جمل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-م-ل7 sîga, 58 mücavir kök, 11 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صفرصبرولججُمْلَةًرتلجَمِيلٌجملسرحالْجَمَلُجِمَالَةٌسولجَمِيلًاخيطمتعدمم

KökSîga 7Ayet 11Sure 9Mücavir 58

▶ Ağı aç (3B)

جمل

ج - م - ل

KÖK
  • 11 geçiş
  • 11 ayet
  • 7 sîga
  • 12 sözlük

Erkek deve demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Erkek deve demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.859 harf
باب الجيم واللام والميم معهما ج ل م، ج م ل، م ل ج، ل م ج، ل ج م حمد كلّهنّ مستعملات جلم: الجَلَمُ: اسم يقع على الجَلَمَين، كالمقراض والمِقراضَين، والقلم والقَلَمَين. وجَلَمتُ الصُّوفَ والشَّعر بالجَلَمِ، وقلمت الظُّفرَ بالقلم: قال: قيس القُلامة ممّا جُزَّ بالقلمِ وجَلمَةُ الشّاةِ والجَزور بمنزلةِ المسلوخة إذا ذهب عنها أكارعها وفضولها. لجم: واللَّجام الدابَّة. واللِّجامُ: ضربٌ من سمات الإبل،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.585 harf
الجَمَلُ من الإبل. قال الفراء: الجَمَلُ: زوج الناقة، والجمع جِمالٌ وأَجْمالٌ وجِمالاتٌ وجَمائِلُ. والجامِلُ: القطيع من الإبل مع رُعاتِه وأربابه. قال الشاعر: لهم جامِلٌ ما يهدأ الليلَ سامِرُهُ وتقول: اسْتَجْمَلَ البعيرُ، أي صار جملاً وإنَّما يسمى جملاً، إذا أرْبَعَ. والجَمَّالَةُ: أصحاب الجمال، مثل الخيَّالة والحمَّارة. والجمالُ: الحُسْنُ وقد جَمُلَ الرجلُ بالضم جَمالاً فهو جميلٌ، والمرأةُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.671 harf
ج ل م جلم ، جمل ، لجم ، لمج ، مجل ، ملج : مستعملات . جلم : قال الليث : الجَلَمُ اسم يَقع على الجَلَميْن . كما يقال المِقْراضُ والمِقْراضان ، والقلم والقلمان . قال : وجَلَمْتُ الصُّوفَ والشَّعر بالجَلَم ، كما تقول : قَلَمْتُ الظُّفر بالقلم . وأنشد : لما أُتيتُم فلم تنْجُوا بمَظْلمةٍ قِيسَ القُلامَةِ مما جَزَّهُ الجَلَمُ والقَلَم كلُّ يُرْوى . وأَخبرني المنذريّ عن ثعلب عن سَلَمه ، عن الفرّاء ، عن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.360 harf
(باب الجيم والميم وما يثلثهما) (جمن) الجيم والميم والنون ليس فيه غير الجُمان، وهو الدرُّ. قال المسيّب([1]): كجُمانةِ البَحْرِيّ جَاءَ بِها *** غَوّاصُها مِن لُجَّةِ البَحْرِ (جمي) الجيم والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهو الجمَاءُ، وهو الشَّخص. وربّما ضُمّت الجيم. قال: * وقُرْصَةٍ مثلِ جَُمَاء التُّرْسِ([2]) * (جمح) الجيم والميم والحاء أصلٌ واحد مطَّرد، وهو ذَهاب الشّيء قُدُماً بغَلَبةٍ
Maddenin bağlantısı

(باب الجيم والميم وما يثلثهما) (جمن) الجيم والميم والنون ليس فيه غير الجُمان، وهو الدرُّ. قال المسيّب([1]): كجُمانةِ البَحْرِيّ جَاءَ بِها *** غَوّاصُها مِن لُجَّةِ البَحْرِ (جمي) الجيم والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهو الجمَاءُ، وهو الشَّخص. وربّما ضُمّت الجيم. قال: * وقُرْصَةٍ مثلِ جَُمَاء التُّرْسِ([2]) * (جمح) الجيم والميم والحاء أصلٌ واحد مطَّرد، وهو ذَهاب الشّيء قُدُماً بغَلَبةٍ وقُوَّة. يقال جَمَح الدّابةُ جِماحاً إذا اعتَزَّ فارسَه حتَّى يغلِبَه. وفرس جَموح. قال: سَبُوحٌ جَمُوحٌ وإحضارُها *** كمعمعة السَّعَف المُوقدِ([3])وجَمَحَ الصَّبيُّ الكعبَ بالكعبِ، إذا رماه حتَّى يُزيلَه عن مكانه. وفي هذه نظر، لأنها تقال بغير هذا اللفظ، وقد ذكرت([4]). والجُمَّاحُ: سَهم يُجْعَلُ على رأسه طِينٌ كالبُنْدُقة يَرْمي به الصّبيان. قال: هلْ* يُبْلِغَنِّيهِمْ إلى الصّباحْ *** هِقْلٌ كأنَّ رَأْسَه جُمَّاحْ([5])قال بعض أهل اللغة : الجَمُوح الرَّاكبُ هواه. فأمّا قوله تعالى: ﴿لَوَلَّوْا إلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ﴾ [التوبة 57]، فإنّه أراد يَسْعَون. وهو ذاك. وقال: خلعْتُ عِذارِي جامحاً ما يَرُدُّني *** عن البيض أمثَالِ الدُّمَى زَجْرُ زاجرِ([6])وجَمَحَتِ المرأةُ إلى أهلها: ذهبَتْ من غير إذْن. (جمخ) الجيم والميم والخاء كلمة واحدة لعلّها في باب الإبدال. يقولون جامَخْت الرجل فاخَرْتُه. وإنما قلنا إنّها من باب الإبدال لأنَّ الميم يجوز أن يكون منقلبةً عن فاء، وهو الجَفْخُ والجخف بمعنىً. (جمد) الجيم والميم والدال أصلٌ واحد، وهو جُمُود الشيء المائع من بردٍ أو غيره. يقال: جمَدَ الماء يجْمُد. وسنَةٌ جَمادٌ قليلة المطر. وهذا محمولٌ على الأوَّل، كأنَّ مطرها جَمَدَ. وكان الشّيباني يقول: الجماد الأرض لم تمْطرْ. ويقول العرب للبخيل: "جَمادِ له"، أي لا زال جامدَ الحال، وهو خلاف حَمَادِ. قال المتلمّس: جَمَادِ لها جَمَادِ ولا تقولي *** لها أبداً إذا ذُكِرتْ حَمَادِ([7])(جمر) الجيم والميم والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على التجمُّع. فالجمر جمر النّار معروف، الواحد جمرة. والجمّارُ جمّار النخل وجَامُورُهُ أيضاً، وهي شَحْمَةُ النَّخْلة. ويقال جَمَّرَ فلانٌ جيشَه إذا حَبَسَهم في الغَزْوِ ولم يُقْفلْهُمْ([8]) إلى بلادهم. وحَافِرٌ مُجْمَرٌ وقَاحٌ صُلْبٌ مجتمع. والجَمَرات الثلاثُ اللّوَاتي بمكّة يُرْمَيْنَ من ذلك أيضاً، لتَجَمُّعِ ما هناك من الحصى. وأمّا جمرت العرب فقال قوم: إذا كان في القَبيل ثلاثمائة فارسٍ فهي جَمْرَةٌ. وقال قوم: كلُّ قبيلٍ انضمُّوا وحاربوا غيرَهُم ولم يُحالفوا سواهم فهُمْ جمْرة. وكان أبو عبيدٍ يقول: جَمَراتُ العرب ثلاث: بنو ضَبَّة بن أُدّ، وبنو نُمير ابن عامر، وبنو الحارث بن كعب، فطَفِئَتْ منهم جمرتان، وبقيت واحدة، طَفِئَت ضبّة لأنها حَالفت الرِّباب، وطَفِئَتْ بنو الحارث لأنّها حالفت مَذْحِجاً، وبقيت نُميرٌ لم تَطْفَأ، لأنّها لم تُحَالِفْ. ويقال: جَمّرَتِ المرأةُ شَعَْرها، إذا جمَعَتْهُ وعَقَدَتْهُ في قفائها([9]). وهذا جميرُ القوم أي مجتَمِعُهم. وقد أجْمَرَ القوم على الأمر اجتَمَعُوا. وابنُ جَميرٍ: اللّيلُ المظلم. (جمز) الجيم والميم والزاء أصلٌ واحد، وهو ضَرْبٌ من السَّير. يقال: جَمَزَ البَعيرُ جَمْزاً([10]) وهو أشَدُّ من العَنَق. وسُمِّيَ بَعير النَّجَاشيِّ ([11]) جمّازاً، لسُرْعة سَيره. قال: أنا النَّجاشيُّ على جَمَّازِ *** حَادَ ابنُ حَسّانٍَ عن ارتجازِي([12])وحِمَارٌ جَمَزَى أي سريع. قال: كأنّي وَرَحْلِي إذا رُعْتُها *** على جَمَزَى جازئٍ بالرِّمالِ([13])وشذّت عن هذا القياس كلمةٌ. يقال الجُمْزَة الكتْلةُ من التَّمْر([14]). (جمس) الجيم والميم والسّين أصلٌ واحد، من جُمُوس الشَّيء. يقال: جَمَس الوَدَك إذا جَمَدَ. والجَمْسَة البُسْرَة إذا أرْطَبَتْ وهي بعد صُلْبَة. (جمش) الجيم والميم والشين أصلٌ واحد، وهو جِنْسٌ من الحَلْق. يقال: جَمَشْت الشَّعر إذا حلقْتَه. وشَعَْرٌ جميشٌ. وفي الحديث: "إنْ رَأَيتَ شاةً بخَبْتِ الجَمِيش"، فالخَبْت المفازة، والجَمِيش الذي لا نَبْتَ به. وسنَةٌ جَمُوشٌ إذا احْتَلَقَت النَّبْت. قال رُؤبة: * أوْ كاحتلاقِ النُّورَةِ الجميشِ([15]) * ومما شذَّ عن الباب الجَمْش الحَلْبُ بأطراف الأصابع. والجَمْش: الصَّوْت. (جمع) الجيم والميم والعين أصلٌ واحد، يدلُّ على تَضَامِّ الشَّيء. يقال جَمَعْتُ الشيءَ جَمْعاً. والجُمَّاع الأُشابَةُ من قبائلَ شتَّى. وقال أبو قيس([16]): ثم تجلّت ولنا غاية *** من بين جمعٍ غَير جُمَّاعِ([17])ويقال للمرأة إذا ماتت وفي بطنها وَلَدٌ: ماتت بِجُمْع. ويقال هي أنْ تموت المرأة ولم يمسسها رجُلٌ. ومنه قول الدّهناء([18]) * "إنِّي منه بِجُمْعٍ". والجامع: الأتانُ أوّل ما تَحمِل. وقدرٌ جِماعٌ وجامعة، وهي العظيمة. والجَمْع: كلُّ لونٍ من النّخل لا يُعرف اسمُه، يقال ما أكثر الجَمْعَ في أرضِ بني فلانٍ لنَخْلٍ خرجَ من النّوى. ويقال ضربته بِجُمْعِ كَفِّي وجِمْعُ كَفّي([19]). وتقول: نهبٌ مُجْمَع. قال أبو ذُؤَيب: وكَأَنَّها بالجِزْعِ جِزْعِ نُبَايِعٍ *** وأولاتِ ذِي الخَرْجاءِ نهْبٌ مُجْمَعُ([20])وتقول استَجْمَعَ الفَرسُ جَرْياً. وجَمْع: مكّة([21])، سمِّي لاجتماع النَّاسِ به وكذلك يوم [الجمعة([22])] . وأجمعت على الأمر إجماعاً وأجمعته. قال الحارث ابن حِلِّزَة: أجمَعُوا أمرهُمْ بليلٍ فلمَّا *** أصبَحُوا أصبحَتْ لهمْ ضَوضاءُ([23])ويقال فَلاَةٌ مُجْمِعَة([24]): يجتمع الناس فيها ولا يتفرَّقون خَوْفَ الضَّلال. والجوامع: الأغلال. والجَمْعاء من البهائم وغيرها: التي لم يذهَبْ من بدنها شَيء. (جمل) الجيم والميم واللام أصلان: أحدهما تجمُّع وعِظَم الخَلْق، والآخر حُسْنٌ. فالأوّل قولك أجْمَلْتُ الشّيءَ، وهذه جُمْلة الشّيء. وأجمَلْتُه حصّلته. وقال الله تعالى: {وقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلاَ نُزِّلَ عَلَيْهِ القُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً ([25]) [الفرقان 32]. ويجوز أنْ يكون الجَمَل من هذا؛ لعِظَم خَلْقه. والجُمَّل: حَبْل غَليظ، وهو من هذا أيضاً. ويقال أجْمَلَ القومُ كثُرت جمالُهم. والجُمَاليّ: الرّجُل العظيم الخَلْق، كأنه شُبِّه بالجمل؛ وكذلك ناقةٌ جُمَالِيَّة. قال الفراء: (جِمَالاَتٌ) جمع جَمَل. والجِمَالات: ما جمع من الحِبال والقُلُوس([26]). والأصل الآخر الجَمَال، وهو ضدُّ القبح. ورجلٌ جميل وجُمال([27]). قال ابن قتيبة: أصله من الجَمِيل وهو وَدَك الشَّحمِ المُذابِ. يراد أنَّ ماءَ السِّمَنِ يجري في وجهه. ويقال جَمَالَكَ أن تفَعَلَ كذا، أي اجْمُل ولا تَفْعَلْه. قال أبو ذؤيب: جَمَالَكَ أيُّها القلبُ الجريحُ *** ستَلْقَى مَنْ تُحبُّ فتستريحُ([28])وقالت امرأةٌ لابنتها: "لا تَجَمَّلِي وتَعَفَّفِي" أي كُلِي الجميلَ -وهو الذي ذكرناه من الشَّحم المذاب- واشربي العُفَافَة، وهي البقية من اللبن. ---------------------ــــ ([1]) قصيدة البيت التالي مختلف في نسبتها إلى المسيب بن علس، وإلى الأعشى. وهي في ديوان الأعشى (نسخة رامبور بالهند) كما نبه العلامة الميمني في حواشي الخزانة (3: 216 سلفية). وقد وردت في نسخة (جابر) منسوبة إلى المسيب مخرومة مبتورة. وقد علل البغدادي هذا الخلاف بما نقله: "كان الأعشى راوية المسيب بن علس والمسيب خاله. وكان يطرد شعره ويأخذ منه". ([2]) قبله، كما في اللسان (جمى): * يا أم سلمى عجلي بخرس * ([3]) نسب إلى امرئ القيس في اللسان (جمح) برواية "جموحاً مروحا". ([4])أي يقال "جبح" بالباء بدل الميم. ولم ترد هذه المادة في المقاييس، وقد ذكرت في المجمل. ([5]) نسب إلى راجز من الجن في اللسان (جمح). ([6]) البيت في المجمل واللسان (جمح). ([7]) ديوان المتلمس 7 مخطوطة الشنقيطي واللسان (جمد). وفي اللسان: "ولا تقولن". ونبه على رواية أخرى، وهي: حماد لها حماد ولا تقولي *** طوال الدهر ما ذكرت جماد ([8]) يقفلهم: يرجعهم. وفي الأصل: "يقلفهم"، تحريف. ([9]) الفقاء، بالمد : لغة في القفا. قالوا: ولذلك جمع على أقفية. ([10]) ويقال جمزى، أيضاً بالتحريك والقصر. ([11]) هو النجاشي الشاعر، كان معاصرا لحسان بن ثابت وكان يهجو الأنصار، فانبرى له حسان وابنه عبد الرحمن يهاجيانه. انظر الخزانة (2: 106-107). ([12]) البيتان في اللسان (جمز). ([13]) البيت لأمية بن أبي عائذ الهذلي كما في شرح السكري لأشعار الهذليين 184 ومخطوطة الشنقيطي 80 واللسان (جمز). ويروى: "إذا زعتها" بالزاي. ([14]) من التمر والأقط ونحو ذلك، والجمع جمز كغرف. ([15]) وكذا موضعه من الاستشهاد في المجمل واللسان، دون أن يسبق ذكره للنورة، وقبل ذلك بكلام طويل في اللسان: "ونورة جموش وجميش". وحق الاستشهاد أن يكون بعد هذا الكلام الذي فيه ذكر النورة. لكن هذا جاء. والبيت أيضاً في ديوان رؤبة 78. ([16]) هو أبو قيس بن الأسلت. وقصيدته في المفضليات (2: 83-86). ([17]) في اللسان: "حتى انتهينا"، وفي المفضليات: "حتى تجلت". ([18]) هي الدهناء بنت مسحل، امرأة العجاج. قالت للعامل: "أصلح الله الأمير، إني منه بجمع" أي عذراء. "وجمع" في المعنيين تقال بضم الجيم وكسرها. ([19]) بضم الجيم وكسرها. ([20]) من قصيدته العينية في أول ديوانه والمفضليات (2: 221). وفيهما وفي اللسان: "بالجزع بين نبايع وأولات ذي العرجاء". والخرجاء كذلك: موضع. ([21]) تصح على قراءتها بالإضافة؛ وإلا فإن جمعاً اسم للمزدلفة، ولم يذكر أحد أن جمعا هو مكة. وإنما أضافه إليها لتقارب هذه المواضع. وهكذا وردت العبارة في المقاييس والمجمل. وسائر المعاجم وكتب البلدان تنص أن جمعاً هو المزدلفة. ([22]) التكملة من المجمل. ([23]) من معلقته المعروفة. ([24]) في الأصل: "فلانة مجتمعة"، صوابه من المجمل واللسان. ([25]) من الآية 32 في سورة الفرقان. ووقعت الآية محرفة في الأصل إذا جاء أولها: "وقالوا لولا"، وجاء في اللسان (جمل 135): "لولا أنزل"، تحريف أيضاً: ([26]) القلوس: جمع قلس، بفتح القاف. وهو الحبل الغليظ من حبال السفن. وفي الأصل: "الجمال والفلوس" تحريف، وصوابه في المجمل واللسان. ([27]) بضم الجيم وتخفيف الميم وتشديدها أيضاً. ([28]) في ديوانه 68: "القلب القريح".

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.414 harf
- الجمال: الحسن الكثير، وذلك ضربان: أحدهما: جمال يخص الإنسان في نفسه أو بدنه أو فعله. والثاني: ما يتوصل منه إلى غيره. وعلى هذا الوجه ما روي عنه صلى الله عليه وسلم: (إن الله جميل يحب الجمال) (الحديث صحيح، وقد أخرجه مسلم والترمذي عن ابن مسعود، والطبراني في الكبير عن أبي أمامة، والحاكم عن ابن عمر، وابن عساكر عن جابر وابن عمر. انظر: الفتح الكبير 1/331، ورواية البيهقي عن ابن مسعود عن رسول الله صلى
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR841 harf
ج م ل فلـان يعامـل النـاس بالجميـل‏.‏ وجامـل صاحبـه مجاملـة وعليـك بالمـداراة والمجاملة مع الناس‏.‏ وتقـول‏:‏ إذا لـم يجملـك مالـك لـم يجـد عليـك جمالك‏.‏ وأجمل في الطلب إذا لم يحرص‏.‏ وإذا أصبت بنائبة فتجمل أي تصبر‏.‏ وجمالك يا هذا قال أبو ذؤيب‏:‏ جمالك أيها القلب القريـح أي صبرك‏.‏ وأجمل الحساب والكلام ثم فصله وبينه‏.‏ وتعلم حساب الجمل‏.‏ وأخـذ الشـيء جملةً‏.‏ وجمل الشحم‏:‏ أذابه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.753 harf
الجَمَل: الذَّكَر من الإِبل، قيل: إِنما يكون جَمَلاً إِذا أَرْبَعَ، وقيل إِذا أَجذع، وقيل إِذا بزَل، وقيل إِذا أَثْنَى؛ قال: نحن بنو ضَبَّة أَصحابُ الجَمَل، الموت أَحلى عندنا من العسل الليث: الجَمَل يستحق هذا الاسم إِذا بَزَل، وقال شمر: البَكْر والبَكْرة بمنزلة الغلام والجارية، والجَمَل والناقة بمنزلة الرجل والمرأَة. وفي التنزيل العزيز: حتى يَلِج الجَمَل في سَمِّ الخِياط؛ قال الفراء: الجَمَل هو
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR890 harf
* ج م ل * * الجَمَلُ * من الإبل الذكر والجمع * جِمَالٌ * و * أجْمَالٌ * و * جِمَالاتٌ * و * جَمَائِلُ * وقال بن السكيت يقال للإبل الذكور خاصة * جِمالَةٌ * وقُرئ ﴿كأنه جمالة صُفر﴾ والجَمّالة أصحاب الجمال كالخيّالة والحمّارة و * الْجَمَالُ * الحسن وقد * جَمُلَ * الرجل بالضم * جَمَالاً * فهو * جَمِيلٌ * والمرأة * جَمِيلةٌ * و * جَمْلاءُ * أيضا بالفتح والمد و * الجُمْلةُ * واحدة الجُمل و * أجْمَلَ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR18.246 harf
جَمَلَ 1 جَمَلَ جمل جملة , (K,) aor. جَمُلَ , inf. n. جَمْلٌ, (TA,) He collected [a thing, or things]. (K.) [See also 4.] ― -b2- Also, (S, Mgh, K,) aor. and inf. n. as above, (S, Mgh,) He melted fat; (S, Mgh, K;) and so ↓ اجتمل, and ↓ اجمل: (A'Obeyd, S, K:) this last was sometimes used: (S:) the best form is جَمَلَ: (Fr, TA:) accord. to Z, ↓ اجتمل signifies he made the melted grease of fat to
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.880 harf
جَمَلَ جَمَلَ U ( n. ac. جَمْل 1 ), a. Collected, assembled, gathered together. b. Melted ( fat ). جَمِلَ جَمِلَ A a. _ast; جَمُلَ U ( n. ac. جَمَاْل 22 ), Was beautiful, handsome, goodly, comely. جَمَّلَ جَمَّلَ II , a. Made beautiful, beautified, embellished, adorned, decorated. b. Did well, elegantly. جَاْمَلَ جَاْمَلَ III , a. Coaxed, used blandishments to. b. Treated well, was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR95.579 harf
جمل 1.BAB جَمَلَ - يَجْمُلُ - جُمْلَة - جِمَالَة - جَميْل - جَمَل جَمَلَ - يَجْمُل + كائن + عدداً من الكائنات أو الأشياء: يجمعها مع مثيلاتها فيؤلف منها شيئاً كبيراً عظيما ًواحداً جَمَلَ - يَجْمُل + كائن + عدداً من الكائنات أو الأشياء + في جمع أو دفعة أي في جملة: يجمعها مع مثيلاتها حتى تكتمل منها مجموعة كبيرة عظيمة: يضم مثيلات متفرقات معاً
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler58 mücavir (80 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سرح

    3 ortak ayet · Eğersiz attır

  2. سول

    2 ortak ayet · Sevil: “Seyl”den türemiştir

  3. صبر

    4 ortak ayet · Granit taş demektir

  4. خيط

    1 ortak ayet · Hayt iplik demektir

  5. رتل

    1 ortak ayet · Tırtıl demektir

  6. سمم

    1 ortak ayet · Arı iğnesi demektir

  7. متع

    2 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  8. صفر

    1 ortak ayet · Sufar, safra kesesinden çıkan sarı sudur

  9. قمص

    1 ortak ayet · Gömlek demektir

  10. صفح

    1 ortak ayet · Görüş

  11. ولج

    1 ortak ayet · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir

  12. دمم

    1 ortak ayet · Ve kan

Geçtiği ayetler(11)

  1. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا

    GüzelEy peygamber; eşlerine de: Eğer dünya hayatını ve süslerini istiyorsanız; gelin, size bağışta bulunayım ve güzellikle salıvereyim.

  2. … لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا فَمَتِّعُوهُنَّ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا

    GüzelEy iman edenler; mü’min kadınları nikahlayıp sonra onlarla temasta bulunmadan önce boşadığınızda, artık onlar için iddet saymanıza lüzum yoktur. Kendilerini geçindirin ve güzellikle serbest bırakın.

  3. فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا

    GüzelÖyleyse Sen, güzel güzel sabret.

  4. وَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِيلًا

    GüzelOnların söylediklerine sabret ve yanlarından güzellikle ayrıl.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجمل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحسن, زين, جمع, بقر
Zıt Kökقبح
Çekirdek Özet 1Parçaların toplanarak dengeli, sağlam ve bütünlüklü bir yapı kazanması, bünyenin irileşip kemale ermesi ve erimiş yağın yüze verdiği dolgunluk
Çekirdek Özet 2Dağılmayı önleyen vakar, ahlaki olgunluk ve parçaların kusursuz terkibiyle ortaya çıkan bütüncül güzellik
Çekirdek Özet 3Parçalanmışlığın aleyhine kurulan iç tutarlılık; ahlakta sarsılmaz sabır ve varlıkta kusursuz ahenk nizamı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca yüzeysel görsel süs veya estetik hoşluk olarak daraltıp toplanma, tahammül, bütünlük ve ahlaki vakar eksenini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جمYoğunlaşma, birikme, çoğalarak bir araya gelme ve dolup taşma; جمح kökünde sınır tanımayan doluluk, جمد kökünde yoğunlaşarak katılaşma, جمع kökünde dağınık unsurların bir araya getirilmesi ve جمم kökünde kabın tepeleme dolması veya suyun toplanması anlamları esastır.لÇoban değneği ve raptetme imgesiyle toplanan yoğunluğu dağılmaktan koruyup kuşatıcı bir bütünlük, taşıyıcı bir gövde ve dengeli bir olgunluk hâline getirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBünyeyi yükselten, yükü kaldıran ve hareketi yönlendiren temel taşıyıcı kuvveti simgeler.
مSu; akış, çokluk, derinlikParçaları kaynaştıran, birikim oluşturan ve bünyeye canlılık ile parlaklık katan doluluğu temsil eder.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaToplanan ve yoğunlaşan unsurları belirli bir nizamda tutan, bağlayan ve kemale erdiren çerçeveyi kurar.
جملTaşıyıcı kuvvetin su gibi kaynaştırıcı bir birikimle dolması ve bu terkibin bir nizam bağıyla toplanarak olgun, kusursuz bir bütün hâline gelmesiÇokluğun dağılmadan birleşmesi, yük taşıyabilen sağlam bir yapıya dönüşmesi ve bu bütünlüğün dışa vuran ahenkli ihtişamı hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİç yağın eritilerek homojen, parlak ve donuk tortulardan arınmış saf bir terkip hâline getirilmesi; ayrıca çöl şartlarında yük taşıma gücü kemale ermiş iri cüsseli erkek deve ve liflerin örülmesiyle elde edilen kalın halat.
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî keder karşısında dağılmayan dirayeti ve iç yağı gibi eritici acıya rağmen korunan asaleti tasvir ederken nefse telkin edilen sabır ve vakar anlamında bu kökü kullanmıştır: جمالك أيها القلب القريح / ستلقى من تحب فتستريح
Erken Arapça kullanımİbn Kuteybe ve erken dilciler güzellik anlamının erimiş yağın yüze verdiği parlaklık ve dolgunluktan türediğini belirtmiş; aynı dönemde hesapta ayrıntıların tek yekûnda toplanmasına da bu kökle işaret edilmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde جمل kökü belirgin bir semantik süreklilik ve fonetik tutarlılık gösterir. Kökün Proto-Sami ortak mirasındaki çekirdeği hem iri cüsseli yük hayvanı hem de biriktirme, karşılığını ödeme ve tamamlama alanı ile doğrudan bağlantılıdır. İbranicede gamal (גמל) biçimi hem deve türünü ifade eder hem de bir şeyi tamamlamak, olgunlaştırmak, sütten kesmek veya bir eylemin tam karşılığını ödemek anlamlarına gelir. Süryanicede gamla (ܓܡܠܐ) doğrudan deveyi karşılarken, gmal fiili tamamlamak, yetişkinliğe ulaştırmak ve iyilikle muamele etmek semantik katmanını muhafaza eder. Akadca dilinde gammalu sözcüğü deve için kullanılmakta olup kökün yük taşıma ve fiziki büyüklük ekseni Mezopotamya havzasında korunmuştur. Arapçada ise bu ilksel somut gövde, parçaların kusursuz bir araya gelişi, fazlalık ve kusurlardan arınmışlık üzerinden soyut estetik ve ahlaki kemal manasına doğru genişlemiş; bir yandan cüsse ve yük halatı anlamını korurken diğer yandan ahlaki vakar ve kusursuz terkip mânasını tek bir semantik matriste toplamıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYağın eritilip arıtılması ve cüsseli devenin yük taşımasıDağınık unsurların toplanarak tek bir yekûn ve kemal teşkil etmesi, yüze vuran dolgunluk ve ahlaki sarsılmazlık olarak genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice gamal, Süryanice gamla, Akadca gammaluDeve anlamı tüm ailede ortaktır; batı Sami kolunda olgunlaştırma, tamamlama ve eylemin tam karşılığını verme anlam katmanı Arapça ile doğrudan akrabadır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAntik Mısır ve Sami geçişleriÇöl yük hayvanı ve örgülü kalın lif bağlamında bölgesel Afro-Asyatik temaslar mevcuttur; Grekçeye kamelos olarak Sami kolundan geçmiştir.Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, HALOT ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جملAnlamlıToplama, bütünleme, cüsse ve ahenkParçaların birleşerek kemale ermesi, deve, kalın halat ve ahlaki güzellik.Hedef köktür.
جلمAnlamlıKesmek, kırkmak, sıyırmakYün kırkma aleti veya etin kemikten sıyrılarak bünyenin yalınlaştırılması.Hedef kökün bütünleme eylemine zıt olarak ayırma ve soyma hareketidir; Kur’an’da geçmez.
مجلAnlamlıSu toplamak, kabarmakSürtünme ve çalışma sebebiyle elde su toplanması, deri altında sıvı birikmesi.Sıvı toplanması yönüyle جم çekirdeğiyle temas eder; Kur’an’da geçmez.
ملجAnlamlıEmmek, tatmakMemeden süt emmek veya az bir gıdayı ağızda döndürmek.İçeri çekme ve toplama ile zayıf bağ taşır; Kur’an’da geçmez.
لجمAnlamlıDizginlemek, bağlamakHayvanın ağzına gem vurmak, taşkınlığı sınırlandırmak ve kontrol altına almak.Dağılmayı önleyen bağlama fonksiyonuyla anlam bağı vardır; Kur’an’da geçmez.
لمجAnlamlıHafifçe tatmak, atıştırmakAçlığı bastıracak kadar az bir şey yemek, dudak payıyla almak.Tüketim ve tatma eksenli daralma; Kur’an’da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جملMerkezBütüncül ahenk, vakar ve kemalParçaların toplanarak oluşturduğu iç tutarlılık, dağılmayan yapı ve sarsılmaz asalet.Hem fiziki cüsse ve yekûnu hem de ahlaki olgunluğu kuşatır.
حسنKomşuİyilik, uygunluk ve faydaBir şeyin amacına tam uygun olması, noksansızlığı ve aklen/şer'an övülen niteliği.İçsel fazilet ve fiili uygunluk yönü öne çıkar; bünyevi cüsse veya toplama şartı aramaz.
زينKomşuBezek, süs ve dış görünüşBir varlığın dışına eklenen, göze hoş gelen ve kusurları örten süsleyici unsur.Asli yapıdan ziyade dışsal cazibe ve geçici görünüm katmanını ifade eder.
جمعKomşuBir araya getirme, yığmaDağınık unsurların mekan veya zaman bakımından bir araya getirilmesi.Yalnızca niceliksel birleşmeyi anlatır; kendiliğinden bir güzellik ve ahenk doğurması zorunlu değildir.
بقرKomşuYarma, açma ve yararak ortaya çıkarmaİri cüsseli hayvan türü ve toprağı yarıp sürme eylemi.جمل yükü yüklenip sabırla taşırken, بقر zemini yarıp açma yönüyle ayrışır.
قبحZıtÇirkinlik, uyumsuzluk ve bayağılıkParçaların birbiriyle çatışması, nefret uyandırması ve nizamın bozulması.جمل kökünün kurduğu ahenk, vakar ve iç dengenin tam zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجملBütünsel olgunluk, deve, vakarBünyevi büyüklük, parçaların ahenkli terkibi ve erdemli tahammül.Kesin
Latinceuniversitas, decor, camelusBütünlük, vakar, deveUniversitas kelimesi toptan oluşu, decor ise asaleti karşılar; kökün iç yağı ve cüsse bağlamını aynı anda vermez.Güçlü
İngilizceaggregate, nobility, patience, camelYekûn, asalet, deveBütünlük ve ahlaki güzelliği ayrı kelimelerle karşılar; kökün cüsse ile estetik arasındaki tekil terkibini taşıyamaz.Güçlü
AlmancaGanzheit, Würde, KamelBütünlük, haysiyet, deveAhlaki vakar ve toptan olma durumunu verir; erimiş yağın homojen parlaklığı anlamı dışarıda kalır.Güçlü
Fransızcaensemble, beauté noble, chameauBütünlük, asil güzellik, deveParçaların uyumunu ve asaleti içerir ancak semitik kökteki tahammül ve cüsse ortaklığını tek gövdede tutamaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَمِيلٌ / جَمِيلًاŞikâyet ve sitemden arınmış, vakarlı sabırAğır musibet ve iftira karşısında dağılmayan, kula şikâyet barındırmayan peygamber ahlakı (Yûsuf 12:18, Meâric 70:5).
جَمِيلًاEziyetsiz, haysiyet kırıcı olmayan ayrılık ve bağışlamaHukuki ve sosyal ilişkilerin sona ermesinde kin, intikam ve çirkinlikten uzak, asil duruş (Ahzâb 33:28, Hicr 15:85).
الْجَمَلُİri cüsseli erkek deve veya kalın gemi halatıİmkânsızlığı ifade eden darbımesel bağlamında kibrin cennete girmeye engel teşkil etmesi (A'râf 7:40).
جَمَالٌGözü ve kalbi doyuran bütüncül nizam ve ihtişamHayvanların akşamleyin dönüşü ve sabahleyin otlağa çıkışındaki canlı, bereketli ve huzur verici ahenk (Nahl 16:6).
جُمْلَةًBir defada, toptan, eksiksiz bir yekûn olarakVahyin indiriliş biçimine dair inkârcıların itirazı ve parçalı iniş hikmetinin mukayesesi (Furkân 25:32).
جِمَالَةٌRenk ve büyüklük bakımından deve sürülerini andıran kıvılcımlarCehennem azabının dehşetini ve savrulan közlerin devasa hacmini tasvir eden kıyamet bağlamı (Mürselât 77:33).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi isim ve sıfatlarAllah'ın güzel olması ve güzelliği sevmesi hadisi ekseninde zâtî ve fiilî kemal tartışmaları.Noksanlıktan münezzeh, mutlak ahenk ve ihsan kaynağı olan mükemmellik.
FıkıhBoşanma ve nafaka hukukuEşlerin güzellikle serbest bırakılması emrinin hukuki sonuçları, kadına zarar vermeden ayrılma yükümlülüğü.Zulüm, aşağılama ve hak gaspı içermeyen meşru ve asil sonlandırma.
TefsirTenzil nizamı ve edebiyatıVahyin toptan değil de parça parça indirilmesindeki تربية (eğitim) ve tesbit hikmetleri.Parçaların nihayetinde teşkil ettiği kusursuz tefsirî bütünlük ve tutarlılık.
HadisAhlak ve kılık kıyafet adabıKibir ile güzellik arasındaki ayrım; nimetin dışa vurumu ile büyüklenme arasındaki sınır.İçsel alçakgönüllülükle dengelenmiş nezaket, temizlik ve vakar.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlak ve ibadet nizamıSabr-ı cemîl ve saf teslimiyetDağılmayı önlemeKula yakaran sızlanmalardan arınarak doğrudan ilahi iradeye sığınan sarsılmaz duruşu temin eder.Kesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiCümle (bütüncül kavrayış)Parça-bütün irtibatıAyrıntıların ana gaye ve tümel ilkeler ışığında birleştirilip sentezlenmesini sağlar.Güçlü
SiyasiHukuk ve kriz yönetimiSerāh-ı cemîl ve diplomatik vakarTahribatsız ayrılmaÇatışan tarafların veya sona eren akitlerin intikam üretmeden, hukuki nezaketle ayrışmasını kurar.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve tüketim ahlakıİsrafsız zarafet ve istifadeDeğer üretmeKaynakların kör bir biriktirme veya çirkin bir saçıp savurma yerine dengeli ve vakarlı kullanımını düzenler.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel bileşke ve entegrasyonDağınık, farklı yönlerdeki parçalı kuvvet veya verilerin tek bir ana doğrultuda toplanarak dengeli bir sistem ve yekûn oluşturması yapısıyla örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal bütünleşme ve kriz psikolojisinde duygusal regülasyonBireyin içsel acı karşısında çözülmeden benlik bütünlüğünü koruması ve toplumun çatışma anlarında asalet zemininde ayrışabilme kurumsallığıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca görsel, fiziksel veya süsleyici bir hoşluk derekesine indirgeyerek cüsse, bütünlük, yekûn ve ahlaki tahammül boyutlarını yok saymak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kök ayrılıkta (serāh), sabırda (sabr) ve bağışlamada (safh) kullanılmakta; çirkinlik üretmeyen, hak yemeyen, şikâyeti kula yöneltmeyen üstün bir karakter nizamını ifade etmektedir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSabr-ı cemîli pasif bir eziklik veya çaresizlik, serāh-ı cemîli ise duygusal bir teselli sanmak; neticede Kur'an'ın kriz anlarında emrettiği vakarlı ve hukuki omurgayı ıskalamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kriz, ayrılık ve acı anlarında müminin takınması gereken tavrı yüzeysel bir hisle değil, dağılmayan bir vakar ve iç bütünlük ilkesiyle tanımladığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile hukuku ve ayrılık hükümlerinin geçtiği Ahzâb ve Talâk surelerinde; ağır imtihan ve iftira sahnelerinin yer aldığı Yûsuf suresinde ve inkârcıların eziyetlerine karşı peygamberi donatan Müzzemmil suresinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Güzelliğin bir lüks veya dışsal bir süs olduğu yanılgısını yıkarak, onun birleşen parçaların iç tutarlılığı, adaleti ve ahlaki asaleti olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağınık parçaların toplanarak iri ve sağlam bir bünye kurması, yük taşıyan deve cüssesi ve iç yağının eriyerek tortusuz, parlak bir kıvama gelmesi.
  • Soyut anlamDağıtıcı krizler karşısında ruhsal ve ahlaki bütünlüğü koruma, intikam ve sızlanmadan arınmış vakarlı duruş ve parçaların kusursuz uyumundan doğan asalet.
  • Sistematik karşılıkParça-bütün ilişkisinde tefrikayı önleyen entegrasyon, ahlaki sistemde çözülmeyi engelleyen tahammül mekanizması ve hukukta asil ayrışma nizamı.
  • LaTeX modeliS=∑i=1npiveyaΦ(S)≥θ  ⟹  ΔR=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde pi sisteme ait dağınık parçaları, duygusal tepkileri veya unsurları; S bu parçaların bir araya gelmesiyle oluşan toplu yapıyı (cümle/bütünlük) temsil eder. Φ fonksiyonu bu bütünlüğün iç ahengini ve vakarını, θ kemal eşiğini gösterir. Sistemin bütünlüğü ve asaleti bu eşiğin üzerinde olduğunda, dış sarsıntılar karşısındaki çözülme ve dağılma katsayısı (ΔR) sıfıra eşitlenir; yani sistem iç bütünlüğünü ve ahlaki duruşunu kaybetmez.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج