أفك

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ف-ك16 sîga, 34 mücavir kök, 29 ayet, 21 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قولإِفْكٌأَفَّاكٍرزقأفكلقفقبلأُفِكَخلقتُؤْفَكُونَسألعصويُؤْفَكُونَجيأخير

KökSîga 16Ayet 29Sure 21Mücavir 34

▶ Ağı aç (3B)

أفك

أ - ف - ك

KÖK
  • 30 geçiş
  • 29 ayet
  • 16 sîga
  • 13 sözlük

Fek alt veya üst çene demektir. Kapanarak yakalayan tuzaklara ifk denmektedir. Tuzak anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Alt ve üst çenenin birleştiği yerdir. Mastar olarak ters çevirmek manası almıştır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءفك · افك

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fek alt veya üst çene demektir. Kapanarak yakalayan tuzaklara ifk denmektedir. Tuzak anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Alt ve üst çenenin birleştiği yerdir. Mastar olarak ters çevirmek manası almıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.702 harf
الكاف والفاء و"وايء" معهما ك و ف، و ك ف، ك ف ي، ك ي ف، ك ف أ، أ ك ف، أ ف ك مستعملات كوف: كُوفانُ: اسم أرض، وبها سميت الكوفة. والكافُ: ألِفها واو، فإن استعملت فعلاً قلت: كوفتُ كافاً حسنة. وكَوفت الأديم: قورته. وكف: الوَكْفُ: القطر. وكَفَ الماء يكفُ وكفاً، وهو مصدره. ووَكَفَت الدلو تكِفُ وكيفاً، وهو هنا مصدره. والوَكيفُ: القطران. قال العجاج: وَكِيفَ غربي دالج تبجسا أي: تفجر. ودمع واكفٌ، وماء
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR719 harf
الإفْكُ: الكذبُ، وكذلك الأَفيكَةُ، والجمع الأَفائِكُ. ورجلٌ أَفّاكٌ، أي كذّابٌ. والأَفْكُ بالفتح: مصدر قولك أَفَكَهُ يَأْفِكُهُ أَفْكاً، أي قَلَبَهُ وصرفه عن الشيء ومنه قوله تعالى: "قالوا أجِئْتَنا لِتَأْفِكَنا". قال عُروة بن أُذَيْنَة: إنْ تَكُ عن أحسن الصَنيعَةِ مَأْفوكاً ففي آخَرينَ قد أُفِكـوا يقول: إن لم توفَّقْ للإَحسان فأنت في قومٍ قد صُرِفوا عن ذلك أيضاً. وائْتَفَكَتِ البلدة بأهلها، أي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR14.617 harf
ك ف ( و اي ء ) كفي ، كفأ ، كوف ، كيف ، وكف ، أفك ، أكف . كفي : قال الليث : كَفَى يَكْفِي كِفَايةً إذا قامَ بالأمْرِ ، واسْتَكْفَيْتُه أَمْراً فكفَانِيهِ ، ويقال : كفاكَ هذا الأمرُ أي حَسْبُكَ ، وكفاكَ هذا الشيءُ ، وتقولُ : رأيْتُ رَجُلاً كافِيَكَ مِنْ رَجُلٍ ، ورأيت رَجُلَيْنِ كافِيَيْكَ مِنْ رجُلَيْنِ ، ورأيتُ رِجَالاً كافِيكَ من رِجَالٍ ، معناهُ : كفاكَ به رجُلاً . وقال الزجاجُ في قول الله جلَّ
Maddenin bağlantısı

ك ف ( و اي ء ) كفي ، كفأ ، كوف ، كيف ، وكف ، أفك ، أكف . كفي : قال الليث : كَفَى يَكْفِي كِفَايةً إذا قامَ بالأمْرِ ، واسْتَكْفَيْتُه أَمْراً فكفَانِيهِ ، ويقال : كفاكَ هذا الأمرُ أي حَسْبُكَ ، وكفاكَ هذا الشيءُ ، وتقولُ : رأيْتُ رَجُلاً كافِيَكَ مِنْ رَجُلٍ ، ورأيت رَجُلَيْنِ كافِيَيْكَ مِنْ رجُلَيْنِ ، ورأيتُ رِجَالاً كافِيكَ من رِجَالٍ ، معناهُ : كفاكَ به رجُلاً . وقال الزجاجُ في قول الله جلَّ وعزَّ : ( وَكَفَى بِاللَّهِ وَلِيّاً ) ( النساء : 45 ) وما أَشْبَهَه في القرآن ، معنى البَاءِ : التوكيد ، والمعْنَى : كَفَى اللَّهُ ، إلاَّ أَنَّ البَاءَ دَخَلَتْ في اسْمِ الفاعل ، لأنَّ معنى الكلامِ الأمْرُ ، المعنَى : اكْتفَوا بالله وَلِياً ، قال : وَوَلِيّاً ، مَنْصُوبٌ على الحَالِ ، وقِيلَ على التَّمْييز . وقال في قوله : ( الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ ) ( فصلت : 53 ) معناهُ : أو لَمْ يَكْفِ ربَّكَ ، أولَمْ تَكْفِهِمُ شَهادَةُ رَبِّكَ ، ومعنَى الكِفَايَةِ هاهُنَا : أنَّه قد بَيّنَ لهم ما فيه كفايَةٌ في الدّلالةِ على توحيده . ( أبو عبيد عن أبي زيد ) : هذا رَجُلٌ كافِيكَ من رَجُلٍ وناهِيكَ مِنْ رجُلٍ ، وجازِيكَ مِنْ رَجُلٍ ، وشَرْعُكَ مِنْ رَجُلٍ ، كلُّه بمعنًى وَاحِدٍ . ( الليث ) : الكِفْيُ : بَطْنُ الوَادِي ، والجميعُ : الأكْفَاءُ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكُفَى : الأقْوَاتُ ، وَاحِدَتُها : كُفْيَةٌ . ويقال : فلانٌ لا يَمْلِكُ كُفَى يَوْمِه ، على مِيزَانِ هُدًى أي قُوتَ يَوْمِه ، وأنشد : ومُخْتَبِطٍ لم يَلْقَ مِنْ دُونِنَا كُفًى كفأ : ( ابن هانىء عن أبي زيد ) : سمعْتُ امْرَأَةً من عُقَيْلٍ وَزَوْجَهَا يَقْرءان ( لم يلد ولم يولد ، ولم يكن له كُفىً أحد ) ( الإخلاص : 3 ، 4 ) فألْقَى الهَمْزَةَ وحَوَّلَ حَرَكَتها على الفَاءِ . وقال الزجاج في قوله : ( ولم يكن له كفؤاً أحد ) ( الإخلاص : 3 ) ، فيها أَرْبَعَةُ أَوْجُهٍ ، القِراءَةُ منها بثلاثةٍ ، ( كُفُؤاً ) ، بضم الكافِ والفاءِ ، ( كُفْؤاً ) ، بضم الكاف وسكونِ الفاءِ ، وَ ( كِفْأً ) بكسر الكاف وسكون الفاءِ ، ويجوزُ : ( كِفَاءً ) بكسرِ الكاف والمَدِّ ، ولم يُقْرَأ بها ، ومَعْناهُ : ولم يكنْ أحَدٌ مِثلاً لله جل وعزَّ ، ويقال : فلانٌ كَفِيءُ فلانٍ وكُفُؤُ فلانٍ ، وقرأ ابنُ كثيرٍ ، وابنُ عامرٍ وأبو عمرٍ و ، والكسائي وعاصم ( كُفُؤاً ) مُثقَّلاً مهموزاً وقرأ حمزة . ( كُفْؤاً ) ، بسكون الفاءِ مَهْمُوزاً ، وإذا وَقَفَ قرأ : ( كُفَى ) بغير همزٍ ، واختلف عن نافع ، فرُوِيَ عنه ( كُفُؤاً ) مثل أبي عمرٍ و ورُوِي ( كُفْؤاً ) مثل حمزة . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( المُسْلِمُونَ تَتَكافَأُ دِمَاؤهُمْ ) . قال أبو عبيد : يُرِيدُ : تَتَسَاوَى في الدِّيَاتِ والقِصَاصِ فليس لشريفٍ على وضيعٍ فَضْلٌ في ذلك ، وفي حديثٍ آخر في العَقيقَةِ ( عَنِ الغُلاَمِ شَاتَانِ مُتَكافِئَتَانِ ) يريدُ : مُتَساوِيَتَانِ ، وكلُّ شيءٍ ساوَى شيئاً حتى يكونَ مثلَه فهو مُكَافِىءٌ له ، والمُكَافَأَةُ بَيْنَ النَّاسِ من هذا ، يقالُ : كافأْتُ الرجُلٍ أي فعلتُ به مِثْلَ ما فعلَ بِي ، ومنه : الكُفء من الرِّجَالِ للمَرْأَةِ ، يقولُ : إنَّهُ مِثْلُها في حَسبها ، وأَمَّا قوله عليه السَّلامُ : ( لا تَسْأَلِ المرأةُ طَلاَقَ أُخْتَها لِتَكْتفِىءَ ما في صَحْفَتها ، فإنَّمَا لها ما كُتِبَ لها فإنّ معنى قوله : لتكْتفىءَ تَفْتعِلُ من كفَأْتُ القِدْرَ وغيرَها إذا كبَبْتَها لِتُفْرِغَ ما فيها ، والصَّحْفَةُ : القَصْعَةُ ، وهذا مَثَلٌ لإمالةِ الضَّرَّةِ حَقَّ صاحِبَتِها من زَوْجِها إلى نَفْسِها لِيَصِيرَ حقُّ الأخْرى كلُّه من زوجِهَا لها . ( أبو عبيد عن الكسائي ) : كَفَأْتُ الإناءَ إذا كبَبْتَهُ ، وأَكْفَأْتُ الشيءَ إذا أَمَلْتَه ، ولهذا قيلَ أَكْفَأتُ القوسَ إذا أمَلْتَ رأسَهَا ولم تَنْصِبْها نَصْباً حتى تَرْمِي عنها ، وأنشد : قطَعْتُ بها أرْضاً تَرَى وَجْهَ رَكْبِها إذَا ما عَلَوْهَا مُكْفَأً غَيْرَ ساجعِ أي مُمَالاً غير مستقيمٍ . وقال أبو زيد : كَفَأْتُ الإناءَ كَفْأً إذا قلبْتَهُ ، وأكْفَأْتُ في مَسِيرِي إذا ما جُرْتَ عن القَصْدِ ، وقال في قوله : . . . مُكْفَأً غير سَاجِعِ السّاجِعُ : القاصدُ ، والمُكْفَأُ : الجائرُ . قال : وأكْفَأْتُ الشِّعْرَ إكْفَاءً إذا خالفْتَ بقوافِيه . ( أبو عبيد عن أبي عبيدة عن أبي عمرو بن العلاءِ ) قال : والإكْفَاءُ : اختلافُ إعرابِ القوافِي . ( أبو زيد ) : اسْتَكْفَأَ زيدٌ عمراً ناقَتَه سأَلَه أَنْ يهَبَهَا له ، وَوَلَدَها وَوَبَرَها سنَةً . وكَفَأْتُ القومَ كَفْأً إذا ما أَرَادُوا وَجْهاً فَصَرَفْتَهُم عنه إلى غيره . ( أبو عبيد عن أبي عبيدة والكسائي ) : أَكْفَأْتُ إبِلي فلاناً إذا جَعَلْتَ له أَوْبَارَها وأَلْبَانَها . وأَكْفَأْتُ إِبِلِي أيضاً كَفْأَتَيْنِ ، وبعضُهُم يقولُ : كُفْأَتَيْن ، وهو أَنْ تجْعَلَ نِصْفَيْنِ ، يَنْتِجُ كلَّ عامٍ نِصْفاً كما يَصْنَعُ بالأرضِ بالزّراعة . ( ابن السكيت عن أبي عمرٍ و ) : يقال : نَتَج فلان إبِلَهُ كفأَةً ، وكُفأَةً ، وهو أَنْ يُفَرِّقَ إِبِلَهُ ، فَيُضْرِبُ الفَحْلَ العامَ إحْدَى الفِرْقَتَيْنِ ويَدَع الأخْرَى ، فإذا كان العامُ المُقْبِلُ أَرْسَلَ الفَحْلَ في الفِرْقَةِ التي لم تكن أَضْرَبَها الفَحْلَ في العام الماضي ، وتَرَكَ التي كانَ أَضْرَبَها الفَحْلَ في العام الآخَرِ ؛ لأن أفضلَ النِّتاج أن يُحْمَل على الإبِلِ الفَحْلُ عاماً وأنشد قولَ ذي الرمةِ في ذلك : تَرَى كَفْأَتَيْها تُنْفِضَانِ ولم يَحِدْ له ثِيلَ سَقْبٍ في النِّتَاجَيْنِ لامِسُ يَعْنِي أَنها نُتِجَتْ إناثاً كلُّها . وأنشد لكعب بن زهير : إذا ما نَتَجْنَا أَرْبَعاً عامَ كُفْأَةٍ بَغَاهَا خَنَاسِيراً فأهْلَكَ أَرْبَعا قال : وكَفَأتُ الإناءَ بغير ألِفٍ . وقال ابن الأعرابي : أكْفَأْتُ : لُغَةٌ . قال : وكَفَيْتُه ما أَهَمَّه . قال : وأَكْفَأْتُ البَيْتَ فهو مُكْفَأٌ إذا عَمِلْتَ له كِفَاءً ، وكِفَاءُ البَيْتِ : مُؤَخَّرُهُ . ورَوَى حَمَّادُ بن سَلَمَة عن سِمَاكِ بن حَرْبٍ عن الحارثِ بن أبي الحارث الأزْدِي من أهل نَصِيبِينَ أنّ أباه اشتَرَى مَعْدِناً بمئةِ شاةٍ مُتْبِعٍ فأَتَى أمه فاستأْمَرَهَا فقالت : إنّكَ اشتريته بثلاثمئةِ شاة أُمُّها : مئةٌ وأولادُها : مئةُ شاةٍ ، وكُفْأَتُها : مئةُ شاةٍ فنَدِمَ فاسْتَقَالَ صاحبَه فأَبَى أَن يُقِيلَهُ ، فقَبَضَ المَعْدِنَ فأذابَه وأَخْرج منه ثمَنَ أَلْفَيْ شاة . فأتى به صاحبُه إلى عليَ رضي الله عنه ، فقال : إنَّ أبا الحارث أصابَ رِكَازاً ، فسأله عليّ فأخبَرَهُ أنه اشتراهُ بمئةِ شاةٍ مُتُبِعٍ ، فقال عليّ : ما أرى الخُمْسَ إلا عَلَى البائع . فأخَذَ الخُمْسَ من الغَنَمِ . أراد بالمُتْبِعِ التي يَتْبَعُها أولادُها . وقوله : أثى به أي وَشَى به وسَعَى به يأثُو أَثْواً . والكُفْأَةُ : أَصْلُها في الإبل كما قال أبو عمرٍ و ، والكسائي ، وأبو عبيدةَ ، وهو أنْ تُجْعَلَ الإبلُ قِطعتين ، يُرَاوَحُ بينَهما في النِّتَاجِ . وأنشد شمر : قَطَعْتُ إِبِلِي كُفْأَتَينِ ثِنْتَيْن قَسمْتُها بِقِطعَتَيْنِ نِصْفَيْنِ أَنْتِجُ كُفْأَتَيْهمَا في عامَيْن أَنْتِجُ عاماً ذِي وهذِي يُعْفَيْنْ وأَنتِجُ المُعْفَى من القَطِيعَيْن مِن عامِنا الجَائِي ، وتِيكَ يَبْقَيْن ( قلت ) : لم يَزِدْ شمرٌ على هذا التفسير والمعنَى أَنَّ أَمَّ الرَّجُل جَعَلَتْ كُفْأَةَ مئةِ شاةٍ ، كلّ نِتَاجِ : مئةً ، ولو كانت إبلاً كان كُفْأَةُ مئةٍ من الإبل خمسينَ ، لأنَّ الغنمَ يُرْسَلُ الفَحْلُ فيها وَقْتَ ضِرَابِهَا أَجمَع ، وليستْ كالإبل يُحمَلُ الفحْلُ عليها سَنةً ، وسَنَةً لا . وأَرادت أُمُّ الرَّجُلِ تكْثِيرَ ما اشتَرَى به ابنُهَا ، وإعْلاَمَهُ أنه مَغْبُونٌ فيما ابتَاعَ ، ففَطَّنَتْهُ أَنَّه كأَنّه اشترى المَعدِنَ بثلاثمئة شاةٍ فنَدِمَ ابنُها ، واستقال بائعَه فأَبَى ، وبارَك اللَّهُ له في المعدِنِ فحسده البائعُ على كثرةِ الرِّبح ، وسَعَى به إلى عليّ رضي اللَّهُ عنه ، ليأْخُذَ منه الْخُمسَ ، فألْزَمَ الخُمْسَ البائعَ ، وأَضَرَّ الساعي بنفْسه . ( أبو نصر ) : يقال : مالِي به قِبَلٌ ولا كِفَاءٌ أي طاقةٌ على أَنْ أُكَافِئَه . وأنشد : ورُوحُ القُدْسِ ليسَ له كِفَاءُ وقال الليث : قال بعضُهم : الإكْفَاءُ في الشِّعر هو المُعاقَبةُ بين الرَّاء واللاّم ، أو النُّون والميمِ . ( قلت ) : والقَولُ فيه ما قال أبو عمرٍ و . وقال الليث : ورأيتُ فلاناً مُكْفَأَ الوجه إذا رأيتَهُ كاسف اللَّونِ ساهِماً . ويقال : كان الناسُ مُجتمِعين فانكفَأُوا وانْكَفَتُوا إذا انْهَزَمُوا . وقال أبو زيدٍ : اسْتَكْفَأْتُ فلاناً نخلةً إذا سأَلْتَهُ ثمرَها سنَةً ، فجَعَل للنَّخْل كَفْأَةً ، وهو ثمرُ سَنَتها ، شُبِّهَتْ بكَفْأَة الإبل . وأنشد : غُلْبٌ مَجَالِيحُ عند المَحْلِ كُفْأَتُها أَشْطَانُها في عِذَاب البحْرِ تَستَبِقُ أراد به النَّخْلَ ، وأراد بأشطانِها : عُروقَها . وفي صِفَةِ النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَنّه كَان إذا مَشَى تَكَفَّأَ تَكفُّؤاً ) . فالتَّكفُّؤُ : التَّمايُلُ كما تتكفَّأُ السَّفينةُ في الماء يميناً وشمالاً ، وكلّ شيء أَمَلْتَهُ فقد كَفَأْتَه . ويقال : أصبح فلانٌ كَفِيءَ اللّون : مُتَغَيِّره كأنّه كُفِىءَ ، فهو مَكفوءٌ وكَفِىءٌ . وقال دريدُ بن الصِّمَّةِ : وأَسْمَرَ مِن قِدَاحِ النَّبْعِ فَرْعٍ كَفِيءِ اللّوْن من مَسَ وضَرْسِ أي مُتَغيِّرِ اللَّون من كثرةِ ما مُسِحَ وعُضَّ . ويقال : كافَأَ الرجلُ بينَ فارسَينِ برُمحِه إذا وَالَى بينهما ، فطَعَنَ هذا ثم هذا . وقال الكميت : نَحْرَ الْمُكافِىءِ والمَكْثُورُ يَهْتَبِلُ والْمَكْثُورُ : الذي غلبَه الأقرانُ بكثرتهم ، يَهتَبِلُ : يَحْتالُ للخلاص . ويقال : بنى فلان ظُلَّةً يُكافىء بها عينَ الشمس لِيتَّقِيَ حرّها . وقال أبو ذر : ( لنا عَبَاءَتَان نُكافىءُ بهما عنا عين الشمس أي نقابل بهما الشمس ، وإني لأخشى فضل الحساب ) . وقال ابن شميل : سَنَامٌ أَكْفَأ : وهو الذي مالَ عَلَى أَحد جنبَي البعيرِ ، وناقةٌ كَفَآء وجملٌ أَكْفَأُ ، وهو من أهون عيوبِ البعيرِ ، لأنه إذا سَمِنَ استقام سنَامُه . كوف كيف : قال الليث : كُوفانُ : اسمُ أرضٍ ، وبها سُمِّيَتِ الكُوفَةُ . ( اللحياني عن الكسائي ) : كانت الكوفة تُدْعَى كُوفانَ . قال : والناسُ في كُوفانٍ من أمرهِم ، وفي كَوَّفَانٍ ، وكَوْفانٍ أي في اختلاطٍ . ( أبو عبيد عن الأموي ) : إنّه لَفِي كُوفَانٍ أي في حِرْزٍ ومنَعَةٍ . ( ثعلب عن عمرٍ و عن أبيه ) : قال : الكوفانُ : الشَّرُّ الشديدُ : والكُوفَانُ : الدَّغَلُ من القَصَب والخَشب . وقال الليث : الكافُ : ألِفُها وَاوٌ ، فإن استُعملَتْ فِعلاً ، قلتَ : كَوَّفْتُ كافاً حسَناً أي كَتبْتُ كافاً ، وكذلك قال اللِّحيانيُّ وغيرُه . قال : ويقال : كَيَّفْتُ الأديمَ ، وكَوَّفْتُه إذا قطَعتَه . وقال أبو عمرٍ و : يقال للخِرْقةِ التي يُرقَعُ بها ذَيْلُ القميص القُدَّام : كِيفَةٌ ، والتي يُرْقَعُ بها ذيلُ القميص الخَلْف : حِيفةٌ . ويقال : ليست عليه تُوفَةٌ ولا كُوفةٌ ، وهو مِثْلُ المَرْزِية ، وقد تَاف وكَافَ . ( تفسير كيف ) حَرْفُ أَداةٍ ، ونُصِبَ الفاءُ فِرَاراً من التقاء الساكنين فيها . وقال أبو إسحاق في قولِ الله : ( كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَكُنتُمْ أَمْوَاتًا ) ( البقرة : 18 ) الآية ، تأْوِيلُ كيفَ استفهامٌ في معنى التعجُّب ، وهذا التَّعجُّبُ إنما هو للخَلْقِ وللمؤمنين أي اعْجَبُوا من هؤلاء كيف يَكْفرون ، وقد ثَبَتَتْ حُجَّةُ الله عليهم . وقيل في مصدر كيف : الكَيْفِيَّةُ . وكف أكف : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( خِيارُ الشُّهَدَاءِ عند الله : أصحابُ الوكَفِ ) قيل : يا رسولَ الله ومَن أصحابُ الوَكَفِ ؟ قال : ( قومٌ تُكَفَّأ عليهم مَراكِبُهم في البحر ) . قال شمر : الوَكَفُ قد جاء مُفسَّراً في الحديث . قال : وأصلُ الوَكَفِ : الجَورُ والْمَيْل . يقال : إنِّي لأخْشَى وَكَفَ فلانٍ أي جورَه ومَيْلَه . وقال الكميت : بِكَ نَعْتَلِي وكفَ الأمو رِ ويَحْمِلُ الأثقالَ حامِلْ وقال أبو عمرٍ و : الوَكَفُ : الثِّقْلُ ، والشِّدَّةُ . وقالت الكِلابيَّةُ : يقال : فلانٌ على وَكَفٍ من حاجتِهِ إذا كان لا يَدْرِي على ما هو منها ، وكل هذا ليس بخارِجٍ مما جاء مُفَسَّراً في الحديث ، لأنّ التَّكفِّي هو المَيْلُ ، والوَكَفُ : ما انْهَبَطَ من الأرضِ . وقال العجاجُ يصف ثوراً : يَعْلُو الدّكاديكَ ويَعْلُو الوَكَفَا ( أبو عبيد عن اليزيدي ) : وَكِفَ الرَّجُلُ يَوْكَفُ وكَفاً إذا أثِمَ . وقال ابن السكيت : الوَكَفُ الإثْمُ . يقال : ما عليك في هذا وَكَفَ ، والوَكفُ : العيبُ أيضاً . وأنشد : الحافِظُو عَوْرَةِ العَشِير وَلاَ يَأْتِيِهِمُ مِنْ وَرَائِهِم وَكَفُ قال : والوَكْفُ : النِّطْعُ . قال أبو ذؤيب : ومُدَّعسٍ فيهِ الأنيضُ اخْتَفَيتُه بجَرْدَاءَ مِثْلِ الوَكْفِ يَكْبُو غُرَابُها بجَرْدَاءَ يَعْني أرضاً ملساءَ لا تُنْبِتُ شيئاً ، يكْبُو غُرَابُ الفَأسِ عنها لصلابتها إذا حُفِرَت . وقال ابن شميل : الوكْفُ من الأرضٍ : الفِنْعُ يَتَّسِعُ ، وهو جَلَدٌ ، طِينٌ وحَصًى ، وجمعُه : أوْكافٌ . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( مَنْ مَنَحَ مِنْحَةً وَكُوفاً فَلهُ كَذَا وكَذا ) . قال أبو عبيد : الوَكُوفُ هي الغَزِيرَةُ الكثيرةُ الدَّرِّ ومن هذا قيلَ : وَكَفَ البَيْتُ بالمطرِ ، ووَكَفَتِ العَيْنُ بالدمْعِ . وقال شمرٌ : قال ابن الأعرابي : الوَكُوفُ : التي لا يَنْقطِعُ لبنُها سَنَتَها جَمعَاءَ . ( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : وَكَفَ البيتُ ، وأَوْكَفَ ، ومصدرُ وَكَفَ : الوَكْفُ والوَكِيفُ . وفي حديث آخر : ( أَهْلُ القُبُورِ يَتَوكَّفُونَ الأخْبَارَ ) . قال أبو عبيد : معنى يَتَوَكَّفُونَ : يَتَوقَّعُونَ . يقالُ : هو يتَوَكَّفُ خَبَراً يَرِدُ عليه أي يتوقَّعهُ . وقال الليث : الوَكْفُ : وَكْفُ البَيْتِ ، مثل الجَنَاحِ يكون على الكَنِيفِ . وقال اللحياني : وكَفَتِ العَيْنُ تَكِفُ وَكْفاً وَوَكِيفاً ، ووُكُوفاً ، ووَكَفَاناً ، قالَ : وسحابٌ وَكُوفٌ إذا كانَ يسيلُ قليلاً قليلاً . وجاءَ في حديث مَرْفُوعٍ ( أَنَّ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) تَوَضَّأَ فاسْتَوْكَفَ ثَلاَثاً ) . قال غيرُ واحدٍ : معناه أنّه غسلَ يَدَيْهِ حتّى وكَفَ الماءُ من يَدَيْهِ أي قَطَرَ . وقال حُمَيْدُ بن ثوْرٍ يصفُ الخمر : إذَا اسْتُوكِفَتْ باتَ الغويُّ يشُمُّهَا كما جَسَّ أَحْشَاءَ السَّقِيمِ طَبِيبُ أرادَ إذا اسْتُقْطِرَتْ . وقال اللحياني : أوْكَفْتُ البَغْلَ أُوكِفهُ إيكافاً ، وهي لغة أهل الحجاز . وتميمٌ تقولُ : آكَفْتُهُ أوكفه إيكافاً ، وهي لغة أَهْلِ ذلك الشِّقِّ . وقال بعضُهُم : وكَّفْته توْكِيفاً ، وأكَّفْتُه تأكِيفاً ، والاسْمُ : الوِكافُ ، والإكافُ . ويقال : هو يَتَوكَّفُ عِيالَهُ وحشَمَه أي يَتَعَهَّدُهُم ويَنْظُرُ في أُمورِهم . ويقال : واكَّفْتُ الرّجُلَ مواكفةً في الحربِ وغيرِها إذا واجهتُه وعارضته . وقال ذو الرّمّة : مَتَى ما يُوَاكِفْهَا ابْنُ أُنْثَى رَمَتْ به مع الجَيْشِ يَبْغِيْهَا المَغَانِم يَثْكَلِ أفك : قال اللَّهُ جلَّ وعزَّ : ( مُّخْتَلِفٍ يُؤْفَكُ عَنْهُ مَنْ أُفِكَ ) ( الذاريات : 9 ) . قال الفراء يقول : يُصْرَفُ عَنِ الإيمَانِ مَنْ صُرِفَ ، كما قال : ( قَالُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ أَجِئْتَنَا لِتَأْفِكَنَا عَنْ ) ( الأحقاف : 32 ) يقول لتَصْرِفَنَا وتَصُدَّنَا . وقولُ الله : ( وَالْمُؤْتَفِكَاتِ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ) ( التوبة : 7 ) . قال الزجاج : المُؤْتَفِكَاتُ : جمعُ مُؤْتَفِكَةٍ ، ائْتَفَكَتْ بهِمُ الأرضُ أي انقلبت . يقال : إنّهم قومُ لُوطٍ ، ويقال : إنَّهم جميعُ مَنْ أُهلِكَ ، كما يقال للهالك : قَدِ انقلبتْ عليه الدّنيا . وروى النَّضْرُ بن أَنَسٍ عن أبِيهِ أنه قال : ( أي بُنَيَّ لا تَنْزِلَنَّ البَصْرَة فإنها إحْدَى المُؤْتَفِكَاتِ قد ائْتَفَكتْ بأهلها مَرَّتَيْنِ ، وهي مُؤْتَفِكَةٌ بهم الثالثة ) . قال شمرٌ يعني بالمؤتفكة أنها قد غَرِقَت مَرَّتَينٍ ، قال : والائتفاكُ عند أهل العربية : الانْقِلابُ كَقَرْيَاتِ قومِ لُوط التي ائتفكت بأهلها أي انقلبت . وقال في قول رؤبة : وجَوْزِ خَرْقٍ بالرِّيَاحِ مُؤْتَفِكْ أي اختلفت عليه الأرْوَاحُ مِن كلِّ وَجْهٍ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أَفَكَ يَأْفِكُ ، وأَفِكَ يأْفَكُ إذا كذبَ ، والإفْكُ : الإثْمُ ، والإفْكُ : الكَذِبُ . ( أبو عبيد عن الكسائي ) : تقولُ العربُ : يا لِلأفِيكَةِ ، ويا لَلإفِيكَةِ بكسر اللامِ وفَتْحِها ؛ فمَنْ فَتَحَ اللام فهي لامُ الاستغاثةِ ، ومن كسرها فهي تَعَجُّبٌ ، كأنه قال : يأيُّهَا الرّجُلُ اعْجَبْ لهذه الأفِيكَةِ ، وهي : الكِذْبَةُ العظيمة ، وأرضٌ مأفُوكةٌ ، وهي التي لم يُصِبْهَا المطرُ فأمْحَلَتْ . وأنشد ابن الأعرابي : كأنّهَا وَهْيَ تَهَاوى تَهْتَلِكْ شمْسٌ بِظِلِّ ذا بهذا يأْتَفِكْ قال يَصِفُ قَطَاةً باطِنُ جَناحِها أسودُ ، وظاهِرُه أبيضُ ، فشبّه السوادَ بالظُّلْمَة ، وشبه البياضَ بالشّمْسِ ، ويأتفِكُ أي ينْقِلبُ . وقال الليث : الأفِيكُ الذي لا حَزْمَ له ولا حِيلة ، وقال الراجزُ : مَالِي أَرَاكَ عاجِزاً أَفِيكَا والأفَّاكَ : الذي يَأفِكُ النّاسَ أي يصُدُّهُمْ عن الحقِّ بباطله . والمأفوكُ : الذي لا زَوْرُ له . ( شمرٌ ) : أُفِكَ الرجُلُ عن الخيْرِ أي قُلِبَ عنه وصُرِفَ . وقال ابن الأعرابي : ائْتفكَتْ تلك الأرْضُ أي احترقت من الجَدْبِ .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.510 harf
(باب الهمزة والفاء وما بعدهما في الثلاثي) (أفق) الهمزة والفاء والقاف أصل واحد، يدلّ على تباعُد ما بين أطراف الشيء واتساعِه، وعلى بلوغ النهاية. ومن ذلك الآفاق: النواحي والأطراف ، وآفاق البيت من بيوت الأعراب: نواحيه دون سَمْكِهِ. وأنشد يصف الخِلال: وأقصَمَ سَيَّارٍ مع الناس لم يَدَعْ *** تراوُحُ آفاقِ السّماء لـه صدرَا([1])ولذلك يقال أَفَق الرَّجُل، إذا ذهب في الأرض. وأخبرني أبو بكر أحمد بن محمد
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.411 harf
- الإفك: كل مصروف عن وجهه الذي يحق أن يكون عليه، ومنه قيل للرياح العادلة عن المهاب: مؤتفكة. قال تعالى: ﴿والمؤتفكات بالخاطئة﴾ [الحاقة/9]، وقال تعالى: ﴿والمؤتفكة أهوى﴾ [النجم/53]، وقوله تعالى: ﴿قاتلهم الله أنى يؤفكون﴾ [التوبة/30] أي: يصرفون عن الحق في الاعتقاد إلى الباطل، ومن الصدق في المقال إلى الكذب، ومن الجميل في الفعل إلى القبيح، ومنه قوله تعالى: ﴿يؤفك عنه من أفك﴾ [الذاريات/9]، ﴿فأنى تؤفكون﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR515 harf
أ ف ك أفكه عن رأيه‏:‏ صرفه وفلان مأفوك عن الخير‏.‏ قال عروة بن أذينة‏:‏ إن تك عن أحسن الصنيعة مأ - فوكاً ففي آخرين قد أفكوا ورأيت أن أفعل كذا فأفكت عن رأيي‏.‏ وأتفكت الأرض بأهلها‏:‏ انقلبت‏.‏ وإذا كثرت المؤتفكات زكت الأرض وهي الرياح المختلفات المهاب‏.‏ ورجل أفاك‏:‏ كذاب‏.‏ وما أبين إفكه‏!‏ ورماه بالأفيكة‏.‏ ويقول المفتري عليه يا للأفيكة‏.‏ وقال ابن ميادة‏:‏ رجال يقولون الأفائك بيننا كذاك
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.859 harf
لإِفْك: الكذب. والأَفِيكةُ: كالإِفْك، أَفَكَ يَأْفِك وأَفِكَ إِفْكاً وأُفُوكاً وأَفْكاً وأَفَكاً وأَفَّكَ؛ قال رؤْبة: لا يأْخُذُ التَأْفِيكُ والتَّحَزِّي فِينَا، ولا قول العِدَى ذُو الأَزِّ التهذيب: أَفَكَ يأُْفِكُ وأَفِكَ يأْفَكُ إِذا كذب. ويقال: أَفَكَ كذب. وأَفَكَ الناسَ: كذبهم وحدَّثهم بالباطل، قال: فيكون أَفَكَ وأَفَكْتُه مثل كَذَب وكَذَبْته. وفي حديث عائشة، رضوان الله عليها: حين قال فيها
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR448 harf
* أ ف ك * * الإفْكُ * الكذب وقد أفك يأفك بالكسر ورجل * أفَّاكٌ * أي كذاب و * الأَفْكُ * بالفتح مصدر * أَفَكَهُ * أي قلبه وصرفه عن الشيء وبابه ضرب ومنه قوله تعالى ﴿أجئتنا لتأفكنا عما وجدنا عليه آبائنا﴾ و * أْتَفَكِت * البلدة بأهلها انقلبت و * المُؤْتَفِكاتُ * المدن التي قلبها الله تعالى على قوم لوط والمؤتفكات أيضا الرياح التي تختلف مهابها و * المَأْفُوك * المأفون وهو الضعيف العقل والرأي وقوله
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.464 harf
أفك، كضرب وعلم وهذه عن ابن الأعرابي أفكا، بالكسر والفتح والتحريك وقد قرئ بهن قوله تعالى: وذلك إفكهم أفوكا بالضم: كذب، ومنه حديث عائشة - رضي الله عنها - حين قال فيها أهل الإفك ما قالوا، أي: الكذب عليها مما رميت به، كأفك تأفيكا، قال رؤبة: لا يأخذ التأفيك والتحزي فينا ولا قول العدا ذو الأز فهو أفاك وأفيك وأفوك: كذاب، ومنه قوله تعالى: ويل لكل أفاك أثيم . وأفكه عنه يأفكه أفكا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.863 harf
Madde başı: افكأَفَكَهُ 1 أَفَكَهُ ذ , aor. اَفِكَ , inf. n. أَفْكٌ, (with fet-h, S, TA, its only form, TA, [in the CK اِفْك,]) He changed his, or its, manner of being, or state; (S, K;) and he turned him, or it, (i. e., anything, Msb,) away, or back; (S, Msb, K;) عَنِ الشَّىْءِ [from the thing]; (S;) or عَنْ وَجْهِهِ [from his, or its, mode, or manner, of being, &c.]: (Msb:) so in the Kur xlvi. 21, أَجِئْتَنَا
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR404 harf
Madde başı: ءفكأَفَكَ أَفَكَ I ( n. ac. أَفْك 1 , اِفْك 2 , أُفُوْك 27 ), a. Turned, changed. b. Lied. أَفِكَ أَفِكَ A ( n. ac. أَفَك 4 ), a. Lied. أَفَّكَ أَفَّكَ II , a. see I (a) . اِفْك اِفْك 2 , اِفْكَة 2t , a. Lying, falsehood. أَفِيْك أَفِيْك 25 , a. Liar. b. Weak, helpless, shiftless. أَفِيْكَة أَفِيْكَة 25t , ( pl. أَفَاْئِكُ 46 ) a. Lie. أَفَّاْك أَفَّاْك 28 , a. Great liar;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.503 harf
Madde başı: ءفكءفك أَفَكَ - يَأْفِكُ أَفَكَ - يَأْفِكُ، أُفِكَ - يُؤْفَكُ - إفْك - أفَّاك ائْتَفَكَ - يَأتَفِكُ - مُؤْتَفِك - مُؤْتَفِكة - مُؤْتَفِكات أَفَكَ - يَأْفِكُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يدجل ويغش ويخدع ويجعل الأمر يبدو صواباً بالغش والخداع أَفَكَ - يَأْفِكُ + كائن + شيئاً: يدجله: يخترعه بطريقة فيها غش وخداع فيجعله يبدو حقيقة وصواب وهو حلاف ذلك {فألقى
Tamamını oku

Sîgalar(16)

Mücavir kökler34 mücavir (150 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. لقف

    2 ortak ayet · Kapar

  2. خلق

    6 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  3. أثم

    3 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir

  4. عصو

    2 ortak ayet · Asân

  5. مسح

    2 ortak ayet · Mesih

  6. فري

    3 ortak ayet · Ferv “Ferre”ye bak

  7. جيأ

    5 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  8. دون

    3 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  9. أله

    14 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  10. قبل

    4 ortak ayet · Önce

  11. قول

    11 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  12. خير

    3 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

Geçtiği ayetler(29)

  1. … انْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

    SaptırılıyorlarMeryem oğlu Mesih, Peygamberden başka bir şey değildir. Ondan önce de peygamberler geçmiştir. Annesi de dosdoğru bir kadındı. İkisi de yemek yerlerdi. Onlara ayetleri nasıl açıkladığımıza bak. Sonra da bak ki; nasıl yüz çeviriyorlar.

  2. … قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

    SaptırılıyorlarYahudiler dediler ki: Uzeyr Allah’ın oğludur. Hristiyanlar da dediler ki: Mesih Allah’ın oğludur. Bu, onların ağızlarında dolaşan sözlerdir ki, daha önce küfretmiş olanların sözüne benzetiyorlar. Allah onları yok etsin, nasıl da uyduruyorlar.

  3. وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ

    SaptırılıyorlarAndolsun ki; onlara: Gökleri ve yeri yaratan, güneşi ve ayı müsahhar kılan kimdir? diye sorsan, elbette; Allah’tır, diyecekler. O halde neye, çevrilip döndürülüyorlar?

  4. وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ مَا لَبِثُوا غَيْرَ سَاعَةٍ كَذَلِكَ كَانُوا يُؤْفَكُونَ

    SaptırılıyorlarKıyametin kopacağı gün; suçlular bir saatten başka kalmadıklarına yemin ederler. İşte onlar, böylece aldatılıp döndürülürler.

  5. وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ

    SaptırılıyorlarAndolsun ki; onlara, kendilerini kimin yarattığını sorsan elbette; Allah, diyeceklerdir. O halde neye çevriliyorlar?

  6. … صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

    SaptırılıyorlarOnlara baktığında; gövdeleri hoşuna gider, konuşurlarsa; sözlerini dinlersin. Onlar giydirilmiş odunlar gibidir. Her gürültüyü kendi aleyhlerinde sanırlar. Düşman onlardır, sakın onlardan. Allah, canlarını alsın. Nasıl olup da döndürülüyorlar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأفك
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerكذب, زور, خرص, بهت
Zıt Kökصدق
Çekirdek Özet 1Bir şeyi asıl ve doğal yönünden tamamen tersine çevirmek, eksenini bozup altüst etmek
Çekirdek Özet 2Hakikatten, tevhidden ve selim akıldan bütünüyle saptıran; gerçeği tersyüz eden iftira ve asılsız inanç
Çekirdek Özet 3Ontolojik ve epistemolojik gerçekliğin altüst edilmesi; hakikatin yerine kurgusal ve zıddı olan bir yapının ikame edilmesi
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca ahlaki bir kusur olan alelade yalan veya dedikoduya indirgeyip, varlığı ve zihni hakikat ekseninden bütünüyle koparan ontolojik ve zihinsel tersyüz oluş boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أفAni dışa itme, hava püskürtme, bir sınır veya eşikten öteye savrulma; nitekim bıkkınlık ve nefes püskürtmeyi anlatan أفف, ufuk ve nihai sınır çizgisini bildiren أفق ve batıp gözden kaybolmayı ifade eden أفل köklerinde bu eşikten çıkış ve kayboluş anlamı ortaktır.كAvuçla kavrama, bükme ve sınırlandırma imgesine sahip olan ك harfinin eklenmesiyle savrulma hareketi, bir nesnenin ya da yargının doğrudan asıl yüzünden kavranıp 180 derece tersine çevrilmesi ve altüst edilmesi (قلب الشيء عن وجهه) şeklinde kesin bir saptırma ve başaşağı etme anlamına daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçHarekete geçirici ilksel irade, başlangıçtaki yön ve fıtri istikamet.
فAğız; söz, açıklık, kenarİfadeye dökülme, nefes verme, içtekinin dışa vurulması veya merkezden kenara itilme.
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBir şeyi kavrayıp bükme, yönünü zorla değiştirme ve tersine çevirme.
أفكBaşlangıçtaki doğru ve fıtri yönün (ا), söz veya dışsal müdahale ile (ف) kavranıp zorla eğilerek asıl ekseninin tam tersine çevrilmesi (ك); böylece gerçeğin başaşağı edilerek hakikatin zıddına dönüştürülmesi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi veya yapıyı doğal yönünden tersine çevirmek, tepe taklak etmek; esme yönü sürekli değişerek yeri altüst eden rüzgârlar için المؤتفكات denmesi; aklı fıtri dengesinden sapan kimseye me’fûk denmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Urve b. Üzeyne bir beytinde kökü doğru yönünden saptırılma anlamında şöyle kullanır: إن تكُ عن أفضل الخليفةِ مأ / فوكاً ففي آخَرِينَ قد أُفِكُوا
Erken Arapça kullanımYönleri birbiriyle çatışarak tozu toprağa katan rüzgârlara el-mü’tefikât denilmiş; altı üstüne getirilen şehirler bu kökle adlandırılmış; aklı ve idraki tersine dönüp basiretini yitiren kimse için مأفوك العقل tabiri yerleşmiştir.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça أفك kökü, fiziksel planda "bir şeyi ekseninden çevirmek, altüst etmek", zihinsel planda ise "hakikati tersyüz ederek asılsız iddiada bulunmak" semantik ekseninde kuruludur. Sami dillerinde bu kök, doğrudan fonetik benzerlikten ziyade semantik bir matris üzerinden İbranice ve Aramicedeki h-p-k köküyle (İbranice הָفַךְ / hāfak; "ters çevirdi, yıktı, altüst etti") yapısal bir paralellik gösterir. Nitekim Kitab-ı Mukaddes metinlerinde Sodom ve Gomore gibi saptırılmış kavimlerin şehirlerinin yerle bir edilip altüst oluşunu bildiren "mahpeḵāh" kavramı ile Kur'an'da Lût kavminin altüst edilen yurtlarını ifade eden المؤتفكة / المؤتفكات kelimesi birebir aynı semantik köke ve tarihsel anlatıya dayanır. Kök, ilksel katmanda fırtınanın yeryüzünü altüst etmesi veya yapının yıkılıp ters dönmesi gibi somut bir jeomorfolojik ve meteorolojik felaketi karşılarken; Arap dilinin soyutlama sürecinde bilincin hakikatten 180 derece koparılması ve gerçeğin zıddı olan uydurma beyanlar üretilmesi (ifk / iftira) anlamında epistemolojik bir derinlik kazanmıştır.

Güven Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأفك kökünün temel maddesi olan قلب الشيء عن وجهه (bir şeyi asıl yüzünden tersine çevirmek)Fiziksel olarak yönü değişen rüzgârlar ve altüst edilen beldelerden, zihinsel ve ahlaki olarak gerçeği tersyüz eden iftiraya semantik sıçrama.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice הָفַךְ (hāfak / ters çevirmek, altüst etmek) ve türevi mahpeḵāhLût kavminin şehirlerinin altüst edilişini anlatan müşterek Sami anlatısında hemze/he ses değişimi ve anlam örtüşmesi.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış soydaş tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أفكAnlamlıTersyüz etmek, hakikatten saptırmakBir şeyi ekseninden çevirmek, altüst etmek ve gerçeğin tam zıddını iddia etmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
أكفAnlamlıSemer vurmak, yük bağlamakBineğin sırtına semer koymak; binek semeri (ikâf / ükâf).Kur'an'da geçmez; sabitleme ve sarma ilişkisi.
فأكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir.
فكأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir.
كأفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir.
كفأAnlamlıBir kabı ters çevirmek, denk ve eşit olmakBir nesneyi başaşağı etmek (kefe'e'l-inâ') ya da iki şeyin birbirine denk olması (küfüv).Kur'an'da geçer; ters çevirme anlamında hedef kökle tam semantik kardeştir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أفكMerkezHakikatten tersyüz edilme ve büyük iftiraDoğru olanın 180 derece tersine çevrilerek gerçeğin yerine bâtılın konması.Hem zihinsel sapmayı hem ontolojik altüst oluşu hem de apaçık iftirayı kapsar.
كذبKomşuVâkıaya aykırı haber vermeBir bilginin veya sözün dış dünyadaki gerçeklikle uyuşmaması.Yalanın genel adıdır; أفك gibi mutlaka temeli tersyüz edilmiş kurmaca iftira niteliği taşıması gerekmez.
زورKomşuEğrilik, yaldızlama ve süslemeGerçeği eğip bükerek ve süsleyerek aldatıcı biçimde sunma.Asıl anlamı eğriliktir; gerçeğin şeklini bozarak sunmaya odaklanır.
خرصKomşuZan ve tahmine dayalı konuşmaDelilsizce tahmin yürüterek asılsız iddialar üretme.Bilgi eksikliğinden kaynaklanan spekülasyon ve tahmini yalanı ifade eder.
بهتKomşuŞaşkına çeviren ağır bühtanKarşı tarafı duyduğunda dehşete düşürüp dilsiz bırakan iftira.Muhatapta oluşturduğu şok, dehşet ve çaresizlik etkisini öne çıkarır.
صدقZıtHakikate tam uygunluk ve doğrulukSözün, inancın ve niyetin vakıa ile eksiksiz örtüşmesi.Hakikatin bozulmadan, saptırılmadan olduğu gibi ikrar edilmesi ve korunması.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأفكTersyüz etmek, hakikatten saptırmakBir şeyin özünü ve yönünü 180 derece değiştirerek asılsız olanı doğru gibi sunmak.Kesin
LatinceEvertere, calumniaAltüst etmek, devirmek; iftira atmakEvertere fiili fiziksel devrilme ve altüst oluşu; calumnia ise haktan saptıran yargısal iftirayı karşılar.Güçlü
İngilizcePervert, subvert, slanderTersyüz etmek, saptırmak, iftira etmekSubvert ve pervert yapısal tersine dönüşü; slander ise kökün ahlaki iftira boyutunu tam olarak yansıtır.Kesin
AlmancaVerkehren, umstürzen, VerleumdungTersine çevirmek, altüst etmek; iftiraVerkehren gerçeğin çarpıtılıp zıddına dönüştürülmesini; Verleumdung ise ifk hadisesindeki iftirayı verir.Güçlü
FransızcaRenverser, pervertir, calomnieDevirmek, saptırmak; kara çalmaRenverser altüst edilen beldeler bağlamını; pervertir ve calomnie ise gerçeği tahrif eden iftirayı karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İfk (masdar/isim)Büyük iftira, masum bir insana atılan organize kurgusal yalanMüminlerin iffetine yönelik kurulan organize iftira bağlamı (Nûr 24:11).
Meçhul fiil (yu’fekûn / tü’fekûn)Haktan ve tevhidden bâtıla saptırılma, zihnin tersyüz edilmesiAçık delillere rağmen şirke meyledenlerin akli tutarsızlığı bağlamı (Mâide 5:75, En'âm 6:95, Tevbe 9:30, Yûnus 10:34).
İfk / İfken (şirkin mahiyeti)Asılsız kurgu, ontolojik temeli olmayan uydurma ilahPutperestlerin uydurduğu sahte tanrılar ve şirkin temelsizliği bağlamı (Sâffât 37:86, Ahkâf 46:22).
El-Mü’tefikât / El-Mü’tefikeAltı üstüne getirilmiş, yerle bir edilmiş saptırılmış şehirlerHelak edilen Lût kavminin ve geçmiş azgın toplulukların yurtları bağlamı (Tevbe 9:70, Necm 53:53, Hâkka 69:9).
Affâk (mübalağa ismi fail)Gerçeği tersyüz etmeyi meslek edinmiş iftiracı sahtekârŞeytanların ilham verdiği, günaha batmış profesyonel yalancılar bağlamı (Şuarâ 26:222, Câsiye 45:7).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞirkin epistemolojik eleştirisi ve hidayet-dalalet meselesiİnsanın apaçık deliller karşısında nasıl olup da zıddına sürüklendiği (yu’fekûn) ve şirkin bir varlık değil vehim ve tersyüz oluş olduğu tartışması.Gerçekliği olmayan bâtıl bir inancın zihne gerçek gibi dayatılması.
FıkıhKazf suçu, iffete iftira ve had cezalarıNûr suresindeki İfk hadisesi üzerinden namuslu kadınlara atılan iftiranın cezai müeyyidesi, şahitlik şartları ve tövbe hükümleri.Bir kimsenin şeref ve haysiyetini altüst eden hukuki ve cezai iftira fiili.
TefsirLût kavminin helaki ve ifk ayetlerinin nüzul süreciMü'tefikât lafzının Lût gölü havzasındaki şehirlerin jeolojik altüst oluşunu mu yoksa ahlaki kokuşmuşluğu mu nitelediği incelemesi.Maddi ve manevi planın bütünüyle tersyüz edilmesi ve yıkım.
HadisHz. Âişe'ye atılan iftira rivayetleri (Hadîsü'l-İfk)Toplumsal kriz anlarında münafıkların yürüttüğü dezenformasyon, rivayetlerin tenkidi ve Hz. Peygamber'in vahiy gelene kadarki tavrı.Cemaatin birlik ve güvenini sarsmak amacıyla kurgulanmış organize tezvirat.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid-şirk karşıtlığıBâtıl inanç ve uydurma ilahlıkFıtratı tersyüz etmeVarlığın mutlak Yaratıcısını bırakıp kurgusal putlara yönelmek ontolojik bir ifktir; hakikati tepe taklak etmektir.Kesin
İlmiEpistemoloji ve bilgi felsefesiSafsata ve dezenformasyonHakikati saptırmaVeriye dayalı nesnel bilginin yerine zihni körleştiren kurguların konması aklı me’fûk kılar.Güçlü
SiyasiToplum yönetimi ve kamu düzeniAlgı operasyonu ve fitneGüven ortamını yıkmaMünafıkların yaptığı gibi kitleleri manipüle ederek meşru otoriteyi ve adaleti temelinden sarsma mekanizmasıdır.Güçlü
İktisadiPiyasa ahlakı ve sözleşmelerHileli işlem ve spekülatif aldatmaDeğer algısını bozmaBir malın veya hizmetin gerçek değerini ve niteliğini tamamen ters göstererek haksız kazanç sağlama girişimidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz terslenmesi (phase inversion) veya negatif dönüşümBir dalganın veya fonksiyonun eksen etrafında 180 derece tersine çevrilerek tepe noktasının çukur, çukur noktasının tepe haline getirilmesi matrisi.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal anomi ve bilişsel çarpıtma (cognitive distortion)Toplumun değerler sisteminin altüst olması; bireyin gerçekliği algılarken zihninde olguları tam zıddı yönde yeniden kurup inanması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca "bireyler arasında geçen basit bir yalan, dedikodu veya asılsız dedikodu" sınırına hapsetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca ahlaki bir kusuru değil; inançta şirki (ontolojik tersyüz oluş), kavimlerin helakinde şehirlerin altüst edilişini (fiziksel yıkım) ve aklın haktan çevrilmesini (epistemolojik sapma) kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki "yu’fekûn" ifadelerini sıradan bir aldatma sanarak, şirk koşanların nasıl derin bir akıl tutulması ve varlıksal tersine dönüş içinde olduklarını kavrayamamak; ifk hadisesini salt magazinsel bir dedikodu düzeyinde okumak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın, aklın ve ahlakın doğru bir eksen (sırat-ı müstakîm) üzere kurulu olduğunu; sapmanın ise nötr bir duruş değil, hakikatin tam 180 derece tersine çevrilmesi demek olduğunu anlamak için anahtar bir köktür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Şirk koşanların apaçık delillere rağmen nasıl yüz çevirdiklerini bildiren ayetlerde (yön sapması), Lût kavminin akıbetini anlatan kıssalarda (fiziksel devrilme) ve münafıkların fitne stratejilerini teşhir eden Nûr suresi bağlamında (iftira) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bâtıl inançların ve yalanların masum bir "farklı bakış açısı" olduğu yanılgısını düzeltir; bâtılın aslında hakikatin gasp edilip başaşağı edilmesiyle oluşturulan bir kurgu olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi, mekânı veya yapıyı doğal tabanından ve yönünden koparıp 180 derece ters çevirmek, altını üstüne getirmek; yönü sürekli değişen yıkıcı fırtına.
  • Soyut anlamHakikatin, delilin ve fıtratın gösterdiği istikameti zihinsel veya ahlaki bir müdahaleyle tam tersine bükmek; gerçeğin zıddını hakikat gibi sunan büyük iftira ve bâtıl itikat.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin meşru referans noktasının ortadan kaldırılarak parametrelerinin tersine çevrilmesi ve sistem çıktılarının gerçeğin tam karşıtı olacak şekilde manipüle edilmesi.
  • LaTeX modelif(x)=−xveyaT:x↦−x  ⟹  Δθ=π
  • LaTeX açıklamasıModelde x hakikati, fıtri doğru yönü ve ontolojik gerçekliği temsil eder. Sisteme uygulanan T dönüşümü veya f fonksiyonu, nesneyi veya yargıyı kendi asıl ekseni etrafında Δθ=π (180∘) radyan döndürerek tam zıddı olan −x durumuna çevirir. Bu matematiksel bağıntı, أفك kökünün hem fiziksel altüst oluşunu hem de hakikatin tam karşıtı olan iftirayı ve şirki üretme mekanizmasını simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا