بل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ل2 sîga, 131 mücavir kök, 121 ayet, 51 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كذبغلفمطربَلِسولشككبلقولكثرفريدونبَلْخلق

KökSîga 2Ayet 121Sure 51Mücavir 131

▶ Ağı aç (3B)

بل

ب - ل

KÖK
  • 127 geçiş
  • 121 ayet
  • 2 sîga
  • 4 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Oysa

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(4)

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.118 harf
باب اللام والباء لب ، بل . لب : سمعتُ المُنذريّ يقول : عُرض على أبي العبّاس ما سمعتُ من أبي طالب في قولهم : لَبَّيْك . قال : قال الفَرء : معناه : إجابةً لك بعد إجابة ، ونَصْبه على المَصْدر . وقال الأحمر : هومأخوذ من : لبَّ بالمكان ، وألَبَّ به ، إذا أقام ، وأنشد : لَبّ بأَرْض ما تَخَطَّاها الغَتَمْ قال : ومنه قول طُفيل : رَدَدْنَ حُصَيْناً من عَدِيِّ ورَهْطِه وتَيْمٌ تُلَبِّي في العُروج وتَحْلُبُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR yok32.026 harf
(باب الباء وما بعدها في الذي يقال له المضاعف) (بتّ) الباء والتاء لـه وجهان وأصلان: أحدهما القطع، والآخر ضربٌ من اللباس. فأما الأوّل فقالوا: البتّ القطع المستأصِل، يقال بَتَتُّ الحبلَ وأَبْتَتُّ. ويقال أعطيتُه هذه القَطيعةَ بَتّاً بَتْلاً. "والبتَّةَ" اشتقاقُه من القَطْع، غير أنّه مستعملٌ في كل أمرٍ يُمضَى ولا يُرجَع فيه. ويقال انقطع فلانٌ عن فلان فانبتَّ وانقبض. قال: فَحَلَّ في جُشَمٍ وانبتَّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.085 harf
- كلمة للتدارك، وهو ضربان: - ضرب يناقض ما بعده ما قبله، لكن ربما يقصد به لتصحيح الحكم الذي بعده وإبطال ما قبله، وربما يقصد تصحيح الذي قبله وإبطال الثاني، فما قصد به تصحيح الثاني وإبطال الأول قوله تعالى: ﴿إذا تتلى عليه آياتنا قال أساطير الأولين *** كلا بل ران على قلوبهم ما كانوا يكسبون﴾ [المطففين/13 - 14]، أي: ليس الأمر كما قالوا بل جهلوا، فنبه بقوله: ﴿ران على قلوبهم﴾ على جهلهم، وعلى هذا قوله في
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok27.764 harf
بَلَّهُ 1 بَلَّهُ أبله بل بله بلة (S, M, &c.,) aor. بَلُ٣َ , (S, M,) inf. n. بَلٌّ (M, Msb, K) and بِلَّةٌ, (M, K,) He moistened it (S, M, K) with water (M, Msb, K) &c.; (M;) and in like manner, ↓ بلّلهُ, (S, M, K,) but signifying he moistened it much. (S, TA.) ― -b2- [Hence,] بَلَّتِ الاـِبِلُ أَغْمَارَهَا [The camels damped their thirst;] i. e., drank a little. (TA in art. غمر.) ― -b3- [Hence
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler131 mücavir (391 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قول

    51 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  2. كثر

    14 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir

  3. غلف

    2 ortak ayet · Kılıflılar

  4. دون

    10 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  5. سول

    2 ortak ayet · Sevil: “Seyl”den türemiştir

  6. شكك

    3 ortak ayet · سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب…

  7. فري

    5 ortak ayet · Ferv “Ferre”ye bak

  8. كذب

    12 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  9. ضلل

    9 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  10. أتي

    18 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  11. مطر

    2 ortak ayet · Yağmur

  12. خلق

    10 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

Geçtiği ayetler(121)

  1. وَقَالُوا قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيلًا مَا يُؤْمِنُونَ

    HayırDediler ki; bizim kalblerimiz perdelidir. Öyle değil, Allah küfürlerinden dolayı onları la’netlemiştir. Onların pek azı inanırlar.

  2. أَوَكُلَّمَا عَاهَدُوا عَهْدًا نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

    OysaOnlar, ne zaman bir ahidle bağlandılarsa içlerinden bir güruh onu bozup atmadı mı? Hayır, onların bir çoğu iman etmezler.

  3. وَقَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ

    OysaDediler ki: Allah çocuk edindi. Tenzih ederiz O’nu. Doğrusu göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. Hepsi de O’na itaat ederler.

  4. وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

    OysaYahudi veya Hristiyan olun ki hidayete eresiniz, dediler. De ki: Hayır, biz Hanif olan İbrahim’in dinine uyarız. O, müşriklerden değildi.

  5. وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ

    OysaAllah yolunda öldürülenlere; ölüler, demeyin. Bilakis onlar, diridirler, ama siz farketmezsiniz.

  6. وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ

    HayırOnlara; Allah’ın indirdiğine uyun, denildiği zaman, onlar hayır, biz atalarımızın üzerinde bulunduğumuz şeye uyarız, dediler. Peki, ya ataları bir şey akledemeyen, doğruyu bulamayan kimseler olsa da mı?

  7. … لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ …

    HayırYahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimse gibisini görmedin mi? Allah, bunu ölümünden sonra nasıl diriltecek? dedi. Bunun üzerine Allah, onu yüz sene ölü bıraktı, sonra diriltti. Na kadar kaldın? dedi. O da: Bir gün veya bir günden daha az kaldım, dedi. Hayır, yüz yıl kaldın. Öyle iken yiyeceğine içeçeğine bak; henüz bozulmamış, bir de merkebine bak. Hem seni insanlara bir ibret kılacağız. Kemiklere bak, onları nasıl birleştirip yerli yerine koyuyor ve sonra onlara nasıl et giydiriyoruz? dedi. Bu hal ona apaçık belli olunca: Artık Allah’ın herşeye Kadir olduğunu biliyorum, dedi.

  8. وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ

    BilakisAllah yolunda öldürülenleri sakın ölü sanmayın, bilakis onlar diridirler, Rabbları katında rızıklandırılırlar.

  9. … بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ …

    BilakisAllah’ın fazl-ı kereminden verdiği şeylerde cimrilik edenler; bunun kendileri için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Bilakis bu, onlar için şerlidir. Cimrilik ettikleri şey; kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Ve Allah, işlediğiniz şeylerden haberdardır.

  10. … اللَّهِ وَقَتْلِهِمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَقَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْهَا بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا

    BilakisSözlerini bozmaları, Allah’ın ayetlerini inkar etmeleri, peygamberlerini haksız yere öldürmeleri, kalblerimiz perdelidir, demeleri yüzünden Allah, evet, inkarlarına karşılık onların kalblerini mühürledi, onun için bunların pek azı hariç inanmazlar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبل
YapıEdat (işlev sözü)
Özel Durumİki harfli idrâb edatı
Bağlamsal Yakın Köklerلكن, ام, كلا
Zıt Kökنعم
Çekirdek Özet 1Önceki sözü, algıyı veya hükmü kesip yönü yeni ve asıl hakikate çevirme (idrâb)
Çekirdek Özet 2Muhatabın bâtıl zannını iptal ederek (ibtâl) veya sözü daha üst bir hakikate taşıyarak (intikâl) tashih etme
Çekirdek Özet 3Zihinsel sapmaları ve bâtıl iddiaları anında hükümsüz kılan epistemik tashih ve istikamet düzeltme mekanizması
Kritik Hata RiskiEdatın iptal edici ve yön değiştirici işlevini göz ardı edip sıradan bir bağlaç saymak; reddedilen iddia ile ikame edilen hakikat arasındaki mantıksal kırılmayı kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بلFiziksel düzlemde nem, ıslaklık, katılığı giderip yumuşatma ve akışkanlık kazandırma (بلل, بلس, بلع, بلق); zihinsel ve sözsel düzlemde ise önceki cümlenin getirdiği donuk veya hatalı hükmü kırıp akışı yeni bir odağa çevirme (idrâb)Veri bulunamadıHedef birim müstakil iki harfli bir edat olup üçüncü harf eklenmemiştir; dildeki işlevi sözün yönünü tashihe hasredilmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaMevcut cümlenin veya zihinde sabitlenmiş olan ilk durumun sınırları ve iç çerçevesi
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHarekete yön verme, dürtme, sevk etme ve dikkatleri başka bir hedefe çevirme
بلMevcut durumu içeriden sarsıp yönü başka bir hedefe sevk etmeZihnin sabitlendiği ilk kabule müdahale ederek sözü ve hükmü yeni bir istikamete çevirme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamFiziksel düzlemde katılığı ve kuruluğu gideren nem, ıslaklık ve rutubet anlamına gelir; edat olarak ise muhatabın zihnindeki donuk ve katı kabulü kırarak sözün yönünü tashihe çeviren bir işlev kazanmıştır
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairleri bu edatı önceki mısrada dile getirilen hüzün, tasvir veya kabulü aniden kesip («artık bunu bırak da asıl konuya gel» anlamında) intikâl veya ibtâl bildirmek üzere sıklıkla kullanmıştır; fiziksel kökte ise bir râcizin şu beytinde olduğu gibi devenin işkembesindeki ıslaklık manasında şahit getirilmiştir: وفارقتها بلة الأوابل
Erken Arapça kullanımErken Arap kelamında hem akrabalık bağlarının ıslatılıp canlı tutulması mecazında (بُلُّوا أرحامَكم ولو بالسَّلام) hem de münazaralarda karşı tarafın sözünü kesin bir dille reddedip hakikati ikame etme (idrâb) makamında kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Arapça بل edatı, Sami dil ailesinde olumsuzlama, sınırlandırma ve iptal işlevi gören arkaik köklerle yakın morfo-sentaktik ve semantik bağlar taşır. İbranicede bal (בַּל) ve Fenikecede bl biçimleri şiirsel ve arkaik metinlerde olumsuzluk edatı ("değil, asla, yok") olarak kullanılırken, Akadcada balu ("-sız, olmaksızın, hariç") edatı bir dışlama ve yoksunluk bildirir. Arapçada bu çekirdek, yalın bir olumsuzluk edatından öteye geçerek önceki hükmü hükümsüz kılma veya ondan yüz çevirip yeni bir önermeyi ikame etme (idrâb) dinamizmini yüklenmiştir. Böylece Sami dillerindeki kök olumsuzluk ve yoksunluk işlevi, Arapçada söz dizimsel bir dönüşüm ve düzeltme aracına evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبلل / بلDonukluğu ve kuruluğu gideren fiziksel temas veya akışkanlık manasından, sözün seyrini kesip düzelten idrâb edatına semantik sıçramaGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice bal (בַּל), Akadca baluBatı ve Doğu Sami kollarında olumsuzlama, istisna ve dışlama bildiren edatlarla ortak kökensel yapıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik olumsuzlama/yön değiştirme parçacıklarıDiğer Afro-Asyatik kollarda yer alan arkaik olumsuzluk ve düzeltme unsurlarıyla muhtemel morfolojik paralellikMuhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon ve Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بلAnlamlıİdrâb, tashih, intikâlÖnceki sözü hükümsüz kılma veya sözün yönünü yeni bir hakikate çevirme edatıKur'an'da geçer; hedef kök
لبAnlamlıÖz, akıl, kalb, bir yerde tutunup kalmaBir nesnenin veya varlığın en halis iç kısmı; kök düzeyinde akıl ve öz manasındadırKur'an'da kök fiil olarak geçmez, türevi isim olarak geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بلMerkezİdrâb ve tashihÖnceki hükmü tamamen iptal ederek veya ondan yüz çevirerek yerine asıl hakikati ikame ederİptal veya intikal yoluyla kesin düzeltme bildirir
لكنKomşuİstidrâkÖnceki hükmü tamamen yalanlamaz; doğabilecek yanlış anlamayı veya vehmi bertaraf etmek için kayıt koyarDüzeltmeden ziyade sınırlama ve istisna vurgusu taşır
امKomşuİnkıtâ ve istifhamÖnceki sözü kesip yeni bir soru veya hayret cümlesine geçiş sağlarHüküm tashihi değil zihni yeni bir sorgulamaya sevk etme amacı güder
كلاKomşuRed ve zecrMuhatabın sözünü veya eylemini doğrudan ve şiddetle reddedip meneder; edatın ardından idrâb gelebilirHüküm değiştirmekten çok caydırma ve engelleme makamındadır
نعمZıtTasdik ve icapÖnceki sözü, soruyu veya hükmü olduğu gibi onaylar ve kabul ederHükmü değiştirmeyip sabitleyen tam zıt işlevli kabul edatıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaبلİdrâb edatıÖnceki hükmü hükümsüz kılıp veya geride bırakıp yeni bir durumu ikame etmeKesin
LatinceImmo, quin immoBilakis, aksine, hattaÖnceki iddiayı tashih ederek daha güçlü bir karşı önerme sunar; kökün idrâb-ı ibtâlî işlevini tam karşılarGüçlü
İngilizceNay, rather, on the contraryHayır, bilakis, aksineYanlış kabulü reddedip doğrusunu öne sürme işlevini karşılar; intikâl inceliğini kısmen dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaVielmehr, sondernBilakis, bilhassa, aksineBir olumsuzlamanın ardından doğru olan alternatifi kurma mantığını yetkin şekilde taşırGüçlü
FransızcaMais plutôt, au contraireBilakis, aksineÖnceki ifadenin tashih edilerek zihnin doğru yöne sevk edilmesini ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بَلْİdrâb-ı ibtâlî (yalanlama ve iptal)Kafirlerin veya muhatapların bâtıl iddialarının kesin bir dille reddedilip doğrusunun bildirilmesi bağlamı (Bakara 2:88, Enbiyâ 21:63)
بَلْİdrâb-ı intikâlî (konu yükseltme ve intikal)Önceki ifadenin bütünüyle bâtıl olmasından ziyade, sözün daha mühim ve asıl dikkate değer bir hakikate taşınması bağlamı (Sâffât 37:37, Fecr 89:17)
بَلْİstidrâk ve tenbih (algı düzeltme)İnsanların nimet veya musibet karşısındaki yanlış yorumlarının tashih edilerek sorumluluklarının hatırlatılması bağlamı (Fecr 89:15-17)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAkidevi iddiaların reddi ve tevhidin ispatıMüşriklerin şefaat, şirk ve kader konusundaki bâtıl zanlarının iptal edilerek ilahi adaletin ikamesiBâtıl önermeyi kökünden çürüten kesin red ve tashih
Fıkıhİkrar ve akit teorisiHukuki beyanlarda bu edatın kullanımının önceki ikrarı geçersiz kılıp kılmayacağı ve rücû sayılıp sayılmayacağı tartışmasıİkrardan dönmenin hukuki geçerliliği ve sözün bağlayıcılığı
TefsirNazm ve belağat analiziAyetlerdeki geçişlerin iptal mi yoksa sadece daha üst bir delile intikal mi olduğu ayrımıAyetler arası mantıksal rabıtanın ve fesahat amacının tespiti
HadisRivayet metinlerindeki tashihlerNebevi irşadda ashaptan gelen eksik veya hatalı kabullerin derhal tashih edilmesiNebevi beyanda yanlış zannı hakikate dönüştürme vurgusu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve şirk çatışmasıEpistemik tashihİnsanların ürettiği sahte ilah ve aracı tasavvurlarını anında iptal edip aşkın hakikati bildirirKesin
İlmiYöntem ve mantıkHatalı hipotezi elemeYanlış önermeyi hükümsüz kılarak araştırmanın yönünü doğru veriye ve kanıta sevk ederGüçlü
SiyasiMeşruiyet ve otoriteİdeolojik reddiyeZalim veya müstekbir iktidarların sahte meşruiyet iddialarını yıkarak adalet ilkesini ikame ederGüçlü
İktisadiMülkiyet ve ahlakDeğer eksenini düzeltmeZenginliği keramete, yoksulluğu zillete yoran sapkın algıyı iptal edip infak ve emanet bilincini koyarKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMantıksal anahtarlama ve resetleme operatörüAlgoritmada önceki hatalı girdiyi veya sinyali sıfırlayarak sistemi doğru parametre üzerinden yeniden başlatan anahtar fonksiyonuGüçlü
Beşeri bilimlerParadigma değişimi ve bilişsel yeniden yapılandırmaBireyin veya toplumun zihnindeki yerleşik yanılsamayı yıkarak olguyu bütünüyle farklı ve doğru bir perspektiften kurma süreciGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEdatı yalnızca «fakat» veya «ama» gibi basit bir bağlaç sayarak önceki cümleyle sonraki cümle arasındaki radikal ontolojik ve mantıksal kırılmayı düzleştirmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bâtıl bir iddiayı sadece geçiştirmeyip temelinden yıkan (ibtâl) ve zihni zorunlu olarak ilahi hakikatin ufkuna yükselten (intikâl) kurucu bir idrâb mekanizması olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMüşriklerin ve inkarcıların hezeyanları ile vahyin cevabı arasındaki keskin ayrımın silikleşmesi; reddedilen bir tezin İslam'ın bir parçası gibi algılanması riski

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın polemik, ikna ve tashih yönteminin en temel dilsel omurgasıdır; beşeri yanılsamaların nerede bittiğini ve ilahi hakikatin nerede başladığını tayin eder
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müşriklerin Allah'a çocuk isnat etmelerini, peygambere şair demelerini ve dirilişi inkar etmelerini çürüten kelami ayetler ile ahlaki yanılgıları düzelten uyarılarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ayetlerde muhatapların nakledilen iddialarının Kur'an'ın kendi hükmü sanılmasını önler; bâtılın tam karşısına hakkı koyarak zihni tereddütten arındırır

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDonuk ve katı hali yumuşatıp akışkan kılan temas ve ıslaklık tabanından hareketle, sözün sabitlenmiş istikametini kıran müdahale.
  • Soyut anlamBir önermenin veya algının doğurduğu hükmü hükümsüz kılarak zihinsel yönelimi daha üstün, asıl ve doğru bir hedefe çevirme (idrâb).
  • Sistematik karşılıkEpistemik, itikadi ve ahlaki sistemlerde yanlış veriyi sıfırlayıp yerine sahici ve kurucu ilkeyi ikame eden tashih mekanizması.
  • LaTeX modeliH0→ ¬ ∅  ⟹  H1
  • LaTeX açıklamasıModelde H0 muhatabın zihnindeki ilk hatalı önermeyi veya zannı temsil eder. Olumsuzlama operatörü ¬ bu iddiayı iptal ederek ∅ ile hükümsüzlük durumuna taşır; ardından gelen gerektirme sembolü   ⟹   ise idrâb edatının zihni doğrudan H1 ile temsil edilen sahih hakikate ve yeni duruma sevk etmesini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب