ترب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ت-ر-ب8 sîga, 29 mücavir kök, 22 ayet, 18 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وَالتَّرَائِبِبعثتُرَابٌكفرأَتْرَابٌتربالتُّرَابِعمرنطفمَتْرَبَةٍخلقأَتْرَابًاخرجطفلزوجعلقسمي

KökSîga 8Ayet 22Sure 18Mücavir 29

▶ Ağı aç (3B)

ترب

ت - ر - ب

KÖK
  • 22 geçiş
  • 22 ayet
  • 8 sîga
  • 13 sözlük

Toprak demektir. “Teribe” göğüs veya kaburga kemiği demektir. Aynı zamanda yumak anlamına da gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Toprak demektir. “Teribe” göğüs veya kaburga kemiği demektir. Aynı zamanda yumak anlamına da gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.540 harf
باب التاء والراء والباء معهما ر ت ب، ت ر ب، ت ب ر، ب ت ر، ب ر ت مستعملات رتب: الرُّتُوبُ: الانِتصاب كما يُرتِبُ الصَّبيُّ الكَعْبَ إرتاباً، والمُصَلِّي يَرْتُبُ أي ينتَصِبُ. والرَّتَبُ: ما أشرَفَ من الأرض كالدَّرَج. ورَنَبَةً كقولِك: دَرَجَةٌ، ويجمع على رَتَب كما يقال: دَرَج سواء. والرَّتَبَةُ واحدةٌ من رَتَبات الدَّرَج. ورَتبْتُه ورَتَّبْتُه سواء. والمُرْتبةُ: المنزلة عند الملوك ونحوها.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR924 harf
التُرابُ فيه لُغاتٌ، تُرابٌ وتَوْرابٌ وتَوْرَبٌ وتَيْرَبٌ وتُرْبٌ وتُرْبَةٌ وتَرْباءُ وتَيْرابٌ وتِرْيَبٌ وتَريبٌ، وجمع التُرابِ أَتْرِبَةٌ وتِرْبانٌ. والتَرْباءُ: الأرضُ نَفْسُها. وتَرِبَ الشَيْءُ بالكسر: أصابه التُرابُ. ومنه تَرِبَ الرجل: افتَقَرَ، كأنَّهُ لَصِقَ بالترابِ. يقال: تَرِبَتْ يَداك! وهو على الدُعاءِ، أي لا أَصَبْتَ خيراً. وتَرَّبْتُ الشَيْءَ تَتْريباً فَتَتَرَّبَ، أي تَلَطَّخَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.523 harf
ت ر ب ترب ، تبر ، برت ، بتر ، رتب ، ربت : مستعملات . ترب : أبو عبيد عن الأصمعي : التُّرْتُبُ الأمرُ الثَّابتُ . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : التُّرْتُبُ بضم التاءَين العَبْدُ السوء ، وقال : والتُّرْتُبُ التُّراب أيضاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّيْرَبُ التراب وقال غيره يقال : بِفيهِ التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ والتَّرْباء والتَّوْراب . شمر عن ابن الأعرابي : بفية التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.715 harf
(باب التاء والراء وما يثلثهما) (ترز) التاء والراء والزاء كلمةٌ واحدة صحيحة. تَرِزَ الشّيءُ صَلُبَ. وكلُّ مستحكِمٍ تارز. والميِّت تارزٌ؛ لأنَّه قد يَبِسَ. قال: * كأنَّ الذي يُرمَى من الوحشِ تارِزُ([1]) * وقال امرؤ القيس -ويدلّ على أنّ التارز الصُّلب -: بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])ويقال أتْرَزَتِ المرأةُ حَبْلَها: فتلَتْه([3]) فتلاً شديداً.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.087 harf
- التراب معروف، قال تعالى: ﴿أئذا كنا ترابا﴾ [الرعد/5]، وقال تعالى: ﴿خلقكم من تراب﴾ [فاطر/11]، ﴿يا ليتني كنت ترابا﴾ [النبأ/40]. وترب: افتقر، كأنه لصق بالتراب، قال تعالى: ﴿أو مسكينا ذا متربة﴾ [البلد/16]، أي: ذا لصوق بالتراب لفقره. وأترب: استغنى، كأنه صار له المال بقدر التراب، والترباء: الأرض نفسها، والتيرب واحد التيارب، والتورب والتوراب: التراب، وريح تربة: تأتي بالتراب، ومنه قوله عليه السلام: (عليك
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR722 harf
ت ر ب أرض طيبة التربة‏.‏ ووطئت كل تربة في أرض العرب فوجدت تربة أطيب الترب وهي واد على مسيرة أربع ليال من الطائف ورأيت ناساً من أهلها وكان عندنا بمكة التربي المؤتى بعض مزاميـر آل داود‏.‏ وتـرب الكتـاب وأتربـه‏.‏ ولحـم تـرب‏:‏ عفـر بالتـراب‏.‏ وبـارح ترب‏:‏ يأتى بالسافياء‏.‏ وبينهما ما بين الجرباء والترباء وهما السماء والأرض‏.‏ ولأضربنه حتى بعض بالترباء‏.‏ ورأى أعرابـي عيونـاً ينظـر إلـى
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.677 harf
التُّرْبُ والتُّرابُ والتَّرْباءُ والتُّرَباءُ والتَّوْرَبُ والتَّيْرَبُ والتَّوْرابُ والتَّيْرابُ والتِّرْيَبُ والتَّرِيبُ، الأَخيرة عن كراع، كله واحد، وجَمْعُ التُّرابِ أَتْرِبةٌ وتِرْبانٌ، عن اللحياني. ولم يُسمع لسائر هذه اللغات بجمع، والطائفة من كل ذلك تُّرْبةٌ وتُرابةٌ.وبفيهِ التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ. الليث: التُّرْبُ والتُّرابُ واحد، إِلا أَنهم إِذا أَنَّثُوا قالوا التُّرْبة. يقال: أَرضٌ
Maddenin bağlantısı

التُّرْبُ والتُّرابُ والتَّرْباءُ والتُّرَباءُ والتَّوْرَبُ والتَّيْرَبُ والتَّوْرابُ والتَّيْرابُ والتِّرْيَبُ والتَّرِيبُ، الأَخيرة عن كراع، كله واحد، وجَمْعُ التُّرابِ أَتْرِبةٌ وتِرْبانٌ، عن اللحياني. ولم يُسمع لسائر هذه اللغات بجمع، والطائفة من كل ذلك تُّرْبةٌ وتُرابةٌ.وبفيهِ التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ. الليث: التُّرْبُ والتُّرابُ واحد، إِلا أَنهم إِذا أَنَّثُوا قالوا التُّرْبة. يقال: أَرضٌ طَيِّبةُ التُّرْبةِ أَي خِلْقةُ تُرابها، فإِذا عَنَيْتَ طاقةً واحدةً من التُّراب قلت: تُرابة، وتلك لا تُدْرَكُ بالنَّظَر دِقّةً، إِلا بالتَّوَهُّم. وفي الحديث: خَلَقَ اللّهُ التُّرْبةَ يوم السبت. يعني الأَرضَ. وخَلَق فيها الجِبالَ يوم الأَحَد وخلق الشجَر يوم الاثْنَيْنِ. الليث: التَّرْباءُ نَفْسُ التُّراب. يقال: لأَضْرِبَنَّه حتى يَعَضَّ بالتَّرْباءِ. والتَّرْباءُ: الأَرضُ نَفْسُها. وفي الحديث: احْثُوا في وُجُوهِ الـمَدَّاحِينَ التُّرابَ. قيل أَراد به الرَّدَّ والخَيْبةَ، كما يقال للطالِبِ الـمَرْدُودِ الخائِبِ: لم يَحْصُل في كَفّه غيرُ التُّراب. وقَريبٌ منه قولُه، صلى اللّه عليه وسلم: وللعاهر الحَجَرُ. وقيل أَراد به التُّرابَ خاصّةً، واستعمله الـمِقدادُ على ظاهره، وذلك أَنه كان عندَ عثمانَ، رضي اللّه عنهما، فجعل رجل يُثْني عليه، وجعل المِقْدادُ يَحْثُو في وجْهِه التُّرابَ، فقال له عثمانُ: ما تَفْعَلُ؟ فقال: سمعت رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلّم يقول: احْثُوا في وجُوه المدّاحِينَ التُّرابَ، وأَراد بالمدّاحين الذين اتَّخَذُوا مَدْحَ الناسِ عادةً وجعلوه بِضاعةً يَسْتَأْكِلُون به الـمَمْدُوحَ، فأَمـّا مَن مَدَح على الفِعل الحَسَنِ والأَمْرِ المحمود تَرغِيباً في أَمثالهِ وتَحْريضاً للناس على الاقْتداءِ به في أَشْباهِه، فليس بمَدّاح، وإِن كان قد صار مادحاً بما تكلم به من جَمِيلِ القَوْلِ. وقولُه في الحديث الآ خر: إِذا جاءَ مَن يَطْلُبُ ثَمَنَ الكلب فامْلأْ كَفَّه تُراباً. قال ابن الأَثير: يجوز حَمْلُه على الوجهينِ. وتُرْبةُ الإِنسان: رَمْسُه. وتُربةُ الأَرض: ظاهِرُها. وأَتْرَبَ الشيءَ: وَضَعَ عليه الترابَ، فَتَتَرَّبَ أَي تَلَطَّخَ بالتراب. وتَرَّبْتُه تَتْريباً، وتَرَّبْتُ الكتابَ تَتْريباً، وتَرَّبْتُ القِرْطاسَ فأَنا أُّتَرِّبهُ. وفي الحديث: أَتْرِبوا الكتابَ فإِنه أَنْجَحُ للحاجةِ. وتَتَرَّبَ: لَزِقَ به التراب. قال أَبو ذُؤَيْبٍ: فَصَرَعْنَه تحْتَ التُّرابِ، فَجَنْبُه * مُتَتَرِّبٌ، ولكلِّ جَنْبٍ مَضْجَعُ وتَتَرَّبَ فلان تَتْريباً إِذا تَلَوَّثَ بالترابِ. وتَرَبَتْ فلانةُ الإِهابَ لِتُصْلِحَه، وكذلك تَرَبْت السِّقاءَ. وقال ابن بُزُرْجَ: كلُّ ما يُصْلَحُ، فهو مَتْرُوبٌ، وكلُّ ما يُفْسَدُ، فهو مُتَرَّبٌ، مُشَدَّد. وأَرضٌ تَرْباءُ: ذاتُ تُرابٍ، وتَرْبَى. ومكانٌ تَرِبٌ: كثير التُّراب، وقد تَرِبَ تَرَباً. ورِيحٌ تَرِبٌ وتَرِبةٌ، على النَّسَب: تَسُوقُ التُّرابَ. ورِيحٌ تَرِبٌ وتَرِبةٌ: حَمَلت تُراباً. قال ذو الرمة: مَرًّا سَحابٌ ومَرًّا بارِحٌ تَرِبُ(1) (1 قوله «مراً سحاب إلخ» صدره: لا بل هو الشوق من دار تخوّنها) وقيل: تَرِبٌ: كثير التُّراب. وتَرِبَ الشيءُ. وريحٌ تَرِبةٌ: جاءَت بالتُّراب. وتَرِبَ الشيءُ، بالكسر: أَصابه التُّراب. وتَرِبَ الرَّجل: صارَ في يده التُّراب. وتَرِبَ تَرَباً: لَزِقَ بالتُّراب، وقيل: لَصِقَ بالتُّراب من الفَقْر. وفي حديث فاطمةَ بنتِ قَيْس، رضي اللّه عنها: وأَمـّا معاوِيةُ فَرجُلٌ تَرِبٌ لا مالَ له ، أَي فقيرٌ. وتَرِبَ تَرَباً ومَتْرَبةً: خَسِرَ وافْتَقَرَ فلَزِقَ بالتُّراب. وأَتْرَبَ: استَغْنَى وكَثُر مالُه، فصار كالتُّراب، هذا الأَعْرَفُ. وقيل: أَتْرَبَ قَلَّ مالُه. قال اللحياني قال بعضهم: التَّرِبُ الـمُحتاجُ ، وكلُّه من التُّراب. والـمُتْرِبُ: الغَنِيُّ إِما على السَّلْبِ، وإِما على أَن مالَه مِثْلُ التُّرابِ. والتَّتْرِيبُ: كَثْرةُ المالِ. والتَّتْرِيبُ: قِلةُ المالِ أَيضاً. ويقال: تَرِبَتْ يَداهُ، وهو على الدُعاءِ، أَي لا أَصابَ خيراً. وفي الدعاءِ: تُرْباً له وجَنْدَلاً، وهو من الجَواهِر التي أُجْرِيَتْ مُجْرَى الـمَصادِرِ المنصوبة على إِضمار الفِعْل غير المسْتَعْمَلِ إِظهارُه في الدُّعاءِ، كأَنه بدل من قولهم تَرِبَتْ يَداه وجَنْدَلَتْ. ومِن العرب مَن يرفعه، وفيه مع ذلك معنى النصب، كما أَنَّ في قولهم: رَحْمَةُ اللّهِ عليه، معنى رَحِمه اللّهُ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، قال: تُنْكَحُ المرأَةُ لمِيسَمِها ولمالِها ولِحَسَبِها فعليكَ بِذاتِ الدِّين تَرِبَتْ يَداكَ. قال أَبو عبيد: قوله تَرِبَتْ يداكَ، يقال للرجل، إِذا قلَّ مالُه: قد تَرِبَ أَي افْتَقَرَ، حتى لَصِقَ بالتُّرابِ. وفي التنزيل العزيز: أَو مِسْكِيناً ذا مَتْرَبَةٍ. قال: ويرَوْنَ، واللّه أَعلم أَنّ النبيّ، صلى اللّه عليه وسلم، لم يَتَعَمَّدِ الدُّعاءَ عليه بالفقرِ، ولكنها كلمة جارِيةٌ على أَلسُنِ العرب يقولونها، وهم لا يُريدون بها الدعاءَ على الـمُخاطَب ولا وُقوعَ الأَمر بها. وقيل: معناها للّه دَرُّكَ؛ وقيل: أَراد به الـمَثَلَ لِيَرى الـمَأْمورُ بذلك الجِدَّ، وأَنه إِن خالَفه فقد أَساءَ؛ وقيل: هو دُعاءٌ على الحقيقة، فإِنه قد قال لعائشة، رضي اللّه عنها: تَربَتْ يَمينُكِ، لأَنه رأَى الحاجة خيراً لها. قال: والأوّل الوجه. ويعضده قوله في حديث خُزَيْمَة، رضي اللّه عنه: أَنـْعِم صباحاً تَرِبَتْ يداكَ، فإِنَّ هذا دُعاءٌ له وتَرْغيبٌ في اسْتِعْماله ما تَقَدَّمَتِ الوَصِيَّةُ به. أَلا تراه قال: أَنْعِم صَباحاً، ثم عَقَّبه بتَرِبَتْ يَداكَ. وكثيراً تَرِدُ للعرب أَلفاظ ظاهرها الذَّمُّ وإِنما يُريدون بها الـمَدْحَ كقولهم: لا أَبَ لَكَ، ولا أُمَّ لَكَ، وهَوَتْ أُّمُّه، ولا أَرضَ لك، ونحوِ ذلك. وقال بعضُ الناس: إِنَّ قولهم تَرِبَتْ يداكَ يريد به اسْتَغْنَتْ يداكَ. قال: وهذا خطأٌ لا يجوز في الكلام، ولو كان كما قال لقال: أَتْرَبَتْ يداكَ. يقال أَتْرَبَ الرجلُ، فهو مُتْرِبٌ، إِذا كثر مالهُ، فإِذا أَرادوا الفَقْرَ قالوا: تَرِبَ يَتْرَبُ. ورجل تَرِبٌ: فقيرٌ. ورجل تَرِبٌ: لازِقٌ بالتُّراب من الحاجة ليس بينه وبين الأَرض شيءٌ. وفي حديث أَنس، رضي اللّه عنه: لم يكن رسولُ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، سَبَّاباً ولا فَحَّاشاً. كان يقولُ لأَحَدنا عند الـمُعاتَبةِ: تَرِبَ جَبِينُه. قيل: أَراد به دعاءً له بكثرة السجود. وأَما قوله لبعض أَصْحابه: تَرِبَ نَحْرُكَ، فقُتِل الرجُل شهيداً، فإِنه محمول على ظاهره. وقالوا: الترابُ لكَ، فرَفَعُوه، وإِن كان فيه معنى الدعاء، لأَنه اسم وليس بمصدر، وليس في كلِّ شيءٍ من الجَواهِر قيل هذا. وإِذ امتنع هذا في بعض المصادر. فلم يقولوا: السَّقْيُ لكَ، ولا الرَّعْيُ لك، كانت الأَسماء أَوْلى بذلك. وهذا النوعُ من الأَسماء، وإِن ارْتَفَعَ، فإِنَّ فيه معنى المنصوب. وحكى اللحياني: التُّرابَ للأَبْعَدِ. قال: فنصب كأَنه دعاء. والـمَتْرَبةُ: الـمَسْكَنةُ والفاقةُ. ومِسْكِينٌ ذُو مَتْرَبةٍ أَي لاصِقٌ بالتراب. وجمل تَرَبُوتٌ: ذَلُولٌ، فإِمَّا أَن يكون من التُّراب لذلَّتِه، وإِما أَن تكون التاء بدلاًمن الدال في دَرَبُوت من الدُّرْبةٍ ، وهو مذهب سيبويه، وهو مذكور في موضعه. قال ابن بري: الصواب ما قاله أَبو علي تَرَبُوتٍ أَنّ أَصله دَرَبُوتٌ من الدربة، فأَبدل من الدال تاء، كما أَبدلوا من التاء دالاً في قولهم دَوْلَجٌ وأَصله تَوْلَجٌ، ووزنه تَفْعَلٌ من وَلَجَ، والتَّوْلَجُ: الكِناسُ الذي يَلِجُ فيه الظبي وغيره من الوَحْش. وقال اللحياني: بَكْرٌ تَرَبُوتٌ: مُذَلَّلٌ، فَخصَّ به البَكْر، وكذلك ناقة تَرَبُوت. قال: وهي التي إِذا أُخِذَتْ بِمِشْفَرِها أَو بُهدْب عينها تَبِعَتْكَ. قال وقال الأَصمعي: كلُّ ذَلُولٍ من الأَرض وغيرها تَرَبُوتٌ، وكلُّ هذا من التُّراب، الذكَرُ والأُنثى فيه سواءٌ. «والتُّرْتُبُ: الأَمْرُ الثابتُ، بضم التاءين. والتُّرْتُبُ: العبدُ السُّوء(1)» (1 هذه العبارة من مادة «ترتب» ذكرت هنا خطأ في الطبعة الاولى.). وأَتْرَبَ الرجلُ إِذا مَلَك عبداً مُلِكَ ثلاث مَرَّات. والتَّرِباتُ: الأَنامِلُ، الواحدة تَرِبةٌ. والتَّرائبُ: مَوْضِعُ القِلادةِ من الصَّدْر، وقيل هو ما بين التَّرْقُوة إِلى الثَّنْدُوةِ؛ وقيل: التَّرائبُ عِظامُ الصدر؛ وقيل: ما وَلِيَ الّتَرْقُوَتَيْن منه؛ وقيل: ما بين الثديين والترقوتين. قال الأَغلب العِجْليّ: أَشْرَفَ ثَدْياها على التَّرِيبِ، * لَمْ يَعْدُوَا التَّفْلِيكَ في النُّتُوبِ والتِّفْلِيكُ: مِن فَلَّك الثَّدْيُ. والنُّتُوبُ: النُّهُودُ، وهو ارْتِفاعُه. وقيل: التَّرائبُ أَربعُ أَضلاعٍ من يَمْنةِ الصدر وأَربعٌ من يَسْرَتِه. وقوله عز وجل: خُلِقَ مِن ماءٍ دافِقٍ يَخْرُج من بينِ الصُّلْب والتَّرائبِ. قيل: التَّرائبُ: ما تقدَّم. وقال الفرَّاء: يعني صُلْبَ الرجلِ وتَرائبَ المرأَةِ. وقيل: التَّرائبُ اليَدانِ والرِّجْلانِ والعَيْنانِ، وقال: واحدتها تَرِيبةٌ. وقال أَهل اللغة أَجمعون: التَّرائبُ موضع القِلادةِ من الصَّدْرِ، وأَنشدوا: مُهَفْهَفةٌ بَيْضاءُ، غَيْرُ مُفاضةٍ، * تَرائِبُها مَصْقُولةٌ كالسَّجَنْجَلِ وقيل: التَّرِيبَتانِ الضِّلَعانِ اللَّتانِ تَلِيانِ التَّرْقُوَتَيْنِ، وأَنشد: ومِنْ ذَهَبٍ يَلُوحُ على تَرِيبٍ، * كَلَوْنِ العاجِ، ليس له غُضُونُ أَبو عبيد: الصَّدْرُ فيه النَّحْرُ، وهو موضِعُ القِلادةِ، واللَّبَّةُ: موضع النَّحْرِ، والثُّغْرةُ: ثُغْرَةُ النَّحْرِ، وهي الهَزْمةُ بين التَّرْقُوَتَيْنِ. وقال: والزَّعْفَرانُ، علَى تَرائِبِها، * شَرِقٌ به اللَّبَّاتُ والنَّحْرُ قال: والتَّرْقُوَتانِ: العَظْمانِ الـمُشْرِفانِ في أَعْلَى الصَّدْرِ مِن صَدْرِ رَأْسَيِ الـمَنْكِبَيْنِ إِلى طَرَفِ ثُغْرة النَّحْر، وباطِنُ التَّرْقُوَتَيْنِ الهَواء الذي في الجَوْفِ لو خُرِقَ، يقال لهما القَلْتانِ، وهما الحاقِنَتانِ أَيضاً، والذَّاقِنةُ طَرَفُ الحُلْقُوم. قال ابن الأَثير: وفي الحديث ذكر التَّرِيبةِ، وهي أَعْلَى صَدْرِ الإِنْسانِ تَحْتَ الذَّقَنِ، وجمعُها التَّرائبُ. وتَرِيبةُ البَعِير: مَنْخِرُه(2) (2 قوله «وتربية البعير منخره» كذا في المحكم مضبوطاً وفي شرح القاموس الطبع بالحاء المهملة بدل الخاء.). والتِّرابُ: أَصْلُ ذِراعِ الشاة، أُنثى، وبه فسر شمر قولَ عليّ، كرَّم اللّه وجهه: لَئِنْ وَلِيتُ بني أُمَيَّةَ لأَنْفُضَنَّهُمْ نَفْضَ القَصَّابِ التِّرابَ الوَذِمةَ. قال: وعنى بالقَصّابِ هنا السَّبُعَ، والتِّرابُ: أَصْلُ ذِراعِ الشاةِ، والسَّبُعُ إِذا أَخَذَ شاةً قَبَضَ على ذلك الـمَكانِ فَنَفَضَ الشَّاةَ. الأَزهريُّ: طَعامٌ تَرِبٌ إِذا تَلَوَّثَ بالتُّراب. قال: ومنه حديث عليّ، رضي اللّه عنه: نَفْضَ القَصَّاب الوِذامَ التَّرِبةَ. الأَزهري: التِّرابُ: التي سَقَطَتْ في التُّرابِ فَتَتَرَّبَتْ، فالقَصَّابُ يَنْفُضُها. ابن الأَثير: التِّرابُ جمع تَرْبٍ. تخفيفُ تَرِبٍ، يريد اللُّحُومَ التي تَعَفَّرَتْ بسُقُوطِها في التُّراب، والوَذِمةُ: الـمُنْقَطِعةُ الأَوْذامِ، وهي السُّيُورُ التي يُشَدُّ بها عُرى الدَّلْوِ. قال الأَصمعي: سأَلْتُ شُعبةَ(1) (1 قوله «قال الأصمعي سألت شعبة إلخ» ما هنا هو الذي في النهاية هنا والصحاح والمختار في مادة وذم والذي فيها من اللسان قلبها فالسائل فيها مسؤول.) عن هذا الحَرْفِ، فقال: ليس هو هكذا انما هو نَفْضُ القَصَّابِ الوِذامَ التَّرِبةَ، وهي التي قد سَقَطَتْ في التُّرابِ، وقيل الكُرُوشُ كُلُّها تُسَمَّى تَرِبةً لأَنها يَحْصُلُ فيها الترابُ مِنَ الـمَرْتَعِ؛ والوَذِمةُ: التي أُخْمِلَ باطِنُها، والكُرُوشُ وَذِمةٌ لأَنها مُخْمَلَةٌ، ويقال لِخَمْلِها الوَذَمُ. ومعنى الحديث: لئن وَلِيتُهم لأُطَهِّرَنَّهم من الدَّنَسِ ولأُطَيِّبَنَّهُم بعد الخُبْثِ. والتِّرْبُ: اللِّدةُ والسِّنُّ. يقال: هذه تِرْبُ هذه أَي لِدَتُها. وقيل: تِرْبُ الرَّجُل الذي وُلِدَ معَه، وأَكثر ما يكون ذلك في الـمُؤَنَّثِ، يقال: هي تِرْبُها وهُما تِرْبان والجمع أَتْرابٌ. وتارَبَتْها: صارت تِرْبَها. قال كثير عزة: تُتارِبُ بِيضاً، إِذا اسْتَلْعَبَتْ، * كأُدْم الظّباءِ تَرِفُّ الكَباثا وقوله تعالى: عُرُباً أَتْرَاباً. فسَّره ثعلب، فقال: الأَتْرابُ هُنا الأَمْثالُ، وهو حَسَنٌ إذْ ليست هُناك وِلادةٌ. والتَّرَبَةُ والتَّرِبةُ والتَّرْباء: نَبْتٌ سُهْلِيٌّ مُفَرَّضُ الوَرَقِ، وقيل: هي شَجرة شاكةٌ، وثمرتها كأَنها بُسْرَة مُعَلَّقةٌ، مَنْبِتُها السَّهْلُ والحَزْنُ وتِهامةُ. وقال أَبو حنيفة: التَّرِبةُ خَضْراءُ تَسْلَحُ عنها الإِبلُ. التهذيب في ترجمة رتب: الرَّتْباءُ الناقةُ الـمُنْتَصِبةُ في سَيْرِها، والتَّرْباء الناقةُ الـمُنْدَفِنةُ. قال ابن الأَثير في حديث عمر، رضي اللّه عنه، ذِكر تُرَبةَ، مثال هُمَزَة، وهو بضم التاء وفتح الراء، وادٍ قُرْبَ مكة على يَوْمين منها. وتُرَبةُ: وادٍ من أَوْدية اليمن. وتُربَةُ والتُّرَبَة والتُّرْباء وتُرْبانُ وأَتارِبُ: مواضع. ويَتْرَبُ، بفتح الراء: مَوْضعٌ قَريبٌ من اليمامة. قال الأَشجعي: وعَدْتَ، وكان الخُلْفُ منكَ سَجِيَّةً، * مواعِيدَ عُرقُوبٍ أخاهُ بِيَتْرَبِ قال هكذا رواه أَبو عبيدة بَيَتْرَبِ وأَنكر بيَثْرِبِ، وقال: عُرقُوبٌ من العَمالِيقِ، ويَتْرَبُ من بِلادِهم ولم تَسْكُن العمالِيقُ يَثْرِبَ. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها: كُنَّا بِتُرْبانَ. قال ابن الأَثير: هو موضع كثير المياه بينه وبين المدينة نحو خمسة فَراسِخَ. وتُرْبةُ: موضع(2) (2 قوله «وتربة موضع إلخ» هو فيما رأيناه من المحكم مضبوط بضم فسكون كما ترى والذي في معجم ياقوت بضم ففتح ثم أورد المثل.) من بِلادِ بني عامرِ بن مالك، ومن أَمثالهم: عَرَفَ بَطْنِي بَطْنَ تُرْبةَ، يُضْرَب للرجل يصير إِلى الامرِ الجَليِّ بعد الأَمرِ الـمُلْتَبِس؛ والـمَثَلُ لعامر بن مالك أَبي البراء. والتُّرْبِيَّة: حِنْطة حَمْراء، وسُنْبلها أَيضاً أَحمرُ ناصِعُ الحُمرة، وهي رَقِيقة تَنْتَشِر مع أَدْنَى بَرْد أَو ريح، حكاه أَبو حنيفة.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR726 harf
* ت ر ب * * التُّرَابُ * و * التَّوْرَابُ * و * التَّوْرَبُ * و * التَّيْرَبُ * و * التَّيْرَابُ * و * التَّرْباءُ * بفتح التاء و * التُّرْبُ * و * التَّرْبَةُ * بضم التاء فيهما كله بمعنى وجمع التراب * أَتْرِبةٌ * و * تِرْبانٌ * بكسر التاء و * تَرِبَ * الشيء أصابه التراب وبابه طرب ومنه ترب الرجل أي افتقر كأنه لصق بالتراب و * تَرِبَتْ يَدَاهُ * دعاء عليه أي لا أصاب خيرا و * تَرَّبَهُ تتريباً
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.757 harf
الترب والتراب والتربة بالضم في الثلاثة، وإنما أغفل عن الضبط للشهرة والترباء كنفساء والتيرب كصيقل والتيراب بزيادة الألف، وتقدم الراء على الياء فيقال ترياب والتورب كجوهر والتوراب بزيادة الألف والتريب كعثير، وقول شيخنا كمريم في غير محله، أو هو لغة فيه وقيل بكسر الياء وفتحها والتريب كأمير، الأخير عن كراع م وكلها مستعمل في كلام العرب، ذكرها القزاز في الجامع والإمام علم الدين السخاوي في سفر السعادة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.341 harf
تَرِبَ 1 تَرِبَ أراب أربى راب رب ربا ربى ترب تربة , (S, M, K,) aor. تَرَبَ , (K,) inf. n. تَرَبٌ, (M,) It (a thing) became dusted, or dusty; dust lighted upon it: (S, TA:) it (a place, M,) had much dust, or earth; abounded with dust, or earth. (M, K, TA.) ― -b2- He (a man, M) had dust, or earth, in his hand. (M, K.) ― -b3- Also, (T, S, M, &c.,) inf. n. as above, (M,) He clave to the dust, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.296 harf
تَرِبَ تَرِبَ A ( n. ac. تَرَب 4 , مَتْرَب 17 ), a. Clave to the earth, the dust. b. Became dusty. c. Suffered loss, became poor. d. Became possessed of much land. تَرَّبَ تَرَّبَ II , a. Covered with earth, dust. b. Threw down. c. Became poor. d. Became rich. e. Turned to dust. تَاْرَبَ تَاْرَبَ III , a. Matched; was associated with. أَتْرَبَ أَتْرَبَ IV , a. Sprinkled
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR43.492 harf
ترب تَرِبَ - يَتْرَبُ - تُراب - تَرائِب تَرِبَ - يَتْرَبُ + الكائن: يكون من تراب، أو يتغطى بالتراب: تكسوه وتتشكل عليه طبقة رقيقة من الهباء والتراب الناعم الدقيق مَتْرَبَة: على وزن " مـَفـْعـَلـَة" مصدر ميمي من " تَرِبَ - يَتْرَبُ ": الكسوة والتغطية بالتراب ﴿أو مسكينا ذا متربة﴾: أو مسكيناً ذا كسوة وتغطية بالتراب: أي صار على التراب من الفقر:
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler29 mücavir (135 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نطف

    4 ortak ayet · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır

  2. خلق

    7 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  3. موت

    6 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  4. طفل

    2 ortak ayet · Yeni doğan çocuktur

  5. بعث

    4 ortak ayet · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir

  6. عظم

    5 ortak ayet · Büyük

  7. علق

    2 ortak ayet · Sülük demektir

  8. كون

    12 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  9. خرج

    5 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  10. عمر

    2 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir

  11. أجل

    2 ortak ayet · İcl havuz demektir

  12. سمي

    2 ortak ayet · Ad verilen

Geçtiği ayetler(22)

  1. وَإِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَئِذَا كُنَّا تُرَابًا أَئِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ …

    ToprakŞaşacaksan, onların: Biz, toprak olunca yeniden mi yaratılacağız? demelerine şaşmak gerekir. İşte onlar; Rabblarını inkar edenlerdir. İşte onlar; boyunlarına demir halkalar vurulanlardır. Ve işte onlar; cehennemliklerdir, orada temelli kalacaklardır.

  2. أَيَعِدُكُمْ أَنَّكُمْ إِذَا مِتُّمْ وَكُنْتُمْ تُرَابًا وَعِظَامًا أَنَّكُمْ مُخْرَجُونَ

    ToprakÖldüğünüz ve bir toprak, bir kemik olduğunuz zaman tekrar dirilmenizi mi vaad ediyor?

  3. قَالُوا أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

    ToprakOnlar demişlerdi ki: Ölüp de toprak ve kemik yığını olduğumuzda mı, gerçekten biz mi diriltileceğiz?

  4. وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَئِذَا كُنَّا تُرَابًا وَآبَاؤُنَا أَئِنَّا لَمُخْرَجُونَ

    ToprakKüfredenler dediler ki: Biz ve babalarımız birer toprak olduktan sonra mı, doğrusu biz tekrar mı çıkarılacağız?

  5. أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

    ToprakÖldüğümüzde, toprak ve kemik olduğumuzda mı, biz mi, diriltileceğiz?

  6. أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَدِينُونَ

    ToprakÖldüğümüz, toprak ve bir yığın kemik olduğumuz zaman mı, biz mi ceza göreceğiz?

  7. أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا ذَلِكَ رَجْعٌ بَعِيدٌ

    ToprakÖldüğümüz ve toprak olduğumuz zaman mı? Bu, uzak bir dönüştür.

  8. وَكَانُوا يَقُولُونَ أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

    ToprakVe derlerdi ki: Öldüğümüzde, toprak ve kemik yığını olduğumuzda mı, gerçekten biz mi yeniden diriltileceğiz?

  9. إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَالَيْتَنِي كُنْتُ تُرَابًا

    ToprakBiz, sizi yakın bir azabla uyardık. O gün; kişi elleriyle sunduğuna bakacak. Ve kafir: Keşki ben, toprak olsaydım, diyecektir.

Sîga sayfası: وَالتَّرَائِبِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökترب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطين, حمأ, صلصل, ثرى
Zıt Kökسما
Çekirdek Özet 1İnce, ufalanmış, tabaka oluşturan zemin tozu ve toprağı; simetri, denklik ve yatay hizada birbiriyle eşleşme
Çekirdek Özet 2İnsanın biyolojik ve ontolojik başlangıç zemini, ölümle geri dönülen en temel tabaka ve aynı yaş/hizadaki denklik
Çekirdek Özet 3Varoluşsal tevazu, asgari varoluş eşiği ve dikey hiyerarşiyi sıfırlayan mutlak yatay eşitlik ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir jeolojik materyale indirgeyip ontolojik başlangıç-dönüş eksenini ve «denklik/hizalanma» (أتراب ve ترائب) anlam boyutunu kopuk addetmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ترZayıflık, gevşeme, ayrılma veya geride bırakılma temelinde bir durumdan diğerine akış veya çözülme hissi taşıyan hareket; bu hareket ترك kökünde bir şeyi ardında bırakıp ayrılma, ترف kökünde ise gevşeyip bolluk ve refah içinde yumuşama biçiminde somutlaşırبİçe doğru kapanma, barınma ve zemin bulma imgesi eklenerek çözülen ve ufalanan nesnenin zemin düzeyinde durağan, homojen ve yapışık bir tabakaya dönüşmesi sağlanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تİşaret, sınır ve antlaşma çizgisi; varlığın belirlendiği nihai sınırOluşumun ve dönüşümün sınır çizgisi, bir başlangıç ve bitiş haddi
رİnsan başı; başlangıç, üst ve yönelme hareketiBaşın veya yönün varoluşsal olarak yöneldiği asal kaynak veya en üstten aşağı iniş noktası
بÇadır, ev, iç zemin; barınma ve içine alma mahalliKapsayan, içine alan, temas edilen ve en dipte sığınılan yer
تربBelirlenmiş sınırın (ت), baştan/köken noktadan (ر) gelip zeminde toplanarak içte barınması (ب)Göksel veya dikey formun ufalanıp yatay zemine dökülmesi, insanın hem varoluşsal sınırını hem de içine dönüp barınacağı nihai yatağı oluşturan tabaka

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYeryüzünün en ince, ufalanmış ve havada savrulabilen kuru toz tabakası; fakirlikten toprağa yapışma (تَرِبَ) veya zenginlikten toprak kadar çok mala erme (أَتْرَبَ); göğüs kafesinde karşılıklı simetrik dizilen kaburga kemikleri (تَرِيبَة)
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays veya erken dönem bedevi şairlerinin metinlerinde sevgilinin göğüs yapısını ve kaburga simetrisini tasvir eden beyitlerde yer alır; İbn Fâris’in naklettiği şahitte göğüslerin kaburga hizasındaki simetrik yükselişi şu mısra ile kaydedilmiştir: أشْرَفَ ثَدْيَاها على التَّريبِ
Erken Arapça kullanımKurak rüzgârın savurduğu toz için ريحٌ تَرِبَةٌ denmesi; erken rivayetlerde toprağa yapışacak derecede muhtaç kalan kimse için kullanılan تَرِبَتْ يَدَاكَ deyimi ve Hz. Ali’nin kasabın tozlanan eti temizlemesine teşbih ettiği sözü: لئنْ وَلِيتُ بني أُميّة لأَنْفُضَنَّهُم نفضَ القَصّابِ الوِزامَ التَّرِبةَ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça ترب kökü, Sami dillerinde yeryüzü tozu, gevşek toprak ve zemin parçacığı semantiğini taşıyan köklerle fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik sergiler. İbranicede gevşek toprak, kuru toz ve ufalanmış materyal için kullanılan ʿāpār veya toza bulanma fiilleriyle kavramsal olarak örtüşmekle birlikte, doğrudan /t-r-b/ konsonant dizilimi Arapça ve Güney Sami dillerinde belirgin bir leksikal bağımsızlık kazanmıştır. Akatçada toprağı, tozu ve yeraltı âlemini niteleyen eperu kökünün taşıdığı «varlığın en alt/asgari maddesi» katmanı, Arapçada ترب kökünde sesleşir. Kökün dikkat çeken diğer anlam katmanı olan «denklik, eşlik, simetri» (أتراب ve تريبة) olgusu, toprağın her şeyi aynı düzlemde eşitleyen, pürüzleri örterek tek bir ufki hizada buluşturan fiziksel yapısıyla semantik bir matris oluşturur. Klasik dilcilerin iki ayrı asıl (aslü’t-turâb ve aslü’t-tesâvî) olarak gördüğü bu iki hat, erken Sami algısında yatay düzlemde türdeşlik ve eş-hizalanma fikrinde birleşir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönİnce toprak ile karşılıklı denklik (tesâvî) arasındaki semantik bağZemin toprağının düzleştirici ve eşitleyici vasfı, yaşça ve boyca denk olanlara (أتراب) ve karşılıklı simetrik dizilen göğüs kemiklerine (ترائب) ad olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça sahasında leksikalleşmiş zemin ve toz kavramıKuzeybatı Sami dillerindeki toz/toprak kavramlarının kavramsal izomorfizmi; Arapçada /t-r-b/ diziliminin karakteristik kökleşmesiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda zemin, tortu ve ufalanma göstergeleriUfalanmış toz ve tabaka formundaki yeryüzü örtüsüyle ilgili köklerle tipolojik paralellikMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
تربAnlamlıToprak, toz, yatay denklikKuru zemin tozu; göğüs kemiği; yaşıt ve denk olma durumuHedef kök; Kur'an'da geçer
تبرAnlamlıKırmak, helak etmek, ufalamakBir yapıyı kırarak toza ve parçalara dönüştürmek; külçe altın/madenKur'an'da geçer; ufalanma ilişkisi
رتبAnlamlıSabit olmak, dizilmek, dereceBir şeyin yerli yerinde durması, mertebelerin ve sıranın belirlenmesiKur'an'da geçmez; dizilim ve nizam bağı
ربتAnlamlıIslah etmek, büyütmek, terbiye etmekÇocuğu veya canlıyı özenle besleyip yetiştirmekKur'an'da geçmez; nadir kullanım
بترAnlamlıKesmek, kökünü kazımakBir şeyi devamı gelmeyecek şekilde arkasından koparıp ayırmakKur'an'da geçer; zeminle bağı koparma
برتAnlamlıKılavuz, hüccet, baltaYolu açan keskin alet veya yolu bilen rehberKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'mel

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
تربMerkezKuru zemin tozu ve eş düzeylikUfalanmış, ince, kuru, başlangıç ve dönüş mahalli olan toz zeminİnsanın ilk ve son biyolojik maddesi
طينKomşuSu ile karışmış toprakToprağın su ile yoğrulup kıvam ve şekil alma kabiliyeti kazanmış haliÇamur evresi; şekillenme kabiliyeti taşır
حمأKomşuKokuşmuş, siyah balçıkSu ve toprağın uzun süre bekleyip mayalanmasıyla oluşan organik tortuDeğişime uğramış, kokulu balçık evresi
صلصلKomşuKurumuş, çınlayan balçıkÇamurun fırınlanmış veya kuruyup ses çıkaracak sertliğe ulaşmış evresiPişmiş seramik benzeri sert katman
ثرىKomşuIslak ve nemli toprakZemin toprağının su ile nemlenip henüz çamurlaşmadığı yumuşak durumuNemli alt tabaka; verimlilik ve yumuşaklık
سماZıtYükseklik, gök, dikey yücelikDikey eksende yukarıda olma, fiziksel ve ontolojik yücelikترب kökünün temsil ettiği en alt yatay zeminin tam zıddı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaتربToprak, toz, yaşıt, denklikKuru zemin örtüsü, varoluşsal başlangıç ve eşitlik zeminiKesin
LatinceHumus, pulvis, aequalisToprak, zemin tozu, eşit/akranHumus organik zemin katmanını, pulvis ince tozu verir; aequalis ise أتراب boyutundaki denkliği karşılarGüçlü
İngilizceDust, soil, peer, coevalKuru toprak, toz, denk, akranDust ufalanmış tozu, soil toprağı karşılar; peer ve coeval kavramları ise kökün yaş ve statü denkliği yönünü taşırGüçlü
AlmancaStaub, Erde, GleichaltrigeToz, toprak, akran/yaşıtStaub kuru partikülleri, Erde fiziki zemini, Gleichaltrige ise yaş ve simetri denkliğini karşılarGüçlü
FransızcaPoussière, terre, pairToz, toprak, eş/akranPoussière uçuşan zemin tozunu, pair ise aralarında hiyerarşi bulunmayan denkliği nitelerGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تُرَاب / تُرَابًاİnsanın ilk yaratılış maddesiBiyolojik varlığın başlangıcı ve ontolojik asgari temel (Âl-i İmrân 3:59, Hac 22:5, Rûm 30:20)
تُرَاب / تُرَابًاÖlüm sonrası çürüme ve dağılmaBedensel formun bozulup aslına dönmesi, diriliş inkârcılarının argümanı (Ra'd 13:5, Mü'minûn 23:82, Neml 27:67)
تُرَابًاVaroluşsal pişmanlık ve silinme arzusuKıyamet gününde cezanın dehşetinden ötürü hiç var olmamış veya cansız madde olarak kalmış olma temennisi (Nebe 78:40)
أَتْرَاب / أَتْرَابًاCennette tam yaş ve estetik denklikCennet ehlinin eşlerinin birbirine denk, aynı yaşta, pürüzsüz ve hiyerarşisiz uyumu (Sâd 38:52, Vâkıa 56:37, Nebe 78:33)
مَتْرَبَةAşırı sefalet ve toprağa yapışmaYokluktan dolayı başını sokacak yeri olmayıp toprak üstünde kalan yoksulun hali (Beled 90:16)
التَّرَائِبGöğüs/kaburga kemikleri simetrisiİnsanın yaratılış sıvısının atıldığı gövde ekseni, omurga ile göğüs kafesi arasındaki anatomik bölge (Târık 86:7)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBa's (yeniden diriliş) ve insanın ontolojisiÇürüyüp toza dönüşen bedenin aynı parçalarla mı yoksa benzeriyle mi iade edileceği (iâdetü'l-ma'dûm)Asli cevher ve beden atomlarının indirgendiği en alt seviye
FıkıhTeyemmüm ve taharet hükümleriSu bulunmadığında kullanılan temiz zemin toprağının (saîd/turâb) niteliği ve necisliği giderici özelliğiHükmi temizlik vasıtası olan temiz yer tozu
TefsirAhiret tasvirleri ve yaratılış safhalarıİnsanın nütfe öncesi evresi olan turâb ile cennetteki eşlerin vasfı olan etrâb arasındaki estetik/varoluşsal bağBiyolojik köken ile cennetteki kusursuz denklik arasındaki anlam köprüsü
HadisAhlak, zühd ve tevazu metaforlarıDünyevi kibrin kırılması, evlilikte dindarlık tercihi (تربت يداك) ve insanın topraktan yaratılıp eşit olduğu vurgusuTevazu, dünyevi sıfırlanma ve beşeri eşitlik zemini

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniOntolojik köken ve akıbet bilinciTevazu ve mutlak dönüş eşiğiKibri sıfırlamak ve ölümü hatırlatmakİnsanın asgari yaratılış maddesi olarak her türlü ilahi iddiayı ve kibri kökten çürütürKesin
İlmiMaddenin döngüsü ve jeobiyolojik tabakaİnorganik elementler deposuCanlılığın kimyasal hammaddesi olmakBiyosferdeki elementlerin canlı bedene girip tekrar ayrıştığı temel inorganik havuzdurGüçlü
SiyasiHiyerarşisiz eşitlik ve tebaa denkleşmesiYatay vatandaşlık ve ortak paydaSınıf tahakkümünü gayrimeşru kılmakHerkesin topraktan geldiği ilkesi dikey aristokratik üstünlük iddialarını geçersiz kılarGüçlü
İktisadiSefalet sınırı ve mülkiyetin sıfır noktasıAsgari geçim eşiği (metrabe)Sosyal dayanışmayı tetiklemekBireyin toprağa yapışacak kadar yoksullaşması sistemin müdahale etmesi gereken acil taban sınırıdırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropik taban düzeyi ve potansiyel enerjinin sıfır referans noktasıKarmaşık organize yapıların çözülerek ulaştığı en düşük serbest enerji ve maksimum düzensizlik hali; yerçekimi potansiyelinde zemin referansı (h=0)Güçlü
Beşeri bilimlerMutlak eşitlikçilik (egalitarianism) ve asgari tabanToplumsal sınıfların, dikey ayrıcalıkların ve unvanların ilga edildiği, bireylerin akran (etrâb) olarak eşitlendiği taban düzlemGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece tarımsal veya jeolojik bir toprak parçası sayarak onun ontolojik denklik, simetri ve sıfır noktası işlevini göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamترب kökü yalnızca cansız maddeyi değil; insanın başlangıç kodunu, ölümle indirgendiği seviyeyi, sefaletin dip noktasını ve cennetteki hiyerarşisiz estetik denkliği kuşatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCennetteki «etrâb» vasfını salt bedensel bir yaş benzerliğine indirgemek; yaratılış ayetlerindeki «turâb» vurgusunu ise biyolojik tekâmülden kopuk mekanik bir materyalizm olarak yorumlamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunda kibrin kırıldığı en temel ontolojik eşiktir; insan göğe ait bir iddiayla değil, yerin en mütevazı ve parçalanmış unsuru olan toprakla tanımlanır ve eşitlenir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış safhalarını bildiren ayetlerde (Hac 22:5), ba's ve diriliş münazaralarında (Ra'd 13:5), cennet ehlinin vasıflarında (Nebe 78:33) ve infak ahlakının anlatıldığı ayetlerde (Beled 90:16)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın soy, ırk veya kasta dayalı üstünlük iddialarını köken ortaklığıyla yıkar; ölümün yok oluş değil, biyolojik bir dekompozisyon ve yeniden toparlanma eşiği olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYeryüzünün kuru, ufalanmış, tabaka oluşturan en ince toz katmanı; karşılıklı dizilen kaburga kemikleri ve aynı yaşta olanların oluşturduğu pürüzsüz yatay hiza.
  • Soyut anlamDikey karmaşıklığın ve hiyerarşinin sıfırlandığı, varlığın asgari düzeyde türdeşleştiği ve tüm unsurların yatay bir denklik düzleminde buluştuğu ontolojik referans eşiği.
  • Sistematik karşılıkCanlılığın inorganik başlangıç havuzu, ölüm sonrası geri dönülen temel entropik zemin, toplumsal adalette dip eşik (metrabe) ve cennet estetiğinde kusursuz simetrik denklik (etra^b).
  • LaTeX modeliS0=lim⁡t→∞∑i=1n(Φi(t)−Δi)  ⟹  ∀i,j:Hi=Hj=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Φi(t), i nolu bireyin veya kompleks formun zaman içindeki dinamik ve dikey varoluşsal durumunu; Δi çözülme ve biyolojik dekompozisyon sürecini temsil eder. Süreç nihai sınırına vardığında (t→∞), bütün karmaşık yapılar temel zemin durumu olan S0'a indirgenir. Bu taban düzeyinde, her bir unsurun hiyerarşik veya dikey potansiyel yüksekliği sıfırlanarak (Hi=Hj=0) tam bir yatay denklik ve eşitlik düzlemi (etra^b) hâsıl olur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ت