| Muzari fiili nefyeden لا | Süreklilik arz eden genel olumsuzlama ve kanuniyet | Hidayet, iman ve sünnetullahın değişmezliği bağlamında (Bakara 2:6, Enbiya 21:24) |
| Nehiy bildiren لا | Kesin yasaklama ve sakındırma | İlahi emir, ahlaki ve hukuki sınırlar bağlamında (Bakara 2:22, İsrâ 17:32) |
| Pekiştirme / Zâide لا | Sözün teyidi ve yeminin kuvvetlendirilmesi | Yemin ve ret içerikli sarsıcı beyanlarda (Vâkıa 56:75, Kıyâme 75:1) |
| İstiğrâk ve tenbih ile ألا | Dikkat çekme, uyarı ve mutlak hakikat beyanı | Gafletten uyandırma ve nifakın ifşası bağlamında (Bakara 2:12, Hûd 11:60) |
| Soru ile birleşen أفلا / أولا | Akletmeye ve ibret almaya sevk eden kınama | Kozmik deliller ve tarihten ders çıkarma bağlamında (Bakara 2:44, Yâsîn 36:68) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ilkesi ve sıfatlar | Tevhid kelimesindeki cinsin nefyi ile uluhiyetin diğer varlıklardan mutlak soyutlanması | Tenzih, gayrın reddi ve mutlak selb |
| Fıkıh | Nehiy ve haramlık hükümleri | Yasaklama bildiren nehyin fıkıhta fesat veya butlan doğurup doğurmadığı meselesi | Tahrîm, men ve ibtal |
| Tefsir | Kasem ve zâide edat tartışmaları | Başta gelen edatın inkârcıların sözünü reddetme mi yoksa tekit mi olduğu tartışması | Reddiye, tekit ve fesahat |
| Hadis | Nehiy sigaları ve genel kurallar | Zarar vermeme ve zararla karşılık vermeme gibi külli fıkhi kaidelerin kuruluşu | Külli nehiy ve temel hukuki yasaklar |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve itikat | Mutlak tenzih ve ret | Sahte ilahların ve ortakların bütünüyle tasfiyesi | İman önce olumsuzlama ile başlar; batıl reddedilmeden hak ikrar edilemez | Kesin |
| İlmi | Mantık ve epistemoloji | Yanlışlama ve önerme değilleme | Hatalı hipotezlerin ve geçersiz hükümlerin elenmesi | Bilimsel doğrulama kadar yanlış olanın tespiti ve dışlanması esastır | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve otorite | Yasağın tespiti ve sınır çekme | Keyfi gücün ve taşkınlığın sınırlandırılması | Anayasal ve ilahi sınırların ihlal edilmesini engelleyen meşruiyet bariyeri | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve muameleler | Haksız kazancın engellenmesi | Sömürü ve faiz mekanizmalarının menedilmesi | Ekonomik dolaşımda zararlı unsurların yasaklanarak adil dengenin korunması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Boş küme ve mantıksal NOT operatörü | Bir kümenin elemansızlığını veya ikili mantıkta bir durumun tersine çevrilerek sıfırlanmasını temsil eder | Kesin |
| Beşeri bilimler | Tabu, veto ve hukuki yasak | Toplumsal yapının varlığını korumak için konulan nihai sınırlar ve eylemsiz kılma mekanizması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Edatın yalnızca basit bir gramer olumsuzlaması veya anlık bir 'hayır' cevabı olarak görülmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bâtılı kökünden kazıyan, sahte otoriteleri lağveden ve varlık hiyerarşisini yeniden kuran kurucu bir inşa aracı olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevhid kelimesindeki ret aşamasının ciddiyetini kavrayamamak ve ilahi yasakların ontolojik bağlayıcılığını sıradan tavsiyelere indirgemek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an düşüncesinde arınma ve tahliye, inşadan önce gelir; tevhid, şirk unsurlarının bütünüyle reddedilmesi temeline dayanır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid beyanları, şeriatın ana yasakları, kozmik kanuniyet bildiren ayetler ve muhatabı sorgulamaya çağıran istifham bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece olumlu kabullerden ibaret olduğu yanılgısını giderir; hakikatin ancak sahte olanın kesin bir dille reddiyle kurulabileceğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYönelmiş bir gücü, hareketi veya talebi en baştan durdurarak geri püskürtme ve sıfırlama.
- Soyut anlamBir önermenin, varlık iddiasının veya eylemin geçerliliğini mantıksal ve ontolojik düzeyde mutlak olarak hükümsüz kılma.
- Sistematik karşılıkSisteme dâhil olmaya çalışan meşruiyetsiz unsurları dışarıda bırakan negatif filtre ve varoluşsal sınır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde belirli bir varlık veya eylem iddiasını, olumsuzlama işlevini, genel varlık ve eylem kümesini, ise olumsuzlanan unsurların alt kümesini temsil eder; bu alt kümenin evrensel kümeden bütünüyle çıkarılması mutlak tenzih ve nehyi gösterir.