بسط

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-س-ط17 sîga, 34 mücavir kök, 23 ayet, 15 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خبربَاسِطُوابَسَطْتَبِسَاطًانفقبَسَطَبسطبِبَاسِطٍفلحشيأبَاسِطٌبَسْطَةًرزقيَبْسُطُزيدعدويديغللكثر

KökSîga 17Ayet 23Sure 15Mücavir 34

▶ Ağı aç (3B)

بسط

ب - س - ط

KÖK
  • 25 geçiş
  • 23 ayet
  • 17 sîga
  • 13 sözlük

Bisat kilim demektir. Yaygı, sergi demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bisat kilim demektir. Yaygı, sergi demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.802 harf
باب السين والطاء والباء معهما ب س ط، س ب ط، ط ب س مستعملات بسط: البَسطُ نقيض القَبْض. والبَسيطةُ من الأرض كالبساط من المَتاع، وجمعه بُسُط. والبَسْطةُ: الفضيلة على غيرك، قال اللهُ- جلّ وعزَّ-: "وزاده بَسْطةً في العِلْم والجِسم". والبَسيط: الرجلُ المُنَبسِطُ اللسان، والمَرأة بسيطةٌ، وقد بَسُطَ بَساطةً، والصاد لغةٌ. وبَسَطَ الينا فلانٌ يَدَه بما نُحِبُّ ونكرهُ. وانَّه ليَبْسُطني ما بَسَطَكَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR615 harf
بَسَط الشيء: نشره، وبالصاد أيضاً. وبَسْطُ العذرِ: قبوله. والبَسْطَةُ: السعةُ. وانْبَسَطَ الشيءُ على الأرض. والانبِساطُ: تركُ الاحتشامِ. يقال: بَسَطْتُ من فلان فانْبَسَطَ. وتَبَسَّطَ في البلاد، أي سار فيها طولاً وعرضاً. والبِساطُ: ما يُبْسَطُ. والبِساطُ، بالفتح: الأرضُ الواسعةُ. يقال: مكانٌ بسيطٌ وبَساطٌ. قال الشاعر: ودونَ يَدِ الحَجَّاجِ من أنْ تَنالنيبَساطٌ لِأَيْدي الناعِجاتِ عَريضُ وفلانٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.702 harf
س ط ب سبط ، سطب ، بسط ، بطس ، طبس ، طسب : ( مستعملة ) . أهمل الليث : سطب ، وطبس ، وبطس . سطب : ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : المساطِب : سنادِينُ الحدّادين . قال : والمطَاسِب : المِياه السُّدْم ، الواحدة سَدُوم . وقال أبو زيد : هي المَسْطبة ، وهي المَجَرّة ، ويقال للدّكّان يَقعُد الناسُ عليه : مَسْطَبة ؛ سمعْتُ ذلك من العرب . بطس : قال الفرّاء : بِطْياسُ : اسمُ موضع على بِنَاءٍ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.784 harf
(باب الباء والسين وما يثلثهما) (بسط) الباء والسين والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو امتِدادُ الشَّيء، في عِرَض أو غير عِرَض. فالبِساط ما يُبْسط. والبَسَاط الأرض، وهي البسيطة. يقال مكان بَسِيطٌ وبَساط. قال: ودونَ يَدِ الحَجّاج مِن أنْ تنالَني *** بَسَاطٌ لأيْدي النّاعِجاتِ عريضُ([1])ويَدُ فلانٍ بِسْطٌ، إذا كان مِنْفَاقا، والبَسْطة في كلّ شيء السَّعَة وهو بسيط الجسْم والباعِ والعِلْم. قال الله تعالى:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.005 harf
- بسط الشيء: نشره وتوسيعه، فتارة يتصور منه الأمران، وتارة يتصور منه أحدهما، ويقال: بسط الثوب: نشره، ومنه: البساط، وذلك اسم لكل مبسوط، قال الله تعالى: ﴿والله جعل لكم الأرض بساطا﴾ [نوح/19] والبساط: الأرض المتسعة وبسيط الأرض: مبسوطة، واستعار قوم البسط لكل شيء لا يتصور فيه تركيب وتأليف ونظم، قال الله تعالى: ﴿والله يقبض ويبسط﴾ [البقرة/245]، وقال تعالى: ﴿ولو بسط الله الرزق لعباده﴾ [الشورى/27] أي: لو
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR937 harf
ب س ط بسط الثوب والفراش إذا نشره‏.‏ ومن المجاز‏:‏ بسط رجله وقبضها وإنه ليبسطني ما بسطك ويقبضني ما قبضك أي يسرني ويطيـب نفسـي مـا سـرك ويسوءنـي مـا ساءك‏.‏ وبسط عليهم العذاب‏.‏ وزاده الله بسطة في العلم والجسم‏:‏ أي فضلاً وبسطني الله عليه‏:‏ فضلني ونحن في بساط واسعة‏.‏ قال العديل ن الفرخ‏:‏ ودون يد الحجاج من أن تنالني بساط لأيدي الناعجات عريض ومكـان بسيـط‏:‏ واسـع‏.‏ وفلـان بسيـط البـاع
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.709 harf
في أَسماء اللّه تعالى: الباسطُ، هو الذي يَبْسُطُ الرزق لعباده ويوسّعه عليهم بجُوده ورحمته ويبسُط الأَرواح في الأَجساد عند الحياة. والبَسْطُ: نقيض القَبْضِ، بسَطَه يبسُطه بَسْطاً فانبسَط وبَسَّطَه فتبَسَّط؛ قال بعض الأَغفال: إِذا الصَّحيحُ غَلَّ كَفّاً غَلاّ، بَسَّطَ كَفَّيْهِ مَعاً وبَلاّ وبسَط الشيءَ: نشره، وبالصاد أَيضاً. وبَسْطُ العُذْرِ: قَبوله. وانبسَط الشيءُ على الأَرض، والبَسِيطُ من
Maddenin bağlantısı

في أَسماء اللّه تعالى: الباسطُ، هو الذي يَبْسُطُ الرزق لعباده ويوسّعه عليهم بجُوده ورحمته ويبسُط الأَرواح في الأَجساد عند الحياة. والبَسْطُ: نقيض القَبْضِ، بسَطَه يبسُطه بَسْطاً فانبسَط وبَسَّطَه فتبَسَّط؛ قال بعض الأَغفال: إِذا الصَّحيحُ غَلَّ كَفّاً غَلاّ، بَسَّطَ كَفَّيْهِ مَعاً وبَلاّ وبسَط الشيءَ: نشره، وبالصاد أَيضاً. وبَسْطُ العُذْرِ: قَبوله. وانبسَط الشيءُ على الأَرض، والبَسِيطُ من الأَرض: كالبِساطِ من الثياب، والجمع البُسُطُ. والبِساطُ: ما بُسِط. وأَرض بَساطٌ وبَسِيطةٌ: مُنْبَسطة مستويَة؛ قال ذو الرمة: ودَوٍّ ككَفِّ المُشْتَرِي، غيرَ أَنه بَساطٌ لأَخْفافِ المَراسِيل واسِعُ وقال آخر: ولو كان في الأَرضِ البَسيطةِ منهمُ لِمُخْتَبِطٍ عافٍ، لَما عُرِفَ الفَقْرُ وقيل: البَسِيطةُ الأَرض اسم لها. أَبو عبيد وغيره: البَساطُ والبَسيطة الأَرض العَريضة الواسعة. وتبَسَّط في البلاد أَي سار فيها طولاً وعَرْضاً. ويقال: مكان بَساط وبسِيط؛ قال العُدَيْلُ بن الفَرْخِ: ودُونَ يَدِ الحَجّاجِ من أَنْ تَنالَني بَساطٌ لأَيْدِي الناعجات عَرِيضُ قال وقال غير واحد من العرب: بيننا وبين الماء مِيلٌ بَساطٌ أَي مِيلٌ مَتَّاحٌ. وقال الفرّاء: أَرض بَساطٌ وبِساط مستوية لا نَبَل فيها. ابن الأَعرابي: التبسُّطُ التنزُّه. يقال: خرج يتبسَّطُ مأْخوذ من البَساط، وهي الأَرضُ ذاتُ الرَّياحين. ابن السكيت: فرَشَ لي فلان فِراشاً لا يَبْسُطُني إِذا ضاقَ عنك، وهذا فِراشٌ يبسُطني إِذا كان سابِغاً، وهذا فراش يبسُطك إِذا كان واسعاً، وهذا بِساطٌ يبسُطك أَي يَسَعُك. والبِساطُ: ورقُ السَّمُرِ يُبْسَطُ له ثوب ثم يضرب فيَنْحَتُّ عليه. ورجل بَسِيطٌ: مُنْبَسِطٌ بلسانه، وقد بسُط بساطةً. الليث: البَسِيطُ الرجل المُنْبَسِط اللسان، والمرأَة بَسِيطٌ. ورجل بَسِيطُ اليدين: مُنْبَسِطٌ بالمعروف، وبَسِيطُ الوجهِ: مُتَهَلِّلٌ، وجمعها بُسُطٌ؛ قال الشاعر: في فِتْيةٍ بُسُطِ الأَكُفِّ مَسامِحٍ، عند الفِصالِ، قدِيمُهم لم يَدْثُرِ ويد بِسْطٌ أَي مُطْلَقةٌ. وروي عن الحكم قال في قراءة عبد اللّه: بل يداه بِسْطانِ، قال ابن الأَنباري: معنى بِسْطانِ مَبْسُوطَتانِ. وروي عن عروة أَنه قال: مكتوب في الحِكمة: ليكن وجْهُك بِسْطاً تكن أَحَبّ إِلى الناسِ ممن يُعْطِيهم العَطاء أَي مُتبسِّطاً منطلقاً. قال: وبِسْطٌ وبُسْطٌ بمعنى مبسوطَتَين. والانْبِساطُ: ترك الاحْتِشام. ويقال: بسَطْتُ من فلان فانبسَط، قال: والأَشبه في قوله بل يداه بُسْطان (* قوله «بل يداه بسطان» سبق انها بالكسر، وفي القاموس: وقرئ بل يداه بسطان بالكسر والضم.) ، أَن تكون الباء مفتوحة حملاً على باقي الصفات كالرحْمن والغَضْبان، فأَما بالضم ففي المصادر كالغُفْرانِ والرُّضْوان، وقال الزمخشري: يدا اللّه بُسْطانِ، تثنيةُ بُسُطٍ مثل رَوْضة أُنُفٍ ثم يخفف فيقال بُسْطٌ كأُذُنٍ وأُذْنٍ. وفي قراءة عبد اللّه: بل يداه بُسْطانِ، جُعل بَسْطُ اليدِ كنايةً عن الجُود وتمثيلاً، ولا يد ثم ولا بَسْطَ تعالى اللّه وتقدس عن ذلك. وإِنه ليَبْسُطُني ما بسَطَك ويَقْبِضُني ما قبَضَك أَي يَسُرُّني ما سَرَّك ويسُوءُني ما ساءك. وفي حديث فاطمة، رِضْوانُ اللّه عليها: يبسُطُني ما يبسُطُها أَي يسُرُّني ما يسُرُّها لأَن الإِنسان إِذا سُرَّ انبسط وجهُه واستَبْشر. وفي الحديث: لا تَبْسُطْ ذِراعَيْكَ انْبِساطَ الكلب أَي لا تَفْرُشْهما على الأَرض في الصلاة. والانْبِساطُ: مصدر انبسط لا بَسَطَ فحمَله عليه. والبَسِيط: جِنْس من العَرُوضِ سمي به لانْبِساط أَسبابه؛ قال أَبو إِسحق: انبسطت فيه الأَسباب فصار أَوّله مستفعلن فيه سببان متصلان في أَوّله.وبسط فلان يده بما يحب ويكره، وبسَط إِليَّ يده بما أُحِبّ وأَكره، وبسطُها مَدُّها، وفي التنزيل العزيز: لئن بسطْتَ إِليَّ يدك لتقتلني. وأُذن بَسْطاء: عريضة عَظيمة. وانبسط النهار وغيره: امتدّ وطال. وفي الحديث في وصف الغَيْثِ: فوقع بَسِيطاً مُتدارِكاً أَي انبسط في الأَرض واتسع، والمُتدارِك المتتابع. والبَسْطةُ: الفضيلة. وفي التنزيل العزيز قال: إِنَّ اللّه اصطفاه عليكم وزاده بَسْطةً في العلم والجسم، وقرئ: بَصْطةً؛ قال الزجاج: أَعلمهم أَن اللّه اصطفاه عليهم وزاده بسطة في العلم والجسم فأَعْلَمَ أَن العلم الذي به يجب أَن يقَع الاخْتيارُ لا المالَ، وأَعلم أَن الزيادة في الجسم مما يَهيبُ (* قوله «يهيب» من باب ضرب لغة في يهابه كما في المصباح.) العَدُوُّ. والبَسْطةُ: الزيادة. والبَصْطةُ، بالصاد: لغة في البَسْطة. والبَسْطةُ: السِّعةُ، وفلان بَسِيطُ الجِسْمِ والباع. وامرأَة بَسْطةٌ: حسَنةُ الجسمِ سَهْلَتُه، وظَبْية بَسْطةٌ كذلك. والبِسْطُ والبُسْطُ: الناقةُ المُخَلاَّةُ على أَولادِها المتروكةُ معها لا تمنع منها، والجمع أَبْساط وبُساطٌ؛ الأَخيرة من الجمع العزيز، وحكى ابن الأَعرابي في جمعها بُسْطٌ؛ وأَنشد للمَرّار: مَتابِيعُ بُسْطٌ مُتْئِماتٌ رَواجِعٌ، كما رَجَعَت في لَيْلِها أُمُّ حائلِ وقيل: البُسْطُ هنا المُنْبَسطةُ على أَولادها لا تنقبضُ عنها؛ قال ابن سيده: وليس هذا بقويّ؛ ورواجعُ: مُرْجِعةٌ على أَولادها وتَرْبَع عليها وتنزع إِليها كأَنه توهّم طرح الزائد ولو أَتم لقال مَراجِعُ. ومتئمات: معها حُوارٌ وابن مَخاض كأَنها ولدت اثنين اثنين من كثرة نَسْلها. وروي عن النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَنه كتب لوفْد كَلْب، وقيل لوفد بني عُلَيْمٍ، كتاباً فيه: عليهم في الهَمُولةِ الرَّاعِيةِ البِساطِ الظُّؤارِ في كل خمسين من الإِبل ناقةٌ غيرُ ذاتِ عَوارٍ؛ البساط، يروى بالفتح والضم والكسر، والهَمُولةُ: الإِبل الراعِيةُ، والحَمُولةُ: التي يُحْمل عليها. والبِساطُ: جمع بِسْط، وهي الناقة التي تركت وولدَها لا يُمْنَعُ منها ولا تعطف على غيره، وهي عند العرب بِسْط وبَسُوطٌ، وجمع بِسْط بِساطٌ، وجمع بَسُوط بُسُطٌ، هكذا سمع من العرب؛ وقال أَبو النجم: يَدْفَعُ عنها الجُوعَ كلَّ مَدْفَعِ خَمسون بُسْطاً في خَلايا أَرْبَعِ البساط، بالفتح والكسر والضم، وقال الأَزهري: هو بالكسر جمع بِسْطٍ، وبِسْطٌ بمعنى مَبْسوطة كالطِّحن والقِطْفِ أَي بُسِطَتْ على أَولادها، وبالضم جمع بِسْطٍ كظِئْرٍ وظُؤار، وكذلك قال الجوهري؛ فأَما بالفتح فهو الأَرض الواسعة، فإِن صحت الرواية فيكون المعنى في الهمولة التي ترعى الأَرض الواسعة، وحينئذ تكون الطاء منصوبة على المفعول، والظُّؤار: جمع ظئر وهي التي تُرْضِع. وقد أُبْسِطَت أَي تُركت مع ولدها. قال أَبو منصور: بَسُوطٌ فَعُول بمعنى مَفْعولٍ كما يقال حَلُوبٌ ورَكُوبٌ للتي تُحْلَبُ وتُرْكَب، وبِسْطٌ بمعنى مَبْسوطة كالطِّحْن بمعنى المَطْحون، والقِطْفِ بمعنى المَقْطُوفِ. وعَقَبة باسِطةٌ: بينها وبين الماء ليلتان، قال ابن السكيت: سِرْنا عَقبةً جواداً وعقبةً باسِطةً وعقبة حَجُوناً أَي بعيدة طويلة. وقال أَبو زيد: حفر الرجل قامةً باسِطةً إِذا حفَرَ مَدَى قامتِه ومدَّ يَدِه. وقال غيره: الباسُوطُ من الأَقْتابِ ضدّ المَفْروق. ويقال أَيضاً: قَتَبٌ مَبسوطٌ، والجمع مَباسِيطُ كما يُجمع المَفْرُوقُ مفارِيقَ. وماء باسِطٌ: بعيد من الكلإِ، وهو دون المُطْلِب. وبُسَيْطةُ: اسم موضع، وكذلك بُسَيِّطةُ؛ قال: ما أَنْتِ يا بُسَيِّطَ التي التي أَنْذَرَنِيكِ في المَقِيلِ صُحْبَتي قال ابن سيده: أَراد يا بُسَيِّطةُ فرخَّم على لغة من قال يا حارِ، ولو أَراد لغة من قال يا حارُ لقال يا بُسَيِّطُ، لكن الشاعر اختار الترخيم على لغة من قال يا حارِ، ليعلم أَنه أَراد يا بسيطةُ، ولو قال يا بُسَيِّطُ لجاز أَن يُظن أَنه بلد يسمى بَسيطاً غير مصغّر، فاحتاج إِليه فحقّره وأَن يظن أَن اسم هذا المكان بُسَيّط، فأَزال اللبس بالترخيم على لغة من قال يا حارِ، فالكسر أَشْيَعُ وأَذْيَع. ابن بري: بُسَيْطةُ اسم موضع ربما سلكه الحُجّاج إِلى بيت اللّه ولا تدخله الأَلف واللام. والبَسِيطةُ (* قوله «والبسيطة إلخ» ضبطه ياقوت بفتح الياء وكسر السين.) ، وهو غير هذا الموضع: بين الكوفة ومكة؛ قال ابن بري: وقول الراجز: إِنَّكِ يا بسيطةُ التي التي أَنْذَرَنِيكِ في الطَّريقِ إِخْوتي قال: يحتمل الموضعين.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR325 harf
* ب س ط * * بَسَطَ * الشيء بالسين والصاد نشره وبابه نصر و * بَسْطُ * العذر قبوله و * البَسْطَةُ * السعة و * انْبَسَطَ * الشيء على الأرض و * الانْبِساطُ * ترك الاحتشام يقال * بَسَطْتُ * من فلان * فانبسَطَ * و * البِسَاطُ * ما يبسط ومكان * بَسِيطٌ * أي واسع ويد * بِسْطٌ * بوزن قسط أي مطلقة وفي قراءة عبد الله ﴿بل يداه بسطان﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.489 harf
بسطه يبسطه بسطا: نشره، وبالصاد أيضا، نقله الجوهري. وبسطه: ضد قبضه، كبسطه تبسيطا، قال بعض الأغفال: إذا الصحيح غل كفا غلا بسط كفيه معـا وبـلا فانبسط وتبسط. ومن المجاز: بسط إلي يده بما أحب وأكره: مدها، ومنه قوله تعالى: لئن بسطت إلي يدك لتقتلني وكذلك بسط رجله، وهو مجاز أيضا، وكذلك قبض يده ورجله. وبسط فلانا: سره، ومنه حديث فاطمة رضي الله عنها يبسطني ما يبسطها أي: يسرني ما
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR17.540 harf
بَسَطَهُ 1 بَسَطَهُ بساط بسط بسطه بسطة , (M, Msb, K,) aor. بَسُطَ , (M, TA,) inf. n. بَسْطٌ, (S, M, Msb,) contr. of تَبْسيِطٌ; (M, TA;) as also ↓بسّطهُ, (M,* TA,) inf. n. تَبْسيِطٌ. (TA.) [As such,] He spread it; spread it out, or forth; expanded it; extended it; (S, Msb, K, B;) as also ↓بسّطهُ: (K:) and he made it wide, or ample: these are the primary significations; and sometimes both of them
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR976 harf
بَسَطَ بَسَطَ U ( n. ac. بَسْط 1 ), a. Spread, stretched out, expanded; dilated. b. Gladdened. c. U ( n. ac. بَسَاْطَة 22t ), Was witty, smart. بَسَّطَ بَسَّطَ II , a. Spread out, unfolded. بَاْسَطَ بَاْسَطَ III , a. Was free and easy. أَبْسَطَ أَبْسَطَ IV , a. Gladdened. تَبَسَّطَ تَبَسَّطَ V , a. Was spread out &c. b. Roamed, roved. اِنْبَسَطَ اِنْبَسَطَ VII , a. see V . ( a ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok34.509 harf
بسط بَسَطَ - يَبْسُطُ - بَاسِط - بِساط - بِساطاً - بَسْطَة - بَسْطَة ً بَسَطَ - يَبْسُطُ + كائن + شيئاً: يفرده: الحركة المعاكسة لفعل القبض: يفتح ثنياته ويفردها وينشرها ويمدها بشكل سطح منبسط: يفتح ثنيات الشيء نحو الخارج ثم ينشرها ويباعدها ويوسع بينها ويجعلها تمتد على سطح مستو فيجعل الجسم أقرب ما يكون للسطح " المنبسط " أي السطح المستوي الذي لا
Tamamını oku

Sîgalar(17)

Mücavir kökler34 mücavir (170 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شيأ

    15 ortak ayet · Şey

  2. رزق

    10 ortak ayet · Üzüm demektir

  3. قدر

    10 ortak ayet · Kıdr kazandır

  4. يدي

    6 ortak ayet · El ve kol demektir

  5. عبد

    6 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir

  6. أله

    15 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  7. غلل

    2 ortak ayet · Ğille, İç gömlek demektir

  8. كفف

    2 ortak ayet · Avuç demektir

  9. زيد

    3 ortak ayet · Zade : Azık demektir

  10. فلح

    2 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  11. خبر

    2 ortak ayet · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  12. كثر

    3 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir

Geçtiği ayetler(23)

  1. اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ وَفَرِحُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مَتَاعٌ

    BollaştırırAlah; dilediği kimseye rızkı genişletir, daraltır. Onlar ise dünya hayatı ile sevindiler. Halbuki dünya hayatı ahiretin yanında sadece bir geçimlikten ibarettir.

  2. إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا

    BollaştırırMuhakkak ki Rabbın; dilediğine rızkı genişletir ve daraltır. Muhakkak ki O; kulları için Habir’dir, Basir’dir.

  3. وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكَانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَوْلَا أَنْ …

    BollaştırırDaha dün onun yerinde olmayı isteyenler: Vay demek ki Allah; kullarından dilediğinin rızkını genişletip daraltmaktadır. Eğer Allah, bize lutfetmemiş olsaydı; bizi de yerin dibine geçirirdi. Vay, demek ki kafirler, asla felah bulmazlar, demeye başladılar.

  4. اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    BollaştırırAndolsun ki; onlara: Gökten su indirip onunla ölümünden sonra yeri dirilten kimdir? diye sorarsan, elbette; Allah’tır diyecekler. De ki: Hamd Allah’adır. Ama onların çoğu akletmezler.

  5. أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

    BollaştırırGörmezler mi ki Allah; rızkı dilediğine yayıp genişletir ve kısar da. Muhakkak ki bunda inanan bir kavim için ayetler vardır.

  6. قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

    BollaştırırDe ki: Rabbım dilediğinin rızkını genişletir ve kısar, ama insanların çoğu bilmezler.

  7. قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

    BollaştırırDe ki: Rabbım, rızkı kullarından dilediğine genişletir ve kısar. Hangi şeyden de infak ederseniz; O, yerine koyar. O, rızık verenlerin en hayırlısıdır.

  8. أَوَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

    BollaştırırBilmezler mi ki; Allah, dilediğine rızkı genişletir ve kısar. Doğrusu bunda, inanan kimseler için ayetler vardır.

  9. لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    BollaştırırGöklerin ve yerin anahtarları O’nundur. Dilediğinin rızkını genişletir, ve kısar. Muhakkak ki O; her şeyi bilendir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبسط
YapıÜçlü
Özel DurumSad harfi ile varyantı bulunur بصط
Bağlamsal Yakın Köklerمدد, نشر, وسع, فرش
Zıt Kökقبض
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi enine ve boyuna yaymak, sermek, katlanmış veya toplanmış halden açarak genişletmek
Çekirdek Özet 2Rızkın, kudretin, ilmin, lütfun veya ellerin bir muhataba doğru engelsizce yayılması, bollaştırılması ve uzatılması
Çekirdek Özet 3Varlık alanındaki daralma ve tutulmanın karşıtı olarak imkânların açılması, akışın serbest bırakılması ve potansiyelin serilerek görünür kılınması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca maddî rızkın zenginlik anlamında bollaşması olarak anlayıp ilâhî denge, fiziksel yayılma, adlî ve ahlâkî tutum ile kudretin uzanması boyutlarını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بسBir şeyi ileri doğru sürmek, dağıtmak, katılığı çözüp parçalamak veya yaymak; بسس kökünde un veya toprağın ufalanıp serpilmesi, بسر kökünde vaktinden önce ileri atılma, بسق kökünde boyca uzayıp yükselme, بسل kökünde sertleşip öne çıkma ve بسم kökünde dudakların iki yana açılarak yayılması durumlarında görülen açılma ve yayılma devinimidir.طKuşatıcı yayılma, zemine temas ederek yüzey oluşturma ve enine boyuna açılma imgesi eklenerek kök, yalnızca bir yöne uzama değil düz bir alana tam bir sergi gibi yayılma ve boşluk bırakmayacak şekilde genişleme anlamını kazanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırKapalı alan, hazne, bir mekanın içi ve toplanma noktası
سDiken, destekTutunma, yönelme, kesintisiz bir çizgi üzerinde ilerleme ve dayanma
طSepet, çark, sargıSarma, kuşatma, yüzeye temas eden yayvan biçim ve çevreleme
بسطEvin veya çadırın içindeki örtünün dışa ve zemine doğru gerilerek yayılmasıKapalı veya toplanmış durumdaki bir varlığın, zemin veya yüzey boyunca kesintisizce açılarak serilmesi, çevresini kaplayacak bir genişliğe ulaştırılması hareketini resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kumaş, deri, örtü veya kilimin bükülmüş halden çıkarılıp zemin üzerine yayılması; devenin yavrusuyla serbest bırakılarak sağımdan alıkonmaması; devenin adımlarını geniş ve serbest atması; bir kimsenin elini veya kolunu ileriye doğru uzatması.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Zü’r-Rimme bir çöl tasvirinde geniş ve dümdüz vadi zeminini hızlı develerin ayakları altına serilmiş geniş bir yaygıya benzeterek şöyle der: ودَوٍّ ككَفِّ المُشْتَرِي، غيرَ أَنه / بَساطٌ لأَخْفافِ المَراسِيل واسِعُ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairlerinden Udeyl b. el-Ferahk, Haccâc’ın elinin kendisine ulaşamayacağı uzak ve yayvan çölü nitelerken kelimeyi genişlik anlamında kullanır: ودونَ يَدِ الحَجّاج مِن أنْ تنالَني / بَسَاطٌ لأيْدي النّاعِجاتِ عريضُ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde بسط kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Kuzey-Batı Sami sahasında yüzeyin açılması, uzatma, genişletme ve basitleştirme semantik çekirdeği etrafında temsil edilir. İbranicede פשט (p-š-t) kökü bir şeyi soymak, düzleştirmek, elbiseyi çıkarmak ve istila amacıyla düzlükte ileri doğru yayılmak anlamlarını taşır; Rabbinik dönemde ise açık, düz ve mecazsız anlamı niteleyen yalınlık manasını kazanır. Süryanicede ܦܫܛ (p-š-ṭ) kökü uzatmak, düzleştirmek, doğrultmak ve basit hale getirmek anlamlarına gelir. Arapçada kökün içindeki س harfi, bazı lehçelerde kalınlaşarak ص sesine döner ve بصط biçiminde de kullanılır; bu fonetik kayma manada bir değişime yol açmaz. Kökün ana semantik yönelimi, toplanmış veya bükülmüş bir nesnenin pürüzsüz ve engelsiz biçimde uzatılması ve yayılmasıdır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Brockelmann Lexicon Syriacum, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبسط ve بصط ses denkliğiKatlanmış veya dürülmüş bir şeyin açılarak enine boyuna serilmesi; elin, rızkın veya gövdenin uzaması ve genişlik kazanması.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פשט ve Süryanice ܦܫܛSüryanice ve İbranicede doğrultmak, uzatmak, düzleştirmek ve yayılmak manasındaki ortak kök ile düzenli p/b ve š/s ses denkliği.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik p-š / b-s çekirdeğiAçılma, çözülme ve yayılma bildiren ilksel morfemik çekirdek üzerinden diğer Afro-Asyatik kollardaki düzleme formları.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بسطAnlamlıYaymak, açmak, uzatmak, bollaştırmakBir yüzeyi veya imkânı bükülmüş halden serbest hale getirip genişletmekHedef köktür; Kur'an'da 25 defa geçer.
بطسAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş için kullanım kaydı düşülmemiştirKur'an'da geçmez.
سبطAnlamlıSarkmak, düz ve akıcı uzamak, soy ağacı oluşturmakSaçın veya dalın kıvrımsız düz uzaması; İsrailoğullarının kollara ayrılarak yayılan boylarıKur'an'da geçer; بسط ile düz ve uzun yayılma yönünden akrabadır.
سطبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıErken dönem kaynaklarında belirgin ve yaygın bir kök yapısı olarak tescil edilmemiştirKur'an'da geçmez.
طبسAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKitābü'l-Ayn kullanımda saymışsa da müstakil semantik alan oluşturmamıştırKur'an'da geçmez.
طسبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkip olarak kabul edilirKur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بسطMerkezYaymak, açmak, sermek, uzatmakBir nesneyi veya imkânı zemin üzerinde enine boyuna açarak bollaştırmakKökün merkez anlamı toplanmışlığı çözüp yüzeye yaymaktır.
مددKomşuÇekerek uzatmak, ekleme yapmakمدد doğrusal uzama ve süreklilik ekleme bildirirken بسط yüzeyce yayılma ve açılmadırZaman ve mesafe boyunca çekilip uzatılan şeyler için kullanılır.
نشرKomşuDağıtarak saçmak, yaymakنشر dağınık parçaları çevreye dağıtmak iken بسط bütünlüğü korunan bir şeyin serilmesidirKitapların veya rüzgârların etrafa yayılması gibi durumlardır.
وسعKomşuKapasite genişliği, içine alabilmeوسع bir kabın veya sınırın hacimce büyüklüğü iken بسط bizzat hareketle açıp sermektirVarlığın potansiyel genişliğini ve kapsayıcılığını niteler.
فرشKomşuAltına yaymak, döşemekفرش doğrudan üzerine oturulacak tabanı hazırlamak iken بسط her türlü uzanma ve yayılmadırYer üzerine yatak veya sergi döşeme eylemini karşılar.
قبضZıtTutmak, kısmak, daraltmak, toplamakقبض avucu sıkmak, akışı kesmek ve içeri çekmek iken بسط açmak ve yaymaktırVarlığın büzülmesi, imkânın daraltılması ve geri çekilmesidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبسطYaymak, uzatmak, bollaştırmakBir örtüyü açmak, eli uzatmak, rızkı genişletmek, ferahlık vermekKesin
Latinceexpandere, extendereAçmak, germek, uzatmakexpandere bir yüzeyi düzleştirerek açmayı, extendere ise ileri doğru germeyi tam karşılar; ancak ahlâkî ve malî genişlik boyutunu eksik bırakırGüçlü
İngilizcespread, expand, extendYaymak, genişletmek, uzatmakspread yaygı gibi sermeyi, extend eli uzatmayı, expand hacimce genişlemeyi karşılar; kökün cömertlik ve ferahlık çağrışımı ayrı kelimeler gerektirirKesin
Almancaausbreiten, entfalten, ausstreckenYaymak, katını açmak, uzatmakausbreiten örtüyü sermeyi, entfalten potansiyelin serilmesini, ausstrecken ise uzvu uzatmayı verirGüçlü
Fransızcaétendre, déployerYaymak, germek, açmakdéployer katlanmış bir şeyi bütünüyle açıp görünür kılmayı, étendre ise yüzey boyunca sermeyi karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَبْسُطُ الرِّزْقَRızkı genişletmek, bollaştırmak, serbest bırakmakİktisadî dengenin ve varlık imkânlarının Allah tarafından takdir edildiği ayetler; Ra'd 13:26, Kasas 28:82, Şûrâ 42:12.
زَادَهُ بَسْطَةًÜstünlük, fiziki ve zihni kapasite genişliğiYöneticilik ve liderlik liyakatinin bilgi ve beden dirayetiyle temellendirildiği bağlam; Bakara 2:247, A'râf 7:69.
بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ / بَاسِطُو أَيْدِيهِمْSaldırı, öldürme veya can alma kastıyla el uzatmakHabil-Kabil kıssasında fiilî tecavüz ve ölüm anında meleklerin can alıcı hamlesi; Mâide 5:28, En'âm 6:93.
بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِCömertlik, mutlak ihsan, sınırsız lütufYahudilerin Allah'ın kudret ve keremini daraltıcı iddialarına ret bağlamı; Mâide 5:64.
وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِİhtiyatsız harcama, israf, hesapsız saçmaMalî ahlak ve infakta denge ilkesinin vaz edildiği bağlam; İsrâ 17:29.
جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًاDüzgün, yaşanabilir, engelsiz bir sergi ve zeminYeryüzünün insanın yerleşmesine ve yol almasına elverişli kılınması; Nûh 71:19.
فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِBulutları gökyüzüne yaymak, tabaka halinde sermekTabiat ayetlerinde yağmurun oluşum evreleri ve atmosferik hareket; Rûm 30:48.
بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِHayvanın uzuvlarını yere uzatıp yatmasıMağara ehlinin köpeğinin eşikte kollarını yere sererek beklemesi; Kehf 18:18.
كَبَاسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْمَاءِÇaresizce ve boşuna el açıp beklemeSahte ilahlara dua edenlerin boşuna çabasını resmeden temsil; Ra'd 13:14.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlâhî sıfatlar ve ef'âlullahAllah'ın rızkı dilediğine açıp dilediğine kısması (قبض ve بسط) ve yedeyn sıfatının cömertlik yahut kudretle teviliMutlak irade ve kudretin engellenemez biçimde varlığa uzanması, sınırsız ihsan.
FıkıhNafaka, infak ve mülkiyet ahkâmıİsraf ile cimrilik arasındaki orta yolun belirlenmesi, tasarrufta aşırı açılmanın hacir sebebi sayılıp sayılmayacağıMalî imkânların ölçüsüzce dağıtılması ve harcama sınırlarının aşılması.
TefsirYerbilimsel ve kozmolojik ayetlerYeryüzünün bir sergi (بساط) kılınmasının arzın küreviyeti veya insanın yaşamına uygun düzlükler barındırmasıyla telifiYaşamaya, yerleşmeye ve yollar edinmeye uygun geniş zemin.
HadisAhlak, ruh halleri ve kıyamet alametleriHz. Peygamber'in gönül ferahlığını nitelerken kullandığı sevinç hali ve ellerin hayır için açılmasıRuhun açılıp genişlemesi, neşe, engelsiz cömertlik ve bağış eli.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi lütuf ve kulluk dengesiİhsan ve imtihan zeminiVarlık imkânlarını açarak şükrü, kısarak sabrı sınamakAllah'ın rızkı açması tek başına üstünlük göstergesi değil, ahlâkî sorumluluğu artıran bir sınav alanıdır.Kesin
İlmiKapasite ve kavrayış derinliğiZihni kuşatıcılıkBilgiyi sınırların ötesine taşımak ve sentez yapmakبسطة في العلم ifadesi, dar uzmanlığın ötesinde meseleleri kuşatıcı ve geniş ufuklu anlama gücünü gösterir.Kesin
SiyasiYönetim ve meşruiyet temeliDirayet ve otorite kabiliyetiToplumu yönetme ve savunma kapasitesini kurmakTalut kıssasında liderliğin soy veya zenginlikle değil, bilgi ve beden genişliğiyle meşruiyet kazanmasıdır.Kesin
İktisadiLikidite ve kaynak dağılımıRefah akışı ve piyasa esnekliğiKaynakların tek elde toplanmasını önleyip dolaşıma sokmakSermayenin ve tüketim harcamalarının ne bütünüyle kısılması ne de savurganlıkla tüketilmesi dengesidir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey integrali ve hacimsel genleşmeBir manifoldun veya yüzeyin alanının artması, gerilerek kapladığı uzamın genişletilmesi ve akışkanın engelsiz bir alana doğru yayılım difüzyonuGüçlü
Beşeri bilimlerFırsat eşitliği ve sosyo-ekonomik mobiliteToplumsal yapıda kaynakların, hakların ve imtiyazların belirli bir zümreden çıkarılıp tabana doğru yayılması ve erişilebilir kılınmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel gelir artışı ve tüketim zenginliği düzeyine indirgeyerek, ayetlerdeki fiziksel zemin, yönetim dirayeti, fiilî taarruz ve ahlâkî itidal boyutlarını gözden kaçırmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; göklerdeki bulutların serilmesinden yeryüzünün jeolojik elverişliliğine, ruhsal genişlikten siyasî liyakate, infakta altın orandan meleklerin ölüm anındaki uzanışına kadar uzanan ontolojik bir yayılma ve uzanma prensibidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataRızkın açılmasını (بسط) ilahi bir ödül, daraltılmasını (قبض) ise ilahi bir ceza zannederek kader ve rızık ilişkisini ahlâkî sınav ekseninden çıkarıp seküler bir başarı teolojisine dönüştürmek; Talut örneğindeki liderlik şartını ise maddî servetle karıştırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık, rızık ve ahlak dengesini kuran temel zıtlık çiftlerinden birini (قبض ve بسط) teşkil eder; dengenin ne sıkı sıkıya tutmakta ne de hesapsızca saçmakta olduğunu, her iki kutbun da ilahi takdir ve imtihan alanı olduğunu kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Rızkın dağılımını konu alan mekanizma ayetlerinde (Ra'd, Şûrâ, İsrâ), yeryüzünün ve gökyüzünün yaratılış ayetlerinde (Nûh, Rûm), infak ahlakı kurallarında (İsrâ 17:29) ve peygamberî kıssalardaki liderlik vasıflarında (Bakara 2:247).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Malî gücün ve zenginliğin bizzat seçilmişlik ve üstünlük alameti olduğu zannını yıkar; rızkın sınırsızca saçılmasının yeryüzünde azgınlığa yol açabileceğini göstererek ilahî kısıtlamanın da bir adalet ve rahmet unsuru olduğunu hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKatlanmış, bükülmüş veya toplanmış bir örtü, deri veya uzvun engelsiz bir düzlem üzerinde açılarak serilmesi, yayılması ve boylu boyunca uzatılmasıdır.
  • Soyut anlamBir varlığın, imkânın, lütfun, kudretin veya bilginin sınırlarını genişleterek muhatabını veya alanını bütünüyle kuşatacak biçimde serbest bırakılması ve görünür hale getirilmesidir.
  • Sistematik karşılıkİktisatta sermayenin serbest dolaşımı, teolojide ilahi cömertlik ve imtihan bolluğu, siyasette idari ehliyetin zihni ve fiziki dirayetle genişlemesi, ahlakta ise cimrilik ve israf uçlarından arınmış dengeli yayılmadır.
  • LaTeX modeliSt+1=St+∇⋅(κ∇ϕ)−λψ
  • LaTeX açıklamasıFormülde S, sistemin belirli bir andaki yayılma ve açıklık durumunu temsil eder. ∇ϕ, potansiyel imkân veya kaynak gradyanını; κ, bu imkânın yüzeye veya topluma yayılmasını sağlayan iletkenlik ve genişleme katsayısını simgeler. ∇⋅(κ∇ϕ) terimi, kökün çekirdeğini oluşturan dışa doğru serilme ve yayılma akısını modeller. λψ terimi ise yayılmanın aşırılığa ve israfa dönüşmesini engelleyen karşıt kısıtlayıcı dengeleyiciyi ([[قبض]] fonksiyonunu) temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب