ودد
و - د - د
جذر- الورود: ٢٩
- الآيات: ٢٨
- الصيغ: ١٩
- المعاجم: ١٠
Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır. Vedd, bu yakalardan biridir. Dayanışma ve meyl etme anlamlarına gelir. Birbirine yaklaşma anlamına da gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır. Vedd, bu yakalardan biridir. Dayanışma ve meyl etme anlamlarına gelir. Birbirine yaklaşma anlamına da gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٬٨٨٨باب اللفيف من الدال
د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى، ي د ي مستعملات
دد:
حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح:
واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ
ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٥١تقول: وَدِدْتُ لو تفعل ذاك، ووَدِدْتُ لو أنَّك تفعل ذاك، أوَدُّ وَدًّا ووُدًّا ووَدادَةً، ووِداداً أي تمنَّيت. قال الشاعر:
وَدِدْتُ وِدادَةً لو أنَّ حـظِّـي من الخُلاَّنِ أنْ لا يَصْرِموني
ووددت الرجل أوده وداً إذا أحببته.
والوُدُّ والوَدُّ والوِدُّ: المَوَدَّةُ. تقول: بوُدِّي أن يكون كذا. وأمَّا قول الشاعر:
أَيُّها العائِدُ المُسائِلُ عَنَّـاوبِوِدَّيْكَ لو تَرى أكْفاني
فإنَّما أشبع
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٨٧٩- الود: محبة الشيء، وتمني كونه، ويستعمل في كل واحد من المعنيين على أن التمني يتضمن معنى الود؛ لأن التمني هو تشهي حصول ما توده، وقوله تعالى: ﴿وجعل بينكم مودة ورحمة﴾ [الروم/21]، وقوله: ﴿سيجعل لهم الرحمن ودا﴾ [مريم/96]، فإشارة إلى ما أوقع بينهم من الألفه المذكورة في قوله: ﴿لو أنفقت ما في الأرض جميعا ما ألفت﴾ الآية [الأنفال/63]. وفي المودة التي تقتضي المحبة المجردة في قوله: {قل لا أسألكم عليه أجرا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٢٩و د د
وددته وداً ومودّةً وبيننا موادّ ومواتّ وهو وديدي وودّي وواددته وداداً ونحن نتوادّ ووددت لو كان كذا ودادةً وبودّي لو كان.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٨٤٨الودُّ: مصدر المودَّة. ابن سيده: الودُّ الحُبُّ يكون في جميع مَداخِل الخَيْر؛ عن أَبي زيد.
ووَدِدْتُ الشيءَ أَوَدُّ، وهو من الأُمْنِيَّة؛ قال الفراء: هذا أَفضل الكلام؛ وقال بعضهم: وَدَدْتُ ويَفْعَلُ منه يَوَدُّ لا غير؛ ذكر هذا في قوله تعالى: يَوَدُّ أَحدُهم لو يُعَمّر أَي يتمنى.
الليث: يقال: وِدُّكَ وَوَدِيدُكَ كما تقول حِبُّكَ وحَبِيبُك. الجوهري: الوِدُّ الوَدِيدُ، والجمع أَوُدٌّ مثل قِدْحٍ
الودُّ: مصدر المودَّة. ابن سيده: الودُّ الحُبُّ يكون في جميع مَداخِل الخَيْر؛ عن أَبي زيد. ووَدِدْتُ الشيءَ أَوَدُّ، وهو من الأُمْنِيَّة؛ قال الفراء: هذا أَفضل الكلام؛ وقال بعضهم: وَدَدْتُ ويَفْعَلُ منه يَوَدُّ لا غير؛ ذكر هذا في قوله تعالى: يَوَدُّ أَحدُهم لو يُعَمّر أَي يتمنى. الليث: يقال: وِدُّكَ وَوَدِيدُكَ كما تقول حِبُّكَ وحَبِيبُك. الجوهري: الوِدُّ الوَدِيدُ، والجمع أَوُدٌّ مثل قِدْحٍ وأَقْدُحٍ وذِئْبٍ وأَذْؤُبٍ؛ وهما يَتَوادّانِ وهم أَوِدّاء. ابن سيده: وَدَّ الشيءَ وُدًّا وَوِدًّا وَوَدّاً وَوَدادةً وَوِداداً وَوَداداً ومَوَدَّةً ومَوْدِدةً: أَحَبَّه؛ قال: إِنَّ بَنِيَّ لَلئامٌ زَهَدَهْ، ما ليَ في صُدُورِهْم مِنْ مَوْدِدَِهْ أَراد من مَوَدّة. قال سيبويه: جاء المصدر في مَوَدّة على مَفْعَلة ولم يشاكل باب يَوْجَلُ فيمن كسر الجيم لأَن واو يَوْجَلُ قد تعتل بقلبها أَلفاً فأَشبهت واو يَعِدُ فكسروها كما كسروا المَوْعِد، وإِن اختلف المعنيان، فكان تغيير ياجَل قلباً وتغيير يَعِدُ حذفاً لكن التغيير يجمعهما. وحكى الزجاجي عن الكسائي: ودَدْتُ الرجل، بالفتح. الجوهري: تقول وَدِدْتُ لو تَفْعَل ذلك ووَدِدْتُ لو أَنك تفعل ذلك أَوَدُّ وُدًّا وَوَدًّا وَوَدادةً، وَوِداداً أَي تمنيت؛ قال الشاعر: وَدِدْتُ وَِدادةً لو أَنَّ حَظِّي، من الخُلاَّنِ، أَنْ لا يَصْرِمُوني ووَدِدْتُ الرجل أَوَدُّه ودًّا إِذا أَحببته. والوُدُّ والوَدُّ والوِدُّ: المَوَدَّة؛ تقول: بودِّي أَن يكون كذا؛ وأَما قول الشاعر: أَيُّها العائِدُ المُسائِلُ عَنّا، وبِودِّيكَ لَوْ تَرَى أَكْفاني فإِنما أَشبع كسرة الدال ليستقيم له البيت فصارت ياء. وقوله عز وجل: قل لا أَسأَلكم عليه أَجراً إِلا المودَّةَ في القُربى؛ معناه لا أَسأَلكم أَجراً على تبليغ الرسالة ولكني أُذكركم المودّة في القربى؛ والمودّةَ منتصبة على استثناء ليس من الأَوّل لأَن المودّة في القربى ليست بأَجر؛ وأَنشد الفراء في التمني: وددتُ ودادة لو أَن حظي قال: وأَختارُ في معنى التمني: وَدِدْت. قال: وسمعت وَدَدْتُ، بالفتح، وهي قليلة؛ قال: وسواء قلت وَدِدْتُ أَو وَدَدْتُ المستقبل منهما أَوَدُّ ويَوَدُّ وتَوَدُّ لا غير؛ قال أَبو منصور: وأَنكر البصريون ودَدْتُ، قال: وهو لحن عندهم. وقال الزجاج: قد علمنا أَن الكسائي لم يحك ودَدْت إِلا وقد سمعه ولكنه سمعه ممن لا يكون حجة. وقرئ: سيجعل لهم الرحمنُ وُدّاً ووَدّاً. قال الفراء: وُدًّا في صدور المؤمنين، قال: قاله بعض المفسرين. ابن الأَنباري: الوَدُودُ في أَسماءِ الله عز وجل، المحبُّ لعباده، من قولك وَدِدْت الرجل أَوَدّه ودّاً ووِداداً وَوَداداً. قال ابن الأَثير: الودود في أَسماءِ الله تعالى، فَعُولٌ بمعنى مَفْعُول، من الودّ المحبة. يقال: وددت الرجل إِذا أَحببته، فالله تعالى مَوْدُود أَي مَحْبوب في قلوب أَوليائه؛ قال: أَو هو فَعُول بمعنى فاعل أَي يُحبّ عباده الصالحين بمعنى يَرْضى عنهم. وفي حديث ابن عمر: أَنّ أَبا هذا كان وُدًّا لعمر؛ هو على حذف المضاف تقديره كان ذا وُدّ لعمر أَي صديقاً، وإِن كانت الواو مكسورة فلا يحتاج إِلى حذف فإِن الوِدّ، بالكسر، الصديق. وفي حديث الحسن: فإِنْ وافَق قول عملاً فآخِه وأَوْدِدْه أَي أَحْبِبْه وصادِقْه، فأَظهر الإِدغام للأَمر على لغة الحجاز. وفي الحديث: عليكم بتعلم العربية فإِنها تدل على المُروءةِ وتزيد في الموَدّةِ؛ يريد مَوَدَّةَ المشاكلة؛ ورجل وُدٌّ ومِوَدّ وَوَدُودٌ والأُنثى وَدُودٌ أَيضاً، والوَدُودُ: المُحِبُّ. ابن الأَعرابي: الموَدَّةُ الكتاب. قال الله تعالى: تُلْقُون إِليهم بالموَدَّةِ أَي بالكُتُب؛ وأَما قول الشاعر أَنشده ابن الأَعرابي: وأَعْدَدْتُ للحَرْبِ خَيْفانةً، جَمُومَ الجِراءِ وَقاحاً وَدُوداً قال ابن سيده: معنى قوله وَدُوداً أَنها باذلةٌ ما عندها من الجَرْي؛ لا يصح قوله ودُوداً إِلا على ذلك لأَن الخيل بهائمُ والبهائم لا ودَّ لها في غير نوعها. وتوَدَّدَ إِليه: تحبب. وتوَدَّده: اجْتَلَبَ ودَّه؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد: أَقولُ: توَدَّدْني إِذا ما لَقِيتَني بِرِفْقٍ، ومَعْروفٍ مِن القَوْلِ ناصِعِ وفلان وُدُّكَ ووِدُّكَ وَوَدُّكَ، بالفتح، الأَخيرة عن ابن جني، ووَديدُك وقوم وُدٌّ ووِدادٌ وأَوِدَّاءُ وأَوْدادٌ وأَودٌّ، بفتح الهمزة وكسر الواو، وَأَوُدٌّ؛ قال النابغة: إِني، كأَني أَرَى النُّعْمانَ خَبَّرَه بعضُ الأَوُدّ حَديثاً، غيرَ مَكْذوبِ قال: وذهب أَبو عثمان إِلى أَن أَوُدّاً جمع دَلَّ على واحده أَي أَنه لا واحد له. قال: ورواه بعضهم: بعضُ الأَوَدّ، بفتح الواو؛ قال: يريد الذي هو أَشدُّ وُدًّا؛ قال أَبو علي: أَراد الأَوَدِّين الجماعة. الجوهري: ورجال وُدَداءُ يستوي فيه المذكر والمؤنث لكونه وصفاً داخلاً على وصف للمبالغة. التهذيب: والوَدُّ صَنَم كان لقوم نوح ثم صار لِكلب وكان بِدُومةِ الجندل وكان لقريش صنم يدعونه وُدّاً، ومنهم من يهمز فيقول أُدٌّ؛ ومنه سمي عَبدُ وُدٍّ، ومنه سمي أُدُّ بنُ طابخة؛ وأُدَد: جد مَعَدِّ بن عدنانَ. وقال الفراء: قرأَ أَهل المدينة: ولا تَذَرُنَّ وُدًّا، بضم الواو، قال أَبو منصور: أَكثر القرَّاء قرؤوا وَدًّا، منهم أَبو عمرو وابن كثير وابن عامر وحمزة والكسائي وعاصم ويعقوب الحضرمي، وقرأَ نافع وُدًّا، بضم الواو. ابن سيده: وَوَدٌّ وَوُدٌّ صنم. وحكاه ابن دريد مفتوحاً لا غير. وقالوا: عبد وُدّ يعنونه به، وَوُدٌّ لغة في أُدّ، وهو وُدُّ بن طابخة؛ التهذيب: الوَدّ، بالفتح، الصنَمُ؛ وأَنشد: بِوَدِّكِ، ما قَوْمي على ما تَرَكْتِهِمْ، سُلَيْمَى إِذا هَبَّتْ شَمالٌ وَريحُها أَراد بِوَدّكِ (* قوله «أراد بودّك إلخ» كذا بالأصل.) فمن رواه بِوَدّكِ أَراد بحق صنمكِ عليكِ، ومن ضم أَراد بالمَوَدّة بيني وبينكِ؛ ومعنى البيت أَيّ شيء وجَدْتِ قومي يا سليمى على تركِكِ إِياهم أَي قد رَضِيتُ بقولك وإِن كنت تاركة لهم فاصدُقي وقولي الحق؛ قال: ويجوز أَن يكون المعنى أَيّ شيء قومي فاصدقي فقد رضيت قولك وإِن كنت تاركة لقومي. ووَدّانُ: وادٍ معروف؛ قال نصيب: قِفُوا خَبِّرُوني عن سُلَيْمَانَ إِنَّني، لِمَعْرُوفِه من أَهلِ وَدّانَ، طالِبُ وَوَدٌّ: جبل معروف؛ الجوهري: والوَد في قول امرئ القيس: تُظْهِرُ الوَدَّ إِذا ما أَشْجَذَتْ، وتُوارِيهِ إِذا ما تَعْتَكِرْ (* قوله «تعتكر» يروى أيضاً تشتكر.) قال ابن دريد: هو اسم جبل. ابن سيده وغيره: والوَدُّ الوَتِدُ بلغة تميم، فإِذا زادوا الياء قالوا وتيدٌ؛ قال ابن سيده: زعم ابن دريد أَنها لغة تميمية، قال: لا أَدري هل أَراد أَنه لا يغيرها هذا التغيير إِلا بنو تميم أَم هي لغة لتميم غير مغيرة عن وتد. الجوهري: الوَدُّ، بالفتح، الوَتِدُ في لغة أَهل نجد كأَنهم سكَّنوا التاء فأَدغموها في الدال. ومَوَدّةُ: اسم امرأَة؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد: مَوَدّةُ تَهْوى عُمْرَ شَيْخٍ يَسُرُّه لها الموتُ، قَبْلَ اللَّيْلِ، لو أَنَّها تَدْري يَخافُ عليها جَفْوةَ الناسِ بَعْدَه، ولا خَتَنٌ يُرْجَى أَوَدُّ مِنَ القَبْرِ وقيل: إِنها سميت بالموَدّة التي هي المَحبة.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٩٤* و د د * * وَدِدْتُ * لو تفعل كذا بالكسر * وُدًّا * بالضم والفتح و * وَدَاداً * و * وَدَادَةً * بالفتح فيهما أي تمنيت وودِدتُ لو أنك تفعل كذا مثله و * وَدِدتُ * الرجل بالكسر * وُدًّا * بالضم أحببته و * الوِدّ * بضم الواو وفتحها وكسرها * المَوَدَةُ * وتقول * بُودِّي * أن يكون كذا و * الوِدُّ * بالكسر * الوَدِيدُ * والجمع * أَوُدُّ * بضم الواو كقدح وأَقدُح وهما * يَتَوَادَّانِ * وهم * أوِدَّاءُ *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٢٥٢الود والوداد: الحب والصداقة، ثم استعير للتمني، وقال ابن سيده: الود: الحب يكون في جميع مداخل الخير، عن أبي زيد، ووددت الشيء أود، وهو الأمنية، قال الفراء: هذا أفضل الكلام، وقال بعضهم: وددت، ويفعل منه يود لا غير، ذكر هذا في قوله يود أحدهم لو يعمر أي يتمنى. وفي المفردات: الود: محبة الشيء وتمني كونه، ويستعمل في كل واحد من المعنيين. وعدم تعريج المصنف عليه مع ذكره في الدواوين المشهورة غريب ويثلثان،
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٧٨وَدَّ
وَدَّ (
a. for وَدِدَ ) A ( n. ac. وَدّ 1 , وِدّ 2 , وُدّ 3 , مَوْدَدَة 17t , مِوْدَدَة 20t , وَدَاْد 22 , وَدَاْدَة 22t , وِدَاْد 23 , وُدَاْد 24 , مَوْدُوْدَة ), Loved, liked, cherished; wished for, desired, wanted.
وَاْدَدَ
وَاْدَدَ III ,
a. Loved, liked.
تَوَدَّدَ
تَوَدَّدَ V
a. [ Ila ], Showed love for.
b. Sought to win, gained the love of.
تَوَاْدَدَ
تَوَاْدَدَ VI ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٩٬٦٠٨ودد
وَدَّ - يَوَدُّ - وُدٌّ - وَدُوْد - مَوَدَّة - وادَّ - يُوَادُّ - وَدّ - وَدَّاً
وَدَّ - وَدِدت أو وَدَدْتُ - يَوَدُّ + كائن + شيئاً: يحبه فيُفَضِّلُه ويعطيه الأولوية أو الأسبقية: يحبه ويتمنى أن يكون أو يصير قبل سواه: يعطي لعمل من الأعمال التي عليه القيام بها الأولية في التنفيذ، وذلك للدلالة على أن له أهمية ومتعة لديه أكبر من كل ما
الصيغ(١٩)
- يَوَدُّArzu eder(يَفْعَلُ)×٥
- مَوَدَّةًSevgi(مَفْعَلَةً)×٣
- وَدُّواArzu ettiler(فَعِلُوا)×٣
- بِالْمَوَدَّةِSevgi ile(بِالْمَفْعَلَةِ)×٢
- وَدَّArzu etti(فَعِلَ)×٢
- أَيَوَدُّArzu eder mi?(أيَفْعَلُ)×١
- الْمَوَدَّةَSevgi(الْمَفْعَلَةَ)×١
- الْوَدُودُSeven(الْفَعُولُ)×١
- تَوَدُّArzu eder(تَفْعَلُ)×١
- مَوَدَّةٌSevgi(مَفْعَلَةٌ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٣ (الإجمالي: ٢١٢)
- كفر
الآيات المشتركة: ١٠ · Hufre, çukur demektir
- وجد
الآيات المشتركة: ٥ · Su birikintisidir
- طوف
الآيات المشتركة: ٣ · Çeper demektir
- عدو
الآيات المشتركة: ٤ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- بين
الآيات المشتركة: ٨ · Beyn topraktaki yarık demektir
- حزب
الآيات المشتركة: ٢ · “Huzme” demet demektir
- فكر
الآيات المشتركة: ٢ · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
- حذر
الآيات المشتركة: ٢ · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
- أله
الآيات المشتركة: ١٦ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- وحد
الآيات المشتركة: ٤ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- أخذ
الآيات المشتركة: ٥ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- سوي
الآيات المشتركة: ٣ · Seviye: Engebesiz düz yerdir
الآيات التي ورد فيها(٢٨)
وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَى حَيَاةٍ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ …
Arzu eder
مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ …
Arzu eder
يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَعَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ وَلَا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا
Arzu eder
رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ
Arzu eder
يُبَصَّرُونَهُمْ يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذَابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ
Arzu eder
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ودد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (katlamalı), misâl (vavlı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حبب, عطف, شغف |
| Zıt Kök | بغض |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye doğru içten yönelme, kalbin meyli ve bağ kurarak sabit kalması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsani ilişkilerde kalıcı sevgi ve samimiyet; bilinç düzeyinde ise şiddetli arzu ve temenni |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın birbirine çekilmesi, ilahi lütuf ile kurulan toplumsal kaynaşma ve yöneliş |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca geçici bir duygu veya basit bir heves sayarak amelî ve ontolojik bağ kurma boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ود | Bir şeye doğru akma, meyl etme, yönelerek yerleşme veya salıverilme; ودع (bırakmak, sükûna ermek), ودق (yağmurun akması, damlaması) ve ودي (akıp gitmek, ulaştırmak) köklerinde görüldüğü gibi bir yöne doğru akış ve intikal | د | Akış ve yönelmenin tek seferlik kalmayıp çift dâl harfinin getirdiği yoğunlukla kalpte sabitlenmesi, tutunması ve pekişmiş bir sevgi veya arzuya dönüşmesi |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine bağlama, rabıta kurma ve tutturma |
| د | Kapı | Geçiş, içe açılma, yöneliş ve dahil olma hareketi |
| د | Kapı | Açılan kapının pekişmesi, sürekli geçiş ve kararlılık |
| ودد | Çengel ile kapının pekişerek bağlanması | Kalp kapısının bir varlığa bütünüyle açılması ve aradaki bağın çözülmez biçimde perçinlenmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kalbin bir nesneye veya kişiye doğru eğilip onda sabitlenmesi; aynı zamanda çadırı yere sağlam tutturan kazık veya dayanak bağı anlamındaki kullanımlarla kavramsal yakınlık taşır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kabileler ve dostlar arasındaki vefalı sevgi, bağlılık ve içten gelen meyil anlamında kullanılmıştır; şair Züheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında dostluk ve bağlılığı ifade ederken bu kökten türeyen sevgi bağını zikreder |
| Erken Arapça kullanım | Klasik kabile dilinde bir şeyi elde etmeyi çok istemek, hasretle arzulamak ve iki kişinin birbirine muhabbet besleyerek kenetlenmesi durumlarında kullanılmıştır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde ودد kökü, sevmek, dostluk kurmak, arzu etmek ve yönelmek anlam alanlarıyla temsil edilir. Güney Sami grubunda (özellikle Eski Güney Arapçası ve epigrafik metinlerde) kök, adak, bağlılık ve sevgi bildiren özel isimlerde ve fiillerde yer alır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede sevgi ve dostluk için yaygın olarak doğrudan paralel ses denkliği olan biçimler sınırlı olmakla birlikte, sevilen kişi veya dost anlamındaki köklerle kavramsal paralellikler görülür; örneğin İbranicede דוד (dôd) kelimesi sevgili, amca ve sevgi nesnesi anlamına gelir. Arapçada kök, hem kalbî bir duygu olan muhabbeti hem de bu muhabbetten doğan eylemsel arzuyu (temenni) tek bir bünyede birleştiren güçlü ve müstakil bir semantik alan kurmuştur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ود çekirdeğinden türeyen sevgi, temenni ve sabit bağ | Çift dâl harfiyle pekişen yönelme, kalbin bir hedefe kilitlenmesi ve sarsılmaz sevgi bağı kurması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapçası ve İbranice דוד (sevgili, sevgi) ekseni | Sami dillerinde sevgi, yakın akrabalık bağı ve dostluk bildiren çekirdekle kavramsal ve morfolojik örtüşme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ودد | Anlamlı | Sevmek, arzulamak, bağlanmak | Kalbin yönelmesi, samimi sevgi ve şiddetli istek duyma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| دود | Anlamlı | Kurt, kurtçuk, hareketlilik | Ağaç veya meyve içinde kurdun üremesi, için için hareket etme | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses benzerliği taşır, anlamca uzaktır |
| ددو | Anlamlı | Oyun, eğlence, avunma | Çocuk oyunu, oynaşma ve neşeli vakit geçirme; دد kökünün varyantı | Kur'an'da geçmez; geçici yöneliş ve eğlence bağı |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ودد | Merkez | Sevgi ve yönelim | İçten gelen meyil, bağ kurma ve bunun dışa vuran samimi arzusu | Hem muhabbet hissini hem de elde etme arzusunu içerir |
| حبب | Komşu | Sevgi ve tutku | Genel, derin ve varoluşsal sevgi | حبب daha genel ve köklü muhabbeti anlatırken ودد sevginin ilişkiye, şefkate ve somut yakınlığa dökülmüş halidir |
| عطف | Komşu | Meyil ve şefkat | Bir yöne bükülme, acıma ve koruma hissiyle yönelme | عطف eğilme ve esirgeme hareketini öne çıkarır; ودد karşılıklı bağ ve dostluğu kurar |
| شغف | Komşu | Tutkulu sevgi | Kalbin zarını delip içine işleyen şiddetli ve yakıcı aşk | شغف kontrolü zorlayan bir tutkudur; ودد ise dengeli, yapıcı ve birleştirici sevgidir |
| بغض | Zıt | Nefret ve iticilik | Kalbin bir şeyden tiksinerek uzaklaşması ve itmesi | ودد kökünün sağladığı çekim ve kaynaşmanın tam karşıtı olan nefret ve mesafe |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ودد | Sevmek, samimiyet beslemek, arzu etmek | Kalbin çekilmesi, sevgi bağı ve kavuşma isteği | Kesin |
| Latince | affectio, caritas, desiderium | Sevgi bağı, şefkat, özlem duyulan arzu | Duygusal yakınlığı ve yönelimi karşılar; ilahi merhamet boyutunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | affection, cordial love, yearning | İçten sevgi, samimi bağ, şiddetli arzu | Hem muhabbeti hem de temenni/istek boyutunu verir; kökün türev zenginliğini tek kelimeyle karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | Zuneigung, Herzlichkeit, Begehren | Meyil, içten sevgi, arzu duyma | Kalbin meylini ve samimiyeti iyi yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | affection, attachement, souhait | Bağlılık, samimi muhabbet, temenni | İki varlık arasındaki bağ ve yöneliş yönünü karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَوَدَّةً / بِالْمَوَدَّةِ / الْمَوَدَّةَ | İnsanlar arası samimi sevgi, kaynaşma ve bağ | Eşler arası bağ, akrabalık hukuku ve dostluk ilişkileri bağlamı; Nisâ 4:73, Mâide 5:82, Rûm 30:21, Şûrâ 42:23, Mümtehine 60:1 |
| يَوَدُّ / وَدُّوا / وَدَّ / تَوَدُّ | Şiddetli istek, arzu ve temenni | Dünyada çok yaşamayı isteme, kötülük dileme veya azaptan kurtulmayı arzulama bağlamı; Bakara 2:96, Bakara 2:105, Âl-i İmrân 3:118, Hicr 15:2, Meâric 70:11 |
| الْوَدُودُ | Kullarını çok seven ve ihsanıyla sevdiren ilahi isim | İlahi bağışlama, merhamet ve lütuf bağlamı; Hûd 11:90, Burûc 85:14 |
| وَدًّا | İlahi lütufla kalplere yerleştirilen sevgi ve itibar | İman edip salih amel işleyenlere bahşedilen muhabbet bağlamı; Meryem 19:96 |
| وَدًّا | Cahiliye putunun özel ismi (Vedd) | Nûh kavminin taptığı dikili taş/put bağlamı; Nûh 71:23 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esma-i Hüsna (el-Vedûd) | Allah'ın kullarını sevmesi ve kulların O'nu sevmesinin mahiyeti; sevginin irade veya ihsan sıfatına ircaı | İlahi rıza, lütuf ve kullarına hayır dileme yönünde anlam yoğunlaşması |
| Fıkıh | Aile hukuku ve müvâlât | Eşler arasındaki hukuki ve ahlaki bağın temeli; müşriklerle siyasi ve askerî dostluk (meveddet) yasağının sınırları | Nikâhın gayesi olan ülfet ve toplumsal sadakat yükümlülüğü |
| Tefsir | Âl-i İmrân, Şûrâ ve Rûm tefsirleri | Ayetlerde geçen meveddetin peygamber ailesine sevgi mi yoksa akrabalık bağını gözetme mi olduğu tartışması | İman bağıyla kurulan kalbî kaynaşma ve toplumsal dayanışma |
| Hadis | Müminlerin kardeşliği ve ülfet | Müminlerin birbirini sevmesinde tek bir beden gibi olması rivayetlerindeki kullanım | Bencil olmayan, yardımlaşma ve merhamet üreten aktif sevgi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratıcı-kul ve mümin-mümin ilişkisi | Karşılıksız muhabbet ve ilahi lütuf bağı | İbadet ve itaati zorakilikten çıkarıp gönüllü bağlılığa dönüştürme | ودد kökü, imanın kalbe yerleşmesini ve ibadetin sevgiyle ifasını sağlar | Kesin |
| İlmi | Bilişsel ve iradi yöneliş | Bilgiye ve hakikate duyulan samimi iştiyak | Araştırma ve anlama arzusunu diri tutma | İnsanın bir meseleye kalben meyletmesi öğrenmenin ve kavramanın motor gücüdür | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve ittifak | İttifak, iç barış ve tebaa kaynaşması | Dış tehditlere karşı iç dayanışmayı tahkim etme | Siyasi yapı yalnızca kanunla değil, fertler arası meveddet ve güvenle ayakta kalır | Güçlü |
| İktisadi | Ticari ahlak ve yardımlaşma | Güven temelli mübadele ve dayanışma | Bencil sömürüyü engelleyip infak ve ortaklığı teşvik etme | Sevgi ve hüsnüniyet bağı, iktisadi işlemlerde hile ve tekelleşmeyi azaltır | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekim kuvveti ve bağlanma enerjisi | Fizikte kütlelerin birbirini çekmesi ve kimyada atomları bir arada tutan kovalent veya iyonik bağlar, kökün iki unsuru birbirine yaklaştırıp sabitleyen hareketiyle yapısal denklik gösterir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal kohezyon (toplumsal yapışma) | Sosyolojide bireyleri ortak amaç ve duygular etrafında bir arada tutan, dağılmayı önleyen sosyal bağ ve dayanışma dinamiği | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel, romantik veya psikolojik bir iç duyguya indirgeyerek eylemsel ve toplumsal boyutunu dışlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | ودد kökü sadece bir his değil, iradeyi yönlendiren güçlü bir çekim, akrabalık ve evlilikte kurulan kurumsal bağ ve Allah'ın kullarına yönelik koruyucu lütfudur |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki meveddet uyarılarını salt hissi bir sempati zannedip siyasi sadakat, ittifak ve hukuki velayet ile olan doğrudan bağını kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem bireysel ahlakı hem de toplumsal ve teolojik bağı sevgi ve arzu dinamikleri üzerine nasıl inşa ettiğini gösteren anahtar bir kavramdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Eşler arası hukuku düzenleyen ayetlerde, inananlar ile inanmayanlar arasındaki siyasi-toplumsal mesafe bildiren pasajlarda ve ilahi esmanın açıklandığı yerlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece kuru emir ve yasaklardan ibaret olduğu zannını yıkarak ilahi düzenin merkezinde sevgi, lütuf ve samimi yönelimin bulunduğunu kanıtlar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki nesnenin veya kalbin birbirine doğru eğilip bağlanması, sabitlenerek yerleşmesi.
- Soyut anlamKarşılıklı sevgi, içten bağlılık, samimi dostluk ve bir hedefe yönelik güçlü iradi arzu.
- Sistematik karşılıkDağılma eğilimindeki varlıkları bir arada tutan, toplumsal ve ontolojik bütünleşmeyi sağlayan çekim kuvveti.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde iki taraf arasındaki sevgi ve yönelim kuvvetini, niyet ve lütuf katsayısını, ve karşılıklı tarafları, aralarındaki mesafeyi temsil eder. Aradaki mesafe sıfıra yaklaştıkça sistemin bütünleşme ve sebat derecesi olan tam birlik durumuna () ulaşır.