جمل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-م-ل7 sîga, 58 mücavir kök, 11 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صفرصبرولججُمْلَةًرتلجَمِيلٌجملسرحالْجَمَلُجِمَالَةٌسولجَمِيلًاخيطمتعدمم

KökSîga 7Ayet 11Sure 9Mücavir 58

▶ Ağı aç (3B)

جمل

ج - م - ل

KÖK
  • 11 geçiş
  • 11 ayet
  • 7 sîga
  • 12 sözlük

Erkek deve demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Erkek deve demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.859 harf
باب الجيم واللام والميم معهما ج ل م، ج م ل، م ل ج، ل م ج، ل ج م حمد كلّهنّ مستعملات جلم: الجَلَمُ: اسم يقع على الجَلَمَين، كالمقراض والمِقراضَين، والقلم والقَلَمَين. وجَلَمتُ الصُّوفَ والشَّعر بالجَلَمِ، وقلمت الظُّفرَ بالقلم: قال: قيس القُلامة ممّا جُزَّ بالقلمِ وجَلمَةُ الشّاةِ والجَزور بمنزلةِ المسلوخة إذا ذهب عنها أكارعها وفضولها. لجم: واللَّجام الدابَّة. واللِّجامُ: ضربٌ من سمات الإبل،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.585 harf
الجَمَلُ من الإبل. قال الفراء: الجَمَلُ: زوج الناقة، والجمع جِمالٌ وأَجْمالٌ وجِمالاتٌ وجَمائِلُ. والجامِلُ: القطيع من الإبل مع رُعاتِه وأربابه. قال الشاعر: لهم جامِلٌ ما يهدأ الليلَ سامِرُهُ وتقول: اسْتَجْمَلَ البعيرُ، أي صار جملاً وإنَّما يسمى جملاً، إذا أرْبَعَ. والجَمَّالَةُ: أصحاب الجمال، مثل الخيَّالة والحمَّارة. والجمالُ: الحُسْنُ وقد جَمُلَ الرجلُ بالضم جَمالاً فهو جميلٌ، والمرأةُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.671 harf
ج ل م جلم ، جمل ، لجم ، لمج ، مجل ، ملج : مستعملات . جلم : قال الليث : الجَلَمُ اسم يَقع على الجَلَميْن . كما يقال المِقْراضُ والمِقْراضان ، والقلم والقلمان . قال : وجَلَمْتُ الصُّوفَ والشَّعر بالجَلَم ، كما تقول : قَلَمْتُ الظُّفر بالقلم . وأنشد : لما أُتيتُم فلم تنْجُوا بمَظْلمةٍ قِيسَ القُلامَةِ مما جَزَّهُ الجَلَمُ والقَلَم كلُّ يُرْوى . وأَخبرني المنذريّ عن ثعلب عن سَلَمه ، عن الفرّاء ، عن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.360 harf
(باب الجيم والميم وما يثلثهما) (جمن) الجيم والميم والنون ليس فيه غير الجُمان، وهو الدرُّ. قال المسيّب([1]): كجُمانةِ البَحْرِيّ جَاءَ بِها *** غَوّاصُها مِن لُجَّةِ البَحْرِ (جمي) الجيم والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهو الجمَاءُ، وهو الشَّخص. وربّما ضُمّت الجيم. قال: * وقُرْصَةٍ مثلِ جَُمَاء التُّرْسِ([2]) * (جمح) الجيم والميم والحاء أصلٌ واحد مطَّرد، وهو ذَهاب الشّيء قُدُماً بغَلَبةٍ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.414 harf
- الجمال: الحسن الكثير، وذلك ضربان: أحدهما: جمال يخص الإنسان في نفسه أو بدنه أو فعله. والثاني: ما يتوصل منه إلى غيره. وعلى هذا الوجه ما روي عنه صلى الله عليه وسلم: (إن الله جميل يحب الجمال) (الحديث صحيح، وقد أخرجه مسلم والترمذي عن ابن مسعود، والطبراني في الكبير عن أبي أمامة، والحاكم عن ابن عمر، وابن عساكر عن جابر وابن عمر. انظر: الفتح الكبير 1/331، ورواية البيهقي عن ابن مسعود عن رسول الله صلى
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR841 harf
ج م ل فلـان يعامـل النـاس بالجميـل‏.‏ وجامـل صاحبـه مجاملـة وعليـك بالمـداراة والمجاملة مع الناس‏.‏ وتقـول‏:‏ إذا لـم يجملـك مالـك لـم يجـد عليـك جمالك‏.‏ وأجمل في الطلب إذا لم يحرص‏.‏ وإذا أصبت بنائبة فتجمل أي تصبر‏.‏ وجمالك يا هذا قال أبو ذؤيب‏:‏ جمالك أيها القلب القريـح أي صبرك‏.‏ وأجمل الحساب والكلام ثم فصله وبينه‏.‏ وتعلم حساب الجمل‏.‏ وأخـذ الشـيء جملةً‏.‏ وجمل الشحم‏:‏ أذابه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.753 harf
الجَمَل: الذَّكَر من الإِبل، قيل: إِنما يكون جَمَلاً إِذا أَرْبَعَ، وقيل إِذا أَجذع، وقيل إِذا بزَل، وقيل إِذا أَثْنَى؛ قال: نحن بنو ضَبَّة أَصحابُ الجَمَل، الموت أَحلى عندنا من العسل الليث: الجَمَل يستحق هذا الاسم إِذا بَزَل، وقال شمر: البَكْر والبَكْرة بمنزلة الغلام والجارية، والجَمَل والناقة بمنزلة الرجل والمرأَة. وفي التنزيل العزيز: حتى يَلِج الجَمَل في سَمِّ الخِياط؛ قال الفراء: الجَمَل هو
Maddenin bağlantısı

الجَمَل: الذَّكَر من الإِبل، قيل: إِنما يكون جَمَلاً إِذا أَرْبَعَ، وقيل إِذا أَجذع، وقيل إِذا بزَل، وقيل إِذا أَثْنَى؛ قال: نحن بنو ضَبَّة أَصحابُ الجَمَل، الموت أَحلى عندنا من العسل الليث: الجَمَل يستحق هذا الاسم إِذا بَزَل، وقال شمر: البَكْر والبَكْرة بمنزلة الغلام والجارية، والجَمَل والناقة بمنزلة الرجل والمرأَة. وفي التنزيل العزيز: حتى يَلِج الجَمَل في سَمِّ الخِياط؛ قال الفراء: الجَمَل هو زوج الناقة. وقد ذكر عن ابن عباس أَنه قرأَ: الجُمَّل، بتشديد الميم، يعني الحِبَال المجموعة، وروي عن أَبي طالب أَنه قال: رواه القراء الجُمَّل، بتشديد الميم، قال: ونحن نظن أَنه أَراد التخفيف؛ قال أَبو طالب: وهذا لأَن الأَسماء إِنما تأْتي على فَعَل مخفف، والجماعة تجيء على فُعَّل مثل صُوَّم وقُوَّم. وقال أَبو الهيثم: قرأَ أَبو عمرو والحسن وهي قراءة ابن مسعود: حتى يلج الجُمَل، مثل النُّغَر في التقدير. وحكي عن ابن عباس: الجُمَّل، بالتثقيل والتخفيف أَيضاً، فأَما الجُمَل، بالتخفيف، فهو الحَبْل الغليظ، وكذلك الجُمَّل، مشدد. قال ابن جني: هو الجُمَل على مثال نُغَر، والجُمْل على مثال قُفْل، والجُمُل على مثال طُنُب، والجَمَل على مثال مَثَل؛ قال ابن بري: وعليه فسر قوله حتى يلج الجَمَل في سَمِّ الخياط، فأَما الجُمْل فجمع جَمَل كأَسَد وأُسْد. والجُمُل: الجماعة من الناس. وحكي عن عبد الله وأُبَيٍّ: حتى يلج الجُمَّل. الأَزهري: وأَما قوله تعالى: جِمَالات صُفْر، فإِن الفراء قال: قرأَ عبد الله وأَصحابه جِمَالة، وروي عن عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، أَنه قرأَ: جِمَالات، قال: وهو أَحَبُّ إِليَّ لأَن الجِمَال أَكثر من الجِمَالة في كلام العرب، وهو يجوز كما يقال حَجَر وحِجَارة وذَكَر وذِكَارة إِلاّ أَن الأَول أَكثر، فإِذا قلت جِمالات فواحدها جِمَال مثل ما قالوا رِجَال ورِجَالات وبُيُوت وبُيُوتات، وقد يجوز أَن يكون واحد الجِمَالات جِمَالة، وقد حكي عن بعض القراء جُمَالات، برفع الجيم، فقد يكون من الشيء المجمل، ويكون الجُمَالات جمعاً من جمع الجِمال كما قالوا الرَّخْل والرُّخال؛ قال الأَزهري: وروي عن ابن عباس أَنه قال الجِمَالات حِبَال السُّفن يجمع بعضها إِلى بعض حتى تكون كأَوساط الرجال؛ وقال مجاهد: جِمَالات حِبال الجُسور، وقال الزجاج: من قَرأَ جِمَالات فهو جمع جِمالة، وهو القَلْس من قُلوس سُفُن البحر، أَو كالقَلْس من قُلوس الجُسور، وقرئت جِمالة صُفْر، على هذا المعنى. وفي حديث مجاهد: أَنه قرأَ حتى يلج الجُمَّل، بضم الجيم وتشديد الميم، قَلْس السفينة. قال الأَزهري: كأَن الحَبْل الغليظ سمي جِمَالة لأَنها قُوىً كثيرة جُمِعت فأُجْمِلَت جُمْلة، ولعل الجُمْلة اشتقت من جُمْلة الحَبْل. ابن الأَعرابي: الجامِل الجِمَال. غيره: الجامِل قَطِيع من الإِبل معها رُعْيانها وأَربابها كالبَقَر والباقِر؛ قال الحطيئة: فإِن تكُ ذا مالٍ كثيرٍ فإِنَّهم لهم جامِل، ما يَهْدأُ الليلَ سامِرُه الجامل: جماعة من الإِبل تقع على الذكور والإِناث، فإِذا قلت الجِمَال والجِمَالة ففي الذكور خاصة، وأَراد بقوله سامره الرِّعاء لا ينامون لكثرتهم. وفي المثل: اتَّخَذَ الليلَ جَمَلاً، يضرب لمن يعمل بالليل عمله من قراءة أَو صلاة أَو غير ذلك. وفي حديث ابن الزبير: كان يسير بنا الأَبْرَدَيْن ويتخذ الليل جَمَلاً، يقال للرجل إِذا سَرَى ليلته جَمْعاء أَو أَحياها بصلاة أَو غيرها من العبادات: اتَّخَذَ الليل جَمَلاً؛ كأَنه رَكِبه ولم ينم فيه. وفي حديث عاصم: لقد أَدركت أَقواماً يتخذون هذا الليل جَمَلاً يشربون النَّبِيذَ ويلبسون المُعَصْفَر، منهم زِرُّ بن حُبَيْش وأَبو وائل. قال أَبو الهيثم: قال أَعرابي الجامِل الحَيّ العظيم، وأَنكر أَن يكون الجامل الجِمَال؛ وأَنشد: وجامل حَوْم يَرُوح عَكَرهُ، إِذا دنا من جُنْحِ ليل مَقْصِرهُ، يُقَرْقِر الهَدْرَ ولا يُجَرْجِرُه قال: ولم يصنع الأَعرابي شيئاً في إِنكاره أَن الجامل الجِمَال؛ قال الأَزهري: وأَما قول طرفة: وجاملٍ خَوَّعَ مِن نِيبِه زَجْرُ المُعَلَّى أُصُلاً والسَّفيح فإِنه دل على أَن الجامل يجمع الجِمَال والنُّوق لأَن النِّيب إِناث، واحدتها ناب. ومن أَمثال العرب: اتَّخَذَ الليل جَمَلاً إِذا سَرَى الليل كله. واتخذ الليل جَمَلاً إِذا ركبه في حاجته، وهو على المثل؛ وقوله: إِني لِمَنْ أَنْكَرَني ابنْ اليَثْرِبي، قَتَلْتُ عِلْباءً وهِنْدَ الجَمَلِي إِنما أَراد رجلاً كان من أَصحاب عائشة، واَّصل ذلك أَن عائشة غَزَت عَلِيّاً على جَمَل، فلما هزم أَصحابها ثبت منهم قوم يَحْمُون الجَمَل الذي كانت عليه. وجَمَل: أَبو حَيٍّ من مَذْحِجٍ، وهو جَمَل بن، سعد العشيرة منهم هند بن عمرو الجَمَليُّ، وكان مع علي، عليه السلام، فَقُتِل؛ وقال قاتله: قَتَلْتُ عِلْباءً وهِنْدَ الجَمَلِي قال ابن بري: هو لعمرو بن يثربي الضَّبِّي، وكان فارس بني ضَبَّة يوم الجَمَل، قتله عمار بن ياسر في ذلك اليوم؛ وتمام رجزه: قَتَلْتُ عِلْباءً وهِنْدَ الجَمَلِي، وابْناً لصُوحانَ على دين علي وحكى ابن بري: والجُمَالة الخيل؛ وأَنشد: والأُدْم فيه يَعْتَرِكْـ نَ، بجَوِّه، عَرْكَ الجُمَاله ابن سيده: وقد أَوقعوا الجَمَل على الناقة فقالوا شربت لبن جَمَلي، وهذا نادر، قال: ولا أُحِقُّه، والجَمْع أَجْمال وجِمَال وجُمْل وجِمَالات وجِمالة وجَمَائل؛ قال ذو الرمة: وقَرَّبْنَ بالزُّرْق الجَمَائل، بعدما تَقَوَّبَ، عن غِرْبانِ أَوْراكها، الخَطْرُ وفي الحديث: هَمَّ الناس بنَحْر بعض جَمَائلهم؛ هي جمع جَمَل، وقيل: جمع جِمَالة، وجِمَالة جمع جَمَل كرِسالة ورَسائل. ابن سيده: وقيل الجَمَالة الطائفة من الجِمَال، وقيل: هي القطعة من النوق لا جَمَل فيها، وكذلك الجَمَالة والجُمَالة؛ عن ابن الأَعرابي. قال ابن السكيت: يقال للإِبل إِذا كانت ذُكورة ولم يكن فيها أُنثى هذه جِمالة بني فلان، وقرئ: كأَنه جِمَالة صُفْر. والجامِلُ: اسم للجمع كالباقر والكالِب، وقالوا الجَمّال والجَمّالة كما قالوا الحَمّار والحَمّارة والخَيَّالة. ورَجُل جامِل: ذو جَمَل. وأَجْمَل القومُ إِذا كثُرت جِمالهم. والجَمَّالة: أَصحاب الجِمال مثل الخَيّالة والحَمّارة؛ قال عبد مناف بن رِبْع الهذلي: حتى إِذا أَسْلكوهم في قُتَائدة شَلاًّ، كما تَطْرُد الجَمّالةُ الشُّرُدا واسْتَجْمَل البَعِيرُ أَي صار جَمَلاً. واسْتَقْرَم بَكْر فلان أَي صار قَرْماً. وفي الحديث: لكل أُناس في جَمَلهم خُبْر، ويروى جُمَيْلهم، على التصغير، يريد صاحبهم؛ قال ابن الأَثير: هو مثل يُضْرب في معرفة كل قوم بصاحبهم يعني أَن المُسَوَّد يُسَوَّد لمعنى، وأَن قومه لم يُسَوِّدوه إِلا لمعرفتهم بشأْنه؛ ويروى: لكل أُناس في بَعِيرهم خُبْر، فاستعار البعير والجَمَل للصاحب. وفي حديث عائشة: وسأَلتها امرأَة أَأُوَخِّذ جَمَلي؟ تريد زوجها أَي أَحبسه عن إِتيان النساء غيري، فكَنَتْ بالجَمَل عن الزَّوج لأَنه زوج الناقة. وجَمَّلَ الجَمَلَ: عَزَله عن الطَّرُوقة. وناقة جُمَالية: وَثيقة تشبه الجَمَل في خِلْقتها وشدَّتها وعِظَمها؛ قال الأَعشى:جُمَالِيَّة تَغْتَلي بالرِّدَاف، إِذا كَذَّبَ الآثِماتُ الهَجِيرا وقول هميان: وقَرَّبُوا كلَّ جُمَالِيٍّ عَضِه، قَرِيبَة نُدْوَتُه من مَحْمَضِه، كأَنما يُزْهَم عِرْقا أَبْيَضِه (* قوله «كأنما يزهم» تقدم في ترجمة بيض: ييجع بدل يزهم). يُزْهَم: يُجْعل فيهما الزَّهَم، أَراد كل جُمَاليَّة فحَمَل على لفظ كُلّ وذكَّر، وقيل: الأَصل في هذا تشبيه الناقة بالجمل، فلما شاع ذلك واطَّرد صار كأَنه أَصل في بابه حتى عادوا فشَبَّهوا الجَمَل بالناقة في ذلك؛ وهذا كقول ذي الرمة: ورَمْلٍ، كأَوْراك النِّساءِ، قَطَعْتُه، إِذا أَظلمته المُظْلِمات الحَنادِسُ وهذا من حملهم الأَصل على الفرع فيما كان الفرع أَفاده من الأَصل، ونظائره كثيرة، والعرب تفعل هذا كثيراً، أَعني أَنها إِذا شبهت شيئاً بشيء مكَّنَتْ ذلك الشبه لهما وعَمَّت به وجه الحال بينهما، أَلا تراهم لما شبهوا الفعل المضارع بالاسم فأَعربوه تمموا ذلك المعنى بينهما بأَن شبهوا اسم الفاعل بالفعل فأَعملوه؟ ورجل جُمَاليٌّ، بالضم والياء مشددة: ضَخْم الأَعضاء تامُّ الخَلْق على التشبيه بالجَمَل لعظمه. وفي حديث فضالة: كيف أَنتم إِذا قَعَد الجُمَلاءُ على المَنابر يَقْضون بالهَوَى ويَقْتلون بالغَضَب؛ الجُمَلاءُ: الضِّخَام الخَلْق كأَنه جمع جَمِيل. وفي حديث الملاعنة: فإِن جاءَت به أَوْرَق جَعْداً جُمَالِيّاً فهو لفلان؛ الجُمَاليّ، بالتشديد: الضَّخم الأَعضاء التامُّ الأَوصال؛ وقوله أَنشده أَبو حنيفة عن ابن الأَعرابي: إِنَّ لنا من مالنا جِمَالا، من خير ما تَحْوِي الرجالُ مالا، يُنْتَجْن كل شَتْوَة أَجْمالا إِنما عَنى بالجَمَل هنا النَّخل، شبهها بالجَمَل في طولِها وضِخَمها وإِتَائها. ابن الأَعرابي: الجَمَل الكُبَع؛ قال الأَزهري: أَراد بالجَمَل والكُبَع سمكة بَحريَّة تدعى الجَمَل؛ قال رؤْبة: واعْتَلَجتْ جِماله ولُخْمُه قال أَبو عمرو: الجَمَل سمكة تكون في البحر ولا تكون في العَذْب، قال: واللُّخْمُ الكَوْسَجُ، يقال إِنه يأْكل الناس. ابن سيده: وجَمَل البحر سمكة من سمكه قيل طوله ثلاثون ذراعاً؛ قال العجاج: كجَمَل البحر إِذا خاض حَسَر وفي حديث أَبي عبيدة: أَنه أَذن في جَمَل البحر؛ قيل: هو سمكة ضخمة شبيهة بالجَمَل يقال لها جَمَل البحر. والجُمَيل والجُمْلانة والجُمَيلانة: طائر من الدخاخيل؛ قال سيبويه: الجُمَيل البُلْبل لا يتكلم به إِلاَّ مصغَّراً فإِذا جمعوا قالوا جِمْلان. الجوهري: جُمَيل طائر جاءَ مصغراً، والجمع جِمْلان مثل كُعَيْت وكِعْتان.والجَمَال: مصدر الجَمِيل، والفعل جَمُل. وقوله عز وجل: ولكم فيها جَمَال حين تُريحون وحين تسرحون؛ أَي بهاء وحسن. ابن سيده: الجَمَال الحسن يكون في الفعل والخَلْق. وقد جَمُل الرجُل، بالضم، جَمَالاً، فهو جَمِيل وجُمَال، بالتخفيف؛ هذه عن اللحياني، وجُمَّال، الأَخيرة لا تُكَسَّر. والجُمَّال، بالضم والتشديد: أَجمل من الجَمِيل. وجَمَّله أَي زَيَّنه. والتَّجَمُّل: تَكَلُّف الجَمِيل. أَبو زيد: جَمَّل افيفي ُ عليك تَجْميلاً إِذا دعوت له أَن يجعله افيفي جَمِيلاً حَسَناً. وامرأَة جَمْلاء وجَميلة: وهو أَحد ما جاءَ من فَعْلاء لا أَفْعَل لها؛ قال: وَهَبْتُه من أَمَةٍ سوداء، ليست بِحَسْناء ولا جَمْلاء وقال الشاعر: فهي جَمْلاء كَبدْرٍ طالع، بَذَّتِ الخَلْق جميعاً بالجَمَال وفي حديث الإِسراءِ: ثم عَرَضَتْ له امرأَة حَسْناء جَمْلاء أَي جَمِيلة مليحة، ولا أَفعل لها من لفظها كدِيمة هَطْلاء. وفي الحديث: جاءَ بناقة حَسْناء جَمْلاء. قال ابن الأَثير: والجَمَال يقع على الصُّوَر والمعاني؛ ومنه الحديث: إِن الله جَمِيل يحب الجَمَال أَي حَسَن الأَفعال كامل الأَوصاف؛ وقوله أَنشده ثعلب لعبيد الله بن عتبة: وما الحَقُّ أَن تَهْوَى فتُشْعَفَ بالذي هَوِيتَ، إِذا ما كان ليس بأَجْمَل قال ابن سيده: يجوز أَن يكون أَجمل فيه بمعنى جَمِيل، وقد يجوز أَن يكون أَراد ليس بأَجمل من غيره، كما قالوا الله أَكبر، يريدون من كل شيء. والمُجاملة: المُعاملة بالجَمِيل، الفراء: المُجَامِل الذي يقدر على جوابك فيتركه إِبقاءً على مَوَدَّتك. والمُجَامِل: الذي لا يقدر على جوابك فيتركه ويَحْقد عليك إِلى وقت مّا؛ وقول أَبي ذؤَيب: جَمَالَك أَيُّها القلبُ القَرِيحُ، سَتَلْقَى مَنْ تُحبُّ فتَسْتَريحُ يريد: الزم تَجَمُّلَك وحياءَك ولا تَجْزَع جَزَعاً قبيحاً. وجامَل الرجلَ مُجامَلة: لم يُصْفِه الإِخاءَ وماسَحَه بالجَمِيل. وقال اللحياني: اجْمُل إِن كنت جامِلاً، فإِذا ذهبوا إِلى الحال قالوا: إِنه لجَمِيل: وجَمَالَك أَن لا تفعل كذا وكذا أَي لا تفعله، والزم الأَمر الأَجْمَل؛ وقول الهذلي أَنشده ابن الأَعرابي: أَخُو الحَرْب أَمّا صادِراً فَوَسِيقُه جَمِيل، وأَمَّا واراداً فمُغَامِس قال ابن سيده: معنى قول جَمِيل هنا أَنه إِذا اطَّرد وسيقة لم يُسْرع بها ولكن يَتَّئد ثِقَةً منه ببأْسه، وقيل أَيضاً: وَسِيقُه جَمِيل أَي أَنه لا يطلب الإِبل فتكون له وَسِيقة إِنما وسيقته الرجال يطلبهم ليَسْبِيَهم فيجلُبهم وَسَائق. وأَجْمَلْت الصَّنِيعة عند فلان وأَجْمَل في صنيعه وأَجْمَل في طلب الشيء: اتَّأَد واعتدل فلم يُفْرِط؛ قال: الرِّزق مقسوم فأَجْمِلْ في الطَّلَب وقد أَجْمَلْت في الطلب. وجَمَّلْت الشيءَ تجميلاً وجَمَّرْته تجميراً إِذا أَطلت حبسه. ويقال للشحم المُذَاب جَمِيل؛ قال أَبو خراش: نُقابِلُ جُوعَهم بمُكَلَّلاتٍ، من الفُرْنيِّ، يَرْعَبُها الجَمِيل وجَمَل الشيءَ: جَمَعَه. والجَمِيل: الشَّحم يُذَاب ثم يُجْمَل أَي يُجْمَّع، وقيل: الجَمِيل الشحم يذاب فكُلما قَطَر وُكِّفَ على الخُبْزِ ثم أُعِيد؛ وقد جَمَله يَجْمُله جَمْلاً وأَجمله. أَذابه واستخرج دُهْنه؛ وجَمَل أَفصح من أَجْمَلَ. وفي الحديث: لعن الله اليهود حُرِّمت عليهم الشحوم فَجَملوها وباعوها وأَكلوا أَثمانها. وفي الحديث: يأْتوننا بالسِّقَاء يَجْمُلون فيه الوَدَك. قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية، ويروى بالحاء المهملة، وعند الأَكثر يجعلون فيه الودك. واجْتَمَل: كاشْتَوَى. وتَجَمَّل: أَكل الجَمِيل، وهو الشحم المُذاب. وقالت امرأَة من العرب لابنتها: تَجَمَّلي وتَعَفَّفِي أَي كُلي الجَمِيل واشربي العُفَافَةَ، وهو باقي اللبن في الضَّرْع، على تحويل التضعيف. والجَمُول: المرأَة التي تُذيب الشحم، وقالت امرأَة لرجل تدعو عليه: جَمَلك الله أَي أَذابك كما يُذاب الشحم؛ فأَما ما أَنشده ابن الأَعرابي من قول الشاعر: إِذ قالت النَثُّول للجَمُولِ: يا ابْنة شَحْمٍ؛ في المَرِيءِ بُولي فإِنه فسر الجَمُول بأَنه الشحمة المُذابة، أَي قالت هذه المرأَة لأُختها: أَبشري بهذه الشَّحمة المَجْمولة التي تذوب في حَلْقك؛ قال ابن سيده: وهذا التفسير ليس بقويّ وإِذا تُؤُمِّل كان مستحيلاً. وقال مرَّة: الجَمُول المرأَة السمينة، والنَّثُول المرأَة المهزولة. والجَمِيل: الإِهالة المُذابة، واسم ذلك الذائب الجُمَالة، والاجْتِمال: الادِّهَان به. والاجْتِمال أَيضاً: أَن تشوي لحماً فكلما وَكَفَتْ إِهَالته اسْتَوْدَقْتَه على خُبْز ثم أَعدته. الفراء: جَمَلْت الشحم أَجْمُله جَمْلاً واجْتَملته إِذا أَذَبْته، ويقال: أَجْمَلته وجَمَلْت أَجود، واجْتمل الرجُل؛ قال لبيد: فاشْتَوَى لَيْلة رِيحٍ واجْتَمَل والجُمْلة: واحدة الجُمَل. والجُمْلة: جماعي الشيء. وأَجْمَل الشيءَ: جَمَعه عن تفرقة؛ وأَجْمَل له الحساب كذلك. والجُمْلة: جماعة كل شيء بكماله من الحساب وغيره. يقال: أَجْمَلت له الحساب والكلام؛ قال الله تعالى: لولا أُنزل عليه القرآن جُمْلة واحدة؛ وقد أَجْمَلت الحساب إِذا رددته إِلى الجُمْلة. وفي حديث القَدَر: كتاب فيه أَسماء أَهل الجنة والنار أُجمل على آخرهم فلا يزاد فيهم ولا ينقص؛ وأَجْمَلت الحساب إِذا جمعت آحاده وكملت أَفراده، أَي أُحْصوا وجُمِعوا فلا يزاد فيهم ولا ينقص. وحساب الجُمَّل، بتشديد الميم: الحروفُ المقطعة على أَبجد، قال ابن دريد: لا أَحسبه عربيّاً، وقال بعضهم: هو حساب الجُمَل، بالتخفيف؛ قال ابن سيده: ولست منه على ثِقَة. وجُمْل وجَوْمَل: اسم امرأَة. وجَمَال: اسم بنت أَبي مُسافر. وجَمِيل وجُمَيْل: اسمان. والجَمَّالان: من شعراء العرب؛ حكاه ابن الأَعرابي، وقال: أَحدهما إِسْلامي وهو الجَمَّال بن سَلَمة العبدي، والآخر جاهلي لم ينسبه إِلى أَب. وجَمَّال: اسم موضع؛ قال النابغة الجعدي: حَتَّى عَلِمْنا، ولولا نحن قد عَلِمُوا، حَلَّت شَلِيلاً عَذَاراهم وجَمَّالا

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR890 harf
* ج م ل * * الجَمَلُ * من الإبل الذكر والجمع * جِمَالٌ * و * أجْمَالٌ * و * جِمَالاتٌ * و * جَمَائِلُ * وقال بن السكيت يقال للإبل الذكور خاصة * جِمالَةٌ * وقُرئ ﴿كأنه جمالة صُفر﴾ والجَمّالة أصحاب الجمال كالخيّالة والحمّارة و * الْجَمَالُ * الحسن وقد * جَمُلَ * الرجل بالضم * جَمَالاً * فهو * جَمِيلٌ * والمرأة * جَمِيلةٌ * و * جَمْلاءُ * أيضا بالفتح والمد و * الجُمْلةُ * واحدة الجُمل و * أجْمَلَ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR18.246 harf
جَمَلَ 1 جَمَلَ جمل جملة , (K,) aor. جَمُلَ , inf. n. جَمْلٌ, (TA,) He collected [a thing, or things]. (K.) [See also 4.] ― -b2- Also, (S, Mgh, K,) aor. and inf. n. as above, (S, Mgh,) He melted fat; (S, Mgh, K;) and so ↓ اجتمل, and ↓ اجمل: (A'Obeyd, S, K:) this last was sometimes used: (S:) the best form is جَمَلَ: (Fr, TA:) accord. to Z, ↓ اجتمل signifies he made the melted grease of fat to
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.880 harf
جَمَلَ جَمَلَ U ( n. ac. جَمْل 1 ), a. Collected, assembled, gathered together. b. Melted ( fat ). جَمِلَ جَمِلَ A a. _ast; جَمُلَ U ( n. ac. جَمَاْل 22 ), Was beautiful, handsome, goodly, comely. جَمَّلَ جَمَّلَ II , a. Made beautiful, beautified, embellished, adorned, decorated. b. Did well, elegantly. جَاْمَلَ جَاْمَلَ III , a. Coaxed, used blandishments to. b. Treated well, was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR95.579 harf
جمل 1.BAB جَمَلَ - يَجْمُلُ - جُمْلَة - جِمَالَة - جَميْل - جَمَل جَمَلَ - يَجْمُل + كائن + عدداً من الكائنات أو الأشياء: يجمعها مع مثيلاتها فيؤلف منها شيئاً كبيراً عظيما ًواحداً جَمَلَ - يَجْمُل + كائن + عدداً من الكائنات أو الأشياء + في جمع أو دفعة أي في جملة: يجمعها مع مثيلاتها حتى تكتمل منها مجموعة كبيرة عظيمة: يضم مثيلات متفرقات معاً
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler58 mücavir (80 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سرح

    3 ortak ayet · Eğersiz attır

  2. سول

    2 ortak ayet · Sevil: “Seyl”den türemiştir

  3. صبر

    4 ortak ayet · Granit taş demektir

  4. خيط

    1 ortak ayet · Hayt iplik demektir

  5. رتل

    1 ortak ayet · Tırtıl demektir

  6. سمم

    1 ortak ayet · Arı iğnesi demektir

  7. متع

    2 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  8. صفر

    1 ortak ayet · Sufar, safra kesesinden çıkan sarı sudur

  9. قمص

    1 ortak ayet · Gömlek demektir

  10. صفح

    1 ortak ayet · Görüş

  11. ولج

    1 ortak ayet · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir

  12. دمم

    1 ortak ayet · Ve kan

Geçtiği ayetler(11)

  1. يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا

    GüzelEy peygamber; eşlerine de: Eğer dünya hayatını ve süslerini istiyorsanız; gelin, size bağışta bulunayım ve güzellikle salıvereyim.

  2. … لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا فَمَتِّعُوهُنَّ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا

    GüzelEy iman edenler; mü’min kadınları nikahlayıp sonra onlarla temasta bulunmadan önce boşadığınızda, artık onlar için iddet saymanıza lüzum yoktur. Kendilerini geçindirin ve güzellikle serbest bırakın.

  3. فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا

    GüzelÖyleyse Sen, güzel güzel sabret.

  4. وَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِيلًا

    GüzelOnların söylediklerine sabret ve yanlarından güzellikle ayrıl.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجمل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحسن, زين, جمع, بقر
Zıt Kökقبح
Çekirdek Özet 1Parçaların toplanarak dengeli, sağlam ve bütünlüklü bir yapı kazanması, bünyenin irileşip kemale ermesi ve erimiş yağın yüze verdiği dolgunluk
Çekirdek Özet 2Dağılmayı önleyen vakar, ahlaki olgunluk ve parçaların kusursuz terkibiyle ortaya çıkan bütüncül güzellik
Çekirdek Özet 3Parçalanmışlığın aleyhine kurulan iç tutarlılık; ahlakta sarsılmaz sabır ve varlıkta kusursuz ahenk nizamı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca yüzeysel görsel süs veya estetik hoşluk olarak daraltıp toplanma, tahammül, bütünlük ve ahlaki vakar eksenini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جمYoğunlaşma, birikme, çoğalarak bir araya gelme ve dolup taşma; جمح kökünde sınır tanımayan doluluk, جمد kökünde yoğunlaşarak katılaşma, جمع kökünde dağınık unsurların bir araya getirilmesi ve جمم kökünde kabın tepeleme dolması veya suyun toplanması anlamları esastır.لÇoban değneği ve raptetme imgesiyle toplanan yoğunluğu dağılmaktan koruyup kuşatıcı bir bütünlük, taşıyıcı bir gövde ve dengeli bir olgunluk hâline getirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBünyeyi yükselten, yükü kaldıran ve hareketi yönlendiren temel taşıyıcı kuvveti simgeler.
مSu; akış, çokluk, derinlikParçaları kaynaştıran, birikim oluşturan ve bünyeye canlılık ile parlaklık katan doluluğu temsil eder.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaToplanan ve yoğunlaşan unsurları belirli bir nizamda tutan, bağlayan ve kemale erdiren çerçeveyi kurar.
جملTaşıyıcı kuvvetin su gibi kaynaştırıcı bir birikimle dolması ve bu terkibin bir nizam bağıyla toplanarak olgun, kusursuz bir bütün hâline gelmesiÇokluğun dağılmadan birleşmesi, yük taşıyabilen sağlam bir yapıya dönüşmesi ve bu bütünlüğün dışa vuran ahenkli ihtişamı hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİç yağın eritilerek homojen, parlak ve donuk tortulardan arınmış saf bir terkip hâline getirilmesi; ayrıca çöl şartlarında yük taşıma gücü kemale ermiş iri cüsseli erkek deve ve liflerin örülmesiyle elde edilen kalın halat.
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî keder karşısında dağılmayan dirayeti ve iç yağı gibi eritici acıya rağmen korunan asaleti tasvir ederken nefse telkin edilen sabır ve vakar anlamında bu kökü kullanmıştır: جمالك أيها القلب القريح / ستلقى من تحب فتستريح
Erken Arapça kullanımİbn Kuteybe ve erken dilciler güzellik anlamının erimiş yağın yüze verdiği parlaklık ve dolgunluktan türediğini belirtmiş; aynı dönemde hesapta ayrıntıların tek yekûnda toplanmasına da bu kökle işaret edilmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde جمل kökü belirgin bir semantik süreklilik ve fonetik tutarlılık gösterir. Kökün Proto-Sami ortak mirasındaki çekirdeği hem iri cüsseli yük hayvanı hem de biriktirme, karşılığını ödeme ve tamamlama alanı ile doğrudan bağlantılıdır. İbranicede gamal (גמל) biçimi hem deve türünü ifade eder hem de bir şeyi tamamlamak, olgunlaştırmak, sütten kesmek veya bir eylemin tam karşılığını ödemek anlamlarına gelir. Süryanicede gamla (ܓܡܠܐ) doğrudan deveyi karşılarken, gmal fiili tamamlamak, yetişkinliğe ulaştırmak ve iyilikle muamele etmek semantik katmanını muhafaza eder. Akadca dilinde gammalu sözcüğü deve için kullanılmakta olup kökün yük taşıma ve fiziki büyüklük ekseni Mezopotamya havzasında korunmuştur. Arapçada ise bu ilksel somut gövde, parçaların kusursuz bir araya gelişi, fazlalık ve kusurlardan arınmışlık üzerinden soyut estetik ve ahlaki kemal manasına doğru genişlemiş; bir yandan cüsse ve yük halatı anlamını korurken diğer yandan ahlaki vakar ve kusursuz terkip mânasını tek bir semantik matriste toplamıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYağın eritilip arıtılması ve cüsseli devenin yük taşımasıDağınık unsurların toplanarak tek bir yekûn ve kemal teşkil etmesi, yüze vuran dolgunluk ve ahlaki sarsılmazlık olarak genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice gamal, Süryanice gamla, Akadca gammaluDeve anlamı tüm ailede ortaktır; batı Sami kolunda olgunlaştırma, tamamlama ve eylemin tam karşılığını verme anlam katmanı Arapça ile doğrudan akrabadır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAntik Mısır ve Sami geçişleriÇöl yük hayvanı ve örgülü kalın lif bağlamında bölgesel Afro-Asyatik temaslar mevcuttur; Grekçeye kamelos olarak Sami kolundan geçmiştir.Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, HALOT ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جملAnlamlıToplama, bütünleme, cüsse ve ahenkParçaların birleşerek kemale ermesi, deve, kalın halat ve ahlaki güzellik.Hedef köktür.
جلمAnlamlıKesmek, kırkmak, sıyırmakYün kırkma aleti veya etin kemikten sıyrılarak bünyenin yalınlaştırılması.Hedef kökün bütünleme eylemine zıt olarak ayırma ve soyma hareketidir; Kur’an’da geçmez.
مجلAnlamlıSu toplamak, kabarmakSürtünme ve çalışma sebebiyle elde su toplanması, deri altında sıvı birikmesi.Sıvı toplanması yönüyle جم çekirdeğiyle temas eder; Kur’an’da geçmez.
ملجAnlamlıEmmek, tatmakMemeden süt emmek veya az bir gıdayı ağızda döndürmek.İçeri çekme ve toplama ile zayıf bağ taşır; Kur’an’da geçmez.
لجمAnlamlıDizginlemek, bağlamakHayvanın ağzına gem vurmak, taşkınlığı sınırlandırmak ve kontrol altına almak.Dağılmayı önleyen bağlama fonksiyonuyla anlam bağı vardır; Kur’an’da geçmez.
لمجAnlamlıHafifçe tatmak, atıştırmakAçlığı bastıracak kadar az bir şey yemek, dudak payıyla almak.Tüketim ve tatma eksenli daralma; Kur’an’da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جملMerkezBütüncül ahenk, vakar ve kemalParçaların toplanarak oluşturduğu iç tutarlılık, dağılmayan yapı ve sarsılmaz asalet.Hem fiziki cüsse ve yekûnu hem de ahlaki olgunluğu kuşatır.
حسنKomşuİyilik, uygunluk ve faydaBir şeyin amacına tam uygun olması, noksansızlığı ve aklen/şer'an övülen niteliği.İçsel fazilet ve fiili uygunluk yönü öne çıkar; bünyevi cüsse veya toplama şartı aramaz.
زينKomşuBezek, süs ve dış görünüşBir varlığın dışına eklenen, göze hoş gelen ve kusurları örten süsleyici unsur.Asli yapıdan ziyade dışsal cazibe ve geçici görünüm katmanını ifade eder.
جمعKomşuBir araya getirme, yığmaDağınık unsurların mekan veya zaman bakımından bir araya getirilmesi.Yalnızca niceliksel birleşmeyi anlatır; kendiliğinden bir güzellik ve ahenk doğurması zorunlu değildir.
بقرKomşuYarma, açma ve yararak ortaya çıkarmaİri cüsseli hayvan türü ve toprağı yarıp sürme eylemi.جمل yükü yüklenip sabırla taşırken, بقر zemini yarıp açma yönüyle ayrışır.
قبحZıtÇirkinlik, uyumsuzluk ve bayağılıkParçaların birbiriyle çatışması, nefret uyandırması ve nizamın bozulması.جمل kökünün kurduğu ahenk, vakar ve iç dengenin tam zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجملBütünsel olgunluk, deve, vakarBünyevi büyüklük, parçaların ahenkli terkibi ve erdemli tahammül.Kesin
Latinceuniversitas, decor, camelusBütünlük, vakar, deveUniversitas kelimesi toptan oluşu, decor ise asaleti karşılar; kökün iç yağı ve cüsse bağlamını aynı anda vermez.Güçlü
İngilizceaggregate, nobility, patience, camelYekûn, asalet, deveBütünlük ve ahlaki güzelliği ayrı kelimelerle karşılar; kökün cüsse ile estetik arasındaki tekil terkibini taşıyamaz.Güçlü
AlmancaGanzheit, Würde, KamelBütünlük, haysiyet, deveAhlaki vakar ve toptan olma durumunu verir; erimiş yağın homojen parlaklığı anlamı dışarıda kalır.Güçlü
Fransızcaensemble, beauté noble, chameauBütünlük, asil güzellik, deveParçaların uyumunu ve asaleti içerir ancak semitik kökteki tahammül ve cüsse ortaklığını tek gövdede tutamaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَمِيلٌ / جَمِيلًاŞikâyet ve sitemden arınmış, vakarlı sabırAğır musibet ve iftira karşısında dağılmayan, kula şikâyet barındırmayan peygamber ahlakı (Yûsuf 12:18, Meâric 70:5).
جَمِيلًاEziyetsiz, haysiyet kırıcı olmayan ayrılık ve bağışlamaHukuki ve sosyal ilişkilerin sona ermesinde kin, intikam ve çirkinlikten uzak, asil duruş (Ahzâb 33:28, Hicr 15:85).
الْجَمَلُİri cüsseli erkek deve veya kalın gemi halatıİmkânsızlığı ifade eden darbımesel bağlamında kibrin cennete girmeye engel teşkil etmesi (A'râf 7:40).
جَمَالٌGözü ve kalbi doyuran bütüncül nizam ve ihtişamHayvanların akşamleyin dönüşü ve sabahleyin otlağa çıkışındaki canlı, bereketli ve huzur verici ahenk (Nahl 16:6).
جُمْلَةًBir defada, toptan, eksiksiz bir yekûn olarakVahyin indiriliş biçimine dair inkârcıların itirazı ve parçalı iniş hikmetinin mukayesesi (Furkân 25:32).
جِمَالَةٌRenk ve büyüklük bakımından deve sürülerini andıran kıvılcımlarCehennem azabının dehşetini ve savrulan közlerin devasa hacmini tasvir eden kıyamet bağlamı (Mürselât 77:33).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi isim ve sıfatlarAllah'ın güzel olması ve güzelliği sevmesi hadisi ekseninde zâtî ve fiilî kemal tartışmaları.Noksanlıktan münezzeh, mutlak ahenk ve ihsan kaynağı olan mükemmellik.
FıkıhBoşanma ve nafaka hukukuEşlerin güzellikle serbest bırakılması emrinin hukuki sonuçları, kadına zarar vermeden ayrılma yükümlülüğü.Zulüm, aşağılama ve hak gaspı içermeyen meşru ve asil sonlandırma.
TefsirTenzil nizamı ve edebiyatıVahyin toptan değil de parça parça indirilmesindeki تربية (eğitim) ve tesbit hikmetleri.Parçaların nihayetinde teşkil ettiği kusursuz tefsirî bütünlük ve tutarlılık.
HadisAhlak ve kılık kıyafet adabıKibir ile güzellik arasındaki ayrım; nimetin dışa vurumu ile büyüklenme arasındaki sınır.İçsel alçakgönüllülükle dengelenmiş nezaket, temizlik ve vakar.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlak ve ibadet nizamıSabr-ı cemîl ve saf teslimiyetDağılmayı önlemeKula yakaran sızlanmalardan arınarak doğrudan ilahi iradeye sığınan sarsılmaz duruşu temin eder.Kesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiCümle (bütüncül kavrayış)Parça-bütün irtibatıAyrıntıların ana gaye ve tümel ilkeler ışığında birleştirilip sentezlenmesini sağlar.Güçlü
SiyasiHukuk ve kriz yönetimiSerāh-ı cemîl ve diplomatik vakarTahribatsız ayrılmaÇatışan tarafların veya sona eren akitlerin intikam üretmeden, hukuki nezaketle ayrışmasını kurar.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve tüketim ahlakıİsrafsız zarafet ve istifadeDeğer üretmeKaynakların kör bir biriktirme veya çirkin bir saçıp savurma yerine dengeli ve vakarlı kullanımını düzenler.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel bileşke ve entegrasyonDağınık, farklı yönlerdeki parçalı kuvvet veya verilerin tek bir ana doğrultuda toplanarak dengeli bir sistem ve yekûn oluşturması yapısıyla örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal bütünleşme ve kriz psikolojisinde duygusal regülasyonBireyin içsel acı karşısında çözülmeden benlik bütünlüğünü koruması ve toplumun çatışma anlarında asalet zemininde ayrışabilme kurumsallığıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca görsel, fiziksel veya süsleyici bir hoşluk derekesine indirgeyerek cüsse, bütünlük, yekûn ve ahlaki tahammül boyutlarını yok saymak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kök ayrılıkta (serāh), sabırda (sabr) ve bağışlamada (safh) kullanılmakta; çirkinlik üretmeyen, hak yemeyen, şikâyeti kula yöneltmeyen üstün bir karakter nizamını ifade etmektedir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSabr-ı cemîli pasif bir eziklik veya çaresizlik, serāh-ı cemîli ise duygusal bir teselli sanmak; neticede Kur'an'ın kriz anlarında emrettiği vakarlı ve hukuki omurgayı ıskalamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kriz, ayrılık ve acı anlarında müminin takınması gereken tavrı yüzeysel bir hisle değil, dağılmayan bir vakar ve iç bütünlük ilkesiyle tanımladığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile hukuku ve ayrılık hükümlerinin geçtiği Ahzâb ve Talâk surelerinde; ağır imtihan ve iftira sahnelerinin yer aldığı Yûsuf suresinde ve inkârcıların eziyetlerine karşı peygamberi donatan Müzzemmil suresinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Güzelliğin bir lüks veya dışsal bir süs olduğu yanılgısını yıkarak, onun birleşen parçaların iç tutarlılığı, adaleti ve ahlaki asaleti olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağınık parçaların toplanarak iri ve sağlam bir bünye kurması, yük taşıyan deve cüssesi ve iç yağının eriyerek tortusuz, parlak bir kıvama gelmesi.
  • Soyut anlamDağıtıcı krizler karşısında ruhsal ve ahlaki bütünlüğü koruma, intikam ve sızlanmadan arınmış vakarlı duruş ve parçaların kusursuz uyumundan doğan asalet.
  • Sistematik karşılıkParça-bütün ilişkisinde tefrikayı önleyen entegrasyon, ahlaki sistemde çözülmeyi engelleyen tahammül mekanizması ve hukukta asil ayrışma nizamı.
  • LaTeX modeliS=∑i=1npiveyaΦ(S)≥θ  ⟹  ΔR=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde pi sisteme ait dağınık parçaları, duygusal tepkileri veya unsurları; S bu parçaların bir araya gelmesiyle oluşan toplu yapıyı (cümle/bütünlük) temsil eder. Φ fonksiyonu bu bütünlüğün iç ahengini ve vakarını, θ kemal eşiğini gösterir. Sistemin bütünlüğü ve asaleti bu eşiğin üzerinde olduğunda, dış sarsıntılar karşısındaki çözülme ve dağılma katsayısı (ΔR) sıfıra eşitlenir; yani sistem iç bütünlüğünü ve ahlaki duruşunu kaybetmez.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج