أمر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-م-ر76 sîga, 277 mücavir kök, 226 ayet, 61 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سخرعصينزعأمرقضينكربِأَمْرِهِأَمْرُنَاعرفعزمالْأَمْرِروحأَمْرًا

KökSîga 76Ayet 226Sure 61Mücavir 277

▶ Ağı aç (3B)

أمر

أ - م - ر

KÖK
  • 248 geçiş
  • 226 ayet
  • 76 sîga
  • 13 sözlük

Murar acı bir ağacın adıdır. Kabuklarından ip yapılır. Mürre bu ağaçtan yapılan ipin adı olmuştur. İpin bükülmesinden tekrarlanan şeylere merre denmektedir. Gelip geçmek anlamındadadır. Sonra emerre söz geçirdi veya sözünü dnletti anlamında kullanılmaya başlanmış, emir buyurmak anlamındadır. “Merve“ yumuşak taş demektir. “Emerve“ yumuşattı, demektir. Sonra “vav“ düşmüş sülasiye dönüşmüş, sözünü geçirme anlamında “buyurmak“ manası kazanmıstır. Emirde cebir yoktur. Kişi emredene karşı değil, şeriata karşı sorumludur. Amir hatırlatıcıdır, münzirdir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءمر · امر

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Murar acı bir ağacın adıdır. Kabuklarından ip yapılır. Mürre bu ağaçtan yapılan ipin adı olmuştur. İpin bükülmesinden tekrarlanan şeylere merre denmektedir. Gelip geçmek anlamındadadır. Sonra emerre söz geçirdi veya sözünü dnletti anlamında kullanılmaya başlanmış, emir buyurmak anlamındadır. “Merve“ yumuşak taş demektir. “Emerve“ yumuşattı, demektir. Sonra “vav“ düşmüş sülasiye dönüşmüş, sözünü geçirme anlamında “buyurmak“ manası kazanmıstır. Emirde cebir yoktur. Kişi emredene karşı değil, şeriata karşı sorumludur. Amir hatırlatıcıdır, münzirdir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.922 harf
باب الرّاء والميم و و ا ي ء معهما ر و م، و ر م، م و ر، ر م ي، ر ي م، م ر ي، م ي ر، ي م ر، ر أ م، أ ر م، م أ ر، أ م ر، م ر أ مستعملات روم: الرَّوْمُ: طَلَبُ الشَّيْءِ. والمَرامُ: المَطْلَبُ. رام يروم روماً ومراما: طَلَبَ. ورم: الوَرَمُ: مَعروفٌ، وقد وَرِمَ يَرِم وَرَمأ فهو وارمٌ. ومَوْرِمُ الأضراس: أصول مَنابتها. مور: المَوْرُ: المَوْجُ.. والمَوْزُ: مصدر مار يمور، وهو الشّيء يَتَرَدَّدُ في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.189 harf
الأَمْرُ: واحدُ الأُمورِ. يقال: أَمْرُ فلانٍ مستقيمٌ، وأُمورُهُ مستقيمةٌ. وقولهم: لك عَلَيَّ أَمْرَةٌ مُطاعةٌ، معناه لك عليَّ أَمْرَةٌ أُطيعك فيها، وهي المرَّة الواحدة من الأمْرِ. ولا تقل إِمْرَةٌ بالكسر، إنَّما الإمْرَةُ من الولاية. وأَمَرْتُهُ بكذا أَمْراً. والجمع الأَوامِرُ. قال أبو عبيدة: آمَرتُهُ بالمد، وأَمَرْتُهُ، لغتان بمعنى كَثَّرْتُهُ. ومنه الحديث: "خيرُ المالِ مُهْرَةٌ مأمورةٌ، أو
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok33.014 harf
ر م ( وايء ) أمر ، رمى ، رام ، ريم ، مري ، مار ، مور ، مرأ ، أرم ، مرو ، ورم . رمى : اللَّيث : رَمَى يَرْمِي رَمْياً ، فهو رامٍ ؛ وقال الله تعالى : ( وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَاكِنَّ اللَّهَ رَمَى ) ( الأنفال : 17 ) . قال أبو إسحاق : ليس هذا نَفْي رَمْي النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ولكنّ العرب خُوطبت بما تَعْقل . ويُروى أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال لأبي بكر : ناوِلْني كَفّاً مِن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.604 harf
(باب الهمزة والميم وما بعدهما في الثلاثي) (أمن) الهمزة والميم والنون أصلان متقاربان: أحدهما الأمانة التي هي ضدّ الخيانة، ومعناها سُكون القلب، والآخر التصديق. والمعنيان كما قلنا متدانيان. قال الخليل: الأَمَنَةُ مِن الأمْن. والأمان إعطاء الأَمَنَة. والأمانة ضدُّ الخيانة. يقال أمِنْتُ الرّجُلَ أَمْناً وأَمَنَةً وأَماناً، وآمنني يُؤْمنني إيماناً. والعرب تقول: رجل أُمَّانٌ، إذا كان أميناً. قال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.649 harf
- الأمر: الشأن، وجمعه أمور، ومصدر أمرته: إذا كلفته أن يفعل شيئا، وهو لفظ عام للأفعال والأقوال كلها، وعلى ذلك قوله تعالى: ﴿إليه يرجع الأمر كله﴾ [هود/123]، وقال: ﴿قل: إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم مالا يبدون لك، يقولون: لو كان لنا من الأمر شيء﴾ [آل عمران/154]، ﴿أمره إلى الله﴾ [البقرة/275] ويقال للإبداع: أمر، نحو: ﴿ألا له الخلق والأمر﴾ [الأعراف/54]، ويختص ذلك بالله تعالى دون الخلائق وقد حمل على
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.562 harf
أ م ر إنه لأمور بالمعروف نهو عن المنكر‏.‏ وأمرت فلاناً أمره أي أمرته بما ينبغي له من الخير‏.‏ قال بشر بن سلوة‏:‏ ولقد أمـرت أخـاك عمـراً أمـره فعصى وضيعه بذات العجـرم وقال دريد‏:‏ أمرتهمـو أرمي بمنعرج اللوى وأتمرت ما أمرتني به‏:‏ امتثلت‏.‏ وفلان مؤتمر‏:‏ مستبد‏.‏ يقال‏:‏ فلان لا يأتمر رشداً أي لا يأتي برشد من ذات نفسه‏.‏ قال‏:‏ ويعدو على المرء ما يأتمر وتقول أمرته فأتمر‏.‏ وأبـى أن يأمـر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR21.182 harf
الأَمْرُ: معروف، نقيض النَّهْيِ. أَمَرَه به وأَمَرَهُ؛ الأَخيرة عن كراع؛ وأَمره إِياه، على حذف الحرف، يَأْمُرُه أَمْراً وإِماراً فأْتَمَرَ أَي قَبِلَ أَمْرَه؛ وقوله: ورَبْرَبٍ خِماصِ يَأْمُرْنَ باقْتِناصِ إِنما أَراد أَنهنَّ يشوّقن من رآهن إِلى تصيدها واقتناصها، وإِلا فليس لهنَّ أَمر. وقوله عز وجل: وأُمِرْنا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ العالمين؛ العرب تقول: أَمَرْتُك أَن تفْعَل ولِتَفْعَلَ وبأَن تفْعَل،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.310 harf
* أ م ر * يقال أمر فلان مستقيم و * أمورُهُ * مستقيمة و * أمَرَهُ * بكذا والجمع * الأوامِرُ * و * أَمَرَهُ * أيضا كثره وبابهما نصر ومنه الحديث ﴿خير المال مهرة * مَأمورةٌ * أو سكة مأبورة﴾ أي مهرة كثيرة النتاج والنسل } * وآمَرَهُ * أيضا بالمد أي كثره و * أَمِرَ * هو كثر وبابه طرب فصار نظير علم وأعلمته قال يعقوب ولم يقل أحد غير أبي عبيدة * أمَرَهُ * من الثلاثي بمعنى كثره بل من الرباعي حتى قال
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR21.981 harf
الأمر معروف، وهو ضد النهي، كالإمار والإيمار، بكسرهما الأول في اللسان، والثاني حكاه أهل الغريب، وقد أنكرهما شيخنا واستغرب الأخير، وقد وجدته عن أبي الحسن الأخفش، قال: وأمر بالكسر مال بني فلان إيمارا: كثرت أموالهم، ففي كلام المصنف نظر وتأمل. والآمرة، وهو أحد المصادر التي جاءت على فاعلة كالعافية، والعاقبة والخاتمة. أمره وأمره به، الأخيرة عن كراع، وأمره إياه على حذف الحرف يأمره أمرا وإمارا.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok32.438 harf
Madde başı: امرأَمَرَهُ 1 أَمَرَهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. اَمُرَ , (M, &c.,) inf. n. أَمْرٌ (T, S, M, Msb, K) and اِمَارٌ, (M, L, K,) which latter, however, is disapproved by MF, (TA,) and اِيمَارٌ is syn. therewith, (K,) but this also is disapproved by MF, and deemed by him strange, [being by rule the inf. n. of ↓ آمَرَهُ, respecting which see what follows,] (TA,) and آمِرَةٌ, (M, K,) which is one of the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.539 harf
Madde başı: ءمرأَمَرَ أَمَرَ U ( n. ac. أَمْر 1 , آمِرَة 15t , اِمَاْر 23 ) a. [ acc. & Bi ], Commanded, ordered, enjoined, bade to. b. Ruled, governed, held sway. أَمِرَ أَمِرَ A ( n. ac. أَمْر 1 ) أَمُرَ U ( n. ac. اِمْرَة 2t , اِمَاْرَة 23t ) a. Became an emīr, prince. b. [ 'Ala ], Ruled, held sway over. c. Was plentiful. أَمَّرَ أَمَّرَ II , a. Made, appointed commander, governor, ruler,
Maddenin bağlantısı

أَمَرَ أَمَرَ U ( n. ac. أَمْر 1 , آمِرَة 15t , اِمَاْر 23 ) a. [ acc. & Bi ], Commanded, ordered, enjoined, bade to.

b. Ruled, governed, held sway.

أَمِرَ أَمِرَ A ( n. ac. أَمْر 1 ) أَمُرَ U ( n. ac. اِمْرَة 2t , اِمَاْرَة 23t ) a. Became an emīr, prince.

b. [ 'Ala ], Ruled, held sway over.

c. Was plentiful.

أَمَّرَ أَمَّرَ II , a. Made, appointed commander, governor, ruler, prince.

b. Increased, multiplied.

آمَرَ آمَرَ III a. [ acc. & Fī ], Consulted about.

آمَرَ آمَرَ IV , a. see II (b) .

تَأَمَّرَ تَأَمَّرَ V a. [ 'Ala ], Was appointed commander, governor, ruler over.

تَآمَرَ تَآمَرَ VI , a. Consulted together, deliberated; conspired together.

اـَئْتَمَرَ اـَئْتَمَرَ VIII , a. Obeyed a command.

b. see III .

c. Conspired.

اِسْتَأْمَرَ اِسْتَأْمَرَ X , a. see III .

أَمْر أَمْر 1 , ( pl. أَوَاْمِرُ 41 ), a. Command, order.

b. ( pl. أُمُوْر 27 ), Thing; affair, matter; event; state, condition.

c. [ art. ], The Imperative.

اِمْر اِمْر 2 , a. Distressing, severe, grievous ( matter ).

اِمْرَة اِمْرَة 2t , a. Authority, command.

أَمَر أَمَر 4 , a. Stones, heap of stones.

أَمَرَة أَمَرَة 4t , a. Roadsign, land-mark.

آمِر آمِر 21 , a. Commander.

آمِرَة آمِرَة 21t , ( pl. أَوَاْمِرُ 41 ), a. see 1 (a) .

أَمَاْر أَمَاْر 22 , أَمَاْرَة 22t , a. Sign, mark, token.

b. Time.

اِمَاْر اِمَاْر 23 , a. Order, command.

b. Consultation, counsel.

اِمَاْرَة اِمَاْرَة 23t , a. Princedom, principality; princely rank.

أَمِيْر أَمِيْر 25 , ( pl. أُمَرَآءُ 43 ), a. Commander, governor, ruler; prince, emir.

b. Counsellor.

c. Guardian.

أَمِيْرِيّ أَمِيْرِيّ 25yi , a. Tax.

أَمَّاْر أَمَّاْر 28 , a. Autocratic; imperious.

أَمڤرَ N. P. أَمڤرَ I , a. Official.

b. [ yit ], Mission, commission.

اـَئْتَمَرَ N. P. اـَئْتَمَرَ VIII , a. Congress, conference, council.

مُرْ مُرْ ( a. also reg. ), Imp. of I.

أَمِيْر اخُوْر أَمِيْر اخُوْر a. Master of the Horse.

b. Groom.

أَمِيْر أَلَاي أَمِيْر أَلَاي a. Colonel.

أَمِيْر البَحْر أَمِيْر البَحْر a. Admiral.

أَمِيَر الجُّيُوْش أَمِيَر الجُّيُوْش a. Commander-inchief, general.

أَمِيْر المُؤْمِنِيْن أَمِيْر المُؤْمِنِيْن a. Prince or Commander of the Faithful ( Sultan ).

تَأَمُوْر تَأَمُوْر , تُؤْمُوْر ( pl. تَآمِيْر 64 ), a. Vessel, receptacle: jar, jug.

b. Soul, heart, life-blood.

c. Vizier.

d. Cowl.

e. Water.

f. Mine.

أَمْس أَمْس ( pl. آمُر 16 , أُمُوْر 27 , آمَاْر 38 ), a. Yesterday.

أَمِيْص أَمِيْص P. , a. Jelly.

أَـِمَّعَة أَـِمَّعَة a. Unstable, mobile, irresolute.

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR112.805 harf
Madde başı: ءمرءمر 1.BAB أَمَرَ - يَأْمُرُ أَمَرَ - يَأْمُرُ - أَمْر - أُمْوْر - أَمَّار - أَمَّارة إِئْتَمَر - يَأْتَمِرُ أَمَرَ - يَأْمُرُ + كائن + كائناً +بـِ شيء أوأمر: يصدر الأمر: إصدار برنامج من التعليمات التي تحدد مسبقاً ليسير وفقها فعل ما للوصول إلى غايته ﴿ولا يأمركم أن تتخذوا الملائكة والنبيين أربابا أيأمركم بالكفر بعد إذ أنتم مسلمون﴾ {إن الله يأمر
Tamamını oku

Sîgalar(76)

Mücavir kökler277 mücavir (594 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قضي

    24 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…

  2. نكر

    13 ortak ayet · Tanınmayan

  3. أله

    112 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. عرف

    14 ortak ayet · Tanınan ile

  5. نهي

    12 ortak ayet · Nihayet, son demektir

  6. فعل

    16 ortak ayet · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir

  7. عزم

    5 ortak ayet · Kesin karar

  8. عصي

    8 ortak ayet · İsyan eder

  9. وبل

    4 ortak ayet · Odun demeti demektir

  10. قطع

    8 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  11. نزع

    6 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir

  12. روح

    9 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır

Geçtiği ayetler(226)

  1. بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    EmirGöklerin ve yerin yaratanıdır. Bir şeyin olmasını isteyince ona sadece «ol», der, o da oluverir.

  2. قَالَتْ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ قَالَ كَذَلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    EmirMeryem dedi ki: Rabbım; bana bir beşer dokunmamışken, benim nasıl çocuğum olabilir? Melekler de: Allah, dilediğini öylece yaratır ve bir şeyin olmasını dilerse, ona; ol, der de oluverir, dediler.

  3. … وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى …

    EmirHani siz, o vakit vadinin yakın kenarında idiniz, onlar da öte yamacında idiler. Kervan ise sizden daha aşağıda idi. Eğer bir yerde buluşmak üzere sözleşseydiniz; muhakkak ki vaktini ta’yinde ihtilafa düşerdiniz. Fakat Allah, işlenmesi gerekli olan emri yerine getirmek için yaptı. Ta ki helak olan; apaçık bir delilden dolayı helak olsun, yaşayan da apaçık bir delilden dolayı yaşasın. Ve muhakkak ki Allah; Semi’dir, Alim’dir.

  4. وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ

    EmirHani, karşılaştığınız zaman; Allah, yapılmış bir emri yerine getireceğinden onları gözlerinizde az gösteriyor, sizi de onların gözünde azaltıyordu. Ve işler Allah’a döndürülür.

  5. وَجَاءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ

    EmirOnlar sahte bir kan ile gömleğini getirdiler. Dedi ki: Hayır, nefisleriniz sizi aldatıp bir işe sürüklemiş. Artık bana güzelce bir sabır gerekir. Sizin şu anlattıklarınıza karşı yardımına sığınılacak, Allah’tır.

  6. قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

    EmirYa’kub dedi ki: Hayır, nefisleriniz sizi aldatıp bir işe sürüklemiş. Artık bana sabır gerekir. Umulur ki Allah, onların hepsini birden bana getirecektir. Muhakkak ki Alim, Hakim O’dur O.

  7. قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا

    EmirO da: İnşallah sabrettiğimi göreceksin, sana hiç bir işte karşı gelmeyeceğim, dedi.

  8. قَالَ كَذَلِكِ قَالَ رَبُّكِ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ وَلِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ وَرَحْمَةً مِنَّا وَكَانَ أَمْرًا مَقْضِيًّا

    EmirBu böyledir, zira Rabbın; bu, Bana kolaydır, onu insanlar için bir ayet ve katımızdan bir rahmet kılacağız, buyuruyor, dedi. Ve iş, olup bitti.

  9. مَا كَانَ لِلَّهِ أَنْ يَتَّخِذَ مِنْ وَلَدٍ سُبْحَانَهُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    EmirOğul edinmek Allah’a asla yakışmaz. O münezzehtir. Bir işin olmasını istedi mi, ona sadece; ol, der, o da oluverir.

  10. قَالَتْ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي أَمْرِي مَا كُنْتُ قَاطِعَةً أَمْرًا حَتَّى تَشْهَدُونِ

    EmirDedi ki: Ey ileri gelenler, vereceğim emir hakkında bana görüşünüzü söyleyin. Siz, benim yanımda bulunmadıkça bir iş hakkında kesin bir hüküm veremem.

Sîga sayfası: بِأَمْرِهِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأمر
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerحكم, قضى, وصى
Zıt Kökنهى
Çekirdek Özet 1Bir işi belirginleştirmek, öne çıkarmak, yön gösteren işaret koymak ve çoğalma
Çekirdek Özet 2İlahi iradenin varlık ve şeriat alanındaki yönlendirici, var edici ve bağlayıcı tasarrufu
Çekirdek Özet 3Yetki, buyruk ve varoluşsal işleyişin meşruiyet zeminini tek bir merkezde birleştiren ilke
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca baskıcı bir «buyruk» veya salt «siyasi talimat» sanılarak ontolojik ve şer‘i boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أمBir yöne yönelme, başlangıç noktası, asıl ve ana kaynak olma; nitekim أمم yönelmek ve önder olmak, أمن güvende ve sabit kalmak, أمد nihai hedefe uzanmak, أمل beklentiyle bir hedefe yönelmek anlamındadırرİnsan başı ve zirve çağrışımı yapan harfin eklenmesiyle yönelme ve kaynaklık eylemi; yetkili bir baştan sadır olan, öne çıkarılan yönlendirici işaret, buyruk ve somut iş hâline dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçEylemi başlatan ilk iradeyi, yönlendirici gücü ve otoritenin kaynağını temsil eder
مSu; akış, çokluk, derinlikGücün yayılmasını, varlık alanına akışını, bereketi ve kuşatıcı etkisini ifade eder
رİnsan başı; baş, ilk, üstEylemin bir hiyerarşi, akıl ve öncülük merkezinden yönlendirildiğini gösterir
أمرGücün baştan akarak yönlendirmesiYetki sahibi bir kaynaktan (baş) çıkarak varlık ve eylem sahasına yön veren, düzen kuran ve işleri belirleyen iradi akış

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde yol bulmak için dikilen belirgin işaret taşı veya tepe (el-emere / el-emâr); ayrıca sürünün veya nesnenin çoğalıp büyümesi, bereketlenmesi
Cahiliye şiiri kullanımıBişr b. Ebî Hâzim (veya Bişr b. Selve): ولقد أمرت أخاك عمراً أمره / فعصى وضيعه بذات العجرم (Amr'a hayrına olacak doğru yolu ve işi açıkça gösterdim; fakat o Zâtü'l-Acrem'de buna karşı gelip işi zayi etti)
Erken Arapça kullanımYön gösterici işaret dikme, birinin hayrına olan işi ona bildirme, danışma ve ortak karar alma bağlamında istîmâr (istişare)

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde bu kök konuşma, bildirme ve görme/denetleme ekseninde köklü bir geçmişe sahiptir. Doğu Sami kolunda yer alan Akadcada amāru eylemi «görmek, denetlemek, gözlemlemek, bulmak» manasındadır ve teftiş yoluyla düzen kurmayı çağrıştırır. Batı ve Kuzeybatı Sami dillerinde ise kök sesli bildirim ve söze evrilmiştir: Ugaritçede ảmr «söylemek, buyurmak», İbranicede 'āmar (אָמַר) «söylemek, beyan etmek, emretmek», Ârâmîce ve Süryanicede 'emar (ܐܡܰܪ) «söylemek, konuşmak» anlamındadır. Arapçada ise kök salt bir söz söyleme eyleminin ötesine geçerek; yaptırım gücü olan söz (buyruk), varlığı şekillendiren ilahi irade (tekvînî emir) ve somutlaşmış durum veya iş (el-emr / el-umûr) katmanlarını bir araya getirmiştir. Excel notundaki kökün acı ağaç veya yumuşak taştan geldiği yönündeki türetmeler klasik Sami ses denklikleriyle örtüşmemekte olup, klasik filolojide kökün asıl omurgası «işaret koyma, bereket/çoğalma ve bağlayıcı irade beyanı» olarak kabul edilir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇöl işaret taşı (el-emere), çoğalma (el-emer) ve bağlayıcı söz (el-emr)Somut kılavuzluktan soyut yönetim ve buyruğa doğru anlam genişlemesi gerçekleşmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca amāru, İbranice 'āmar, Süryanice 'emarDiğer Sami dillerinde «görmek» ve «söylemek» iken Arapçada «yetkiyle yönlendirmek ve iş» anlamında merkezileşmiştirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak söz/denetim kökleriTemel kökün sözel bildirim ve görünür kılma matrisinden türediği kabul edilirMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أمرAnlamlıEmretmek, iş, çoğalmak, işaretHedef köktür; bağlayıcı buyruk ve her türlü durum veya meseleKur'an'da geçer
أرمAnlamlıYok etmek, işaret taşları dikmek, kökünden kesmekİrem kavmi ve çöl işaret taşları (ârâm) ile ilişkilidirKur'an'da geçer
مأرAnlamlıDüşmanlık etmek, arasını bozmakİki taraf arasına fitne ve nifak sokmak anlamındadırKur'an'da geçmez
مرأAnlamlıKolay yutulmak, boğazdan rahat geçmek, erkek/insanSindirimi kolay, afiyet veren gıda ve kişilik olgunluğu (mürüvvet)Kur'an'da geçer
رأمAnlamlıŞefkat göstermek, yavrusunu benimsemekDişi devenin yavrusunu koklayıp bağrına basması ve alışmasıKur'an'da geçmez
رمأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız anlamlı bir kök olarak kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أمرMerkezYönlendirme ve yetkiBir fiilin yapılmasını kesin olarak istemek veya varlığı yöneten durum/işHem sözlü buyruğu hem de ontolojik tasarrufu ve işi kapsar
حكمKomşuYargı ve engellemeFesadı engellemek üzere adaleti tesis eden bağlayıcı kararأمر talebe, حكم ise çekişmeyi bitirmeye ve dengeye odaklanır
قضىKomşuHükmü bitirme ve infazBir işi kesin sonuca ulaştırmak, tamamlamak ve hükme bağlamakأمر yönlendirici başlangıcı, قضى nihai sonucu bildirir
وصىKomşuNasihat ve bağlamaŞefkat ve sorumluluk devri içeren devamlı talimatأمر mutlak itaati talep ederken وصى öğüt ve emanet ağırlıklıdır
نهىZıtVazgeçirme ve alıkoymaBir fiilin yapılmamasını istemek ve akılla sınırlamakأمر var etmeye ve yapmaya, نهى durdurmaya ve terk etmeye yöneliktir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأمرBuyruk, iş, tasarrufSözlü talimat, varoluşsal iş ve durum bütünlüğüKesin
LatinceImperium, mandatum, resYetki, buyruk, mesele/şeyImperium otoriteyi, res ise أمر kelimesinin «iş/şey» (umûr) yönünü karşılarGüçlü
İngilizceCommand, decree, affair, matterEmir, ferman, mesele, olguTekil bir kelime kökün hem buyruk hem de genel iş anlamını aynı anda kuşatamazGüçlü
AlmancaBefehl, Gebot, AngelegenheitBuyruk, yasa/emir, meseleGebot ahlaki/dini emri, Angelegenheit iş ve durumu ifade ederGüçlü
FransızcaOrdre, commandement, affaireDüzen/emir, buyruk, işOrdre hem buyruk hem düzen boyutuyla kökün ontolojik yönüne yaklaşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
el-Emr (tekvînî)Yaratma, ilahi iradenin anlık icrasıVarlıkların «Ol» (Kün) sözüyle icat edilmesi bağlamı; örnek: A‘râf 7:54, Yâsîn 36:82
el-Emr (teşrîî)Şeriat, dini yükümlülük ve hükümHelal, haram ve amelî mükellefiyet bildiren ayetler; örnek: Bakara 2:222, Nahl 16:90
el-Emr (kaza/ceza)Helak, azap ve kıyamet kararıGeçmiş kavimlerin helaki ve hesap vakti; örnek: Hûd 11:40, Nahl 16:1
el-Emr / el-Umûr (şân)Durum, hadise, iş ve gidişatİnsanların veya toplumların hali ve akıbeti; örnek: Âl-i İmrân 3:154, Hac 22:41
el-Emr (danışma/istişare)Ortak yönetim ve karar almaSiyasi ve toplumsal yönetim mekanizması; örnek: Âl-i İmrân 3:159, Şûrâ 42:38
İmr (sıfat olarak)Korkunç, şaşırtıcı ve haddi aşan işHz. Mûsâ ve Hızır kıssasındaki dehşet verici durum; örnek: Kehf 18:71

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamÂlem-i emir ve kelam sıfatıEmrin yaratılmış olup olmadığı ve ilahi irade ile emir arasındaki ayrımTekvînî iradenin şer'î iradeden farkı ve ilahi kelamın mahiyeti
FıkıhTeklifî hükümlerin kaynağıEmir kipinin (sîga) mutlak anlamda vücup (farzlık) ifade edip etmediğiYükümlülük, bağlayıcılık ve talep derecesi
TefsirHalk ve emir ayrımıVarlık düzeni ile yönetim ve vahiy düzeninin sınırlarıEvrenin maddesi (halk) ile yasası ve ruhu (emir) arasındaki tefrik
HadisSünnete ittiba ve yönetimÜlü'l-emre itaat şartları ve maruf dışındaki emre itaatsizlikMeşruiyetini vahiyden alan otorite ve itaat sınırları

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve şeriat düzeniİlahî irade beyanıYaratma ve mükellef kılmaDinin kurucu ilkesidir; varlık O'nun emriyle durur, amel O'nun emriyle meşru olurKesin
İlmiBilgi hiyerarşisi ve sebep-sonuçKozmik yasa ve ölçüSüreçleri yöneten nizamTabiat kanunları ve ontolojik yönelim ilahi emrin fiili tecellileridirGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve otoriteKarar mekanizması (şûrâ ve ülü'l-emr)Toplumsal düzen ve adaletOtorite keyfi baskı değil, marufa uygun ve istişareye dayalı yönlendirmedirKesin
İktisadiMülkiyet ve tasarrufKaynak yönetimi ve harcama ölçüsüİktisadi dengeİsraf veya cimrilikten uzak, ilahi ölçü dahilinde servet tasarrufuMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYürütme komutu (algoritmik talimat)Bir sistemde girdiyi çıktıya dönüştüren ve duruma yön veren bağlayıcı işletim kuralıGüçlü
Beşeri bilimlerNormatif yetki ve meşru normToplumsal eylemi koordine eden, meşruiyetini ortak ilkeden alan kurallar bütünüGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca ceberut bir amirin astına verdiği askeri/bürokratik «emir-komuta» zincirine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem kâinatın varoluş ve işleyiş yasasını (tekvîn), hem ahlaki-hukuki rehberliği (teşrî), hem de somut tarihsel durumu (iş/olgu) kuşatan genişliği
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİslam'daki emir kavramını körü körüne bir zorbalık olarak görmek; şûrâ ve adalet eksenini göz ardı ederek meşruiyeti güçte aramak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yaratılış (halk) ile yönetim ve yasa koyma (emir) arasındaki irtibatı kurarak tevhidin hem ontolojik hem de hukuki boyutunu temellendirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış ve tekvîn ayetlerinde, ülü'l-emr ve şûrâ gibi toplumsal yönetim ayetlerinde ve helak tehdidi içeren kaza ve ceza bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Otoriteyi insanın keyfi tahakkümü sanma yanılgısını düzeltir; emrin ancak marufa dayandığında ve vahye uygun olduğunda itaat üreteceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÇölde yolu ve yönü gösteren belirgin işaret taşı dikmek, belirmek ve çoğalıp bereketlenmek.
  • Soyut anlamYetki sahibi üst iradeden kaynaklanarak varlığa veya muhataba yön veren, düzen kuran ve sonucu belirleyen ilke.
  • Sistematik karşılıkVarlık (ontoloji), kural (şeriat) ve süreç (tarih/iş) katmanlarını birbirine bağlayan normatif ve kurucu vektör.
  • LaTeX modeliE=f(S×I)⟶ΔX
  • LaTeX açıklamasıModelde S meşru kaynağı veya otorite merkezini, I yönlendirici iradeyi temsil eder. Bu iki bileşenin fonksiyonu olan emir (E), hedef durum üzerinde yönlendirici bir değişim (ΔX) meydana getirir. Buradaki değişim varlığın yaratılması (ontolojik), mükellefin eylemi (normatif) veya toplumsal hadisenin neticelenmesi (tarihsel) biçiminde gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا