حفظ
ح - ف - ظ
KÖK- 44 geçiş
- 42 ayet
- 29 sîga
- 13 sözlük
Hafız çanta demektir. Korumak, ezberlemek anlamlarına masdar olmuştur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hafız çanta demektir. Korumak, ezberlemek anlamlarına masdar olmuştur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR919 harfباب الحاء والظاء والفاء معهما
ح ف ظ يستعمل فقط
حفظ:
الحِفْظ: نقيض النِّسيان، وهو التَّعاهدُ وقلّة الغَفْلة، والحَفيظ: المُوَكَّل بالشيء يحفَظْه. والحَفَظَةُ جمع الحافظ، وهم الذين يُحصُون أعمال بني آدَم من الملائكة.
والاحتفاظ: خُصُوص الحفظ، تقول: احتفظت به لنفسي، واستَحْفَظْتُه كذا أي: سألتَه يحفَظه عليك.
والتَحَفُّظ: قِلّة الغَفْلة حَذَراً من السَّقْطة في الكلام والأمور. والمُحافَظة: المُواظَبة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR810 harfحَفِطْتُ الشيءَ حِفْظاً، أي حَرَسْتُه. وحَفِظْتُهُ أيضاً بمعنى استظهرته. والحَفَظَةُ: الملائكةُ الذين يكتُبونَ أعمالَ بني آدم. والمُحافَظَةُ: المراقبةُ. ويقال: إنَّه لَذو حِفاظٍ وذو مُحافظَةٍ، إذا كانت له أنفةٌ. والحَفيظُ: المحافِظُ، ومنه قوله تعالى: "وما أنا عَليكُمْ بِحَفيظٍ". يقال احْتَفِظْ بهذا الشيء، أي احْفَظْهُ. والتَحَفُّظُ: التَيَقُّظُ وقِلَّةُ الغفلةِ. وتَحَفَّظْتُ الكتابَ، أي استظهرته
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.440 harfح ظ ف
حفظ
استعمل من وجوهه : ( حفظ ) .
حفظ : قال الليث : الحِفْظُ : نَقِيضُ النسيان ، وهو التَّعاهُد وقِلَّةُ الغفْلةِ .
والحَفيظُ : المُوكَّلُ بالشَّيْء يَحْفَظُه ، يقال : فُلانٌ حَفِيظُنَا عليْكُم وحافِظُنا .
قلت : والحَفيظُ من صفات الله جلّ وعزّ ، لا يَعْزُبُ عن حِفظِه الأشياءُ كُلُّها مثقالُ ذَرَّةٍ في السموات ولا في الأرض ، وقد حَفِظَ على خَلْقِه وعباده ما يعْمَلون من خَيْرٍ أو شَرَ ، وقد
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.568 harf(باب الحاء والفاء وما يثلثهما)
(حفل) الحاء والفاء واللام أًصلٌ واحد، وهو الجمع. يقال حَفَل النّاسُ واحتفَلوا، إذا اجتمعوا في مجلسهم. والمجلِس مَحْفِل. والمحفَّلة: الشاة قد حُفِّلت؛ أي جُمع اللّبنُ في ضَرعها. ونُهِي عن التَّصريةِ والتَّحفيل. ويقال لا تَحْفِل به، أي لا تُبالِهِ؛ وهو من الأصل، أي لا تتجمَّع. وذلك أنّ من عَراه أمرٌ تجمَّع له.
فأمَّا قولهم لحُطام التِّبن حُفالة فليس من الباب، إنّما
(باب الحاء والفاء وما يثلثهما) (حفل) الحاء والفاء واللام أًصلٌ واحد، وهو الجمع. يقال حَفَل النّاسُ واحتفَلوا، إذا اجتمعوا في مجلسهم. والمجلِس مَحْفِل. والمحفَّلة: الشاة قد حُفِّلت؛ أي جُمع اللّبنُ في ضَرعها. ونُهِي عن التَّصريةِ والتَّحفيل. ويقال لا تَحْفِل به، أي لا تُبالِهِ؛ وهو من الأصل، أي لا تتجمَّع. وذلك أنّ من عَراه أمرٌ تجمَّع له. فأمَّا قولهم لحُطام التِّبن حُفالة فليس من الباب، إنّما هو من باب الإبدال؛ لأنّ الأصلَ حُثالة، فأبدلت الثاء فاءً. ومن الباب رجلٌ ذو حَفْلَةٍ، إذا كان مبالِغاً فيما أخذ فيه، وذلك أنّه يتجمّع له رأياً وفِعلاً. وقد احتَفَل لهم، إذا أحسن القيام بأمرهم. ويقال احتَفَل الوادِي بالسّيل. فأمّا قولهم تحفّل، إذا تزيّنَ، فهو من ذلك أيضاً لأنه يجمعُ لنفسه المحاسِن. فأمّا قولهم حَفَلْتُ الشيءَ، إذا جلوتَه، فمن الباب، والقياسُ صحيح؛ وذلك أنّه يجمع ضَوءَه ونُورَه بما يَنفيه من صَدئه. قال بشر: رَأَى دُرَّةً بيضاء يَحْفِل لَوْنَها *** سُخامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ([1]) والمُقَصَّب* المجعَّد. وأراد بالدّرّة امرأةً. يحفل لونَها [سخام([2])]، يعني الشعر يزيدها بسوادِه بياضاً، وهذا كأنّه جلاها، وهو من الكلام الحسن جدّاً. (حفن) الحاء والفاء والنون كلمةٌ واحدة، منقاسٌ، وهو جمعُ الشيء في كفٍّ أو غير ذلك. فالحَفْنَة: مِلءُ كفَّيك من الطَّعام. يقال حَفَنْتُ الشيءَ حَفْنَاً بيديَّ. ومنه حديث أبي بكر: "إنّما نحن حَفْنَةٌ من حَفنات الله تعالى"، معناه أنَّ الله تعالى إذا شاء أدخل خلْقه الجنّةَ، وأنَّ ذلك يسيرٌ عنده كالحَفْنَةِ. ويقال احتَفنْتُ الشيءَ لنفسي، إذا أخذتَه. ويقال الحُفْنة إنّها الحُفْرة؛ فإن صحَّ فمحتملٌ الوجهين: أحدهما أن يكون من باب الإبدال، فتجعل النون بدلَ الراء. ويجوز أن يكون من الباب الذي ذكرناه، لأنّها تَجمَع الشيءَ([3]) من ماءٍ أو غيرِه. والحَفّانُ ليس من هذا الباب، وقد مضى ذِكره([4]) لأنَّ النون فيه زائدة. (حفي) الحاء والفاء وما بعدهما معتلٌّ ثلاثةُ أصول: المنع، واستقصاء السُّؤال، والحَفَاء خِلافُ الانتِعال. فالأوّل: قولُهم حفَوت الرّجُلَ من كل شيءٍ، إذا منعتَه. وأمّا الأصل الثاني: فقولهم حَفِيتُ إليه في الوصيّة بالغْت. وتحفّيت به: بالغت في إكرامه، وأحفَيْت. والحفيّ: المستقصِي في السّؤال. قال الأعشى: فإنْ تسألي عنِّي فيا رُبَّ سائلٍ *** حَفِي عن الأعشى به حيث أصْعَدا([5]) وقال قوم، وهو من الباب حَفِيتُ بفلان وتحفَّيت، إذا عُنِيتَ به. والحَفيّ: العالم بالشيء. والأصل الثالث: الحفا مقصور، مصدر الحافي. ويقال حَفِي الفرسُ: انسحجَ حافرُه. وأحْفَى الرَّجُل: حفِيَتْ دابّتُه. قال الكسائيّ: حَافٍ بيِّن الحِفْية والحِفَاية. وقد حَفِي يحفَى، وهو الذي لا خُفّ في رجليه ولا نَعل. فأَمّا الذي حَفِيَ مِن كثرة المشي فإنّه حَفٍ بيِّن الحَفاء، مقصور. فأمّا المهموز فالحفأ مقصور، وهو أصل البَرديّ الأبيض الرّطب؛ وهو يؤكل. وفُسِّر على ذلك قوُله صلى الله عليه وآله وسلم: "ما لم تحتفِئُوا بها فشأنكم بها([6])". ويقال احتفأته، إذا اقتلعتَه. (حفت) الحاء والفاء والتاء ليس أصلاً، والكلام فيه يقِلُّ. فالحَفَيْتَأ: الرجل القصير. (حفث) الحاء والفاء والثاء شيءٌ يدلُّ على رخاوةٍ ولين. يقال حَفِثُ الكرِشِ لِفَحِثِها([7]). والحُفَّاث: حية لا تضرّ ولا تُخَاف. قال: أيُفايِشُونَ وقد رأوا حُفّاثَهم *** قد عَضَّهُ فَقَضى عليه الأشجعُ([8]) ويقال للرجُل إذا غضب: "قد احرنْفَش حُفَّاثُه". (حفد) الحاء والفاء والدال أصلٌ يدلُّ على الخِفَّة في العمل، والتجمُّع. فالحفَدة: الأعوان؛ لأنّه يجتمع فيهم التجمّع والتخفُّف، واحدُهم حافد. والسُّرْعة إلى الطاعة حَفْدٌ، ولذلك يقال في دعاء القنوت: "إليك نسعى ونَحْفِدُ". قال: * يا ابنَ التي على قَعُودٍ حَفَّادْ([9]) * ويقال في قولـه تعالى: ﴿وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً﴾ [النحل 72]، إنّهم الأعوان-وهو الصحيح- ويقال الأَختَانُ، ويقال الحَفدةُ ولدُ الوَلدَ. والمِحْفَد: مكيالٌ يكال به. ويقال في باب السرعة والخفّة سيفٌ محتفِد، أي سريع القطع. والحفَدانُ: تدارُك السَّير. (حفر) الحاء والفاء والراء أصلان: أحدهُما حَفْر الشّيء، وهو قلعه سُفْلا؛ والآخَر أوَّل الأمر. فالأوَّل حفَرتُ الأرض حَفْرا. وحافِر الفَرسِ من ذلك، كأنّه يحفر به الأرض. ومن الباب الحَفْرَ في الفَم، وهو تآكل الأسنان. يقال حفَر فُوه يَحْفر حَفْراً([10]). والحَفَر: التُراب المستخرَج من الحُفْرَة، كالهَدَم؛ ويقال هو اسمُ المكان الذي حُفِر. قال: * قالوا انتَهْينا وهذا الخندَقُ الحَفَرُ([11]) * ويقال أحفَرَ المُهْرُ للإثْناء والإرباع، إذا سقَطَ بعضُ أسنانه لنَباتِ ما بَعدَه. ويقال: ما مِن حاملٍ إلاّ والحمل يَحْفِرها، إلاّ *الناقة فإنَّها تسمَن عليه. فمعنى يحفِرها يُهْزِلها. والأصل الثاني الحافرة، في قوله تعالى: ﴿أَئِنَّا لَمَرْدُودُونَ في الحَافِرَةِ﴾ [النازعات 10]، يقال: إنه الأمر الأوَّل، أي أنحْيا بعدما نموت. ويقال الحافرةُ من قولهم: رجع فلانٌ على حافرته، إذا رجع على الطريق الذي أخَذَ فيه، ورجع الشَّيْخُ([12]) على حافرته إذا هَرِم وخَرِف. وقولهم: "النَّقْد عند الحافِرِ" أي لا يزُول حافرُ الفرس حتَّى تَنْقُدني ثمنَه. وكانت لكرامتها عندَهم لا تُباع نَسَاءً. ثم كثُر ذلك حتَّى قيل في غير الخيل أيضاً. (حفز) الحاء والفاء والزاء كلمةٌ واحدةٌ تدلّ على الحثّ وما قرب منه. فالحفْزُ: حثُّك الشيء مِن خلفه. [والرّجُلُ([13])] يحتفز في جلوسه إذا أراد القيام، كأنَّ حاثّاً حَثّهُ ودافعاً دفعهُ. يقال: الليل يسوقُ النهارَ ويحفِزه. ويقال حَفَزْت الرجُلَ بالرُّمح. وسُمِّي الحَوفزانُ من ذلك بقلة([14]). قال: ونحنُ حَفَزْنا الحوفزانَ بطعنةٍ *** سقتْه نَجيعاً من دمِ الجوف أَشْكلا([15]) (حفس) الحاء والفاء والسين ليس أصلاً. يقال للرجل القصير حيفس([16]). (حفش) الحاء والفاء والشين أصلٌ واحد يدلُّ على الجمع. يقال هم يَحْفِشون عليك، أي يُجْلِبون. وحَفَشَ السَّيلُ الماء من كلِّ جانب إلى مستنقع واحد. قال: عشِيَّةَ رُحْنا وراحُوا لَنَا *** كما مَلأَ الحافشاتُ المَسِيلا([17]) ويقال جاء الفرس يَحفِشُ، أي يأتي بجريٍ بعد جري. والحفش([18]): بيت صغير: وسمِّي بذلك لاجتماعِ جوانبه؛ ويقال لأنه يُجمع فيه الشيء. وتحفّشت المرأةُ للرَّجُل، إذا أظهرت له وُدَّاً؛ وذلك أنها تتحفَّل له، أي تتجمَّع. (حفص) الحاء والفاء والصاد ليس أصلاً، ولا فيه لغة تنقاس. يقال للزَّبِيل من جُلودٍ حَفْص. ويقال للدَّجاجة أمَّ حَفْصة. ويقال إنَّ ولدَ الأسد حَفْصٌ. وفي كلِّ ذلك نظرٌ. (حفض) الحاء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على سقوط الشيء وخُفُوفِه([19]). فالحَفَض مَتاع البيت؛ ولذلك سمِّي البعير الذي يحمله حَفَضاً. والقياسُ ما ذكرناه؛ لأنّ الأحفاض تسمَّى الأسقاط. ويقال حفَضْت العُود، إذا حنيتَه. قال الراجز: * إمَّا تَرَىَ دَهْراً حَنانِي حَفْضا([20]) * قال الأصمعيُّ: حفضتُ [الشيء([21])] وحَفَّضْتُه، بالتخفيف والتشديد، إذا ألقيتَه. وأنشد: * إمَّا تَرَىْ دَهْراً حناني حَفْضا * فمعناه ألْقاني. والأحفاض في قول عمرو بن كلثوم: ونحن إذا عِمَادُ الحيِّ خَرَّت *** على الأحفاضِ تمنَعُ مَنْ يَلِينا([22]) هي الإبل أوَّلَ ما تُركَب. ويقال بل الأحفاض عُمُد الأخبية. (حفظ) الحاء والفاء والظاء أصلٌ واحد يدلُّ على مراعاةِ الشيء. يقال حَفِظْتُ الشيءَ حِفْظاً. والغَضَبُ: الحفيظة؛ وذلك أنّ تلك الحالَ تدعو إلى مراعاة الشيء. يقال للغَضَب الإحفاظ؛ يقال أحفَظَنِي أي أغضَبَني. والتحفظ: قلّة الغَفلة. والحِفاظ: المحافَظة على الأمور. ---------------------------------------------------------------------- ([1]) سبق البيت والكلام عليه في (مادة بر). ([2]) التكملة في المجمل. ([3]) في الأصل: "تجمع بالشيء". ([4]) سهو منه أو سقط من النسخة، فإنه لم يذكر "الحفان" في مادة (حف). ([5]) ديوان الأعشى 102 واللسان (حفا). ([6]) الذي في المجمل: "ما لم تحتفئوا بها بقلا". ([7]) الفحث: القبة ذات الأطباق من الكرش. ([8]) البيت لجرير في ديوانه 244 واللسان (حفث، فيش). وسيعيده (فيش). ([9]) البيت في المجمل (حفد). ([10]) حفر، من باب ضرب، ويقال أيضاً من باب تعب، وهو أردأ اللغتين. ([11]) أنشد هذا العجز في المجمل (حفر). ([12]) في الأصل: "الشي"، صوابه في المجمل. ([13]) التكملة من المجمل. ([14]) كذا. ولعل في الكلام نقصاً. وفي المجمل. "لأن بساط بن قيس حفزه بالرمح". ([15]) البيت لسوار بن حبان المنقري، كما في اللسان. ويخطئ من ينسبه لجرير. ([16]) يقال بوزن صيقل وهزبر. ([17]) البيت في المجمل واللسان برواية: "فراحوا إلينا". ([18]) يقال بالكسر والفتح والتحريك، وجمعه أحفاش وحفاش. ([19]) في الأصل: "وخفوضه". والحفوف: القلة. وفي اللسان: "وإنه لحفض علم" أي قليله رثه، شبه علمه في قلته بالحفض". ([20]) لرؤبة في ديوانه 80 واللسان (حفض). وسيأتي في (عرش). ([21]) التكملة من المجمل. ([22]) البيت من معلقته المشهورة.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.713 harf- الحفظ يقال تارة لهيئة النفس التي بها يثبت ما يؤدي إليه الفهم، وتارة لضبط الشيء في النفس، ويضاده النسيان، وتارة لاستعمال تلك القوة، فيقال: حفظت كذا حفظا، ثم يستعمل في كل تفقد وتعهد ورعاية، قال الله تعالى: ﴿وإنا له لحافظون﴾ [يوسف/12]، ﴿حافظوا على الصلوات﴾ [البقرة/238]، ﴿والذين هم لفروجهم حافظون﴾ [المؤمنون/5]، ﴿والحافظين فروجهم والحافظات﴾ [الأحزاب/35]، كناية عن العفة ﴿حافظات للغيب بما حفظ الله﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.080 harfح ف ظ
هو من الحفاظ وهم الكرام الحفظة.
واستحفظه مالاً أو سراً " بما استحفظوا من كتاب الله " وحافظ على الشيء.
وهو محافظ علـى سبحـة الضحـى: مواظـب عليهـا " حافظـوا علـى الصلـوات " واحتفـظ بالشـيء وتحفـظ بـه: عنـي بحفظـه واحتفـظ بمـا أعطيتـك فإن له شأناً.
وعليك بالتحفظ من الناس وهو التوقي.
وحفظه القرآن.
وهو حفيظ عليه: رقيب.
وتقلدت بحفيظ الـدر أي بمحفوظـه ومكنونـه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.181 harfالحفيظ : من صفات اللَّه عزّ وجلّ لا يَعْزُب عن حفظه الأَشْياء كلَّها مِثقالُ ذرّة في السموات والأرض وقد حفِظ على خلقه وعباده ما يعملون من خير أَو شرّ وقد حفِظ السمواتِ والأرضَ بقدرته ولايؤُوده حفظهما وهو العليُّ العظيم . وفي التنزيل العزيز : ﴿بل هو قرآن مَجِيد في لوح محفوظ﴾ . قال أَبو إِسحق : أَي القرآنُ في لوح محفوظ وهو أُمُّ الكتاب عند اللَّه عزّ وجلّ وقال : وقرئتْ محفوظٌ وهو من نعت قوله بل
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR423 harf* ح ف ظ * * حَفِظَ * الشيء بالكسر حفظا حرسه وحفظه أيضا استظهره و * الحَفَظَةُ * الملائكة الذين يكتبون أعمال بني آدم و * المُحافَظَةُ * المراقبة و * الحِفَاظُ * و * المُحافَظَةُ * أيضا الأنفة و * الحَفِيظُ * المحافظ ومنه قوله تعالى ﴿وما أنا عليكم بحفيظ﴾ ويقال * احْتَفِظْ * بهذا الشيء أي احفظه و * تَحَفَّظَ * الكتاب استظهره شيئا بعد شيء و * حَفَّظَهُ * الكتاب * تحفيظا * حمله على حفظه و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.082 harfحفظه، كعلمه، حفظا: حرسه، كما في الصحاح.
و حفظ القرآن: استظهره، نقله الجوهري أيضا، أي وعاه على ظهر قلب، كما في المصباح، وهو من ذلك. ومنه قول المحدثين: عرض محفوظاته على فلان.
وحفظ المال والسر: رعاه، وحفظ الشيء حفظا فهو حفيظ عن اللحياني. ورجل حافظ من قوم حفاظ، وهم الذين رزقوا حفظ ما سمعوا، وقلما ينسون شيئا يعونه، وحافظ من قوم حفظة، محركة ككاتب وكتبة. ورجل حافظ العين أي لا يغلبه النوم عن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.162 harfحَفِظَهُ
1 حَفِظَهُ حافظ حفظ حفظه حفظة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. حَفَظَ , (K,) inf. n. حِفْظُ, (S, Mgh, Msb,) He kept it, preserved it, guarded it, protected it, or took care of it; (S, K;) namely, a thing; (S;) he prevented it from perishing, or becoming lost; (Mgh, Msb;) namely, a thing, (Mgh,) or property &c.; (Msb;) and hence the saying, (Mgh,) حِفْظٌ is the contr. of نِسْيَانٌ; (M, Mgh;) i.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.444 harfحَفِظَ
حَفِظَ A ( n. ac. حِفْظ 2 ),
a. Kept, guarded, kept watch over, took care of, was mindful of.
b. Knew or learned by heart, committed to memory.
c. [ 'An ], Kept, preserved from.
حَفَّظَ
حَفَّظَ II ,
a. Made to learn by heart,
حَاْفَظَ
حَاْفَظَ III ,
a. Defended, proctected.
b. [ 'Ala ], Was attentive to; observed, was observant of.
أَحْفَظَ
أَحْفَظَ IV ,
a. Angered, irritated.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.216 harfحفظ
حَفِظََ - يَحْفَظُ - حِفْظ - حَافِظ - حَافِظُوْن - حَافِظَة - حَافِظات - حَفِيْظ - حَفَظَة - مَحْفوْظ - حَافَظ َ - يُحافِظُ - اسْتَحْفَظَ - يَسْتَحْفِظُ ، اسْتُحْفِظَ - يُسْتَحْفَظُ
حَفِظَ- يَحْفَظُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: أبقى الشيء ومكوناته سليمة بدون تغير في التركيب والوظيفة في مكان معلوم
﴿ونحفظ أخانا﴾
﴿ويحفظوا فروجهم﴾
Sîgalar(29)
- حَفِيظٌKoruyucu(فَعِيلٌ)×5
- حَافِظِينَKoruyanlar(فَاعِلِينَ)×3
- حَفِيظًاKoruyucu(فَعِيلًا)×3
- لَحَافِظُونَKoruyanlar(لَفَاعِلُونَ)×3
- يُحَافِظُونَBirbirlerini korurlar(يُفَاعِلُونَ)×3
- بِحَفِيظٍKoruyucu(بِفَعِيلٍ)×2
- حَافِظُونَKoruyanlar(فَاعِلُونَ)×2
- وَحِفْظًاVe korumak(وَفِعْلًا)×2
- اسْتُحْفِظُواOnlardan korumaları istenildi(اسْتُفْعِلُوا)×1
- حَافِظًاKoruyan(فَاعِلًا)×1
Mücavir kökler62 mücavir (230 toplam)
- فرج
5 ortak ayet · Ferc
- قنت
3 ortak ayet · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
- غضض
2 ortak ayet · Ğudde (dat), “Ğadid” hurmanın tomurcuğu olup yumuşak…
- وسط
2 ortak ayet · Orta
- صوم
2 ortak ayet · “Sume” damga demektir
- أخو
4 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- كيل
2 ortak ayet · Kile ölçü birimidir
- صلو
4 ortak ayet · Namaz
- أبو
4 ortak ayet · Bab kapı demektir
- يدي
4 ortak ayet · El ve kol demektir
- شطن
3 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
- رسل
7 ortak ayet · Saçak demektir
Geçtiği ayetler(42)
فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ مَا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّونَهُ شَيْئًا إِنَّ رَبِّي عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ
KoruyucuYüz çevirirseniz; bilin ki: Ben, size neyi bildirmek için gönderildimse onları bildirdim. Rabbım, yerinize sizden başka bir kavim de getirebilir. Ve siz, O’na bir şey yapamazsınız. Doğrusu Rabbım, her şeye Hafiz’dir.
قَالَ اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ
KoruyucuDedi ki: Beni memleketin hazineleri üzerine tayin et. Çünkü ben, onları iyi korurum, bilirim.
وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ
KoruyucuHalbuki İblis’in onlar üzerinde hiç bir hakimiyeti yoktu. Ancak Biz, ahirete inananlarla, ondan şüphede olanları belirlemek için yaptık. Ve Rabbın, her şeye Hafiz’dir.
وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ اللَّهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ
KoruyucuOndan başka veliler edinenlere gelince; Allah, onların üzerinde daima gözetleyicidir. Sen, onların üzerinde vekil değilsin.
قَدْ عَلِمْنَا مَا تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَعِنْدَنَا كِتَابٌ حَفِيظٌ
KoruyucuDoğrusu Biz; toprağın onlardan neleri eksilttiğini biliyoruz. Katımızda da her şeyi saklayan bir kitab vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حفظ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صون, رعى, وقي, كلأ |
| Zıt Kök | ضيع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi bozulmaktan, zayi olmaktan ve dış müdahalelerden uyanıklık ve teyakkuzla koruma, gözetim altında tutma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin, fıtri sınırların, amellerin ve ibadetlerin sürekli bir dikkat ve sadakatle zayi edilmeksizin korunması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın veya değerin varoluşsal bütünlüğünü sürdürebilmesi için sınırların denetlenmesi ve emanetin ifası |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca metin ezberlemeye veya pasif bekçiliğe indirgenerek aktif gözetim, sınır koruma ve ahlaki sadakat boyutunun dışlanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حف | Bir nesneyi kenarından çevirme, sarma, kuşatarak dış etkenlerden soyutlama ve yoğun özen gösterme; nitekim حفف bir şeyin etrafını çepeçevre sarıp kuşatmayı, حفد birinin etrafında hizmet ve ihtimamla dönmeyi, حفر toprağı çukurlaştırarak içine almayı, حفي ise derin bir özen ve teftişle yaklaşmayı ifade eder. | ظ | Kuşatma ve sarma eylemine sert, keskin ve tavizsiz bir tutma, gözetleme, bilincin uyanık kalması ve zayi olmaya karşı direnç gösterme niteliği ekleyerek soyut ve somut bir teyakkuz zırhı oluşturmuştur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Korunacak olanın etrafına çekilen sınır, dış dünyanın tahribatına karşı kurulan koruyucu engel ve mahremiyet alanı. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Sınırın uç noktası, nefes ve dikkat açıklığı, dışarı ile içeriyi ayıran eşik hattı. |
| ظ | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma (ط imgesinden türetme yoğunlaşma) | Nesneyi emniyetle muhafaza eden sağlam örtü ve kabuk; harfin peltek ve ötümlü sertliğiyle korumanın tavizsiz, mutlak bir dikkatle pekiştirilmesi. |
| حفظ | Bir değerin etrafına tahkim edilmiş bir çit çekip (ح), sınır hattını kesintisiz denetleyerek (ف), onu sert ve sarsılmaz bir muhafaza kabı içine alma (ظ) hareketidir. | Varlığın veya bilginin zayi olmasını, unutulmasını ve dağılmasını engelleyen çok katmanlı, uyanık ve tavizsiz koruma dinamiği. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl hayatında sürünün dağılmasını, kurdun kapmasını engellemek için gözünü sürüden ayırmama; kabilenin namusunu, harimini ve antlaşmalarını tehlike anında can pahasına savunma teyakkuzu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi kabilesinin zorluk anlarında kutsallarını ve himaye altındakileri savunmadaki sebatını şu mısra ile dile getirir: إنّا أُناسٌ نَلْزَمُ الحَفـائِظـا / إذ كَرِهَتْ ربيعةُ الكَظائِظا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi kullanımında uykusuz kalarak nöbet tutan kimse için uykunun yenemediği göz manasında حَافِظُ العَيْنِ denilir; kişinin yakınlarını ve onurunu koruma duygusundan doğan öfkeye ve gayrete de حَفِيظَة adı verilir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde Arapça حفظ kökü, özellikle Güney-Batı Sami kolunda gelişmiş, gözetme ve emaneti zayi etmeme odağında uzmanlaşmış özgün bir leksikal yapıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) koruma, saklama ve nöbet tutma eylemi ağırlıklı olarak *š-m-r (İbranice שָׁמַر / shamar) veya *n-ṣ-r (İbranice נָצַר / natzar) kökleriyle karşılanırken, Arapçada حفظ kökü zihinsel uyanıklık ile fiziksel savunma hattını birleştiren daha tahkimli bir anlamsal matris inşa etmiştir. Epigrafik Güney Arapçada (Sabaice ve Hadramice) *ḥ-f-ẓ kökü, antlaşmalara sadakat gösterme, sınır taşlarını ve himaye altındaki mülkleri güvenceye alma bağlamlarında tespit edilmektedir. Kökün içerdiği peltek ظ fonemi, Proto-Sami ses denkliklerinde koruma eyleminin en sert ve dirençli tınlayışını temsil eder; bu durum Arapçada kökün hem zihni unutmaktan (nisyân) hem de canı veya malı yok olmaktan (zıyâ‘) koruyan çift kutuplu semantik genişlemesini sağlamıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حف ikili tabanından türeme | Kuşatma, çevreleme ve dışarıya karşı siper olma somut hareketinden zihinsel teyakkuz ve hukuki emanete geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapça ve Sami *ḥ-f-ẓ formları | Sınır koruma, antlaşmayı gözetme ve himaye etme bağlamlarında sınırlı ve özelleşmiş Güney Sami ortaklığı. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çit/sarma izleri | Erken Afro-Asyatik dillerde kapalı tutma ve koruma kökleriyle olası morfolojik paralellikler. | Muhtemel |
Kaynak Biçimbilimsel kök tahlilleri ve Klasik Arapça leksikografisi.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حفظ | Anlamlı | Korumak, gözetmek, uyanık olmak | Bir şeyi zayi olmaktan ve unutulmaktan koruyarak denetim altında tutmak. | Hedef kök; Kur'an'da 44 kez geçer. |
| حظف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte anlamlı bir kelime türetilmemiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| فحظ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik sertleşme nedeniyle kullanım dışı kalmış kök kombinasyonu. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| فظح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım kaydı bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| ظحف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde terkip edilmemiş biçimlerdendir. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
| ظفح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik uyumsuzluk sebebiyle mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez; mühmel. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حفظ | Merkez | Bütüncül gözetim ve koruma | Zihinsel teyakkuz ile fiziksel denetimi birleştirerek zayi olmayı önleme. | Hem ezberleme ve zihinde tutmayı hem de fiili bekçilik ve koruyuculuğu kapsar. |
| صون | Komşu | Kirlenmekten ve yıpranmaktan koruma | Nesneyi saklayıp örterek değerini ve saygınlığını muhafaza etme. | Daha çok dış etkenlerden sakınma, lekelenmeme ve örtünme vurgusu taşır. |
| رعى | Komşu | Otlatma, besleme ve gözetme | Varlığın gelişmesini, büyümesini ve beslenmesini sağlayıcı koruma. | Canlı bir sürecin idaresi ve himayesi ön plandadır; çobanlık metaforu baskındır. |
| وقي | Komşu | Zarara karşı siper oluşturma | Gelecek bir tehlike ile korunan arasına engel veya kalkan koyma. | Savunma ve önleyici tedbir ağırlıklıdır; korunanın zihnî denetimi şart değildir. |
| كلأ | Komşu | Nöbet tutarak gözetme | Gece ve gündüz kesintisiz bir teyakkuzla tehlikeleri savuşturma. | Sürekli gözetleme ve gözetim altında tutarak güvende kılma nüansı taşır. |
| ضيع | Zıt | Zayi etme, telef olma, heba etme | Sahipsiz bırakarak, ihmal ederek yok olmasına veya bozulmasına yol açma. | حفظ kökünün tam zıddı olup dikkatsizlik, ihmalkarlık ve korumasız bırakmadır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حفظ | Korumak, gözetmek, ezberlemek | Somut himaye, zihinsel ezber ve ahlaki sadakati birlikte içeren üst kavram. | Kesin |
| Latince | Servare, Custodire | Korumak, gözetim altında tutmak | Custodire nöbetçi/bekçi denetimini, servare ise muhafaza edip kurtarmayı karşılar; hafıza boyutunu tam içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Preserve, Guard, Retain | Korumak, bekçilik etmek, zihinde tutmak | Preserve bozulmayı önlemeyi, guard güvenliği, retain ise zihinde tutmayı karşılar; tek bir sözcük kökün bütününü vermez. | Güçlü |
| Almanca | Bewahren, Hüten, Behalten | Korumak, gözetmek, aklında tutmak | Bewahren zayi olmaktan korumayı, hüten çoban gibi gözetmeyi, behalten ise zihinde muhafaza etmeyi taşır. | Güçlü |
| Fransızca | Préserver, Garder | Muhafaza etmek, saklamak, korumak | Garder nöbet ve gözetimi, préserver dış tehdide karşı esirgemeyi verir; zihinsel ezber yönü eksik kalır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَفِيظٌ / حَفِيظًا | Denetleyici, kayıt tutucu, gözetici | Allah’ın kulların amellerini eksiksiz kaydetmesi veya peygamberin insanlar üzerinde zorba bir bekçi olmaması bağlamında; Hûd 11:57, Nisâ 4:80. |
| حَافِظِينَ / لَحَافِظُونَ | Koruyup kollayan, zarar gelmesini engelleyen | Bir şahsı veya emaneti tehlikelerden fiilen koruma taahhüdü; Yûsuf 12:12, 12:63, 12:81. |
| حِفْظًا | İlahi vahyin ve kozmik düzenin korunması | Kur'an'ın tahriften, semanın ise şeytani müdahalelerden muhafaza edilmesi; Hicr 15:9, Sâffât 37:7. |
| يُحَافِظُونَ / حَافِظُوا | İbadetlere ve ilahi sınırlara devamlılık, titizlik | Namazların vaktinde, şartlarına riayet edilerek aksatılmadan ikamesi; Bakara 2:238, Mü'minûn 23:9. |
| حَافِظُونَ لِفُرُوجِهِمْ | İffet ve mahremiyet sınırlarını çiğnememe | Cinsel sınırların meşru daire içinde tutularak haramdan korunması; Mü'minûn 23:5, Meâric 70:29. |
| اسْتُحْفِظُوا | İlahi kitabın korunması emanetini yüklenme | Din alimlerinin ve yetkililerin vahyin hükümlerini gözetmekle mükellef kılınması; Mâide 5:44. |
| حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ | Sadakat ve emaneti gıyapta koruma | Eşlerin yokluğunda hakların, sırların ve ailevi mahremiyetin gözetilmesi; Nisâ 4:34. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | el-Hafîz ismi ve vahyin korunmuşluğu | Allah'ın evrendeki nizamı ayakta tutması ve Kur'an'ın tahriften masuniyeti; amelleri yazan hafaza meleklerinin işlevi. | Kozmik nizamın bekası ve ontolojik muhafaza. |
| Fıkıh | Emanet, vedia, iffet ve ibadetlerin muhafazası | Bir malın veya hakkın zayi olmaması için gereken kusursuz gözetim standardı ve namazın vaktinde edası. | Hukuki sorumluluk, kusursuz tedbir ve ahde vefa. |
| Tefsir | Levh-i Mahfûz ve Kitab'ın korunması | Vahyin kaynağının şeytani ve beşeri müdahalelerden uzaklığı ile insanların vahyi koruma mükellefiyeti. | Değişmezlik, dokunulmazlık ve tahrif edilemezlik. |
| Hadis | Hadis hıfzı ve fıtratın korunması | Rivayetlerin lafzan ve manen tahrif edilmeden aktarılması kabiliyeti ile fıtratı koruyan ameller. | Güvenilir zihinsel kayıt, rivayet emaneti ve istikamet. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi emirlerin ve ibadetlerin ifası | Taat ve hududullahı muhafaza | İtikadi ve ameli sınırları çiğnemeyerek dini kimliği ayakta tutmak. | Namazın ve fıtratın korunması dinin varlık sebebini güvenceye alır. | Kesin |
| İlmi | Bilginin aktarımı ve metodoloji | İlmi hıfz ve tahriften koruma | Bilgiyi uydurmalardan, unutulmaktan ve çarpıtmalardan arındırarak nesillere iletmek. | Bilginin aslına sadakat ve metodolojik denetim mekanizmasıdır. | Kesin |
| Siyasi | Kamu emaneti ve sınır güvenliği | Liyakatli koruma ve teyakkuz | Toplumun harimini, canını, hürriyetini ve adalet düzenini dış ve iç tehditlere karşı savunmak. | İktidarın baskı kurucu değil, hakları koruyucu bir emanetçi olmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin ve kaynakların yönetimi | İsrafı önleme ve emaneti gözetme | Kaynakların heba edilmesini, zayi olmasını ve tekelleşmesini engelleyerek üretimi korumak. | Yûsuf peygamberin hazineleri koruma ve yönetme misyonuyla somutlaşır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik ve fizikteki korunum yasaları (conservation laws) | Kapalı bir sistemde kütle ve enerjinin yok olmaması, toplam miktarın sabit kalarak zayi olmaktan muhafaza edilmesi ilkesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal denetim mekanizmaları ve anayasal güvence (institutional checks and balances) | Toplumsal sözleşmenin, temel hakların ve hukuki düzenin keyfi ihlallere karşı kurumsal fren ve denetimlerle korunması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamının sadece metinlerin zihne kaydedilmesi (ezbercilik) veya fiziksel eşyaların saklandığı kapalı bir muhafazaya (çanta, kasa) indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; bireyin sınırlarını bilmesi, cinsel iffetin korunması, hakların gıyapta gözetilmesi, ibadetlerin aksatılmadan sürdürülmesi ve adaletin tavizsiz ikamesini içeren dinamik bir teyakkuz halidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ı sadece ezberleyen fakat onun koyduğu ahlaki, iktisadi ve hukuki sınırları çiğneyen, emanet bilincinden yoksun pasif bir dindarlık algısının meşrulaşması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varoluş, bilgi ve ahlak felsefesinin temel sütunudur; vahiy korunmuş bir kaynaktan (Levh-i Mahfûz) gelir, korunmuş bir metin olarak kalır ve insandan da emaneti, adaleti ve ibadeti aynı titizlikle korumasını talep eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadetlerin aksatılmamasıyla ilgili emirlerde (Bakara 2:238), ahlaki iffet ve sınırların beyanında (Mü'minûn 23:5), peygamberlerin tebliğ sorumluluğunun sınırlandırılmasında (Nisâ 4:80) ve vahyin dokunulmazlığında (Hicr 15:9). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Koruma eylemini statik bir saklama değil, aktif bir dikkat, sınır bilinci ve sorumluluk üstlenme süreci olarak tanımlayarak insanı sorumsuz bekçilik yanılgısından kurtarır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesnenin veya sürünün etrafını çevirip gözünü üzerinden ayırmayarak onu kurt, hırsız ve zayi olma tehlikesinden uyanıklıkla korumak.
- Soyut anlamBir değerin, bilginin, hakkın veya ilahi sınırın bozulmasını, unutulmasını ve tahrif edilmesini engelleyen bilinçli, sürekli ve ahlaki teyakkuz.
- Sistematik karşılıkDin, bilgi, siyaset ve iktisatta emanet edilen değerlerin dış müdahalelere ve iç ihmallere karşı kurumsal ve zihinsel mekanizmalarla güvence altına alınması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde korunan değeri (emanet, bilgi, sınır), zamanı temsil eder. teyakkuz ve gözetim fonksiyonunu, zamanla ortaya çıkan ihmal, unutma ve bozulma eğilimini gösterir. Sol taraftaki limit ifadesi, anlık dikkat ve gözetimin zayi olma türevini sıfıra indirgeyerek varlığı koruma durumunu simgeler. Sağ taraftaki integral ise belirli bir süresi boyunca koruyucu tedbirlerin ve direncin , dış tehdit ve kayıp faktörlerinden daima büyük veya eşit kalarak değerin bütünlüğünün muhafaza edildiğini matematiksel olarak ifade eder.