ودد
و - د - د
جذر- الورود: ٢٩
- الآيات: ٢٨
- الصيغ: ١٩
- المعاجم: ١٠
Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır. Vedd, bu yakalardan biridir. Dayanışma ve meyl etme anlamlarına gelir. Birbirine yaklaşma anlamına da gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır. Vedd, bu yakalardan biridir. Dayanışma ve meyl etme anlamlarına gelir. Birbirine yaklaşma anlamına da gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٬٨٨٨باب اللفيف من الدال
د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى، ي د ي مستعملات
دد:
حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح:
واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ
ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٥١تقول: وَدِدْتُ لو تفعل ذاك، ووَدِدْتُ لو أنَّك تفعل ذاك، أوَدُّ وَدًّا ووُدًّا ووَدادَةً، ووِداداً أي تمنَّيت. قال الشاعر:
وَدِدْتُ وِدادَةً لو أنَّ حـظِّـي من الخُلاَّنِ أنْ لا يَصْرِموني
ووددت الرجل أوده وداً إذا أحببته.
والوُدُّ والوَدُّ والوِدُّ: المَوَدَّةُ. تقول: بوُدِّي أن يكون كذا. وأمَّا قول الشاعر:
أَيُّها العائِدُ المُسائِلُ عَنَّـاوبِوِدَّيْكَ لو تَرى أكْفاني
فإنَّما أشبع
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٨٧٩- الود: محبة الشيء، وتمني كونه، ويستعمل في كل واحد من المعنيين على أن التمني يتضمن معنى الود؛ لأن التمني هو تشهي حصول ما توده، وقوله تعالى: ﴿وجعل بينكم مودة ورحمة﴾ [الروم/21]، وقوله: ﴿سيجعل لهم الرحمن ودا﴾ [مريم/96]، فإشارة إلى ما أوقع بينهم من الألفه المذكورة في قوله: ﴿لو أنفقت ما في الأرض جميعا ما ألفت﴾ الآية [الأنفال/63]. وفي المودة التي تقتضي المحبة المجردة في قوله: {قل لا أسألكم عليه أجرا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٢٩و د د
وددته وداً ومودّةً وبيننا موادّ ومواتّ وهو وديدي وودّي وواددته وداداً ونحن نتوادّ ووددت لو كان كذا ودادةً وبودّي لو كان.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٨٤٨الودُّ: مصدر المودَّة. ابن سيده: الودُّ الحُبُّ يكون في جميع مَداخِل الخَيْر؛ عن أَبي زيد.
ووَدِدْتُ الشيءَ أَوَدُّ، وهو من الأُمْنِيَّة؛ قال الفراء: هذا أَفضل الكلام؛ وقال بعضهم: وَدَدْتُ ويَفْعَلُ منه يَوَدُّ لا غير؛ ذكر هذا في قوله تعالى: يَوَدُّ أَحدُهم لو يُعَمّر أَي يتمنى.
الليث: يقال: وِدُّكَ وَوَدِيدُكَ كما تقول حِبُّكَ وحَبِيبُك. الجوهري: الوِدُّ الوَدِيدُ، والجمع أَوُدٌّ مثل قِدْحٍ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٩٤* و د د * * وَدِدْتُ * لو تفعل كذا بالكسر * وُدًّا * بالضم والفتح و * وَدَاداً * و * وَدَادَةً * بالفتح فيهما أي تمنيت وودِدتُ لو أنك تفعل كذا مثله و * وَدِدتُ * الرجل بالكسر * وُدًّا * بالضم أحببته و * الوِدّ * بضم الواو وفتحها وكسرها * المَوَدَةُ * وتقول * بُودِّي * أن يكون كذا و * الوِدُّ * بالكسر * الوَدِيدُ * والجمع * أَوُدُّ * بضم الواو كقدح وأَقدُح وهما * يَتَوَادَّانِ * وهم * أوِدَّاءُ *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٢٥٢الود والوداد: الحب والصداقة، ثم استعير للتمني، وقال ابن سيده: الود: الحب يكون في جميع مداخل الخير، عن أبي زيد، ووددت الشيء أود، وهو الأمنية، قال الفراء: هذا أفضل الكلام، وقال بعضهم: وددت، ويفعل منه يود لا غير، ذكر هذا في قوله يود أحدهم لو يعمر أي يتمنى. وفي المفردات: الود: محبة الشيء وتمني كونه، ويستعمل في كل واحد من المعنيين. وعدم تعريج المصنف عليه مع ذكره في الدواوين المشهورة غريب ويثلثان،
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٧٨وَدَّ
وَدَّ (
a. for وَدِدَ ) A ( n. ac. وَدّ 1 , وِدّ 2 , وُدّ 3 , مَوْدَدَة 17t , مِوْدَدَة 20t , وَدَاْد 22 , وَدَاْدَة 22t , وِدَاْد 23 , وُدَاْد 24 , مَوْدُوْدَة ), Loved, liked, cherished; wished for, desired, wanted.
وَاْدَدَ
وَاْدَدَ III ,
a. Loved, liked.
تَوَدَّدَ
تَوَدَّدَ V
a. [ Ila ], Showed love for.
b. Sought to win, gained the love of.
تَوَاْدَدَ
تَوَاْدَدَ VI ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٩٬٦٠٨ودد
وَدَّ - يَوَدُّ - وُدٌّ - وَدُوْد - مَوَدَّة - وادَّ - يُوَادُّ - وَدّ - وَدَّاً
وَدَّ - وَدِدت أو وَدَدْتُ - يَوَدُّ + كائن + شيئاً: يحبه فيُفَضِّلُه ويعطيه الأولوية أو الأسبقية: يحبه ويتمنى أن يكون أو يصير قبل سواه: يعطي لعمل من الأعمال التي عليه القيام بها الأولية في التنفيذ، وذلك للدلالة على أن له أهمية ومتعة لديه أكبر من كل ما
ودد وَدَّ - يَوَدُّ - وُدٌّ - وَدُوْد - مَوَدَّة - وادَّ - يُوَادُّ - وَدّ - وَدَّاً وَدَّ - وَدِدت أو وَدَدْتُ - يَوَدُّ + كائن + شيئاً: يحبه فيُفَضِّلُه ويعطيه الأولوية أو الأسبقية: يحبه ويتمنى أن يكون أو يصير قبل سواه: يعطي لعمل من الأعمال التي عليه القيام بها الأولية في التنفيذ، وذلك للدلالة على أن له أهمية ومتعة لديه أكبر من كل ما سواه. وهنا فإن فعل " وَدَّ - يَوَدُّ " يرتبط بفعل آخر يأتي بعده هو الفعل الذي أعطي الأولوية على غيره، وهو بذلك يكون " فعلاً مساعداً " للفعل الآخر الذي يأتي بعده وَدَّ - يَوَدُّ + كائن + أن يفعل + أمراً: يحبه فيفضل أن يفعله: يحب ويتمنى أن يفعله أكثر من سواه وقبل أي شيء سواه: ويقوم لفظ " وَدَّ - يَوَدُّ " هنا بعمل " فعل مساعد ": يود + أن يفعل وَدَّ - يَوَدُّ + كائن + لو + خبر يعود على الكائن (يفعل - يكون): فيه معنى التمني المشروط: يفضل ويحب ويتمنى أن يفعل كذا، وذلك لو فعل آخر كذا: يحب ويتمنى أن يفعل شيئاً أكثر من سواه وقبل أي شيء سواه، وذلك لو وقع الفعل الذي يأتي في جملة الكلام بعد لفظ" لو" وُدٌّ - وُدّا:اسم فعل " وَدَّ - يَوَدُّ ": التفضيل والأسبقية والأولية والتميز عن غيره: إعطاء أحد الأفعال أو الكائنات الأولوية والتمييز على غيره من الكائنات أو الأفعال المتاحة ﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات سيجعل لهم الرحمان ودا﴾: سيجعل لهم الرحمن التفضيل والتميز والأسبقية على غيرهم وَدّ - وَدَّاً: على وزن " فَعْل" اسم فعل من " وَدَّ - يَوَدُّ ": التودد: وهو كذلك اسم صنم: ويبدو أنه سمي بهذا الاسم لأنه يُطلب ويُسأل للتوفيق والمودة بين زوجين أو محبوبين أو ما شابه، والله أعلم ﴿وقالوا لا تذرن آلهتكم ولا تذرن ودا ولا سواعا ولا يغوث ويعوق ونسرا﴾ وَدُوْد: على وزن " فَعُوْل ": اسم فاعل مبالغة من " وَدَّ - يَوَدُّ ": كثير الود: الذي يفضل ويميز آخر عن غيره بكثرة وشدة، وذلك حباً به وتقديراً لمميزاته وأفعاله مَوَدَّة : اسم فعل مصدر ميمي من " وَدَّ - يَوَدُّ ": نوع خاص من طريقة وجريان وتكرر فعل " وَدَّ - يَوَدُّ ": قبول تفضيل وتمييز الآخر بطريقة خاصة متبادلة، وفقاً لمعايير خاصة وادَّ - يُوادُّ: أصلها: " وادَدَ - يوادِدُ ": على وزن " فاعَلَ " من " وَدَّ - يَوَدُّ ": يتبادل فعل " وَدَّ - يَوَدُّ " مع آخر: يقبل أن الأفعال التي يودها الآخر ، هي كذلك عنده لها الأولوية والأهمية والمتعة ذاتها . واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالحب والميل النفسي من غير فعل أو عمل: إعطاء التفضيل والأولوية بالإرادة والعمل الحسن والنافع تجاه كائن آخر"، وهي: هَوِيَ - يَهْوَى، حَبَّ - يَحِبُّ، شَهِيَ - يَشْهى (شَهَا - يَشْهُو)، وَدَّ - وَدِدت أو وَدَدْتُ - يَوَدّ، غَلِمَ - يَغْلِمُ (غَلِمَ - يَغْلَمُ)، صَبَا - يَصْبوْ
يود + أن يفعل الذين كفروا من أهل الكتاب ﴿ما يود الذين كفروا من أهل الكتاب ولا المشركين أن ينزل عليكم من خير من ربكم والله يختص برحمته من يشاء والله ذو الفضل العظيم(105)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم لا يألونكم خبالا ودوا ما عنتم قد بدت البغضاء من أفواههم وما تخفي صدورهم أكبر قد بينا لكم الآيات إن كنتم تعقلون(118)﴾ آل عمران المؤمنون ﴿وإذ يعدكم الله إحدى الطائفتين أنها لكم وتودون أن غير ذات الشوكة تكون لكم ويريد الله أن يحق الحق بكلماته ويقطع دابر الكافرين(7)﴾ الأنفال الناس عموماً ﴿أيود أحدكم أن تكون له جنة من نخيل وأعناب تجري من تحتها الأنهار له فيها من كل الثمرات وأصابه الكبر وله ذرية ضعفاء فأصابها إعصار فيه نار فاحترقت كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون(266)﴾ البقرة وَدَّ - يَوَدُّ + لو أهل الكتاب﴿ود كثير من أهل الكتاب لو يردونكم من بعد إيمانكم كفارا حسدا من عند أنفسهم من بعد ما تبين لهم الحق فاعفوا واصفحوا حتى يأتي الله بأمره إن الله على كل شيء قدير(109)﴾ البقرة ﴿ودت طائفة من أهل الكتاب لو يضلونكم وما يضلون إلا أنفسهم وما يشعرون(69)﴾ آل عمران الكفار ﴿ودوا لو تدهن فيدهنون (9)﴾ القلم ﴿وإذا كنت فيهم فأقمت لهم الصلاة فلتقم طائفة منهم معك وليأخذوا أسلحتهم فإذا سجدوا فليكونوا من ورائكم ولتأت طائفة أخرى لم يصلوا فليصلوا معك وليأخذوا حذرهم وأسلحتهم ود الذين كفروا لو تغفلون عن أسلحتكم وأمتعتكم فيميلون عليكم ميلة واحدة ولا جناح عليكم إن كان بكم أذى من مطر أو كنتم مرضى أن تضعوا أسلحتكم وخذوا حذركم إن الله أعد للكافرين عذابا مهينا(102)﴾ النساء ﴿ودوا لو تكفرون كما كفروا فتكونون سواء فلا تتخذوا منهم أولياء حتى يهاجروا في سبيل الله فإن تولوا فخذوهم واقتلوهم حيث وجدتموهم ولا تتخذوا منهم وليا ولا نصيرا (89)﴾ النساء ﴿إن يثقفوكم يكونوا لكم أعداء ويبسطوا إليكم أيديهم وألسنتهم بالسوء وودوا لو تكفرون (2)﴾ الممتحنة ﴿يوم تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا وما عملت من سوء تود لو أن بينها وبينه أمدا بعيدا ويحذركم الله نفسه والله رءوف بالعباد(30)﴾ آل عمران ﴿يومئذ يود الذين كفروا وعصوا الرسول لو تسوى بهم الأرض ولا يكتمون الله حديثا (42)﴾ النساء ﴿ربما يود الذين كفروا لو كانوا مسلمين (2)﴾ الحجر ﴿يبصرونهم يود المجرم لو يفتدي من عذاب يومئذ ببنيه (11)﴾ المعارج ﴿ولتجدنهم أحرص الناس على حياة ومن الذين أشركوا يود أحدهم لو يعمر ألف سنة وما هو بمزحزحه من العذاب أن يعمر والله بصير بما يعملون(96)﴾ البقرة المنافقون ﴿يحسبون الأحزاب لم يذهبوا وإن يأت الأحزاب يودوا لو أنهم بادون في الأعراب يسألون عن أنبائكم ولو كانوا فيكم ما قاتلوا إلا قليلا(20)﴾ الأحزاب وُدٌّ - وُدّا ﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات سيجعل لهم الرحمان ودا (96)﴾ مريم وَدٌّ - وَدّا ﴿وقالوا لا تذرن آلهتكم ولا تذرن ودا ولا سواعا ولا يغوث ويعوق ونسرا (23)﴾ نوح ودود ﴿واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه إن ربي رحيم ودود (90)﴾ هود ﴿وهو الغفور الودود (14)﴾ البروج مودة ﴿ولئن أصابكم فضل من الله ليقولن كأن لم تكن بينكم وبينه مودة ياليتني كنت معهم فأفوز فوزا عظيما(73)﴾ النساء ﴿عسى الله أن يجعل بينكم وبين الذين عاديتم منهم مودة والله قدير والله غفور رحيم(7)﴾ الممتحنة ﴿ومن آياته أن خلق لكم من أنفسكم أزواجا لتسكنوا إليها وجعل بينكم مودة ورحمة إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون (21)﴾ الروم ﴿وقال إنما اتخذتم من دون الله أوثانا مودة بينكم في الحياة الدنيا ثم يوم القيامة يكفر بعضكم ببعض ويلعن بعضكم بعضا ومأواكم النار وما لكم من ناصرين(25)﴾ العنكبوت ﴿لتجدن أشد الناس عداوة للذين آمنوا اليهود والذين أشركوا ولتجدن أقربهم مودة للذين آمنوا الذين قالوا إنا نصارى ذلك بأن منهم قسيسين ورهبانا وأنهم لا يستكبرون(82)﴾ المائدة ﴿ذلك الذي يبشر الله عباده الذين آمنوا وعملوا الصالحات قل لا أسألكم عليه أجرا إلا المودة في القربى ومن يقترف حسنة نزد له فيها حسنا إن الله غفور شكور(23)﴾ الشورى { ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا عدوي وعدوكم أولياء تلقون إليهم بالمودة وقد كفروا بما جاءكم من الحق يخرجون الرسول وإياكم أن تؤمنوا بالله ربكم إن كنتم خرجت
الصيغ(١٩)
- يَوَدُّArzu eder(يَفْعَلُ)×٥
- مَوَدَّةًSevgi(مَفْعَلَةً)×٣
- وَدُّواArzu ettiler(فَعِلُوا)×٣
- بِالْمَوَدَّةِSevgi ile(بِالْمَفْعَلَةِ)×٢
- وَدَّArzu etti(فَعِلَ)×٢
- أَيَوَدُّArzu eder mi?(أيَفْعَلُ)×١
- الْمَوَدَّةَSevgi(الْمَفْعَلَةَ)×١
- الْوَدُودُSeven(الْفَعُولُ)×١
- تَوَدُّArzu eder(تَفْعَلُ)×١
- مَوَدَّةٌSevgi(مَفْعَلَةٌ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٣ (الإجمالي: ٢١٢)
- كفر
الآيات المشتركة: ١٠ · Hufre, çukur demektir
- وجد
الآيات المشتركة: ٥ · Su birikintisidir
- طوف
الآيات المشتركة: ٣ · Çeper demektir
- عدو
الآيات المشتركة: ٤ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- بين
الآيات المشتركة: ٨ · Beyn topraktaki yarık demektir
- حزب
الآيات المشتركة: ٢ · “Huzme” demet demektir
- فكر
الآيات المشتركة: ٢ · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
- حذر
الآيات المشتركة: ٢ · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
- أله
الآيات المشتركة: ١٦ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- وحد
الآيات المشتركة: ٤ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- أخذ
الآيات المشتركة: ٥ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- سوي
الآيات المشتركة: ٣ · Seviye: Engebesiz düz yerdir
الآيات التي ورد فيها(٢٨)
وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَى حَيَاةٍ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ …
Arzu eder
مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ …
Arzu eder
يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَعَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ وَلَا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا
Arzu eder
رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ
Arzu eder
يُبَصَّرُونَهُمْ يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذَابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ
Arzu eder
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ودد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (katlamalı), misâl (vavlı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حبب, عطف, شغف |
| Zıt Kök | بغض |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye doğru içten yönelme, kalbin meyli ve bağ kurarak sabit kalması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsani ilişkilerde kalıcı sevgi ve samimiyet; bilinç düzeyinde ise şiddetli arzu ve temenni |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın birbirine çekilmesi, ilahi lütuf ile kurulan toplumsal kaynaşma ve yöneliş |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca geçici bir duygu veya basit bir heves sayarak amelî ve ontolojik bağ kurma boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ود | Bir şeye doğru akma, meyl etme, yönelerek yerleşme veya salıverilme; ودع (bırakmak, sükûna ermek), ودق (yağmurun akması, damlaması) ve ودي (akıp gitmek, ulaştırmak) köklerinde görüldüğü gibi bir yöne doğru akış ve intikal | د | Akış ve yönelmenin tek seferlik kalmayıp çift dâl harfinin getirdiği yoğunlukla kalpte sabitlenmesi, tutunması ve pekişmiş bir sevgi veya arzuya dönüşmesi |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine bağlama, rabıta kurma ve tutturma |
| د | Kapı | Geçiş, içe açılma, yöneliş ve dahil olma hareketi |
| د | Kapı | Açılan kapının pekişmesi, sürekli geçiş ve kararlılık |
| ودد | Çengel ile kapının pekişerek bağlanması | Kalp kapısının bir varlığa bütünüyle açılması ve aradaki bağın çözülmez biçimde perçinlenmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kalbin bir nesneye veya kişiye doğru eğilip onda sabitlenmesi; aynı zamanda çadırı yere sağlam tutturan kazık veya dayanak bağı anlamındaki kullanımlarla kavramsal yakınlık taşır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kabileler ve dostlar arasındaki vefalı sevgi, bağlılık ve içten gelen meyil anlamında kullanılmıştır; şair Züheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında dostluk ve bağlılığı ifade ederken bu kökten türeyen sevgi bağını zikreder |
| Erken Arapça kullanım | Klasik kabile dilinde bir şeyi elde etmeyi çok istemek, hasretle arzulamak ve iki kişinin birbirine muhabbet besleyerek kenetlenmesi durumlarında kullanılmıştır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde ودد kökü, sevmek, dostluk kurmak, arzu etmek ve yönelmek anlam alanlarıyla temsil edilir. Güney Sami grubunda (özellikle Eski Güney Arapçası ve epigrafik metinlerde) kök, adak, bağlılık ve sevgi bildiren özel isimlerde ve fiillerde yer alır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede sevgi ve dostluk için yaygın olarak doğrudan paralel ses denkliği olan biçimler sınırlı olmakla birlikte, sevilen kişi veya dost anlamındaki köklerle kavramsal paralellikler görülür; örneğin İbranicede דוד (dôd) kelimesi sevgili, amca ve sevgi nesnesi anlamına gelir. Arapçada kök, hem kalbî bir duygu olan muhabbeti hem de bu muhabbetten doğan eylemsel arzuyu (temenni) tek bir bünyede birleştiren güçlü ve müstakil bir semantik alan kurmuştur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ود çekirdeğinden türeyen sevgi, temenni ve sabit bağ | Çift dâl harfiyle pekişen yönelme, kalbin bir hedefe kilitlenmesi ve sarsılmaz sevgi bağı kurması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapçası ve İbranice דוד (sevgili, sevgi) ekseni | Sami dillerinde sevgi, yakın akrabalık bağı ve dostluk bildiren çekirdekle kavramsal ve morfolojik örtüşme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ودد | Anlamlı | Sevmek, arzulamak, bağlanmak | Kalbin yönelmesi, samimi sevgi ve şiddetli istek duyma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| دود | Anlamlı | Kurt, kurtçuk, hareketlilik | Ağaç veya meyve içinde kurdun üremesi, için için hareket etme | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses benzerliği taşır, anlamca uzaktır |
| ددو | Anlamlı | Oyun, eğlence, avunma | Çocuk oyunu, oynaşma ve neşeli vakit geçirme; دد kökünün varyantı | Kur'an'da geçmez; geçici yöneliş ve eğlence bağı |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ودد | Merkez | Sevgi ve yönelim | İçten gelen meyil, bağ kurma ve bunun dışa vuran samimi arzusu | Hem muhabbet hissini hem de elde etme arzusunu içerir |
| حبب | Komşu | Sevgi ve tutku | Genel, derin ve varoluşsal sevgi | حبب daha genel ve köklü muhabbeti anlatırken ودد sevginin ilişkiye, şefkate ve somut yakınlığa dökülmüş halidir |
| عطف | Komşu | Meyil ve şefkat | Bir yöne bükülme, acıma ve koruma hissiyle yönelme | عطف eğilme ve esirgeme hareketini öne çıkarır; ودد karşılıklı bağ ve dostluğu kurar |
| شغف | Komşu | Tutkulu sevgi | Kalbin zarını delip içine işleyen şiddetli ve yakıcı aşk | شغف kontrolü zorlayan bir tutkudur; ودد ise dengeli, yapıcı ve birleştirici sevgidir |
| بغض | Zıt | Nefret ve iticilik | Kalbin bir şeyden tiksinerek uzaklaşması ve itmesi | ودد kökünün sağladığı çekim ve kaynaşmanın tam karşıtı olan nefret ve mesafe |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ودد | Sevmek, samimiyet beslemek, arzu etmek | Kalbin çekilmesi, sevgi bağı ve kavuşma isteği | Kesin |
| Latince | affectio, caritas, desiderium | Sevgi bağı, şefkat, özlem duyulan arzu | Duygusal yakınlığı ve yönelimi karşılar; ilahi merhamet boyutunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | affection, cordial love, yearning | İçten sevgi, samimi bağ, şiddetli arzu | Hem muhabbeti hem de temenni/istek boyutunu verir; kökün türev zenginliğini tek kelimeyle karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | Zuneigung, Herzlichkeit, Begehren | Meyil, içten sevgi, arzu duyma | Kalbin meylini ve samimiyeti iyi yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | affection, attachement, souhait | Bağlılık, samimi muhabbet, temenni | İki varlık arasındaki bağ ve yöneliş yönünü karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَوَدَّةً / بِالْمَوَدَّةِ / الْمَوَدَّةَ | İnsanlar arası samimi sevgi, kaynaşma ve bağ | Eşler arası bağ, akrabalık hukuku ve dostluk ilişkileri bağlamı; Nisâ 4:73, Mâide 5:82, Rûm 30:21, Şûrâ 42:23, Mümtehine 60:1 |
| يَوَدُّ / وَدُّوا / وَدَّ / تَوَدُّ | Şiddetli istek, arzu ve temenni | Dünyada çok yaşamayı isteme, kötülük dileme veya azaptan kurtulmayı arzulama bağlamı; Bakara 2:96, Bakara 2:105, Âl-i İmrân 3:118, Hicr 15:2, Meâric 70:11 |
| الْوَدُودُ | Kullarını çok seven ve ihsanıyla sevdiren ilahi isim | İlahi bağışlama, merhamet ve lütuf bağlamı; Hûd 11:90, Burûc 85:14 |
| وَدًّا | İlahi lütufla kalplere yerleştirilen sevgi ve itibar | İman edip salih amel işleyenlere bahşedilen muhabbet bağlamı; Meryem 19:96 |
| وَدًّا | Cahiliye putunun özel ismi (Vedd) | Nûh kavminin taptığı dikili taş/put bağlamı; Nûh 71:23 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esma-i Hüsna (el-Vedûd) | Allah'ın kullarını sevmesi ve kulların O'nu sevmesinin mahiyeti; sevginin irade veya ihsan sıfatına ircaı | İlahi rıza, lütuf ve kullarına hayır dileme yönünde anlam yoğunlaşması |
| Fıkıh | Aile hukuku ve müvâlât | Eşler arasındaki hukuki ve ahlaki bağın temeli; müşriklerle siyasi ve askerî dostluk (meveddet) yasağının sınırları | Nikâhın gayesi olan ülfet ve toplumsal sadakat yükümlülüğü |
| Tefsir | Âl-i İmrân, Şûrâ ve Rûm tefsirleri | Ayetlerde geçen meveddetin peygamber ailesine sevgi mi yoksa akrabalık bağını gözetme mi olduğu tartışması | İman bağıyla kurulan kalbî kaynaşma ve toplumsal dayanışma |
| Hadis | Müminlerin kardeşliği ve ülfet | Müminlerin birbirini sevmesinde tek bir beden gibi olması rivayetlerindeki kullanım | Bencil olmayan, yardımlaşma ve merhamet üreten aktif sevgi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratıcı-kul ve mümin-mümin ilişkisi | Karşılıksız muhabbet ve ilahi lütuf bağı | İbadet ve itaati zorakilikten çıkarıp gönüllü bağlılığa dönüştürme | ودد kökü, imanın kalbe yerleşmesini ve ibadetin sevgiyle ifasını sağlar | Kesin |
| İlmi | Bilişsel ve iradi yöneliş | Bilgiye ve hakikate duyulan samimi iştiyak | Araştırma ve anlama arzusunu diri tutma | İnsanın bir meseleye kalben meyletmesi öğrenmenin ve kavramanın motor gücüdür | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve ittifak | İttifak, iç barış ve tebaa kaynaşması | Dış tehditlere karşı iç dayanışmayı tahkim etme | Siyasi yapı yalnızca kanunla değil, fertler arası meveddet ve güvenle ayakta kalır | Güçlü |
| İktisadi | Ticari ahlak ve yardımlaşma | Güven temelli mübadele ve dayanışma | Bencil sömürüyü engelleyip infak ve ortaklığı teşvik etme | Sevgi ve hüsnüniyet bağı, iktisadi işlemlerde hile ve tekelleşmeyi azaltır | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekim kuvveti ve bağlanma enerjisi | Fizikte kütlelerin birbirini çekmesi ve kimyada atomları bir arada tutan kovalent veya iyonik bağlar, kökün iki unsuru birbirine yaklaştırıp sabitleyen hareketiyle yapısal denklik gösterir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal kohezyon (toplumsal yapışma) | Sosyolojide bireyleri ortak amaç ve duygular etrafında bir arada tutan, dağılmayı önleyen sosyal bağ ve dayanışma dinamiği | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel, romantik veya psikolojik bir iç duyguya indirgeyerek eylemsel ve toplumsal boyutunu dışlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | ودد kökü sadece bir his değil, iradeyi yönlendiren güçlü bir çekim, akrabalık ve evlilikte kurulan kurumsal bağ ve Allah'ın kullarına yönelik koruyucu lütfudur |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki meveddet uyarılarını salt hissi bir sempati zannedip siyasi sadakat, ittifak ve hukuki velayet ile olan doğrudan bağını kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem bireysel ahlakı hem de toplumsal ve teolojik bağı sevgi ve arzu dinamikleri üzerine nasıl inşa ettiğini gösteren anahtar bir kavramdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Eşler arası hukuku düzenleyen ayetlerde, inananlar ile inanmayanlar arasındaki siyasi-toplumsal mesafe bildiren pasajlarda ve ilahi esmanın açıklandığı yerlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece kuru emir ve yasaklardan ibaret olduğu zannını yıkarak ilahi düzenin merkezinde sevgi, lütuf ve samimi yönelimin bulunduğunu kanıtlar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki nesnenin veya kalbin birbirine doğru eğilip bağlanması, sabitlenerek yerleşmesi.
- Soyut anlamKarşılıklı sevgi, içten bağlılık, samimi dostluk ve bir hedefe yönelik güçlü iradi arzu.
- Sistematik karşılıkDağılma eğilimindeki varlıkları bir arada tutan, toplumsal ve ontolojik bütünleşmeyi sağlayan çekim kuvveti.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde iki taraf arasındaki sevgi ve yönelim kuvvetini, niyet ve lütuf katsayısını, ve karşılıklı tarafları, aralarındaki mesafeyi temsil eder. Aradaki mesafe sıfıra yaklaştıkça sistemin bütünleşme ve sebat derecesi olan tam birlik durumuna () ulaşır.