جدل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-د-ل19 sîga, 43 mücavir kök, 27 ayet, 16 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قلبيُجَادِلُونَكَصرفجَادَلْتَنَاشطنتُجَادِلْجدلدحضسميتُجَادِلُواتُجَادِلُكَغيرفسقيُجَادِلُأنسسلطأييسمع

KökSîga 19Ayet 27Sure 16Mücavir 43

▶ Ağı aç (3B)

جدل

ج - د - ل

KÖK
  • 29 geçiş
  • 27 ayet
  • 19 sîga
  • 13 sözlük

Cedle havan tokmağı demektir. “Cedvel” su kanalı demektir. Değişik taraflara kol verilerek bölüşüm yapılır. Bir konunun değişik tarafa çekilerek tartışılmasına “cidal” denmektedir. “Cihad” bir işi başarmak için birleştirmeye çalışılır, “cidal”de ise dağıtmaya çalışılır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cedle havan tokmağı demektir. “Cedvel” su kanalı demektir. Değişik taraflara kol verilerek bölüşüm yapılır. Bir konunun değişik tarafa çekilerek tartışılmasına “cidal” denmektedir. “Cihad” bir işi başarmak için birleştirmeye çalışılır, “cidal”de ise dağıtmaya çalışılır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.545 harf
باب الجيم والدال واللام معهما ج د ل، د ج ل، د ل ج، ج ل د مستعملات جدل: رجل جَدلٌ مجِدالٌ أي خصمٌ مِخصام، والفعلُ جادَل يُجادَله مُجادَلةً. وجَدَلتُه جدلاً، مجزومٌ، فاتجَدَلَ صريعاً، وأكثر ما يقال: جَدَّلته تجديلاً أي صَرَ عتُه، ويقال للذَّكَرِ العَرِدِ: أنه لجدرٌ جَدِلٌ. وجُدُول الإنسان: قصب اليدين والرَّجلين. وإنسانُ مَجدول الخلق أي لطيف القصب. وجَديلُ: النّاقةِ: زمامُها إذا كان مَجدُول
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.082 harf
الجَدْلُ: العضوُ، والجمع الجُدول. والأَجْدَلُ: الصقرُ. والمِجْدَلُ: القَصْر. قال الأعشى: في مِجْدَلٍ شُيِّدَ بُنْيانُـه يَزِلُّ عنه ظُفُرُ الطائِر والجِدالُ: البلَحُ إذا اخضرّ! واستدار قبل أن يشتدّ، بلُغَةِ أهلِ نجد، الواحدة جَدالَةٌ. والجَدالَةُ: الأرضُ. يقال: طعنه فَجدَّلَهُ، أي رماه بالأرض، فانْجَدَلَ، أي سقط. وجادَلَهُ، أي خاصمه، مُجادَلةً وجِدالاً؛ والاسم الجَدَلُ، وهو شدّة الخصومة.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.122 harf
باب الجيم والدال مع اللام جدل ، جلد ، دجل ، دلج : مستعملة . جدل : الجَدْلُ : شِدَةُ الفَتْلِ . يقال : إنه لَحَسنُ الأَرْمِ وَحَسَنُ الجَدْل إذا كان حَسَنَ أسر الخَلْق . وجَدَلْتُ الحَبْلَ جَدْلاً إذا شَدَدتَ فتله ، ومنه قيل لِزِمَامِ الناقة : الجَدِيل . ( أبو عبيد ) : الجَدْلاَءُ والمَجْدُولةُ من الدروع : نحو الموضونة ، وهي المنسُوجةُ . قال الحطيئة : جَدلاءَ مُحْكَمَةٍ من نَسجِ سلاَّمِ قال الليث
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.664 harf
(باب الجيم والدال وما يثلثهما) (جدر) الجيم والدال والراء أصلان، فالأوّل الجِدار، وهو الحائط وجمعه جُدُر وجُدْران. والجَدرُ أصل الحائط. وفي الحديث: "اسْقِ يا زُبيرُ ودَعِ الماء يرجع إلى الجَدْر([1])". وقال ابن دريد: الجَدَرَةُ حيٌّ من الأزْدِ([2]) بنوا جدار الكعبة. ومنه الجَديرة، شيءٌ يُجعَل للغنم كالحظيرة. وجَدَر: قرية. قال: ألا يا اصْبَحينا فَيْهَجاً جَدَرِيَّةً *** بماءِ سحابٍ يَسْبِقُ الحقَّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR931 harf
- الجدال: المفاوضة على سبيل المنازعة والمغالبة، وأصله من: جدلت الحبل، أي: أحكمت فتله ومنه: الجديل (الجديل والجدالة: الأرض. راجع: المحكم 1/179)، وجدلت البناء: أحكمته، ودرع مجدولة، والأجدل: الصقر المحكم البنية. والمجدل: القصر المحكم البناء، ومنه: الجدال، فكأن المتجادلين يفتل كل واحد الآخر عن رأيه. وقيل: الأصل في الجدال: الصراع وإسقاط الإنسان صاحبه على الجدالة، وهي الأرض الصلبة. قال الله تعالى:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR825 harf
ج د ل جدل الحبل‏:‏ فتله وزمام مجدوزل وهو الجديل‏.‏ تقول‏:‏ كأن في الجديل إحدى بنات جديل‏.‏ وطعنه فجدله‏:‏ ألقاه على الجدالة وهي الأرض‏.‏ قال‏:‏ قد أركب الآلة بعد الآلة وأترك العاجز بالجدالـة وتقـول‏:‏ إن وقفن فمجادل وإن مررن فأجادل‏:‏ إن وقفن فقصور وإن مررن فصقور‏.‏ قال الأعشى‏:‏ في مجدل شد بنيانه يزل عنه ظفر الطائر وكان فلان جدالاً فصار تماراً وهو بائع الجدال وهو البلح سمي لاشتداده أو بائع
Maddenin bağlantısı

ج د ل جدل الحبل‏:‏ فتله وزمام مجدوزل وهو الجديل‏.‏ تقول‏:‏ كأن في الجديل إحدى بنات جديل‏.‏ وطعنه فجدله‏:‏ ألقاه على الجدالة وهي الأرض‏.‏ قال‏:‏ قد أركب الآلة بعد الآلة وأترك العاجز بالجدالـة وتقـول‏:‏ إن وقفن فمجادل وإن مررن فأجادل‏:‏ إن وقفن فقصور وإن مررن فصقور‏.‏ قال الأعشى‏:‏ في مجدل شد بنيانه يزل عنه ظفر الطائر وكان فلان جدالاً فصار تماراً وهو بائع الجدال وهو البلح سمي لاشتداده أو بائع الحمام في الجديلة وهي الشريجة‏.‏ وشاد قصره بصم الجندل وبصم الجنادل الواحدة جندلة والنون مزيدة والوزن فنعلة من الجدل‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ امرأة مجدولة الخلق‏:‏ قضيفة‏.‏ ودرع مجدولة وجدلاء‏:‏ محكمة وعمل على جديلته أي علـى شاكلته التي جدل عليها‏.‏ وركب جديلته أي عزيمة رأيه‏.‏ واستقام جدول القوم إذا انتظم أمرهـم كالـدول إذا اطـرد وتنابـع جريـه‏.‏ ونظـر أعرابـي إلـى قافلة الحاج متتابعة فقال‏:‏ أما الحاج فقد استقام جدولهم‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.046 harf
الجَدْل: شِدَّة الفَتْل. وجَدَلْتُ الحَبْلَ أَجْدِلُه جَدْلاً إِذا شددت فَتْله وفَتَلْتَه فَتْلاً مُحْكَماً؛ ومنه قيل لزمام الناقة الجَدِيل. ابن سيده: جدل الشيءَ يَجْدُله ويَجْدِله جَدْلاً أَحكم فَتْله؛ ومنه جارية مَجْدُولة الخَلْق حَسَنة الجَدْل. والجَدِيل: الزمام المجدول من أَدم؛ ومنه قول امرئ القيس: وكَشْحٍ لطيفٍ كالجَدِيل مُخَصَّرٍ، وسَاقٍ كأُنْبُوب السَّقِيِّ المُذلَّل قال: وربما سُمِّي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR193 harf
* ج د ل * * الجَدْلُ * العضو و * الأَجْدَلُ * الصقر و * جادَلَهُ * خاصمه * مُجَادَلةً * و * جِدَالاً * والاسم * الجَدَلُ * وهو شدة الخصومة و * الجَنْدَلُ * الحجارة و * الجَدْوَلُ * النهر الصغير
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.730 harf
جدله أي الحبل. يجدله ويجدله من حدى نصر وضرب، جدلا: أحكم فتله فهو مجدول وجديل منه: الجديل: الزمام المجدول المحكم فتله من أديم قال امرؤ القيس: وكشح لطيف كالجديل مخصر وساق كأنبوب السقي المذلل وقال ذو الرمة: وحتى كست مشى الخشاش لغامها إلى حيث يثنى الخد منها جديلهـا الجديل أيضا: حبل من أدم أو شعر في عنق البعير، ربما سموا الوشاح جديلا،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.061 harf
جَدَلَهُ 1 جَدَلَهُ جدل جدله جدلة , aor. جَدُلَ (S, K) and جَدِلَ , (K,) inf. n. جَدْلٌ, (S,) He twisted it firmly; (S, K;) namely, a rope. (S.) ― -b2- He made it firm, strong, or compact. (TA.) ― -b3- [Hence,] جَارِيَةٌ حَسَنَةٌ الجَدْلِ (assumed tropical:) [A girl of beautiful compacture; of beautiful, compact make]. (S.) ― -b4- [Hence also,] عَمِلَ عَلَى شَاكِلَتِهِ الَّتِى جُدِلَ عَلَيْهَا
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.290 harf
جَدَلَ جَدَلَ I , U ( n. ac. جَدْل 1 ), a. Twisted firmly. b. Threw down. c. ( n. ac. جُدُوْل 27 ), Became hard, solid. جَدِلَ جَدِلَ A ( n. ac. جَدَل 4 ), a. Disputed, wrangled. جَدَّلَ جَدَّلَ II , a. Threw down. جَاْدَلَ جَاْدَلَ III , a. Disputed with. تَجَدَّلَ تَجَدَّلَ V , a. Was thrown down; fell down. b. Was firmly twisted. تَجَاْدَلَ تَجَاْدَلَ VI , a. Disputed, argued
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR33.038 harf
جدل جَدَلَ - يَجْدُلُ (جَدَلَ - يَجْدِلُ) - جَدَل - جِدال - جَادَلَ - يُجَادِلُ جَدَلَ - يَجْدُلُ (جَدَلَ - يَجْدِلُ) + كائن + شيئاً أو أمراً: يشده ويقويه ويجعله متماسكاً جَدَلَ - يَجْدُلُ + كائن + شيئاً : يشده ويقويه ويجعله متماسكاً ، بأن يبرمه ويفتله على بعضه فيحكمه ويقويه جَدَلَ - يَجْدُلُ + كائن + أمراً: يشده ويقويه ويجعله متماسكاً بأن
Tamamını oku

Sîgalar(19)

Mücavir kökler43 mücavir (167 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. دحض

    2 ortak ayet · Dahd (dal,ha,dat) : Kaygan, çıplak yerdir

  2. غير

    5 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  3. أله

    17 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. سلط

    3 ortak ayet · Salata, doğranmış sebze demektir

  5. صرف

    2 ortak ayet · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  6. بطل

    2 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…

  7. أيي

    7 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  8. نوح

    2 ortak ayet · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır

  9. فسق

    2 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

  10. سمي

    2 ortak ayet · Ad verilen

  11. قلب

    3 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  12. سمع

    3 ortak ayet · İşiten

Geçtiği ayetler(27)

  1. هَأَنْتُمْ هَؤُلَاءِ جَادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَمَنْ يُجَادِلُ اللَّهَ عَنْهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا

    Mücadele ederİşte siz öyle kimselersiniz ki; dünya hayatında onları savunuyorsunuz. Ama kıyamet günü Allah’a karşı onları kim savunacak? Yahut onlara kim vekil olacak?

  2. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطَانٍ مَرِيدٍ

    Mücadele ederİnsanlardan kimi; Allah hakkında bilmeden tartışır ve azgın şeytanın ardına düşer.

  3. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ

    Mücadele ederİnsanlardan öyleleri vardır ki; bilmeden, doğruya götüren bir rehberi olmadan, aydınlatıcı bir kitabı bulunmadan Allah hakkında tartışmaya girer.

  4. … وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ …

    Mücadele ederGörmez misiniz ki; Allah, göklerde olanları da, yerde olanları da size müsahhar kılmıştır. Gizli ve açık olarak nimetlerini size bolca vermiştir. İnsanlar arasında hiç bir bilgisi olmadan, hiç bir rehberi ve aydınlatıcı kitabı yokken Allah hakkında tartışanlar vardır.

  5. مَا يُجَادِلُ فِي آيَاتِ اللَّهِ إِلَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلَادِ

    Mücadele ederKüfredenlerden başkası Allah’ın ayetleri üzerinde tartışmaya girişmez. Öyleyse onların şehirlerde dönüp dolaşması seni aldatmasın.

Sîga sayfası: يُجَادِلُونَ
Sîga sayfası: يُجَادِلُونَكَ
Sîga sayfası: أَتُجَادِلُونَنِي

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجدل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحجج, نزع, صوم, مرى
Zıt Kökسلم
Çekirdek Özet 1Birbirine dolanan liflerin gerilip sıkıca bükülmesi ve hasmı yere sermek üzere büküp çekme
Çekirdek Özet 2Karşıt savları ve zihni dirençleri birbirine dolayarak üstün gelme veya hakikati saptırma gayreti
Çekirdek Özet 3Bir önermeyi ya da muhatabı kendi ekseninden büküp yere sermeyi hedefleyen karşılıklı çekişme mekanizması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca laf kalabalığı veya basit fikir alışverişi sanıp, hasmı fikrinden bükerek alt etme ve direnç kırma kastını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جدKesmek, sınırlandırmak, sertleşmek ve zeminde somut bir direnç oluşturmak anlamını taşır; جدد (yenileme, kesip ayırma), جدر (duvar çekme, katılık) ve جدث (kabir, toprağı yarma) köklerinde de bu sert ayrım ve katılık esastır.لÇoban değneği ve bağlama imgesi taşıyan ل harfinin eklenmesiyle katılık ve keskinlik kendi içine dönük bir bükülmeye, liflerin birbirine dolanarak gerilim ve mukavemet kazanmasına evrilmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaKuvveti bir noktadan diğerine yükleyerek taşıma ve yönlendirme direnci
دKapı; giriş, geçiş, hareketEşiği koruma, geçişi sınırlandırma veya bir alandan diğerine yön değiştirme
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHarekete yön verme, sarma, dolama ve boyunduruk altına alma
جدلTaşıyıcı bir gücün bir eşik etrafında sarılıp dolanarak kendi üzerinde gerilim üretmesiKarşılıklı iki gücün veya fikrin lifler gibi birbirine sarılarak gerilmesi, birinin diğerini büküp yere çalması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİp veya deri kayış liflerinin sımsıkı ve çözülmeyecek şekilde birbirine sarılması (فتل الحبل); devenin sağlam örülmüş yuları (جديل); güreşte hasmı kıvırıp sert toprağa (جدالة) fırlatmak.
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays şiirinde ince ve sıkı yapılı beli sağlam örülmüş deve yularına benzeterek anar: وكشح لطيف كالجديل مخصر / وساق كأنبوب السقي المذلل
Erken Arapça kullanımKuşatıcı ve sağlam örülmüş zırh için درع مجدولة, kemikleri etle sıkıca kenetlenmiş yapılı beden için مجدول الخلق ve yırtıcı kuvvetinden ötürü doğan/şahin için الأجدل tabirleri kullanılır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, liflerin birbirine sarılması, örülmesi, sertleşme ve dolayısıyla bükerek hasmı devirme semantik dairesiyle bağlantılıdır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök doğrudan g-d-l (İbranice gādal / giddēl: büyümek, bükülmek, saç örgüsü yapmak; Aramice gədal: örmek, bükmek) biçiminde mevcuttur. İbranicede gədīlīm (bükülmüş ipler, püsküller) kelimesi, nesnelerin birbirine kuvvetle katlanıp örülmesi anlamını doğrudan korur. Akadca katmanında g-d-l köküyle bağlantılı formlar (gidlu: örgü, bükülmüş lif demeti) aynı somut kökene işaret eder. Arapçada kök bir yandan fiziksel örgünün ve sıkılığın (el-cedîl), diğer yandan bu bükme hareketinin zihni ve sözel bir güreşe dönüştürülerek hasmın savını büküp yere çalma (el-cidâl) eyleminin adı olmuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönİpin bükülmesinden (fatl) sözel karşı koymaya geçişBirbirine dolanan liflerin gerilimi, iki muhatabın birbirinin savını çürütmek için sözü büküp gerilimli çatışma üretmesine aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice g-d-l (bükmek, örmek), Aramice gədal (örgülü ip)Somut zemin bütün Batı ve Kuzeybatı Sami dillerinde ip, saç ve lif bükümü üzerine kuruludur; Arapçada sözel çatışma mecazı kurumsallaşmıştır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik b-k-m veya g-d kök tabakasıLif, düğüm ve katılık türevleriyle sınırlı kalıp geniş dil ailelerinde doğrudan fonetik türev izi seyrektir.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جدلAnlamlıBükmek, germek, çekişmekİpin sıkı bükülmesi, sert zemin, hasmı büküp yere fırlatma ve tartışmaHedef kök; Kur'an'da geçer
جلدAnlamlıSertlik, deri, dayanıklılıkCanlı bedenini saran sert örtü; darbeye ve zorluğa tahammül göstermeTers harf sırası (kalb); Kur'an'da geçer
دجلAnlamlıSıvamak, örtmek, yalanla aldatmakBir şeyin üzerini parlak yaldız veya katranla kaplayarak hakikati gizlemeKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'mel
دلجAnlamlıGece yürümek, kova taşımakKuyudan su çekerken iki nokta arasında gidip gelme veya gece yol almaKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'mel
لجدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel
لدجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جدلMerkezSözel direnç ve hasmı savından bükmeİki tarafın birbirinin zihnini ve delilini eğip yere çalmak üzere kurduğu sert karşıtlıkBüküm, sarma ve mukavemet kırma
حججKomşuKanıtla ikna etme veya galip gelmeHedefe varmak için sağlam delil ve hüccet ortaya koyma yönü ağır basar; bükme değil delillendirme esastırYolu ve gayeyi ispat etme
نزعKomşuBir şeyi yerinden söküp koparmaHak ve iddia üzerinde çekişirken doğrudan mülkiyeti veya hükmü koparıp alma çabasıSökme ve çekişme
خصمKomşuTaraf olma ve dava gütmeHasmın karşısına dikilip hakkını söke söke isteme veya düşmanlıkta direşmeHusumet ve taraf tutma
مرىKomşuŞüpheye düşürme ve karşılıklı tartışmaMemeyi sağar gibi lafı uzatarak kuşkuyu derinleştirme ve tereddüt üretmeŞüphe odaklı münakaşa
سلمZıtTeslim olma, barış ve selametDirenci bırakma, çatışmayı tereddütsüz sonlandırma ve bükülmeyi terk edip selamete ermeÇatışmasızlık ve boyun eğiş

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجدلBükerek çekişmekİpin bükülmesi gibi karşıt argümanları gererek hasmı devirme çabasıKesin
Latincedisputare, polemizariTartışmak, hesaplaşmakKarşılıklı delil tartma (disputatio) anlamını içerir ancak Arapçadaki somut bükme ve yere çalma imgesini dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceto dispute, to debate, to wrangleMünakaşa etmek, çekişmekKarşılıklı sert tartışmayı ve atışmayı karşılar; örgü ve lif bükümünden doğan yapısal gerilimi tam yansıtmazGüçlü
Almancastreiten, debattierenÇekişmek, münazara etmekÇatışmalı tartışmayı ifade eder; hasmın savını büküp devirme nüansı eksik kalırGüçlü
Fransızcadisputer, polémiquerSöz dalaşına girmek, çatışmakFikirlerin sert çarpışmasını verir; ipin lif lif kıvrılarak gerilmesi metaforu bulunmazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَادَلَ / يُجَادِلُ (Hakkı iptal gayesiyle)Batılı savunmak ve hakkı çürütmek için düşmanca cedelleşmeİnkârcıların ayetler karşısında teslim olmayıp peygamberlerin getirdiği delilleri kırmak için giriştikleri inatçı mücadele; Mü'min 40:4, Kehf 18:56.
جَادَلْتَنَا / جَادَلْتُمْ (Delil yarıştırma)İki tarafın iddialarını çarpıştırarak bir sonuca varma tartışmasıPeygamberlerin muhataplarıyla veya inananların bir meselede karşılıklı fikir yürütmesi; Hûd 11:32, Nisâ 4:109.
بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ (Islah edici yöntem)En güzel metotla, incitmeden zihni düğümleri çözme gayretiTebliğde muhatabın inadını tahrik etmeden hakikati ulaştırma bağlamı; Nahl 16:125, Ankebût 29:46.
جِدَالَ فِي الْحَجِّ (Hacda sürtüşme yasağı)Sosyal gerilim ve çekişme ortamı doğuran kavgaİbadet disiplini içinde benliği öne çıkaran, yol arkadaşlarıyla nizaa girmeyi yasaklayan bağlam; Bakara 2:197.
تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا (Hakkını arama ve yakınma)Mağduriyetin giderilmesi için ısrarla durumu arz etmeKocasının zıhar yapması üzerine kadının hak arayışı ve durumunu düzeltme ısrarı; Mücâdele 58:1.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCedel ilmi (ilmu'l-cedel) ve münazaraHasmı susturmak (ilzam) için meşhur ve makbul önermeleri kullanarak delil üretme yöntemiHakikati bulmaktan ziyade karşıt fikri büküp alt etmeye yoğunlaşan mantıki yöntem
FıkıhHac yasakları ve adabü'l-münazaraHac ihramında yasaklanan cidalin sınırları; fıkhi hilaf tartışmalarında niza ile meşru münazaranın tefrikiKavgaya, kin ve husumete yol açan her türlü sürtüşmenin haram kılınması
TefsirCedelî ayetlerin tahliliKur'an'ın müşriklerin, ehlikitabın ve münafıkların savlarını kendi mantıki kurgularıyla çürütme biçimiİnadı ve direnci kırmaya yönelik ilahi burhanların karşıt savları iptal edişi
HadisCedeli terk etmenin faziletiHaklı bile olsa münakaşayı terk eden kimseye cennetten köşk vaat eden rivayetlerZihni kibir ve nefsi tatmin üreten her türlü kısır çekişmeden uzak durma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİman-inkâr karşılaşmasıZihni direnç ve tebliğHakikatin karşısına dikilen dogmatik önyargıları çözmek veya tersine hakka direnmekİnsanın varoluşsal gerçeği kabul etmemek için geliştirdiği karmaşık savunma mekanizmasıKesin
İlmiMünazara ve metodolojiDiyalektik karşıtlıkÖnermelerin tutarlılığını test etmek veya karşı tarafın argümanını zayıflatmakİki savın gerilimli karşılaşmasıyla zayıf olanın elenmesi süreciGüçlü
SiyasiMüzakere ve muhalefetÇatışmalı meşruiyet yarışıHükmetme veya kural koyma erkini meşrulaştırmak için hasmı diskalifiye etmeKarşıt hiziplerin söylem yoluyla birbirinin hareket alanını daraltmasıGüçlü
İktisadiPazarlık ve sözleşme uyuşmazlığıÇıkar çatışması ve nizaFiyat veya mülkiyet bölüşümünde tarafların kendi menfaatini büküp dayatmasıOrtak paydanın dağıtılmasında gerilim üreten sözel sürtüşmeMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTorsiyon (burulma gerilmesi) ve mekanik mukavemetBir çubuğun veya lif demetinin zıt yönlü iki tork altında kendi ekseni etrafında burulması; malzemenin kırılma ya da akma noktasına kadar gerilimi taşımasıGüçlü
Beşeri bilimlerDiyalektik çatışma ve eristik (eristic) tartışmaİki zıt fikrin veya sosyal aktörün uzlaşmadan ziyade birbirinin zeminini yok etmek üzere geliştirdiği karşıt tezler mekanizmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir fikir alışverişi, çağdaş anlamda medeni diyalog veya basit bir münakaşa düzeyine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın ontolojik savunma refleksi; liflerin bükülüp gerilmesi gibi benliğin hakikate karşı geliştirdiği direnç, delilleri eğip bükerek karşıdakini yere serme hırsı.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın insanın en cedelci varlık oluşuna dair uyarısını (Kehf 18:54) hafif bir kusur sanmak; batıl ehlinin ayetleri iptal için yürüttüğü organize zihni tahkimatı kavramamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an muhataplarının psikolojik ve epistemolojik direncini ortaya koyar. İnsanın gerçeği doğrudan reddetmek yerine onu eğip bükerek, sofistik gerekçeler üreterek savuşturma huyunu deşifre eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin inkârcı kavimlerle olan münazaralarında (Hûd, Mü'min), insanın hakikate karşı fıtri direncini tasvir eden ayetlerde (Kehf, Zuhruf) ve tebliğ usulünü belirleyen talimatlarda (Nahl).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin sadece çıplak bilgi eksikliğinden ötürü inkâr edildiği zannını yıkar; inkârın çoğu zaman bilinçli bir bükme, çarpıtma ve hasmı yere serme (cedel) mekanizmasıyla korunduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİp veya deri liflerinin kuvvetle burularak birbirine dolanması, bu gerilimle oluşan mukavemet ve güreşte hasmı büküp sert zemine fırlatmak.
  • Soyut anlamİki zihnin veya iddianın birbiri üzerine tork uygulayarak karşısındakinin direncini kırmaya ve onu savından döndürmeye dönük diyalektik çatışması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemde karşıt vektörlerin dengesiz gerilim üretmesi; meşruiyet veya hakikat zeminini kendi yönüne bükmek isteyen aktörlerin direnç kırıcı etkileşimi.
  • LaTeX modeliτ=r×(F1−F2)
  • LaTeX açıklamasıFormülde τ üretilen bükülme gerilimini (burulma / cidal torkunu) temsil eder. r çekişmenin üzerinde cereyan ettiği konuyu veya kaldıraç kolunu gösterir. F1 ve F2 ise karşıt tarafların birbirini devirmek üzere uyguladığı zıt yönlü kuvvet vektörleridir; bu kuvvetlerin farkı sistemde gerilimi doğurur ve direnci zayıf olan tarafın yere serilmesiyle sonuçlanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج