جمل
ج - م - ل
KÖK- 11 geçiş
- 11 ayet
- 7 sîga
- 12 sözlük
Erkek deve demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Erkek deve demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.859 harfباب الجيم واللام والميم معهما
ج ل م، ج م ل، م ل ج، ل م ج، ل ج م حمد كلّهنّ مستعملات
جلم:
الجَلَمُ: اسم يقع على الجَلَمَين، كالمقراض والمِقراضَين، والقلم والقَلَمَين.
وجَلَمتُ الصُّوفَ والشَّعر بالجَلَمِ، وقلمت الظُّفرَ بالقلم: قال:
قيس القُلامة ممّا جُزَّ بالقلمِ
وجَلمَةُ الشّاةِ والجَزور بمنزلةِ المسلوخة إذا ذهب عنها أكارعها وفضولها.
لجم:
واللَّجام الدابَّة.
واللِّجامُ: ضربٌ من سمات الإبل،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.585 harfالجَمَلُ من الإبل. قال الفراء: الجَمَلُ: زوج الناقة، والجمع جِمالٌ وأَجْمالٌ وجِمالاتٌ وجَمائِلُ. والجامِلُ: القطيع من الإبل مع رُعاتِه وأربابه. قال الشاعر:
لهم جامِلٌ ما يهدأ الليلَ سامِرُهُ
وتقول: اسْتَجْمَلَ البعيرُ، أي صار جملاً وإنَّما يسمى جملاً، إذا أرْبَعَ. والجَمَّالَةُ: أصحاب الجمال، مثل الخيَّالة والحمَّارة. والجمالُ: الحُسْنُ وقد جَمُلَ الرجلُ بالضم جَمالاً فهو جميلٌ، والمرأةُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.671 harfج ل م
جلم ، جمل ، لجم ، لمج ، مجل ، ملج : مستعملات .
جلم : قال الليث : الجَلَمُ اسم يَقع على الجَلَميْن . كما يقال المِقْراضُ والمِقْراضان ، والقلم والقلمان .
قال : وجَلَمْتُ الصُّوفَ والشَّعر بالجَلَم ، كما تقول : قَلَمْتُ الظُّفر بالقلم .
وأنشد :
لما أُتيتُم فلم تنْجُوا بمَظْلمةٍ
قِيسَ القُلامَةِ مما جَزَّهُ الجَلَمُ
والقَلَم كلُّ يُرْوى .
وأَخبرني المنذريّ عن ثعلب عن سَلَمه ، عن الفرّاء ، عن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.360 harf(باب الجيم والميم وما يثلثهما)
(جمن) الجيم والميم والنون ليس فيه غير الجُمان، وهو الدرُّ. قال المسيّب([1]):
كجُمانةِ البَحْرِيّ جَاءَ بِها *** غَوّاصُها مِن لُجَّةِ البَحْرِ
(جمي) الجيم والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهو الجمَاءُ، وهو الشَّخص. وربّما ضُمّت الجيم. قال:
* وقُرْصَةٍ مثلِ جَُمَاء التُّرْسِ([2]) *
(جمح) الجيم والميم والحاء أصلٌ واحد مطَّرد، وهو ذَهاب الشّيء قُدُماً بغَلَبةٍ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.414 harf- الجمال: الحسن الكثير، وذلك ضربان: أحدهما: جمال يخص الإنسان في نفسه أو بدنه أو فعله.
والثاني: ما يتوصل منه إلى غيره. وعلى هذا الوجه ما روي عنه صلى الله عليه وسلم: (إن الله جميل يحب الجمال) (الحديث صحيح، وقد أخرجه مسلم والترمذي عن ابن مسعود، والطبراني في الكبير عن أبي أمامة، والحاكم عن ابن عمر، وابن عساكر عن جابر وابن عمر. انظر: الفتح الكبير 1/331، ورواية البيهقي عن ابن مسعود عن رسول الله صلى
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR841 harfج م ل
فلـان يعامـل النـاس بالجميـل.
وجامـل صاحبـه مجاملـة وعليـك بالمـداراة والمجاملة مع الناس.
وتقـول: إذا لـم يجملـك مالـك لـم يجـد عليـك جمالك.
وأجمل في الطلب إذا لم يحرص.
وإذا أصبت بنائبة فتجمل أي تصبر.
وجمالك يا هذا قال أبو ذؤيب: جمالك أيها القلب القريـح أي صبرك.
وأجمل الحساب والكلام ثم فصله وبينه.
وتعلم حساب الجمل.
وأخـذ الشـيء جملةً.
وجمل الشحم: أذابه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.753 harfالجَمَل: الذَّكَر من الإِبل، قيل: إِنما يكون جَمَلاً إِذا أَرْبَعَ، وقيل إِذا أَجذع، وقيل إِذا بزَل، وقيل إِذا أَثْنَى؛ قال: نحن بنو ضَبَّة أَصحابُ الجَمَل،
الموت أَحلى عندنا من العسل
الليث: الجَمَل يستحق هذا الاسم إِذا بَزَل، وقال شمر: البَكْر والبَكْرة بمنزلة الغلام والجارية، والجَمَل والناقة بمنزلة الرجل والمرأَة. وفي التنزيل العزيز: حتى يَلِج الجَمَل في سَمِّ الخِياط؛ قال الفراء: الجَمَل هو
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR890 harf* ج م ل * * الجَمَلُ * من الإبل الذكر والجمع * جِمَالٌ * و * أجْمَالٌ * و * جِمَالاتٌ * و * جَمَائِلُ * وقال بن السكيت يقال للإبل الذكور خاصة * جِمالَةٌ * وقُرئ ﴿كأنه جمالة صُفر﴾ والجَمّالة أصحاب الجمال كالخيّالة والحمّارة و * الْجَمَالُ * الحسن وقد * جَمُلَ * الرجل بالضم * جَمَالاً * فهو * جَمِيلٌ * والمرأة * جَمِيلةٌ * و * جَمْلاءُ * أيضا بالفتح والمد و * الجُمْلةُ * واحدة الجُمل و * أجْمَلَ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR18.246 harfجَمَلَ
1 جَمَلَ جمل جملة , (K,) aor. جَمُلَ , inf. n. جَمْلٌ, (TA,) He collected [a thing, or things]. (K.) [See also 4.] ― -b2- Also, (S, Mgh, K,) aor. and inf. n. as above, (S, Mgh,) He melted fat; (S, Mgh, K;) and so ↓ اجتمل, and ↓ اجمل: (A'Obeyd, S, K:) this last was sometimes used: (S:) the best form is جَمَلَ: (Fr, TA:) accord. to Z, ↓ اجتمل signifies he made the melted grease of fat to
جَمَلَ 1 جَمَلَ جمل جملة , (K,) aor. جَمُلَ , inf. n. جَمْلٌ, (TA,) He collected [a thing, or things]. (K.) [See also 4.] ― -b2- Also, (S, Mgh, K,) aor. and inf. n. as above, (S, Mgh,) He melted fat; (S, Mgh, K;) and so ↓ اجتمل, and ↓ اجمل: (A'Obeyd, S, K:) this last was sometimes used: (S:) the best form is جَمَلَ: (Fr, TA:) accord. to Z, ↓ اجتمل signifies he made the melted grease of fat to drip upon bread, putting it again over the fire. (TA. [See جَمِيلٌ.]) جَمَلَكَ اللّٰهُ, meaning May God melt thee like as fat is melted, is a form of imprecation mentioned in a trad., as used by a woman. (TA.) -A2- جَمَلَ الجَمَلَ He put the he-camel apart from the she-camel that was fit to be covered. (TA.) -A3- جَمُلَ, aor. جَمُلَ ; (S, Mgh, Msb, K;) and جَمِلَ, aor. جَمَلَ ; (Msb;) inf. n. جَمَالٌ, (S, Mgh, Msb, K, *) originally جَمَالَةٌ; (Msb;) He was, or became, beautiful, goodly, comely, or pleasing, (S, M, Mgh, K,) in person, (M, K,) and good in action, or actions, or behaviour, (M, TA,) or also in moral character: (K:) or elegant, or pretty; i. e., delicately, or minutely, beautiful: (Sb, Msb:) or characterized by much goodness, beauty, goodliness, comeliness, or pleasingness, in his mind, or in his person, or in his actions or behaviour; and also, characterized by much goodness communicated from him to others. (Er-Rلghib, TA.) [See جَمَالٌ, below; and see also جَمِيلٌ.]
جمّل 2 جمّل جمل جملة , (S, K,) inf. n. تَجْمِيلٌ, (K,) He, or it, embellished, or adorned, another. (S, K.) Hence the saying, اـِذَا لَمْ يُجَمِّلْكَ مَالُكَ لَمْ يُجْدِ عَلَيْكَ جَمَالُكَ [If thy wealth do not embellish thee, thy beauty of person, or of moral character, will not suffice thee]. (TA.) And you say, جَمَّلَ اللّٰهُ عَلَيْهِ, inf. n. as above, meaning, May God render him beautiful. (TA.) -A2- He gave a camel to be eaten. (K in art. برقش.) -A3- He detained an army long [on the frontier of the enemy]; (K, TA;) like جَمَّرَ [q. v.]. (TA.)
جاملهُ 3 جاملهُ جامله جاملة , (K,) inf. n. مُجَامَلَةٌ, (S, TA,) He coaxed him, or wheedled him, with comely behaviour or speech (بِالجَمِيلِ), not rendering him pure, or sincere, brotherly affection: (ISd, K:) or he associated with him in a good manner: (K:) or he treated him with comely behaviour. (S, TA.) One says, عَلَيْكَ بِالمُدَارَاةِ وَالمُجَامَلَةِ [Keep thou to blandishment and coaxing, &c.]. (TA.)
اجمل 4 اجمل أجمل اجمل جمل He collected a thing (Msb, K) without discrimination, or distinction, (Msb,) or from a state of separation, or dispersion. (K.) [See also 1.] And أُجْمِلَ It was collected into an aggregate. (TA.) ― -b2- He reduced a calculation to its sum; summed it up: (S, K, TA:) and in like manner, he summed up a speech, or discourse, and then analyzed and explained it. (TA.) ― -b3- See also 1. -A2- He made good and large [or liberal]: so in the phrase, اجمل الصَّنِيعَةَ (S, K) He made the benefit good and large [or liberal] (K) عِنْدَ فُلَانٍ [to such a one]. (S.) -A3- [He acted with goodness, or was good and liberal: and he acted with moderation, or was moderate. You say,] اجمل فِى صَنِيعِهِ [He was good and liberal, or, perhaps, moderate, in his benefit]. (S.) And اجمل فِى الطَّلَبِ He was moderate, not extravagant, in demanding, or desire. (Msb, * K, TA.) It is said in a trad., أَجْمِلُوا فِى طَلَبِ الرِّزْقِ فَاـِنَّ كُلًّا مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ [Be ye moderate in demanding, or desiring, the means of subsistence, for every one is accommodated to that which is created for him]. (TA.) -A4- اجمل القَوْمُ The people, or company of men, had many camels; or their camels became many. (S.)
تجمّل 5 تجمّل أجمل جمل تجمل He beautified, embellished, or adorned, himself. (K.) ― -b2- He affected what is جَمِيل [or beautiful, goodly, comely, or pleasing, in person, or in action or actions or behaviour, or in moral character, &c.]. (S.) You say, تجمّل بِأَكْثَرَ مِمَّا عِنْدَهُ [He affected beautiful, goodly, comely, or pleasing, qualities, more than he possessed]. (TA in art. شبع.) ― -b3- He was, or became, patient; or restrained himself from impatience; or constrained himself to be patient: (Mgh, TA:) from جَمَالٌ meaning "patience." (Mgh.) Hence the saying, وَاـِذَا تُصِبْكَ خَصَاصَةٌ فَتَجَمَّلِ And when poverty, or straitness, befalls thee, then be patient, or restrain thyself &c. (Mgh in art. خص.) -A2- He ate what is termed جَمِيل, i. e., melted fat. (S, K. *)
اجتمل 8 اجتمل اجتمل : see 1, in two places. -A2- Also He anointed himself with fat. (TA.) -A3- And He ate of a camel. (K in art. برقش.)
استجمل 10 استجمل استجمل He (a camel) became a جَمَل, (S, K,) i. e., such as is termed رَبَاعٍ [or one in his seventh year], (S,) or such as is termed بَازِلٌ [or one in his ninth year], or, accord. to Z, one that had covered. (TA.)
جَمْلٌ جَمْلٌ جمل جملة : see جَمَلٌ.
جُمْلٌ جُمْلٌ جمل جملة : see جُمْلَةٌ and جُمَّلٌ; the latter in two places.
جَمَلٌ جَمَلٌ جمل جملة (S, Mgh, Msb, K, &c.) and ↓ جَمْلٌ, (K,) which latter is so rare that it is said by some to be used only in poetry, in cases of necessity, (MF,) but it is a correct dial. var., (TA,) a word of well-known meaning; (K;) i. e., [A he-camel; but commonly applied to the camel as a generic term; in like manner as جَامِلٌ is applied to the males and the females; but properly,] the male of the اـِبِل; (TA;) the mate of the نَاقَة; (Fr, S, Mgh;) among camels, corresponding to رَجُلٌ among us; (Sh, Msb;) نَاقَةٌ corresponding to مَرْأَةٌ, and بَكْرٌ to غُلَامٌ, and بَكْرَةٌ to جَارِيَةٌ; (Sh, TA;) [in general] peculiarly applied to the male; (Msb;) exceptionally to the female, as in the saying شَرِبْتُ لَبَنَ جَمَلِى, (K,) i. e., I drank the milk of my she-camel; but ISd doubts the correctness of this: (TA:) [as corresponding to رَجُلٌ among us, it signifies a full-grown hecamel:] or it signifies such as is termed رَبَاعٍ [or one in his seventh year]: (S, ISd, K:) or such as is termed جَذَعٌ [or one in his fifth year]: (ISd, K:) or such as is termed بَازِلٌ [or one in his ninth year]: (ISd, Mgh, Msb, K:) or such as is termed ثَنِىٌّ [or one in his sixth year]: (ISd, K:) or, accord. to Z, one that has covered: (TA:) [see also بَعِيرٌ, and بَكْرٌ, and قَعُودٌ:] pl. [of pauc.] أَجْمَالٌ, (S, Mgh, Msb, K,) which may be pl. of جَمْلٌ, (TA,) and أَجْمُلٌ (Msb) and [of mult.] جِمَالٌ (S, Mgh, Msb, K) and جُمْلٌ (K) and جِمَالَةٌ (Mgh, Msb, K) and [quasi-pl. n.] جُمَالَةٌ and جَمَالَةٌ and جَامِلٌ, (K,) which last is disallowed by some, as will be seen below, (TA,) and [pl. pl.] جِمَالَاتٌ, (S, Msb, K,) which is pl. of جِمَالٌ, (Msb, TA,) or it may be pl. of جِمَالَةٌ, (TA,) and جُمَالَاتٌ [which see also voce جُمَّلٌ] and جَمَالَاتٌ (K) and جَمَائِلُ, (S, K,) pl. of جمالة and جِمال, (Ham p. 527,) and أَجَامِلُ. (K.) One says of camels, when they are males, without any female among them, هٰذِهِ جِمَالَةُ بَنِى فُلَانٍ [These are the hecamels of the sons of such a one]. (ISk, S. [See also جُمَالَةٌ.]) And they said also جِمَالَانِ [meaning Two herds of camels, thus forming a dual from the pl. جِمَالٌ], like as they said لِقَاحَانِ. (ISd, in TA voce خَيْلٌ.) It is said in a prov., مَااسْتَتَرَ مَنْ قَادَ الجَمَلَ [He does not conceal himself who leads the he-camel]. (TA.) And in another prov., اِتَّخَذَ اللَّيْلَ جَمَلًا (assumed tropical:) He journeyed all the night. (K, TA. [See also Freytag's Arab. Prov. i. 230.]) ― -b2- الجَمَلُ also signifies A certain fish (IAar, K) of the sea, (IAar, TA,) thirty cubits in length: (K:) or, as some say, جَمَلُ البَحْرِ is the name of a very great fish, also called the بَال, [i. e., the whale,] thirty cubits in length: accord. to some, this, (TA,) or جَمَلُ المَآءِ, (Mgh,) is what is called the كَوْسَج and كُبَع (Mgh, TA) and لُخْم, [i. e., xiphias, or sword-fish,] which passes by nothing without cutting it. (TA.) [In the present day, جَمَلُ البَحْرِ is an appellation of The pelican.] ― -b3- عَيْنُ الجَمَلِ, in the dial. of Egypt, i. q. الشَّاه بَلُّوط [The chestnut]. (TA.) ― -b4- جَمَلٌ signifies also (assumed tropical:) A woman's husband. (L in arts. اخذ and قيد. See 2 in each of those arts.) ― -b5- Also (tropical:) Palm-trees; (K;) as being likened to the he-camel in respect of their tallness and their bigness and their produce: in some of the copies of the K, النَّحْلُ is erroneously put for النَّخْلُ. (TA.) ― -b6- See also جُمَّلٌ.
جُمَلٌ جُمَلٌ جمل جملة : see جُمَّلٌ, in three places.
جُمُلٌ جُمُلٌ جمل جملة A company, or congregated body, of men. (ISd, K.) ― -b2- See also جُمَّلٌ.
جُمْلَةٌ جُمْلَةٌ جمل جمله جملة A strand of a thick rope: pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ جُمْلٌ: or many strands of a rope, put together [to compose a cable: see جُمَّلٌ]. (TA, in two places in this art.) ― -b2- Hence, app., (TA,) The aggregate of a thing; (K;) the sum, whole, or total; (KL, PS;) it implies muchness, or numerousness, and means any aggregate unseparated: (Er-Rلghib, TA:) pl. جُمَلٌ. (S.) [جُمْلَةٌ مِنْ مَالٍ generally means A large sum of money; and in a similar sense جُمْلَةٌ is often used in relation to various things.] It is said in the Kur [xxv. 34], وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ لَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً, i. e., [And those who disbelieved said, Wherefore was not the Kur-لn sent down, or revealed, to him] aggregated? (TA:) [or in one aggregate?] or at once? (Bd.) [Hence, بِالجُمْلَةِ as meaning Upon the whole; to sum up.] ― -b3- And hence, in grammar, (TA,) [A proposition; a clause; a phrase; sometimes, a sentence;] a phrase composed of a subject and an attribute, [i. e., composed of an inchoative and an enunciative, (in which case it is termed جُمْلَةٌ اسْمِيَّةٌ,) or of a verb and its agent, (in which case it is termed جُمْلَةٌ فِعْلِيَّةٌ,)] (KT, TA,) [&c.,] whether affording a complete sense, as زَيْدٌ قَائِمٌ [Zeyd is standing], or not, as اـِنْ يُكْرِمْنِى [If he treat me with honour]. (KT.)
جَمْلَآءُ جَمْلَآءُ جملآء : see جَمِيلٌ.
جَمَلُونَ جَمَلُونَ جملون A building, or structure, in the form of a camel's hump: (TA:) [a ridged roof: so in the present day: pl. جَمَالِينُ.]
جَمَالٌ جَمَالٌ جمال جمل inf. n. of جَمُلَ: (S, Mgh, Msb:) [when used as a simple subst., meaning] Beauty, goodliness, comeliness, or pleasingness, syn. حُسْنٌ, (S, M, Mgh, * K,) in person, (M, K,) and goodness in action, or actions, or behaviour, (M, TA,) or also, in moral character: (K:) or elegance, or prettiness; i. e., delicacy, or minuteness, of beauty: (Sb, Msb:) or much goodness, or beauty or goodliness or comeliness, in the mind, or in the person, or in the actions or behaviour; and also, much goodness that is communicated from its possessor to another: (Er-Rلghib, TA:) accord. to As, [when relating to the person,] حُسْنٌ is in the eyes; and جَمَالٌ, in the nose. (TA in art. حسن.) [See also جَمِيلٌ.] One says, جَمَالَكَ أَنْ لَا تَفْعَلَ كَذَا, (ISd, K,) or أَنْ تَفْعَلَ كَذَا, (IDrd, TA,) meaning, Keep to that which is most comely for thee to do, and do not thus. (IDrd, ISd, K. [But see what follows.]) ― -b2- Also Patience. (Mgh in art. خص.) Aboo-Dhu-eyb says, جَمَالَكَ أَيُّهَا القَلْبُ القَرِيحُ سَتَلْقَى مَنْ تُحِبُّ فَتَسْتَرِيحُ (S, * TA, the former of which cites only the first hemistich, and the latter substitutes الجَرِيحُ for its syn. القَرِيحُ,) meaning, [Keep thy patience, O thou wounded heart: thou wilt find whom thou lovest, and be at rest: or] keep to thy patience, or thy constraint of thyself to be patient, and thy shrinking from what is foul, and be not impatient in an evil manner. (S, TA.)
جُمَالٌ جُمَالٌ جمال جمل : see جَمِيلٌ: -A2- and جُمَالَةٌ.
جَمُولٌ جَمُولٌ جمول A piece of fat melted. (IAar, TA.) [See also جَمِيلٌ.] ― -b2- A fat woman. (IAar, K.) ― -b3- A person, (K,) or woman, (M,) who melts fat. (M, K.)
جَمِيلٌ جَمِيلٌ جميل Melted fat: (S, Mgh:) or melting fat: or fat that is melted and collected: (K, TA:) or fat that is melted, and, whenever it drips, made to drip upon bread, and then replaced over the fire [that it may drip again: see جَمَلَ]: (TA:) and ↓ جُمَالَةٌ, also, signifies [the same; or] melted grease. (Mgh, * TA.) [See also جَمُولٌ.] -A2- Hence, accord. to Abu-l-'Alà, because, when a man becomes fat and in good condition, his جَمَال becomes apparent, (Ham p. 155,) as also ↓ جُمَالٌ and ↓ جُمَّالٌ, (K,) or this last denotes a higher degree of beauty than جَمِيلٌ, (S, Sgh,) and has no broken pl., (TA,) and ↓ أَجْمَلُ, (TA,) Beautiful, goodly, comely, or pleasing, (S, M, Mgh, K,) in person, (M, K,) and good in action, or actions, or behaviour, (M, TA,) or also in moral character: (K:) [like the Greek καλὸς, the Latin pulcher, the French beau, &c.; and so حَسَنٌ:] or elegant, or pretty; i. e., delicately, or minutely, beautiful: (Msb:) [or characterized by much goodness, or beauty or goodliness or comeliness, in his mind, or in his person, or in his actions or behaviour; and also characterized by much goodness communicated from him to others: see جَمَالٌ:] pl. of the first جَمَالٌ: (TA:) fem. جَمِيلَةٌ, (S, Mgh, Msb, K,) applied to a woman; (S, Mgh, Msb;) as also ↓ جَمْلَآءُ, (Ks, S, K,) [said to be] an instance of [the measure] فَعْلَآءُ having no [masc. of the measure] أَفْعَلُ; (TA;) [but see above;] or this is applied to any female as signifying perfect, or complete, in body. (Ibn-'Abbلd, K.) It is said in a trad., اـِنَّ اللّٰهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الجِمَالَ Verily God is comely in deeds, (TA,) or an Abundant Bestower of good things: He loveth those who are of the like character. (Er-Rلghib, TA.) And you say, عَامَلَهُ بَالجَمِيلِ [He treated him with comely, or pleasing, behaviour]. (TA.) And مَاسَحَهُ بِالجَمِيل [He coaxed him, or wheedled him, with comely, or pleasing, behaviour or speech]. (ISd, K. [See 3.]) ― -b2- أَبُو جَمِيلٍ [The kind of plants called] البَقْل; because they embellish by their presence, and render good, the seasoning of food; or because they take away the جَمِيل, i. e., the grease of the flesh-meat, and dry up the food. (Har p. 227.)
جَمَالَةٌ جَمَالَةٌ جمال جماله جمالة جمل : see the next paragraph.
جُمَالَةَ جُمَالَةَ جمال جماله جمالة جمل : see جُمَّلٌ: -A2- and جَمِيلٌ. -A3- Also A herd, or distinct number, of camels; (K;) mentioned before as a pl. of جَمَلٌ [q. v.]: (TA:) or, of she-camels among which is no he-camel; as also ↓ جِمَالَةٌ and ↓ جَمَالَةٌ; (K;) but this is contradictory to a saying of ISk [respecting جِمَالَةٌ], mentioned above [voce جَمَلٌ; where all these three words are said to be pls. of جَمَلٌ]: (TA:) and also horses: pl. ↓ جُمَالٌ, which is extr. [as a pl.; though, in relation to جُمَالَةٌ, it may be a coll. gen. n., forming its n. un. with ة]. (AA, K.)
جِمَالَةٌ جِمَالَةٌ جمال جماله جمالة جمل : see what next precedes.
جَمِيلَةٌ جَمِيلَةٌ جميل جميله جميلة A number of gazelles together: and of pigeons. (Ibn-' Abbلd, K.)
جُمَالِىٌّ جُمَالِىٌّ جمال جمالى جمالي جماليي جمل applied to a man, (S, Msb, K,) Large in make: (S, Msb:) or tall in body: (Msb:) or firm [in make], (K,) or big in limbs, complete in make, (TA,) like a he-camel. (K, TA.) And with ة applied to a she-camel, (S, K,) Resembling a he-camel in greatness of make: (S:) or firm (K, TA) in make, (TA,) like a he-camel (K, TA) in greatness of make and in strength. (TA.)
جُمَّلٌ جُمَّلٌ جمل جملة (S, K, &c.) and ↓ جُمَلٌ and ↓ جُمْلٌ (K) and ↓ جُمُلٌ and ↓ جَمَلٌ (IJ, K) [A cable;] the rope of a ship, (S, K,) i. e., the thick rope thereof, (TA,) that is also called قَلْسٌ, (S, TA,) consisting of [a number of] ropes put together: (S:) and ↓ جُمَالَةٌ also signifies [the same; or] a thick rope, because consisting of many strands put together; pl. جُمَالَاتٌ; (Zj, TA;) which Mujلhid explains as meaning the ropes of bridges; but I 'Ab, as the ropes of ships, put together so as to be like the waists of men [in thickness]. (TA.) In all the forms mentioned above, except the last (جمالة), the word is read in the phrase [in the Kur vii. 38], حَتَّى يَلِجَ الجُمَّلُ فِى سَمِّ الخِيَاطِ [Until the cable shall enter into the eye of the needle]: (K, TA:) I 'Ab reads الجُمَّلُ, (S, TA,) and so do 'Alee and many others: ↓ جُمْلٌ is pl. [or rather coll. gen. n.] of جُمْلَةٌ, a strand of a thick rope; or, accord. to IJ, pl. of جَمَلٌ [q. v.]: the first is explained by Fr as meaning ropes put together; but Aboo-Tلlib thinks that he meant ↓ جُمَلٌ, without tesh-deed. (TA.) -A2- حِسَابُ الجُمَّلِ, (S K,) thought by IDrd to be not Arabic, (TA,) and ↓ الجُمَلِ, (K,) but IDrd doubts its correctness, The calculation by means of the letters د ج ب ا, &c. (TA.)
جَمَّالٌ جَمَّالٌ جمال جمل An owner, or an attendant, of a camel or camels: (KL, TA: * [see also جامِلٌ:]) and جَمَّالَةٌ owners, or attendants, of camels; (S, K, TA;) similar to خَيَّالَةٌ and حَمَّارَةٌ; (S, TA;) as the former is to حَمَّارٌ. (TA.) [See an ex. of the latter in a verse cited voce اـِذَا.]
جُمَّالٌ جُمَّالٌ جمال جمل : see جَمِيلٌ.
جَامِلٌ جَامِلٌ جامل [act. part. n. of جَمَلَ. -A2- And also part. n. of جَمُلَ]. The Arabs say, اُجْمُلْ اـِنْ كُنْتَ جَامِلًا [Become beautiful, &c., if thou be becoming beautiful, &c.]: but when they mean the quality [alone], they say, اـِنَّهُ لَجَمِيلٌ [Verily he is beautiful, &c.]. (Lh, TA.) -A3- A man possessing a جَمَل [or he-camel]. (TA. [See also جَمَّالٌ.]) ― -b2- A herd, or distinct number, of camels, (S, K, * TA,) males and females, (TA,) with their pastors and their owners: (S, K, TA: [also said in the K to be a pl. of جَمَلٌ: in the CK, الجامِعُ is erroneously put for الجَامِلُ:]) or a word formed to denote a pl., meaning camels, (Ham pp. 122 and 490,) males and females; (Id p. 122;) derived from جَمَلٌ; (Id. p. 490;) like بَاقِرٌ (Id. ib. and TA) from بَقَرٌ, (Ham p. 490,) and كَالِبٌ [from كَلْبٌ]. (TA.) ― -b3- Also A great tribe. (AHeyth, K.)
أَجْمَلُ أَجْمَلُ ذ [More, and most, جَمِيل, or beautiful, &c.]. (S, K.) ― -b2- See also جَمِيلُ.
مُجْمَلٌ مُجْمَلٌ مجمل [pass. part. n. of 4, q. v. ― -b2- Also, applied to a phrase or the like,] properly, Including, or implying, a number of things, many and unexplained: (Er-Rلghib, TA:) as used by the lawyers, [confused, or] requiring explanation. (TA.)
مُجَامِلٌ مُجَامِلٌ مجامل [act. part. n. of 3, q. v. ― -b2- Also] One who is unable to answer a question put to him by another person, and therefore neglects it, and bears malice against him for some time. (TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.880 harfجَمَلَ
جَمَلَ U ( n. ac. جَمْل 1 ),
a. Collected, assembled, gathered together.
b. Melted ( fat ).
جَمِلَ
جَمِلَ A
a. _ast; جَمُلَ U ( n. ac. جَمَاْل 22 ), Was beautiful, handsome, goodly, comely.
جَمَّلَ
جَمَّلَ II ,
a. Made beautiful, beautified, embellished, adorned, decorated.
b. Did well, elegantly.
جَاْمَلَ
جَاْمَلَ III ,
a. Coaxed, used blandishments to.
b. Treated well, was
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR95.579 harfجمل
1.BAB
جَمَلَ - يَجْمُلُ - جُمْلَة - جِمَالَة - جَميْل - جَمَل
جَمَلَ - يَجْمُل + كائن + عدداً من الكائنات أو الأشياء: يجمعها مع مثيلاتها فيؤلف منها شيئاً كبيراً عظيما ًواحداً
جَمَلَ - يَجْمُل + كائن + عدداً من الكائنات أو الأشياء + في جمع أو دفعة أي في جملة: يجمعها مع مثيلاتها حتى تكتمل منها مجموعة كبيرة عظيمة: يضم مثيلات متفرقات معاً
Mücavir kökler58 mücavir (80 toplam)
- سرح
3 ortak ayet · Eğersiz attır
- سول
2 ortak ayet · Sevil: “Seyl”den türemiştir
- صبر
4 ortak ayet · Granit taş demektir
- خيط
1 ortak ayet · Hayt iplik demektir
- رتل
1 ortak ayet · Tırtıl demektir
- سمم
1 ortak ayet · Arı iğnesi demektir
- متع
2 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
- صفر
1 ortak ayet · Sufar, safra kesesinden çıkan sarı sudur
- قمص
1 ortak ayet · Gömlek demektir
- صفح
1 ortak ayet · Görüş
- ولج
1 ortak ayet · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir
- دمم
1 ortak ayet · Ve kan
Geçtiği ayetler(11)
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا
GüzelEy peygamber; eşlerine de: Eğer dünya hayatını ve süslerini istiyorsanız; gelin, size bağışta bulunayım ve güzellikle salıvereyim.
… لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا فَمَتِّعُوهُنَّ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا
GüzelEy iman edenler; mü’min kadınları nikahlayıp sonra onlarla temasta bulunmadan önce boşadığınızda, artık onlar için iddet saymanıza lüzum yoktur. Kendilerini geçindirin ve güzellikle serbest bırakın.
فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا
GüzelÖyleyse Sen, güzel güzel sabret.
وَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِيلًا
GüzelOnların söylediklerine sabret ve yanlarından güzellikle ayrıl.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جمل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حسن, زين, جمع, بقر |
| Zıt Kök | قبح |
| Çekirdek Özet 1 | Parçaların toplanarak dengeli, sağlam ve bütünlüklü bir yapı kazanması, bünyenin irileşip kemale ermesi ve erimiş yağın yüze verdiği dolgunluk |
| Çekirdek Özet 2 | Dağılmayı önleyen vakar, ahlaki olgunluk ve parçaların kusursuz terkibiyle ortaya çıkan bütüncül güzellik |
| Çekirdek Özet 3 | Parçalanmışlığın aleyhine kurulan iç tutarlılık; ahlakta sarsılmaz sabır ve varlıkta kusursuz ahenk nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca yüzeysel görsel süs veya estetik hoşluk olarak daraltıp toplanma, tahammül, bütünlük ve ahlaki vakar eksenini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جم | Yoğunlaşma, birikme, çoğalarak bir araya gelme ve dolup taşma; جمح kökünde sınır tanımayan doluluk, جمد kökünde yoğunlaşarak katılaşma, جمع kökünde dağınık unsurların bir araya getirilmesi ve جمم kökünde kabın tepeleme dolması veya suyun toplanması anlamları esastır. | ل | Çoban değneği ve raptetme imgesiyle toplanan yoğunluğu dağılmaktan koruyup kuşatıcı bir bütünlük, taşıyıcı bir gövde ve dengeli bir olgunluk hâline getirmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bünyeyi yükselten, yükü kaldıran ve hareketi yönlendiren temel taşıyıcı kuvveti simgeler. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Parçaları kaynaştıran, birikim oluşturan ve bünyeye canlılık ile parlaklık katan doluluğu temsil eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Toplanan ve yoğunlaşan unsurları belirli bir nizamda tutan, bağlayan ve kemale erdiren çerçeveyi kurar. |
| جمل | Taşıyıcı kuvvetin su gibi kaynaştırıcı bir birikimle dolması ve bu terkibin bir nizam bağıyla toplanarak olgun, kusursuz bir bütün hâline gelmesi | Çokluğun dağılmadan birleşmesi, yük taşıyabilen sağlam bir yapıya dönüşmesi ve bu bütünlüğün dışa vuran ahenkli ihtişamı hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İç yağın eritilerek homojen, parlak ve donuk tortulardan arınmış saf bir terkip hâline getirilmesi; ayrıca çöl şartlarında yük taşıma gücü kemale ermiş iri cüsseli erkek deve ve liflerin örülmesiyle elde edilen kalın halat. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî keder karşısında dağılmayan dirayeti ve iç yağı gibi eritici acıya rağmen korunan asaleti tasvir ederken nefse telkin edilen sabır ve vakar anlamında bu kökü kullanmıştır: جمالك أيها القلب القريح / ستلقى من تحب فتستريح |
| Erken Arapça kullanım | İbn Kuteybe ve erken dilciler güzellik anlamının erimiş yağın yüze verdiği parlaklık ve dolgunluktan türediğini belirtmiş; aynı dönemde hesapta ayrıntıların tek yekûnda toplanmasına da bu kökle işaret edilmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde جمل kökü belirgin bir semantik süreklilik ve fonetik tutarlılık gösterir. Kökün Proto-Sami ortak mirasındaki çekirdeği hem iri cüsseli yük hayvanı hem de biriktirme, karşılığını ödeme ve tamamlama alanı ile doğrudan bağlantılıdır. İbranicede gamal (גמל) biçimi hem deve türünü ifade eder hem de bir şeyi tamamlamak, olgunlaştırmak, sütten kesmek veya bir eylemin tam karşılığını ödemek anlamlarına gelir. Süryanicede gamla (ܓܡܠܐ) doğrudan deveyi karşılarken, gmal fiili tamamlamak, yetişkinliğe ulaştırmak ve iyilikle muamele etmek semantik katmanını muhafaza eder. Akadca dilinde gammalu sözcüğü deve için kullanılmakta olup kökün yük taşıma ve fiziki büyüklük ekseni Mezopotamya havzasında korunmuştur. Arapçada ise bu ilksel somut gövde, parçaların kusursuz bir araya gelişi, fazlalık ve kusurlardan arınmışlık üzerinden soyut estetik ve ahlaki kemal manasına doğru genişlemiş; bir yandan cüsse ve yük halatı anlamını korurken diğer yandan ahlaki vakar ve kusursuz terkip mânasını tek bir semantik matriste toplamıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yağın eritilip arıtılması ve cüsseli devenin yük taşıması | Dağınık unsurların toplanarak tek bir yekûn ve kemal teşkil etmesi, yüze vuran dolgunluk ve ahlaki sarsılmazlık olarak genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gamal, Süryanice gamla, Akadca gammalu | Deve anlamı tüm ailede ortaktır; batı Sami kolunda olgunlaştırma, tamamlama ve eylemin tam karşılığını verme anlam katmanı Arapça ile doğrudan akrabadır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Antik Mısır ve Sami geçişleri | Çöl yük hayvanı ve örgülü kalın lif bağlamında bölgesel Afro-Asyatik temaslar mevcuttur; Grekçeye kamelos olarak Sami kolundan geçmiştir. | Güçlü |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, HALOT ve David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جمل | Anlamlı | Toplama, bütünleme, cüsse ve ahenk | Parçaların birleşerek kemale ermesi, deve, kalın halat ve ahlaki güzellik. | Hedef köktür. |
| جلم | Anlamlı | Kesmek, kırkmak, sıyırmak | Yün kırkma aleti veya etin kemikten sıyrılarak bünyenin yalınlaştırılması. | Hedef kökün bütünleme eylemine zıt olarak ayırma ve soyma hareketidir; Kur’an’da geçmez. |
| مجل | Anlamlı | Su toplamak, kabarmak | Sürtünme ve çalışma sebebiyle elde su toplanması, deri altında sıvı birikmesi. | Sıvı toplanması yönüyle جم çekirdeğiyle temas eder; Kur’an’da geçmez. |
| ملج | Anlamlı | Emmek, tatmak | Memeden süt emmek veya az bir gıdayı ağızda döndürmek. | İçeri çekme ve toplama ile zayıf bağ taşır; Kur’an’da geçmez. |
| لجم | Anlamlı | Dizginlemek, bağlamak | Hayvanın ağzına gem vurmak, taşkınlığı sınırlandırmak ve kontrol altına almak. | Dağılmayı önleyen bağlama fonksiyonuyla anlam bağı vardır; Kur’an’da geçmez. |
| لمج | Anlamlı | Hafifçe tatmak, atıştırmak | Açlığı bastıracak kadar az bir şey yemek, dudak payıyla almak. | Tüketim ve tatma eksenli daralma; Kur’an’da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جمل | Merkez | Bütüncül ahenk, vakar ve kemal | Parçaların toplanarak oluşturduğu iç tutarlılık, dağılmayan yapı ve sarsılmaz asalet. | Hem fiziki cüsse ve yekûnu hem de ahlaki olgunluğu kuşatır. |
| حسن | Komşu | İyilik, uygunluk ve fayda | Bir şeyin amacına tam uygun olması, noksansızlığı ve aklen/şer'an övülen niteliği. | İçsel fazilet ve fiili uygunluk yönü öne çıkar; bünyevi cüsse veya toplama şartı aramaz. |
| زين | Komşu | Bezek, süs ve dış görünüş | Bir varlığın dışına eklenen, göze hoş gelen ve kusurları örten süsleyici unsur. | Asli yapıdan ziyade dışsal cazibe ve geçici görünüm katmanını ifade eder. |
| جمع | Komşu | Bir araya getirme, yığma | Dağınık unsurların mekan veya zaman bakımından bir araya getirilmesi. | Yalnızca niceliksel birleşmeyi anlatır; kendiliğinden bir güzellik ve ahenk doğurması zorunlu değildir. |
| بقر | Komşu | Yarma, açma ve yararak ortaya çıkarma | İri cüsseli hayvan türü ve toprağı yarıp sürme eylemi. | جمل yükü yüklenip sabırla taşırken, بقر zemini yarıp açma yönüyle ayrışır. |
| قبح | Zıt | Çirkinlik, uyumsuzluk ve bayağılık | Parçaların birbiriyle çatışması, nefret uyandırması ve nizamın bozulması. | جمل kökünün kurduğu ahenk, vakar ve iç dengenin tam zıddıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جمل | Bütünsel olgunluk, deve, vakar | Bünyevi büyüklük, parçaların ahenkli terkibi ve erdemli tahammül. | Kesin |
| Latince | universitas, decor, camelus | Bütünlük, vakar, deve | Universitas kelimesi toptan oluşu, decor ise asaleti karşılar; kökün iç yağı ve cüsse bağlamını aynı anda vermez. | Güçlü |
| İngilizce | aggregate, nobility, patience, camel | Yekûn, asalet, deve | Bütünlük ve ahlaki güzelliği ayrı kelimelerle karşılar; kökün cüsse ile estetik arasındaki tekil terkibini taşıyamaz. | Güçlü |
| Almanca | Ganzheit, Würde, Kamel | Bütünlük, haysiyet, deve | Ahlaki vakar ve toptan olma durumunu verir; erimiş yağın homojen parlaklığı anlamı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | ensemble, beauté noble, chameau | Bütünlük, asil güzellik, deve | Parçaların uyumunu ve asaleti içerir ancak semitik kökteki tahammül ve cüsse ortaklığını tek gövdede tutamaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَمِيلٌ / جَمِيلًا | Şikâyet ve sitemden arınmış, vakarlı sabır | Ağır musibet ve iftira karşısında dağılmayan, kula şikâyet barındırmayan peygamber ahlakı (Yûsuf 12:18, Meâric 70:5). |
| جَمِيلًا | Eziyetsiz, haysiyet kırıcı olmayan ayrılık ve bağışlama | Hukuki ve sosyal ilişkilerin sona ermesinde kin, intikam ve çirkinlikten uzak, asil duruş (Ahzâb 33:28, Hicr 15:85). |
| الْجَمَلُ | İri cüsseli erkek deve veya kalın gemi halatı | İmkânsızlığı ifade eden darbımesel bağlamında kibrin cennete girmeye engel teşkil etmesi (A'râf 7:40). |
| جَمَالٌ | Gözü ve kalbi doyuran bütüncül nizam ve ihtişam | Hayvanların akşamleyin dönüşü ve sabahleyin otlağa çıkışındaki canlı, bereketli ve huzur verici ahenk (Nahl 16:6). |
| جُمْلَةً | Bir defada, toptan, eksiksiz bir yekûn olarak | Vahyin indiriliş biçimine dair inkârcıların itirazı ve parçalı iniş hikmetinin mukayesesi (Furkân 25:32). |
| جِمَالَةٌ | Renk ve büyüklük bakımından deve sürülerini andıran kıvılcımlar | Cehennem azabının dehşetini ve savrulan közlerin devasa hacmini tasvir eden kıyamet bağlamı (Mürselât 77:33). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi isim ve sıfatlar | Allah'ın güzel olması ve güzelliği sevmesi hadisi ekseninde zâtî ve fiilî kemal tartışmaları. | Noksanlıktan münezzeh, mutlak ahenk ve ihsan kaynağı olan mükemmellik. |
| Fıkıh | Boşanma ve nafaka hukuku | Eşlerin güzellikle serbest bırakılması emrinin hukuki sonuçları, kadına zarar vermeden ayrılma yükümlülüğü. | Zulüm, aşağılama ve hak gaspı içermeyen meşru ve asil sonlandırma. |
| Tefsir | Tenzil nizamı ve edebiyatı | Vahyin toptan değil de parça parça indirilmesindeki تربية (eğitim) ve tesbit hikmetleri. | Parçaların nihayetinde teşkil ettiği kusursuz tefsirî bütünlük ve tutarlılık. |
| Hadis | Ahlak ve kılık kıyafet adabı | Kibir ile güzellik arasındaki ayrım; nimetin dışa vurumu ile büyüklenme arasındaki sınır. | İçsel alçakgönüllülükle dengelenmiş nezaket, temizlik ve vakar. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve ibadet nizamı | Sabr-ı cemîl ve saf teslimiyet | Dağılmayı önleme | Kula yakaran sızlanmalardan arınarak doğrudan ilahi iradeye sığınan sarsılmaz duruşu temin eder. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Cümle (bütüncül kavrayış) | Parça-bütün irtibatı | Ayrıntıların ana gaye ve tümel ilkeler ışığında birleştirilip sentezlenmesini sağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve kriz yönetimi | Serāh-ı cemîl ve diplomatik vakar | Tahribatsız ayrılma | Çatışan tarafların veya sona eren akitlerin intikam üretmeden, hukuki nezaketle ayrışmasını kurar. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tüketim ahlakı | İsrafsız zarafet ve istifade | Değer üretme | Kaynakların kör bir biriktirme veya çirkin bir saçıp savurma yerine dengeli ve vakarlı kullanımını düzenler. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel bileşke ve entegrasyon | Dağınık, farklı yönlerdeki parçalı kuvvet veya verilerin tek bir ana doğrultuda toplanarak dengeli bir sistem ve yekûn oluşturması yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal bütünleşme ve kriz psikolojisinde duygusal regülasyon | Bireyin içsel acı karşısında çözülmeden benlik bütünlüğünü koruması ve toplumun çatışma anlarında asalet zemininde ayrışabilme kurumsallığıdır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca görsel, fiziksel veya süsleyici bir hoşluk derekesine indirgeyerek cüsse, bütünlük, yekûn ve ahlaki tahammül boyutlarını yok saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök ayrılıkta (serāh), sabırda (sabr) ve bağışlamada (safh) kullanılmakta; çirkinlik üretmeyen, hak yemeyen, şikâyeti kula yöneltmeyen üstün bir karakter nizamını ifade etmektedir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sabr-ı cemîli pasif bir eziklik veya çaresizlik, serāh-ı cemîli ise duygusal bir teselli sanmak; neticede Kur'an'ın kriz anlarında emrettiği vakarlı ve hukuki omurgayı ıskalamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kriz, ayrılık ve acı anlarında müminin takınması gereken tavrı yüzeysel bir hisle değil, dağılmayan bir vakar ve iç bütünlük ilkesiyle tanımladığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile hukuku ve ayrılık hükümlerinin geçtiği Ahzâb ve Talâk surelerinde; ağır imtihan ve iftira sahnelerinin yer aldığı Yûsuf suresinde ve inkârcıların eziyetlerine karşı peygamberi donatan Müzzemmil suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Güzelliğin bir lüks veya dışsal bir süs olduğu yanılgısını yıkarak, onun birleşen parçaların iç tutarlılığı, adaleti ve ahlaki asaleti olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağınık parçaların toplanarak iri ve sağlam bir bünye kurması, yük taşıyan deve cüssesi ve iç yağının eriyerek tortusuz, parlak bir kıvama gelmesi.
- Soyut anlamDağıtıcı krizler karşısında ruhsal ve ahlaki bütünlüğü koruma, intikam ve sızlanmadan arınmış vakarlı duruş ve parçaların kusursuz uyumundan doğan asalet.
- Sistematik karşılıkParça-bütün ilişkisinde tefrikayı önleyen entegrasyon, ahlaki sistemde çözülmeyi engelleyen tahammül mekanizması ve hukukta asil ayrışma nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sisteme ait dağınık parçaları, duygusal tepkileri veya unsurları; bu parçaların bir araya gelmesiyle oluşan toplu yapıyı (cümle/bütünlük) temsil eder. fonksiyonu bu bütünlüğün iç ahengini ve vakarını, kemal eşiğini gösterir. Sistemin bütünlüğü ve asaleti bu eşiğin üzerinde olduğunda, dış sarsıntılar karşısındaki çözülme ve dağılma katsayısı () sıfıra eşitlenir; yani sistem iç bütünlüğünü ve ahlaki duruşunu kaybetmez.