برهن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ر-ه4 sîga, 63 mücavir kök, 8 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ضممسوأهممبُرْهَانَانِبرهنبدأهيتبُرْهَانٌمعبُرْهَانَكُمْفحشرهبجيبربب

KökSîga 4Ayet 8Sure 7Mücavir 63

▶ Ağı aç (3B)

برهن

ب - ر - ه

KÖK
  • 8 geçiş
  • 8 ayet
  • 4 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Sizin burhanınız

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بره

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.491 harf
Madde başı: برهباب الهاء والراء، والباء معهما ه ر ب، ه ب ر، ر ه ب، ب ه ر، ب ر ه مستعملات ر بهمهمل هرب: الهَرَبُ: الِفرارُ. والمَهْرَب: موضع الهَرَب تقول: فلانٌ لنا مَهْرَبٌ. والمُهْرِب: الفَزِعُ الهارب. تقول: جاء فلانٌ مُهْرِباً، إذا أتاك هاربا فزِعا. هبر: الهَبْرُ: القَطْعُ في اللّحم، قال: تَجِدْ مُهْرَةً مثلَ الـقـنـاة قـويمةً وعَضْباً إذا ما هُزَّ لم يَرْضَ بالهَبْرِ والهَبْرَة: نَحْضَةٌ من اللَّحْمِ لا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR58 harf
البُرْهانُ: الحُجَّةُ. وقد بَرْهَنَ عليه، أي أقامَ الحجّة.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR14.479 harf
Madde başı: برهه ر ب هرب ، هبر ، رهب ، بره ، بهر ، ربه : مستعملة . هرب : أبو عبيد عن الأصمعي : العرب تقول في نفي المال عن الرَّجُل : ما لفلان هاربٌ ولا قاربٌ وكذلك ماله سَعْنَةٌ ولا مَعْنَة . ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهارب : الذي صَدَر عن الماء ؛ ومنه قولهم : ماله هارِبٌ ولا قارب : أي ماله شيء ، قال : والقارب : الذي يطلب الماءَ . وقال الأصمعي في قولهم : ماله هاربٌ ولا قارب . معناه ليس له أحدٌ يهرب منه ،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR564 harf
Madde başı: بره- البرهان: بيان للحجة، وهو فعلان مثل: الرجحان والثنيان، وقال بعضهم: هو مصدر بره يبره: إذا ابيض، ورجل أبره وامرأة برهاء، وقوم بره، وبرهرهة (انظر: المجموع المغيث 1/153) : شابة بيضاء. والبرهة: مدة من الزمان، فالبرهان أوكد الأدلة، وهو الذي يقتضي الصدق أبدا لا محالة، وذلك أن الأدلة خمسة أضرب: - دلالة تقتضي الصدق أبدا. - ودلالة تقتضي الكذب أبدا. - ودلالة إلى الصدق أقرب - ودلالة إلى الكذب أقرب. - ودلالة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR332 harf
Madde başı: برهب ر ه أقَمْتُ عنده بُرْهَةً من الدهر، وأقام عندَنا بريه بريهة‏:‏ يريد مصغر إبراهيم على الترخيم حكي عن الفراء‏.‏ وأبـره فلـان‏:‏ جـاء بالبرهـان وبرهـن مولـد‏.‏ والبرهـان بيـان الحجـة وإيضاحهـا مـن البرهرهـة وهي البيضاء من الجواري كما اشتق السلطان من السليط لإضاءته‏.‏ وتقول‏:‏ لا تشبه العدلية بالمشبهه وافصل بين إبراهيم وأبرهه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.531 harf
Madde başı: برهالبُرْهَة والبَرْهَة جميعاً: الحِينُ الطويل من الدهر، وقيل: الزمانُ. يقال: أَقمت عنده بُرْهَةً من الدهر كقولك أَقمت عنده سنة من الدهر. ابن السكيت: أَقمت عنده بُرْهَةً وبَرْهَةً أَي مدَّة طويلة من الزمان. والبَرَهُ: التَّرارةُ. وامرأَة بَرَهْرَهة، فَعَلْعَلة كرِّر فيها العين واللام: تارَّةٌ تكاد تُرْعَدُ من الرُّطُوبة، وقيل: بيضاء؛ قال امرؤ القيس: بَرَهْرَهَةٌ رُؤدَةٌ رَخْصَةٌ، كَخُرْعُوبةِ
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR567 harf
Madde başı: برهنالتهذيب: قال الله عز وجل: قُل هاتوا بُرْهانَكم إن كنتم صادقين؛ البُرْهان الحُجّة الفاصلة البيّنة، يقال: بَرْهَنَ يُبَرْهِنُ بَرْهَنةً إذا جاء بحُجّةٍ قاطعة لِلَدَد الخَصم، فهو مُبَرْهِنٌ. الزجاج: يقال للذي لا يبرهن حقيقته إنما أَنت متمنٍّ، فجعلَ يُبَرْهن بمعنى يُبَيِّن، وجَمْعُ البرهانِ براهينُ. وقد بَرْهَنَ عليه: أَقام الحجّة. وفي الحديث: الصَّدَقةُ بُرْهانٌ؛ البُرْهانُ: الحجّةُ والدليل أَي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR238 harf
Madde başı: بره* ب ر ه * أتت عليه * بُرْهَىٌ * من الدهر بضم الباء وفتحها أي مدة طويلة من الزمان قال الأصمعي * بَرَهُوتُ * على مثال رهبوت بئر بحضرموت يقال فيها أرواح الكفار وفي الحديث ﴿خير بئر في الأرض زمزم وشر بئر في الأرض برهوت﴾ ويقال برهوت مثل سبروت
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR68 harf
Madde başı: برهن* ب ر ه ن * * البُرْهانُ * الحجة وقد * بَرْهَنَ * عليه أي أقام الحجة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.767 harf
Madde başı: بره: ( البَرْهَةُ ) ، بالفْتحِ ( ويُضَمُّ : الزَّمانُ الطَّويلُ ) . ( وفي الصِّحاحِ : المدَّةُ الطَّويلَةُ مِن الزَّمانِ ؛ ( أَو أَعَمُّ ) ؛ ) والأَوَّلُ قَوْلُ ابنِ السِّكِّيت . يقالُ : أَقَمْتُ عنْدَه بُرْهَةً من الدَّهْرِ كقَوْلِكَ : أَقَمْتُ عنْدَه سَنَةً من الدَّهْرِ . ( وأَبْرَهَةُ بنُ الحارِثِ ) الرَّائِشُ ، الذي يقالُ له ذُو المَنارِ ، وهو ( تُبَّعٌ ) مِن مُلُوكِ اليَمَنِ . ( و )
Maddenin bağlantısı

: ( البَرْهَةُ ) ، بالفْتحِ ( ويُضَمُّ : الزَّمانُ الطَّويلُ ) . ( وفي الصِّحاحِ : المدَّةُ الطَّويلَةُ مِن الزَّمانِ ؛ ( أَو أَعَمُّ ) ؛ ) والأَوَّلُ قَوْلُ ابنِ السِّكِّيت . يقالُ : أَقَمْتُ عنْدَه بُرْهَةً من الدَّهْرِ كقَوْلِكَ : أَقَمْتُ عنْدَه سَنَةً من الدَّهْرِ . ( وأَبْرَهَةُ بنُ الحارِثِ ) الرَّائِشُ ، الذي يقالُ له ذُو المَنارِ ، وهو ( تُبَّعٌ ) مِن مُلُوكِ اليَمَنِ . ( و ) أَبْرَهَةُ ( بنُ الصَّبَّاحِ ) أَيْضاً مِن مُلُوكِ اليَمَنِ ، وهو أَبو يَكْسُوم مَلِكُ الحَبَشَةِ ، ( صاحِبُ الفِيلِ المَذْكورِ في القرآنِ ) ، سافَرَ به إلى بيتِ اللَّهِ الحَرَام فأَهْلَكَه اللَّهُ تعالى ، ويُلَقّبُ هذا بالأَشْرَمِ ؛ وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ : مَنَعْتَ مِنْ أَبْرَهَةَ الحَطِيماوكُنْتَ فيما ساءَهُ زَعِيما ( والبَرَهْرَهَةُ : المرأَةُ البَيْضاءُ الشَّابَّةُ ؛ و ) قيلَ : ( النَّاعِمَةُ ، أَو ) التَّارَّةُ ( التي ) تَكادُ ( تُرْعَدُ رُطوبَةً ونُعومَةً ) . ( وقيلَ : هي التي لها بَرِيق مِن صَفائِها . وقيلَ : هي الرَّقيقَةُ الجِلْدِ كأَنَّ الماءَ يَجْرِي فيها مِن النَّعْمةِ . قالَ الجوْهرِيُّ : وهي فَعَلْعَلَةٌ كُرِّرَ فيه العَيْنُ واللامُ ؛ وأَنْشَدَ لامْرىءِ القَيْسِ : بَرَهْرَهَةٌ رُؤودَةٌ رَخْصَةٌ كَخُرْعُوبةِ البانةِ المُنْفَطِروبَرَهْرَهَتُها : تَرارَتُها وبَضَاضَتُها . ( والبَرَهُ ، محرّكةً : التَّرارَةُ ) ، ومنه البَرَهْرَهَةُ .

( وبَرَهُوتُ ، محرّكةً ) على مِثَالِ رَهَبُوت كما في الصِّحَاحِ ، وهو قَوْلُ الأصْمعيّ . قالَ ابنُ بَرِّي : صَوابُه بَرَهُوتُ غَيْرُ مَصْروفٍ للتَّأْنِيثِ والتَّعْريفِ . قُلْتُ : ويدلُّ على أَنَّه مَصْروفٌ قَوْل النُّعْمان بنِ بشير في بنْتِ هانىءِ الكِنْديَّة ، وهي أُمُّ ولدِهِ : أنّى تذكّرها وغَمْرَةُ دونها ؟ هيهات بطن قَناةَ من برهوتِوالقَصِيدَةُ كُلُّها مكْسُورَةُ التاءِ . ( و ) يقالُ : بُرْهُوتُ ، ( بالضَّمِّ ) ، مثْلُ سُبْرُوت ، نَقَلَه الجوْهرِيُّ أَيْضاً . ( بِئْرٌ ) بَحَضْرَمَوْتَ ، يقالُ فيها أَرْواحُ الكُفّارِ . وفي الحدِيثِ : ( خيرُ بئرٍ في الأرضِ زَمْزَمُ ، وشرُّ بئرٍ في الأرضِ بَرَهُوتُ ) ، كما في الصِّحاحِ . أَخْرَجَهُ الطّبرانيّ ، وزادَ غيرُهُ : لا يُدْرَكَ عمْقُها . وقالَ ابنُ الأثيرِ : وتَاؤُهُ على التحْرِيكِ زائِدَةٌ ، وعلى الضمِّ أَصْلِيَّة . قالَ شيْخُنا : ولذلِكَ ذَكَرَه المصنِّفُ هنا وفي التاءِ إشارَة إلى القَوْلَيْن . ( أَو وادٍ ) باليَمَنِ ؛ نَقَلَه ياقوتُ عن محمدِ بنِ أحمدَ . ورُوِي عن عليَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنه ، قالَ : ( أَبْغَضُ بُقْعَةٍ في الأرضِ إلى اللَّهِ تعالى وادِي بَرَهُوت بحَضْرَمَوْتَ ، فيه أَرْواحُ الكُفَّارِ ، وفيه بِئْرٌ ماؤُها مُنْتِنٌ ) ، وفي حَدِيثٍ آخَر عنه : ( شَرُّ بئْرٍ في الأرْضِ بِئْرُ بَلَهوت في بَرَهُوت ) . ( أَو د ) باليَمَنِ . ( وبَرِهَ ) الرّجُلُ ، ( كسَمِعَ ، بَرَهاً ) ، وفي نسخةٍ بَرَهاناً كِلاهُما بالتحْرِيكِ : ( ثابَ جِسْمُه بَعْدَ ) تَغَيّرٍ مِن ( عِلَّةٍ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ ، زادَ غيرُهُ : ( وابْيَضَّ جِسْمُه ) . ) ولو اقْتَصَرَ على قَوْلِه : وابْيَضَّ ، كانَ كافِياً . ( وهو أَبْرَهُ ، وهي بَرْهاءُ . ( وأَبْرَهَ ) الرَّجُلُ : إذا ( أَتَى بالبُرْهانِ ) ، أَي بيانِ الحجّةِ وإيضَاحِها ، هذا هو الصَّوابُ كما

قالَ ابنُ الأعْرابيّ إنْ صحَّ عنه ، وهو رِوايَةُ أَبي عَمْرٍ و . وأَمَّا قَوْلُهم : بَرْهَنَ فلانٌ إذا أَوْضَحَ البُرْهان ، فهو مُوَلَّد ، نَقَلَهُ الأزْهرِيُّ . ( أَو ) أَبْرَهَ : أَتى ( بالعَجائِبِ وغَلَبَ الناسَ ) . ( واخْتُلِفَ في نونِ البُرْهانِ فقيلَ : هي غَيْرُ أَصْليَّةٍ ؛ قالَهُ اللّيْثُ ، ومِثْلُه للزَّمَخْشرِيّ فإنّه قالَ : البُرْهانُ مُشْتَقٌّ مِن البَراهَةِ كالسُّلْطانِ مِن السَّلِيطِ . وقالَ غيرُه : يَجوزُ أَنْ يكونَ نونُ بُرْهان نُون جَمْعٍ جُعِلَتْ كالأَصْليَّة ، كما جَمَعُوا مَصِيراً على مُصْرانٍ ثم جَمَعُوا مُصْرانَ على مَصارِينَ ، على تَوهّم أَنَّها أَصْلِيَّة . ( وبُرَيْةٌ ) ، كزُبَيْرٍ ، ( مُصَغَّرُ إبْراهيمَ ) ، وكأَنَّ الميمَ زائِدَةٌ ؛ ويقالُ : بُرَيْهِمٌ ، والعامَّةُ تقولُ : بَرْهُومَة . ( ونَهْرُ بُرَيْهٍ : بالبَصْرَةِ ) شَرْقي دَجْلَةَ . وممَّا يُسْتدركُ عليه : البَرَهْرَهَةُ : التَّرارَةُ والبَضَاضَةُ ، وأَيْضاً السّكِينَةُ البَيْضاءُ الصَّافِيَة الحَدِيدِ ؛ وبه فُسِّر حدِيثُ المَبْعَثِ : ( فأخْرَجَ منه عَلَقَةً سَوْداءَ ثم أَدْخَلَ فيه البَرَهْرَهَةَ ) . قالَ الخطّابيُّ : قد أَكْثرْتُ السُّؤالَ عنها ولم أَجِدْ فيها قَوْلاً يقطعُ بصحَّتِه ، ثم اخْتَار أنَّها السكينُ . وتَصْغيرُ بَرَهْرَهَةٍ بُرَيْهَة ، ومن أَتَمَّها قالَ : بُرَيْرِيهَة ، وأَمَّا بُرَيْهِرَهَة فقَبِيحَةٌ قلَّ أَنْ يُتَكلَّمَ بها . وبُرَيْهٌ ، كزُبَيْرٍ : وادٍ بالحجازِ قُرْبَ مكَّةَ ، عن ياقوت . وبُرَيْهَةُ بنْتُ إبراهيمَ بنِ يَحْيَى بنِ محمدِ بنِ عليِّ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ عبَّاسٍ ، كانَ أَبُوها يُصلِّي بالناسِ بجامِعِ المَنْصورِ الجمعات ، وإليها نُسِبَ أَبو إسْحاق محمدُ بنُ هَارون

بنِ عيسَى بنِ إبراهيمَ بنِ عيسَى بنِ جَعْفرِ بنِ أَبي جَعْفرٍ المَنْصور العبَّاسِيّ وهي جَدَّتُه ، رَوَى عن أَحمدَ بنِ مَنْصورِ الرّمادِيّ . وبنُو البريهى : جماعَةٌ باليَمَنِ يَرْجِعُ نَسَبُهم إلى السكاسك ، ذَكَرَ الجنْدِيُّ منهم جماعَةً . وبارهةُ : ناحِيَةٌ بالهِنْدِ ؛ وبِرَهِيٌّ ، كعِنَبِيَ : قَرْيةٌ بها . وأبرهةُ : خادِمَةُ النَّجاشِي ، صَحابيَّةٌ . وممَّا يُسْتدركُ عليه :

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.885 harf
Madde başı: برهن: ( البُرْهانُ ، بالضَّمِّ : الحُجَّةُ ) الفاصِلَةُ البَيِّنَةُ ؛ وبه فُسِّر قوْلُه تعالى : ﴿قُلْ هاتُوا بُرْهانَكم إن كُنْتم صادِقِينَ﴾ ؛ وكذلِكَ الحدِيثُ : الصَّدَقَةُ بُرْهانٌ ؛ أَي أنَّها حُجَّة لطالِبِ الأَجْر مِن أَجْلِ أنَّها فَرْضٌ يُجازِي اللَّهُ تعالى به . وقيلَ : هي دَليلٌ على صحةِ إيمانِ صاحِبِها لطيبِ نفْسِه بإخْراجِها ، وذلكَ لعَلاقةٍ ما بينَ النفْسِ والمالِ . وقالَ الرَّاغبُ ،
Maddenin bağlantısı

: ( البُرْهانُ ، بالضَّمِّ : الحُجَّةُ ) الفاصِلَةُ البَيِّنَةُ ؛ وبه فُسِّر قوْلُه تعالى : ﴿قُلْ هاتُوا بُرْهانَكم إن كُنْتم صادِقِينَ﴾ ؛ وكذلِكَ الحدِيثُ : الصَّدَقَةُ بُرْهانٌ ؛ أَي أنَّها حُجَّة لطالِبِ الأَجْر مِن أَجْلِ أنَّها فَرْضٌ يُجازِي اللَّهُ تعالى به . وقيلَ : هي دَليلٌ على صحةِ إيمانِ صاحِبِها لطيبِ نفْسِه بإخْراجِها ، وذلكَ لعَلاقةٍ ما بينَ النفْسِ والمالِ . وقالَ الرَّاغبُ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : البُرْهانُ أَوْكَدُ الأَدِلَّة ، وهو الذي يَقْتَضي الصّدْقَ أَبداً لا مَحالَةَ ، وذلكَ أَنَّ الأَدِلَّة خَمْسَةُ أَضْرُبٍ : دَلالَةٌ تَقْتَضِي الصِّدْقَ أَبداً ، ودَلالَةٌ إلى الصِّدْقِ أَقْرَب ، ودَلالَةٌ إلى الكَذِبِ أَقْرَب ، ودَلالَةٌ هي إليهما سواء . ( و ) بُرْهانُ ( بنُ سُلَيْمانَ السَّمَرْقَنْدِيُّ ) ثم الدّبوسِيُّ ( المُحدِّثُ ) عن محمدِ بنِ سماعَةَ الرمليّ .

( و ) بُرْهانُ : ( جَدُّ عَمْرِو بنِ مَسْعودٍ ) البُخارِيُّ ( النَّحْوِيِّ ) كانَ يَقْرأُ كُتُبَ الزَّمَخْشريّ بعْدَ السّتمائَةِ . ( و ) قد ( بَرْهَنَ عليه : أَقامَ ) عليه ( البُرْهانَ ) ، أَي الحجَّةَ ؛ كذا في الصِّحاحِ . وقالَ الأزْهرِيُّ والزَّمَخْشريُّ : إنَّها مولَّدَةٌ والصَّوابُ بره إذا جاءَ بالبُرْهانِ . قُلْت : وهذا بناء على أنَّ البُرْهانَ وَزْنُه فُعْلان ، والجوْهرِيّ يَرَى أصالَةَ نونِهِ ، وكِلا القَوْلَيْن في المِصْباح . ( وابنُ بَرْهانٍ ، بالفتْحِ : عبدُ الواحِدِ النَّحوِيُّ ، والحُسَيْنُ بنُ عُمَرَ المحدِّثُ ) . ( وقالَ الحافِظُ في التبْصيرِ في مشيتِه النِّسْبَةِ مِن حَرْفِ الدالِ في درك الحُسَيْن بن طاهِرٍ المُؤَدِّب الدُّركيّ عن الصّفَّار وابنِ السَّمَّاك سَمِع منه ابنُ بَرْهان سَنَة 380 . ( وأَحمدُ بنُ عليِّ بنِ بَرْهانٍ الفَقيهُ صاحِبُ ) الإمام أَبي حامِدٍ ( الغَزَّالِيِّ ) ، له أَقْوالٌ مُخْتارَةٌ في المَذْهَبِ ، ( و ) هو الذي ( ذَهَبَ إلى أنَّ العامِّيَّ لا يَلْزَمُه التَّقَيُّدُ بمَذْهَبٍ ، ورجَّحَهُ ) الإمامُ ( النَّوَوِيُّ . ( وبَرْهانٌ : لَقَبُ محمدِ بنِ عليَ الدينَوَرِيِّ الشَّيْخِ الصَّالح ) ، رحِمَه اللَّهُ تعالى . وممَّا يُسْتدركُ عليه :

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.098 harf
Madde başı: برهبَرِهَ 1 بَرِهَ بر بره برة , aor. بَرَهَ , inf. n. بَرَهٌ, or, as in some copies of the K, بَرَهَانٌ, (TA, [and so I find in an excellent copy of the K, but in the CK بُرْهَان,]) His body returned to a healthy state, or his health of body returned to him, or his bodily condition became good, after having been altered by disease. (IAar, K. *) [The ه is perhaps a substitute for ء: see بَرِئَ.] ―
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.200 harf
Madde başı: برهنبَرْهَنَ Q., or, as some say, Q. Q., 1. Q. 1 بَرْهَنَ بر برهن برهنن رهن He adduced, (T, Z, Msb,) or established, (S, K, and Ham p. 7,) the بُرْهَان, (T, Z, Msb, K,) i. e. the evidence or proof [&c.]; (T, S, Msb, &c.;) or he adduced his evidence or proof [&c.]; (T, Msb;) عَلَيْهِ [against him, or it, or (as in اِسْتَدَلَّ عَلَيْهِ) of it], (S, K, and Ham p. 7,) and لَهُ [to him, or for him]: (Ham
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR297 harf
بَرْهَنَ بَرْهَنَ a. [ acc. or 'Ala or 'An ], Proved, demonstrated. تَبَرْهَنَ تَبَرْهَنَ II , a. Was proved, demonstrated. بُرْهَاْن بُرْهَاْن 50 , ( pl. بَرَاْهِيْنُ 67 ), a. Proof, evidence; argument. بُرْهَة بُرْهَة a. Space of time. بَرَهْمَن بَرَهْمَن ( pl. بَرَاهِمَة ) a. Brahman.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR5.226 harf
برهن بَرْهَنَ - يُبَرْهِنُ - بُرْهان بَرْهَنَ - يُبَرْهِنُ + كائن + لـِ أمر + بـِ شيء : يتقدم لـِ أجل الأمربـِ الدليل المقنع على صوابه، وذلك حسب طرق الاقتناع والاستدلال المنطقي المبني عليها تفكير البشر ﴿ومن يدع مع الله إلها آخر لا برهان له به﴾ بُرْهان: على وزن " فـُعلال" أو " فـُعـْلان": اسم فعل بمعنى مفعول من " بَرْهَنَ - يُبَرْهِنُ":
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler63 mücavir (85 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. هيت

    4 ortak ayet · Getirin

  2. مع

    3 ortak ayet · Beraber

  3. ضمم

    1 ortak ayet · Ve çek

  4. جيب

    1 ortak ayet · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir

  5. همم

    1 ortak ayet · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…

  6. بيض

    1 ortak ayet · Biid yumurta demektir

  7. رهب

    1 ortak ayet · Cübbe demektir

  8. سلك

    1 ortak ayet · Sülük demektir

  9. صدق

    2 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  10. بدأ

    1 ortak ayet · Badiye çöl demektir

  11. سوأ

    2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  12. ربب

    4 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

Geçtiği ayetler(8)

Sîga sayfası: بُرْهَانَكُمْ
  1. وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Sizin burhanınızVe dediler ki: Yahudi ve Hristiyan olanlardan başkası cennete girmeyecek. Bu onların kuruntusudur. De ki: Eğer sadıklar dan iseniz delilinizi getirin.

  2. أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ هَذَا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ وَذِكْرُ مَنْ قَبْلِي بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُمْ مُعْرِضُونَ

    Sizin burhanınızYoksa O’ndan başka tanrılar mı edindiler? De ki: Kesin delilinizi getirin işte benimle birlikte olanların zikri ve benden öncekilerin zikri. Hayır onların çoğu hakkı bilmezler de onun için yüz çevirirler.

  3. أَمَّنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Sizin burhanınızYoksa, önce yaratan, sonra da onu iade edecek olan ve sizi gökten ve yerden rızıklandıran mı? Allah’ın yanında başka bir ilah mı? De ki: Şayet doğru sözlü iseniz, delilinizi getirin.

  4. وَنَزَعْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا فَقُلْنَا هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

    Sizin burhanınızHer ümmetten bir şahid çekip çıkarmışızdır. Ve kesin delilinizi getirin, demişizdir. O zaman gerçeğin Allah’tan olduğunu ve uydurduklarının kendilerini bırakıp kaçtığını anlarlar.

Sîga sayfası: بُرْهَانَانِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبرهن
YapıDörtlü kök
Özel DurumKökün aslen بره kökünden türetilmiş nûn ziyadeli bir yapı mı yoksa müstakil rubâî bir kök mü olduğu dilciler arasında tartışmalıdır
Bağlamsal Yakın Köklerحجج, بين, سلطن
Zıt Kökشبه
Çekirdek Özet 1Kuşkuya yer bırakmayacak biçimde parıldayan, ayrıştıran ve gerçeği apaçık ortaya çıkaran kesin ve ezici aydınlık
Çekirdek Özet 2İnkârcı iddiaların tutarsızlığını yıkan, muhatabın itirazını kökten kesen ilahî ve reddedilemez kesin kanıt
Çekirdek Özet 3Zan ve taklidin karşıtı olarak epistemik kesinliği sağlayan, şüpheyi giderip hakkı bağlayıcı kılan akli ve vahiy temelli bürhan
Kritik Hata RiskiBürhanı yalnızca felsefi veya mantıksal bir kıyas kalıbına indirgeyerek onun vicdani, ontolojik ve dönüştürücü ilahî kanıt boyutunu yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
برDışarı çıkarma, ayrıştırma, aydınlığa kavuşturma, saflık ve belirginleşme. Bu çekirdek برأ kökünde kusurdan arınmayı, برز kökünde gizlilikten açığa çıkmayı, برق kökünde parıldamayı ve برح kökünde gizlenenin açığa vurulmasını ifade eder.هHarekete nefes, ani parlama ve görünürlük katarak çekirdeğin soyut aydınlanma ve zihinde şimşek gibi çakma niteliğini güçlendirmiştir.
برDışarı çıkarma, ayrıştırma ve yalın hakikati berraklaştırma temel hareketi.نOluşan berraklığı ve kesinliği süreklilik, sarsılmaz bir bağlayıcılık ve zihni ikna eden kalıcı bir kanıt formuna dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, sınırBilginin zihinde ve vicdanda yerleşikleştiği içsel alanı, güvenli kavrayış zeminini temsil eder.
رİnsan başı; baş, ilk, üstAklı, idraki, yönlendirici ilkeyi ve meselenin en üst ilkesel kaynağını simgeler.
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesGerçeğin örtüsünü kaldırarak göz kamaştırıcı biçimde açığa çıkışı ve zihni dehşetle uyandırışı anlatır.
نFiliz, balık, tohum; süreklilik, canlılık, kalıcılıkOrtaya konan kanıtın kesintisizliğini, etkisinin sürüp giden bağlayıcılığını ve canlı tesirini gösterir.
برهنEvden ve zihinden parıldayarak yükselen sarsılmaz bilinçZihinsel idrak zemininde şüphenin karanlığını delip parıldayan, muhatabı itirazsız bırakan ve kalıcı sükûnet sağlayan kesin tanıklık hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAk kireç, bembeyaz parlama, gözü kamaştıracak ölçüde parıldayan berraklık; zihinde en küçük bir bulanıklık bırakmayan keskin ve katıksız açıklık.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem metinlerinde kökün türevi olan kelimeler, gecenin karanlığını bıçak gibi yaran ak ten, parlak beyazlık veya karşı konulamaz kesinlik anlamlarında şahitlendirilmiştir.
Erken Arapça kullanımİbn Manzûr ve Zeccâc gibi dilciler, muhatabın inat ve çekişmesini kökten kesip atan hüccet getirmeyi بَرْهَنَ يُبَرْهِنُ ifadesiyle aktarır; erken rivayetlerde sadakanın imanın sıhhatine dair parlak bir delil oluşu الصَّدَقَةُ بُرْهَانٌ hadisiyle kaydedilmiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça برهن yapısı, kökeni bakımından klasik Sami dilleri dairesinde çift yönlü tartışılmıştır. Birinci damar, kelimenin Proto-Sami kökündeki berraklık, parlaklık ve arınmışlık bildiren köklerle akrabalığıdır; Nitekim İbranicede arınmış, berrak ve pak anlamına gelen 'bar' (בַּר) ve akıl berraklığı kökleri bu semantik alana aittir. İkinci damar ise kadim Güney Arabistan (Epigrafik Sabee / Himyeri) ve Etiyopya (Ge'ez) dillerinde görülen ve ışık saçmak, aydınlatmak, delil getirmek anlamı taşıyan köklerle kurulan tarihsel temastır. Ge'ez dilinde 'berhān' (ብርሃን) doğrudan ışık, aydınlık ve nur anlamına gelir. Bu semantik akış, kökün Arapçada da karanlığı ve kuşkuyu yok eden parlak akli nur ve ezici delil anlamını kazanmasında doğrudan bir alt katman oluşturmuştur. Dolayısıyla kök, parıldayan fiziksel ışıktan zihni aydınlatan kesin epistemik kanıta doğru düzenli bir semantik yükseliş sergiler.

Güven Güçlü

Kaynak Leslau (Comparative Dictionary of Ge'ez), Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبره ve nûn ziyadesi / برهنArapça içinde parlak beyazlık, ak kireç ve berraklık bildiren بَرِهَ kökünden mübalağa bildiren nûn ile türetildiği veya müstakil dörtlü fiil olduğu kabul edilir.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGe'ez 'berhān' (ışık, nur) ve İbranice 'bar' (arı, berrak)Güney Sami dairesinde doğrudan ışık ve aydınlık bildiren isim, Arapçada kesin delil ve epistemik hüccet kavramına evrilmiştir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ışık ve berraklık çekirdeğiKuzeydoğu Afrika ve Afro-Asyatik katmanlarda parıldama, beyazlık ve ortaya çıkış bildiren fonetik paralellikler mevcuttur.Muhtemel

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brockelmann, Jefferey.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
برهنAnlamlıKesin delil getirme, apaçık kılmaKarşı tarafın itirazını susturan, gerçeği bütünüyle berraklaştıran kesin kanıt.Hedef kök; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
برهنMerkezKesin epistemik kanıtŞüpheyi kökten kazıyan, parıltısıyla karşıt görüşü susturan ve inkârı imkânsız kılan en üst düzey delildir.Zihinde ve vicdanda hiçbir karanlık nokta bırakmayan kesin burhandır.
حججKomşuKarşılıklı tartışma ve savunma kanıtıBir iddiayı muhataba karşı savunmak için getirilen her türlü gerekçe; zayıf veya geçersiz de olabilir.Diyalektik süreçte tarafların birbirine üstün gelmek için ileri sürdüğü argümandır.
بينKomşuAyrıştırma ve açıklamaBir şeyin sınırlarını belirleyerek onu diğerinden ayıran ve görünür kılan beyan ve delildir.İzah edici, karanlığı giderici ve farkı ortaya koyucu niteliği öne çıkar.
سلطنKomşuEzici yetki ve üstünlük kanıtıİnsanın üzerinde baskı kuran, reddedilmesi imkânsız güç, yetki ve kahredici hüccettir.Zihne boyun eğdiren, otoriter ve karşı konulamaz kanıt gücünü vurgular.
شبهZıtBelirsizlik ve yanılsamaGerçek ile sahtenin birbirine karışması, hakkın batılla örtülmesi ve kuşkulu durum.Zihni tereddütte bırakan, gerçeğin üzerini örten şüphe ve karmaşadır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبرهنKesin delil ortaya koymakKuşkuyu tamamen gideren, parlak ve ezici kanıt getirmeyi anlatır.Kesin
LatinceDemonstratio, argumentum evidensApaçık kanıtlama, gözler önüne sermeDemonstratio mantıksal zorunluluğu karşılarken bürhanın ontolojik ve aydınlatıcı nur boyutunu eksik bırakır.Güçlü
İngilizceIrrefutable proof, decisive evidenceÇürütülemez delil, kesin kanıtYalnızca epistemik ve hukuksal kesinliği karşılar; kökün içsel aydınlık ve vicdani kesinlik yönünü tam kapsamaz.Güçlü
AlmancaZwingender Beweis, EvidenzZorunlu kılan delil, apaçıklıkMantıksal açıdan karşı konulamazlığı verir; kökteki parıldama ve ilahî şahitlik boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
FransızcaPreuve irréfutable, démonstrationÇürütülemez ispatMantıksal çıkarım ve olgusal kesinliği ifade eder; bürhanın manevi ve sarsıcı ağırlığını taşımaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lalande Vocabulaire technique et critique de la philosophie.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İddiayı temellendirme talebiTutarlı, çürütülemez akli ve nakli delilİnkârcıların ve şirk ehlinin asılsız iddialarına karşı kesin gerekçe getirmelerinin istendiği bağlam; Bakara 2:111, Enbiya 21:24, Neml 27:64, Kasas 28:75.
Peygamberlik mucizesi ve ilahî işaretGöz kamaştırıcı ve inkâr edilemez ontolojik ayetHz. Musa'ya Firavun ve kavmine karşı verilen iki büyük olağanüstü hüccet ve mucize; Kasas 28:32.
Kalbe inen ilahî basiret ve kesin korumaGünaha düşmeyi engelleyen manevi kesinlik ve ilahî şahitlikHz. Yusuf'un harama yönelmekten Rabbinin apaçık bürhanını görerek korunması bağlamı; Yusuf 12:24.
Bütün insanlığa indirilen evrensel hakikat ve nurPeygamber ve vahyin bizzat kendisiİnsanlara rablerinden gelen açık hidayet, sarsıcı gerçek ve aydınlatıcı delil; Nisa 4:174.
Hesaba çekilme anında geçersizleşen iddiaYanında hiçbir geçerli kanıt bulunmayan bâtıl inançİnsanın Allah ile beraber başka bir ilaha kanıtsızca yalvarmasının kınandığı yer; Mü'minun 23:117.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBilgi teorisi ve uluhiyet ispatıKıyas-ı bürhânî; zan ve zayıf önermelerden arınmış, zorunlu (zarûrî) ve kesin öncüllerle kurulan kesin bilgi vasıtası.Şüphenin zıddı olan kat'î ve yakînî bilgi düzeyine yoğunlaşmıştır.
FıkıhHukuk muhakemesi ve ispat teorisiHâkimin hükmüne esas teşkil eden kesin şahitlik, belge ve karinelerin bağlayıcılığı.Şüpheyi defeden ve mülkiyet veya sorumluluğu sabitleyen bağlayıcı delil.
TefsirMu'cize ve vahiy epistemolojisiAyetlerde geçen bürhanın mahiyeti; aklın zorunlu kabulleri, peygamber mucizeleri ve kalbi koruyan ilahî basiret.Vahyin akıl dışı değil, akla en üst düzeyde meydan okuyan kesinliği.
HadisAmel-iman ilişkisiSadakanın imanın doğruluğuna ve samimiyetine şahitlik eden sarsılmaz bir alamet oluşu.İçsel inancın ameli olarak dışa vurulan berrak ve tartışmasız ispatı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç ve itikadın temellendirilmesiTaklidi yıkan kesin yakînİmanı zandan ve körü körüne tabi olmaktan korumakDinin temeli sorgusuz kabule değil, kalbi ve aklı tatmin eden açık bürhana dayanır.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiYanlışlanamaz kesin kanıtlama ilkesiHipotezi veya iddiayı kesin delille doğrulayıp şüpheyi elemekBilimsel doğrulama ve mantıksal tutarlılığın en üst ispat düzeyidir.Kesin
SiyasiYönetim meşruiyeti ve iddia sahipliğiHak iddiasında delil getirme zorunluluğuKeyfî otoriteyi ve despotik dayatmaları engellemekOtorite kuru güçle değil, getirdiği meşru ve bürhânî gerekçelerle hesap verir.Güçlü
İktisadiMülkiyet, ticaret ve mali iddialarİktisadi hakkın tescili ve ispatıAnlaşmazlıklarda tarafların haksız kazanç ve iddialarını bertaraf etmekSözleşmeler ve hak talepleri açık, şüphesiz bürhan ve belgelerle korunur.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMatematiksel aksiyomatik ispat (Formal proof)Bir teoremin doğruluğunu, aksiyomlardan ve mantık kurallarından hareketle şüpheye yer bırakmayacak biçimde türetme hareketi.Kesin
Beşeri bilimlerYargısal kesin delil ilkesi (Standard of proof beyond a reasonable doubt)Hukukta bir suçun veya hakkın, makul hiçbir şüphe bırakmayacak şekilde ispatlanarak kesin hükme bağlanması ilkesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiBürhanı sadece Aristo mantığındaki beş sanattan biri olan biçimsel kıyas formuna indirgemek ve Kur'an'ın bu kavramla sunduğu canlı, ahlaki ve ontolojik boyutu göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bürhan sadece zihinsel bir kıyas değil; insanın fıtratını sarsan, mucizeyle gözleri kamaştıran, kalbe haram karşısında direnç veren ilahî nur ve bizzat peygamberin tebliğidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBürhan kuru bir mantıkçılığa hapsedildiğinde, vahyin insan bilinci üzerindeki dönüştürücü gücü ıskalanır; inanç sadece felsefi bir münazaraya dönüşür ve ahlaki kesinlik hissi zayıflar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insanı zanna, ataların körü körüne taklidine ve temelsiz hevalara tabi olmaktan menedip kesin bilgiye davet eden epistemik omurgasını inşa eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Şirk koşanların iddialarını çürüten meydan okuma ayetlerinde, peygamberlerin risaletini teyit eden mucize bağlamlarında ve peygamberlerin ahlaki korunmuşluğunu anlatan kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin delilsiz bir dogmatizmden ibaret olduğu iddiasını kökten yıkar; muhataplarını her iddiada delil getirmeye çağırarak (Bakara 2:111) imanı akli ve ahlaki bir sorumluluk zeminine oturtur.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKaranlığı ve bulanıklığı bıçak gibi kesip atan ak kireç parıltısı, göz kamaştırıcı berraklık ve netlik.
  • Soyut anlamZihinsel şüpheleri, tereddütleri ve itirazları ortadan kaldıran, hakikati apaçık kılan çürütülemez epistemik ve ahlaki kesinlik.
  • Sistematik karşılıkDogmatik veya zannî iddiaları eleyerek bilginin, inancın ve yargının ancak doğrulanabilir kesin hüccetle ayakta durabileceğini gösteren ispat ilkesi.
  • LaTeX modeliB(x)=lim⁡D→∞(I(x)−⋃kSk)  ⟹  P(x)=1
  • LaTeX açıklamasıFormülde x incelenen iddia veya hakikati, I(x) bu hakikate dair taşınan içsel aydınlık ve idrak potansiyelini temsil eder. Sk kümeleri zihni ve vicdanı saran şüphe, tereddüt ve zannî tortulardır. Delil kuvveti ve açıklık (D) sonsuza doğru yöneldiğinde bürhan fonksiyonu (B(x)), tüm şüphe kümelerini bütünüyle dışarıda bırakır ve idrak edilen gerçeğin kesinlik olasılığını (P(x)) tam bire, yani sarsılmaz yakîne ulaştırır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب