حمد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-م-د16 sîga, 86 mücavir kök, 66 ayet, 44 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عشوبِحَمْدِأرضحمدسبحالْحَمْدُبِحَمْدِهِألهصرطملكرببالْحَمِيدِسوي

KökSîga 16Ayet 66Sure 44Mücavir 86

▶ Ağı aç (3B)

حمد

ح - م - د

KÖK
  • 68 geçiş
  • 66 ayet
  • 16 sîga
  • 12 sözlük

Hamd: Cümle kapısı demektir. Çardak veya çadır hayatı yaşarken beylerin çadırları gösterişli yapılır, kapısına bekçiler konurdu. Sonraları sarayların cümle kapısı, ana kapısının adı “hamd” olmuştur. Orda bekleyen bekçilere de “abd”, direklere de “amd” denmiştir. Bir arzusu olup bir şey talep etmek isteyen, bu kapıya varır hacetinin giderilmesi için arzuda bulunurdu. Kapının güzelliği, içinde olanların değerini temsil etmesi sebebi ile hamd kelimesi meth etmek, şükr etmek, sena etmek anlamlarını taşıyan bir kelime olmuştur. Medh, kendisinde iyilik bulunan, sena başkalarına iyilik yapan, şükür kendisine iyilik yapanı anlatmaktır. Hamd bunların hepsini içine alan bir kelimedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hamd: Cümle kapısı demektir. Çardak veya çadır hayatı yaşarken beylerin çadırları gösterişli yapılır, kapısına bekçiler konurdu. Sonraları sarayların cümle kapısı, ana kapısının adı “hamd” olmuştur. Orda bekleyen bekçilere de “abd”, direklere de “amd” denmiştir. Bir arzusu olup bir şey talep etmek isteyen, bu kapıya varır hacetinin giderilmesi için arzuda bulunurdu. Kapının güzelliği, içinde olanların değerini temsil etmesi sebebi ile hamd kelimesi meth etmek, şükr etmek, sena etmek anlamlarını taşıyan bir kelime olmuştur. Medh, kendisinde iyilik bulunan, sena başkalarına iyilik yapan, şükür kendisine iyilik yapanı anlatmaktır. Hamd bunların hepsini içine alan bir kelimedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.253 harf
باب الحاء والدال والميم معهما حدم، دحم، مدح، حمد مستعملات حدم: الحَدْم: شِدَّة إحماء الشَّيْء بحرِّ الشمس والنار، تقول: حَدَمَه كذا فاحتَدَمَ. والحَدْمٍ: التَزَيُّد في الجَرْي، وتقول إذا أَوْزَعْتها بتحريك الساق: واحتَدَمَتْ جرياً، قال الأعشى: وإدلاجِ لَيْلٍ على غِرَّةٍ وهاجرةٍ حَرُّها مُحتَدِمْ دحم: دَحْمٌ ودَحْمان من اسمان، والدَّحْم: النِّكاح، دَحَمَها يَدْحَمُها دَحْماً. مدح: المَدْح:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.719 harf
ح د م حدم ، حمد ، مدح ، دمح ، دحم : مستعملات . حدم : قال الليث : الحَدْمُ : شِدَّةُ إحْماءِ الشَّيْءِ بِحَرِّ الشَّمْسِ والنَّار ، تقول : حَدَمه كذا فاحتدم . وقال الأَعْشَى : وإدلاجِ لَيْلٍ على غِرَّةٍ وهَاجِرةٍ حَرُّها مُحْتَدِم أبو عُبَيد عن الفرّاء : للنّار حَدَمَة وحَمَدة ، وهو صوت الالتهاب ، وهذا يوم مُحْتَدِمٌ ومُحْتَمِدٌ ، وقال أبو عُبَيد : الاحْتِدامُ : شِدَّةُ الحَرّ . وقال أبو زيد :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.007 harf
(باب الحاء والميم وما يثلثهما) (حمد) الحاء والميم والدال كلمةٌ واحدة وأصلٌ واحد يدلّ على خلاف الذمّ. يقال حَمِدْتُ فلاناً أحْمَدُه. ورجل محمود ومحمّد، إذا كثُرت خصاله المحمودة غيرُ المذمومة. قال الأعشى يمدح النعمان بن المنذر، ويقال إنه فضّله بكلمته هذه على سائر مَن مدحه يومئذ: إليك أبيتَ اللّعنَ كانَ كَلاَلُها *** إلى الماجد الفَرْعِ الجَوادِ المُحَمَّدِ([1]) ولهذا [الذي] ذكرناه سمِّي نبينا
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.153 harf
- الحمد لله تعالى: الثناء عليه بالفضيلة، وهو أخص من المدح وأعم من الشكر، فإن المدح يقال فيما يكون من الإنسان باختياره، ومما يقال منه وفيه بالتسخير، فقد يمدح الإنسان بطول قامته وصباحة وجهه، كما يمدح ببذل ماله وسخائه وعلمه، والحمد يكون في الثاني دون الأول، والشكر لا يقال إلا في مقابلة نعمة، فكل شكر حمد، وليس كل حمد شكرا، وكل حمد مدح وليس كل مدح حمدا، ويقال: فلان محمود: إذا حمد، ومحمد: إذا كثرت
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR716 harf
ح م د وألقيت في العبسيّ فضلاً ونعمةً ومحمدةً من باقيات المحامد وأحمد إليك الله‏.‏ وأحمدت فلاناً‏:‏ وجدته محموداً‏.‏ وأحمد الرجل‏:‏ جاء بما يحمد عليه ضد أذم‏.‏ واللـه محمـود وحميـد‏.‏ ورجـل حمـدة‏:‏ كثير الحمد‏.‏ وحمدت الله ومجدته‏.‏ وهو أهل التحميد والتحاميـد‏.‏ وتحمـد فلـان‏:‏ تكلـف الحمـد‏.‏ تقـول‏:‏ وجدتـه متحمـداً متشكـراً‏.‏ ‏"‏ ومن أنفق ماله على نفسه فلا يتحمد به على الناس ‏"‏‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.699 harf
الحمد: نقيض الذم؛ ويقال: حَمدْتُه على فعله، ومنه المَحْمَدة خلاف المذمّة. وفي التنزيل العزيز: الحمد لله رب العالمين. وأَما قول العرب: بدأْت بالحمدُ لله، فإِنما هو على الحكاية أَي بدأْت بقول: الحمدُ لله رب العالمين؛ وقد قرئ الحمدَ لله على المصدر، والحمدِ لله على الإِتباع، والحمدُ لله على الإِتباع؛ قال الفراء: اجتمع القراء على رفع الحمدُ لله، فأَما أَهل البدو فمنهم من يقول الحمدَ لله، بنصب الدال،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR558 harf
* ح م د * * الحَمْدُ * ضد الذم وبابه فهِم و * مَحْمَدةٌ * بوزن متربة فهو * حَمِيدٌ * و * مَحْمودٌ * و * التَحْمِيدُ * أبلغ من الحمد والحمد أعم من الشكر و * المُحَمَّدُ * بالتشديد الذي كثرت خصاله المحمودة و * المَحْمَدةُ * بفتح الميمين ضد المذمة قلت المحمدة ذكرها الزمخشري في مصادر المفصل بكسر الميم الثانية وذكر صاحب الديوان أن المحمَدة والمحمِدة والمذمَة والمذِمة لغتان فيهما و * أحْمَدَهُ * وجده
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.764 harf
الحمد: نقيض الم، وقال اللحياني: الحمد: الشكر، فلم يفرق بينهما. وقال ثعلب الحمد يكون عن يد، وعن غير يد، والشكر لا يكون إلا عن يد. وقال الأخفش: الحمد لله: الثناء. وقال الأزهري: الشكر لا يكون إلا ثناء ليد أو ليتها، والحمد قد يكون شكرا للصنيعة، ويكون ابتداء للثناء على الرجل. فحمد الله: الثناء عليه، ويكون شكرا لنعمه التي شملت الكل. والحمد أعم من الشكر. وبما تقدم عرفت أن المصنف لم يخالف الجمهور، كما
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.131 harf
حَمِدَهُ 1 حَمِدَهُ حمد حمده حمدة , aor. حَمَدَ , inf. n. حَمْدٌ (S, L, Msb, K) and مَحْمَدٌ and مَحْمِدٌ (L, K) and مَحْمَدَةٌ (S, L, K) and مَحْمِدَةٌ; (L, K, and so in a copy of the S;) the last of these inf. ns. [and the third also] extr.; (L;) or the last is an inf. n. and the last but one signifies “ a praiseworthy quality, ” or “ a quality for which one is praised; ” (ElFenلree, MF;) or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR954 harf
حَمِدَ حَمِدَ A ( n. ac. حَمْد 1 , مَحْمَدَة 17t ) a. [ acc. & Ala ], Praised, thanked for. حَمَّدَ حَمَّدَ II , a. Praised, magnified, glorified, lauded ( God ). أَحْمَدَ أَحْمَدَ IV , a. Merited, deserved praise, was praiseworthy. b. Praised, commended; approved of, liked. تَحَمَّدَ تَحَمَّدَ V a. [ Bi & 'Ala ], Was kindly disposed to; bestowed upon. تَحَاْمَدَ تَحَاْمَدَ VI , a.
Maddenin bağlantısı

حَمِدَ حَمِدَ A ( n. ac. حَمْد 1 , مَحْمَدَة 17t ) a. [ acc. & Ala ], Praised, thanked for.

حَمَّدَ حَمَّدَ II , a. Praised, magnified, glorified, lauded ( God ).

أَحْمَدَ أَحْمَدَ IV , a. Merited, deserved praise, was praiseworthy.

b. Praised, commended; approved of, liked.

تَحَمَّدَ تَحَمَّدَ V a. [ Bi & 'Ala ], Was kindly disposed to; bestowed upon.

تَحَاْمَدَ تَحَاْمَدَ VI , a. Praised one another.

حَمْد حَمْد 1 , a. Praise, glory honour.

b. Worthy, deserving of praise; praiseworthy, laudable.

حُمَدَة حُمَدَة 9t , a. see 28 .

مَحْمَدَة مَحْمَدَة 17t , مَحْمِدَة 18t , ( pl. مَحَاْمِدُ 44 ), a. Praiseworthy action &c.

حَمِيْد حَمِيْد 25 , حَمُوْد 26 , a. Praised, commended, approved; praiseworthy, laudable, commendable.

حَمَّاْد حَمَّاْد 28 , a. Sycophant, adulator.

حَمَّدَ N. P. حَمَّدَ II , a. One much praised; praiseworthy.

b. Muhammad ( Mahomet ).

الحَمْدُ لِلّٰه الحَمْدُ لِلّٰه a. Praise be to God!

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok37.265 harf
حمد حَمِدَ - يَحْمَدُ ، حُمِدَ - يُحْمَدُ - حَمْد - حامِد - مَحْمْوْد - حَميْد - أَحْمَد - حَمَّدََ - يُحَمِّدُ - مُحَمَّد حَمِدَ - يَحْمَدُ + كائن + كائناً + بـِ شيء أو أمر: يمدحه ويشكره معاً: يمدحه ويثني عليه بذكر صفاته الحسنة العالية، ويشكر له أفعاله الحسنة تجاهه وينسبها إليه: يذكر أمام آخر الصفات الحسنة التي يتصف بها كائن، معترفاً له
Tamamını oku

Sîgalar(16)

Mücavir kökler86 mücavir (277 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سبح

    16 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  2. أله

    46 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. غني

    10 ortak ayet · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir

  4. ربب

    26 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  5. أرض

    17 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  6. سمو

    13 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  7. ملك

    8 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  8. ركع

    2 ortak ayet · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…

  9. علم

    16 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  10. غفر

    7 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  11. عشو

    2 ortak ayet · Akşam yemeği demektir

  12. سوي

    4 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

Geçtiği ayetler(66)

  1. الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

    DeğerHamd; alemlerin Rabbı Allah’a mahsustur.

  2. الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ

    DeğerHamd; gökleri ve yeri yaratan, karanlıkları ve aydınlığı vareden Allah’a mahsustur. Sonra da kafirler bunları rabblarına denk tutuyorlar.

  3. … صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا …

    DeğerGöğüslerinde kinden ne varsa söküp atmışızdır. Altlarından ırmaklar akar ve derler ki: Hamdolsun Allah’a ki; bizi buna hidayet etti. Eğer Allah bizi hidayete erdirmemiş olsaydı, biz hidayete erecek değildik. Andolsun ki; Rabbımızınpeygamberleri hakkı getirmişlerdir. Onlara: Yapmakta olduklarınızdan dolayı mirasçısı kılındığınız cennet işte budur, diye seslenilir.

  4. دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

    DeğerOradaki duaları: Münezzehsin Allah’ım; dirlik temennileri: Selam sizedir; dualarının sonu ise: Hamd alemlerin Rabbı olan Allah’a mahsusdur.

  5. الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ

    Değerİhtiyarlığıma rağmen bana İsmail’i ve İshak’ı bahşeden Allah’a hamdolsun Doğrusu Rabbım; duaları işitendir.

  6. … حَسَنًا فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَجَهْرًا هَلْ يَسْتَوُونَ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

    DeğerAllah, size bir misal verir: Başkasının malı olan ve hiç bir şeye gücü yetmeyen bir köle ile tarafımızdan güzel bir rızka nail olup gizli veya açık infak eden; hiç bir olur mu? Hamd, Allah’a mahsustur. Fakat onların çoğu bilmezler.

  7. وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا

    DeğerVe de ki: Hamd, O Allah’a mahsustur ki; bir çocuk edinmemiş ve O’nun mülkünde bir ortak bulunmamıştır. Düşkünlükten dolayı O’nun bir yardımcısı olmamıştır. Ve O’nu tekbir et.

  8. الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًا

    DeğerHamd, O Allah’a ki; kuluna dosdoğru kitabı indirdi ve onda hiç bir eğrilik koymadı.

  9. فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

    DeğerSen ve beraberindekiler, gemiye yerleşince: Bizi zalimler topluluğundan kurtaran Allah’a hamdolsun, de.

  10. وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُدَ وَسُلَيْمَانَ عِلْمًا وَقَالَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي فَضَّلَنَا عَلَى كَثِيرٍ مِنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ

    DeğerAndolsun ki; Biz, Davud’a ve Süleyman’a iıim verdik. İkisi de: Bizi mü’min kullarının çoğundan üstün kılan Allah’a hamdolsun, dediler.

Sîga sayfası: الْحَامِدُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحمد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerمدح, شكر, ثني
Zıt Kökذمم
Çekirdek Özet 1İhtiyari yetkinlik ve ihsanı takdirle açığa vurup yerme ve ayıplamayı bütünüyle dışlama
Çekirdek Özet 2Varlığın ve yetkinliğin mutlak kaynağı olarak yalnızca Allah’a özgülenen kemal ve iyilik itirafı
Çekirdek Özet 3Varlık düzenindeki tüm iyilik, yetkinlik ve nimetlerin yegâne kaynağını bilip tescil eden ontolojik borçluluk ve değer tasdiki
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dille yapılan mekanik bir teşekkür veya psikolojik bir övgü sayıp varlıktaki nesnel değer ve ihsan ilişkisinden koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حمIsı, hararet, içsel yoğunluk, koruma ve kaynaşma barındıran temel enerji hâli; nitekim حمم kökünde ısınma ve kömürleşme, حمي kökünde öfke veya hararetle koruma, حمل kökünde ise bu yoğunluğu yüklenme anlamı mevcuttur.دKapı, sınır ve kararlılık bildiren harfin eklenmesiyle içsel hararet ve takdir hissi, taşkın bir öfke veya kontrolsüz bir ısı olmaktan çıkıp nesnel bir sınır, sarsılmaz bir kararlılık ve ilkesel bir tasdik kalıbına oturmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarÇevirme, koruma altına alma, dış etkilere karşı muhafaza etme ve sınır belirleme
مSuKaynama, kabarma, içten gelen akış, derinlik ve kuşatıcı süreklilik
دKapıGeçiş, açılma, sabitlenme, belirli bir yöne açılan eşik ve kararlılık
حمدÇit ile korunan derin bir birikimin kapı eşiğinde açığa çıkmasıİçte biriken hakiki değeri, korunaklı ve bozulmamış bir şahitlikle dışarıya, eşikten hak edene doğru kararlılıkla sunma eylemi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseyi veya nesneyi denenip sınandıktan sonra ayıptan uzak, bütünüyle sağlam, övgüye değer ve tatmin edici bulma hâli; yerginin ve ayıbın bütünüyle yokluğunu bildiren durum.
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ, Nu‘mân b. el-Münzir’i överken kökün türevi olan ismi yetkinliklerin kendisinde toplandığı kimse anlamında kullanmıştır: إليك أبيتَ اللّعنَ كانَ كَلاَلُها / إلى الماجد الفَرْعِ الجَوادِ المُحَمَّدِ
Erken Arapça kullanımel-A‘şâ’nın bir diğer beytinde bir davranışı takdir edip hayırla anma anlamında fiil formu geçmektedir: وأَحْمَدْتَ إذْ نَجَّيْتَ بالأمْسِ صِرْمةً / لها غَدَداتٌ واللَّواحِقُ تَـلْـحَـقُ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça حمد kökü, Sami dillerinde özellikle Güney Sami ve Batı Sami havzasında olumlu karşılık verme, değer bilme, arzulama ve övgüye layık bulma semantik alanıyla ilişkilidir. Kök İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı ses dizilimiyle temel olarak arzulama, kıymetli görme, değer atfetme ve hoşlanma anlamını taşıyan ḥ-m-d (İbranice ח-מ-ד / ḥamad) köküyle fonetik ve semantik süreklilik gösterir. İbranicede bu kök kıymetli ve değerli olanı isteme, onda bir güzellik ve yetkinlik görme eksenindedir. Arapçada ise bu arzu ve kıymet algısı, nesnedeki hakiki bir yetkinliği ve ihtiyari iyiliği dille ve kalple tescil etme, yerginin zıddı olarak ahlaki ve ontolojik bir takdire dönüştürme yönünde semantik bir olgunlaşma yaşamıştır. Ge'ez (Klasik Etiyopya) dilinde de benzer biçimde takdir ve rıza bağlamları mevcuttur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYerginin zıddı olan övgü, değer bilme ve rızaKök Arapça içinde sınama neticesinde övgüye layık bulma, iyiliği iyilikle tescil etme ve ayıplardan beri kılma yönünde merkezileşmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Aramice ḥ-m-d biçimleriKıymetli bulma, arzulanır ve değerli görme anlamındaki kökle fonetik ve anlamsal denkliği mevcuttur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik arzu ve değer bildiren unsurlarKökün Afro-Asyatik çeperde kıymet biçme ve onaylama işlevli köklerle uzak ortaklığı tartışılmıştır.Muhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, HALOT, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حمدAnlamlıÖvgü, değer bilmeİyiliği ve kemali isteyerek takdir etme; yerginin zıddıHedef kök; Kur'an'da geçer
حدمAnlamlıŞiddetli sıcaklık, tutuşmaAteşin alevlenip ses çıkarması ve ısının zirveye çıkmasıKur'an'da geçmez; hararet yönüyle içsel çekirdekle ilişkilidir
محدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
مدحAnlamlıÖvme, sena etmeBir kimseyi güzel vasıflarıyla anma; ihtiyari olma şartı aranmazKur'an'da geçmez; kalb ve yakın anlam ilişkisi vardır
دحمAnlamlıİtme, defetmeŞiddetle sürmek ve sıkıştırıp defetmekKur'an'da geçmez
دمحAnlamlıBoyun eğme, içeri girmeBir şeyin diğerinin içine girmesi, baş eğip razı olmaKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حمدMerkezDeğer tesciliİhtiyari iyilik ve yetkinliği hak edene özgüleyerek takdir etmeYalnızca iradi yetkinliklere yönelir ve nankörlüğü dışlar
مدحKomşuGenel övgüHem iradi olan hem irade dışı fıtri güzellikler için kullanılabilmeBir kimsenin boyu veya yüz güzelliği medhedilir fakat hamdedilmez
شكرKomşuNimet mukabili övgüYalnızca kişiye ulaşan bir ihsan ve nimete karşı yapılan teşekkürHamd hem ulaşılan nimete hem failin zatındaki mutlak kemale yöneliktir
ثنيKomşuTekrarlı anmaİyiliği tekrarlayarak dille sayıp dökme ve yüceltmeHamd doğrudan zati ve ahlaki değerin tescilini esas alır
ذممZıtYerme ve kınamaBir eksiklik, kusur veya kötülük sebebiyle ayıplama ve değersizleştirmeHamdin tam karşıtıdır; hamd her türlü yergiyi hükümsüz kılar

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحمدYetkinlik ve ihsanı takdir etmeZati kemali ve iradi iyiliği hakkaniyetle itiraf etmeKesin
Latincelaus, gratiarum actioÖvgü, şükran sunumulaus övgü yönünü, gratiarum actio teşekkür yönünü karşılar ancak ikisini birleştiren zati değer boyutunu eksik bırakırGüçlü
İngilizcepraise, extolment, laudationYüceltici övgü, takdirsalt dille övgü (praise) seviyesinde kalabilir; hamdin varoluşsal borçluluk ve mutlak kemal boyutunu tam kapsamazGüçlü
AlmancaLob, Preisung, RühmungÖvgü, methetmePreisung yüceltme boyutunu taşır; ancak nimete karşılık olma ile zati mükemmelliği bir arada kuran iç yapıyı tam yansıtmazGüçlü
Fransızcalouange, élogeÖvgü, senâlouange dinsel yüceltmeyi verse de hamdin yerginin mutlak zıddı olan adil tescil niteliğini daraltırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْحَمْدُ لِلَّهِBütün değer, yetkinlik ve mülkün yalnızca Allah’a ait oluşuVarlığın yaratılışı, hidayet ve ahiret nimetleri bağlamında ontolojik ilke; Fâtiha 1:2, En‘âm 6:1, Fâtır 35:1
الْحَمِيدُKendiliğinden övgüye değer olan, hiçbir eksikliği bulunmayanZenginlik, kudret ve mülk sahibi olma isimleriyle birlikte zati sıfat; Nisâ 4:131, İbrâhîm 14:1, Lokmân 31:26
بِحَمْدِهِ / بِحَمْدِكَKusursuzluğunu tasdik edip O’na layık kemali itiraf ederekTesbih ile birlikte meleklerin ve tüm kâinatın zikri; Bakara 2:30, İsrâ 17:44, Nasr 110:3
مُحَمَّدٌ / أَحْمَدُÇokça hamdedilen, erdemleri ve güzellikleri kemale ermiş elçiRisalet, nübüvvet ve müjde bağlamında peygamber ismi; Âl-i İmrân 3:144, Ahzâb 33:40, Saf 61:6
مَقَامًا مَحْمُودًاHerkesin gıpta edip övgüyle karşılayacağı yüce makamAhiretteki şefaat ve manevi yükseliş bağlamı; İsrâ 17:79
الْحَامِدُونَDarlıkta ve bollukta Allah’ın takdirine rıza gösterip değerini bilenlerMüminlerin temel ahlaki vasıfları bağlamı; Tevbe 9:112

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamUluhiyet ve zati sıfatlarHamdin Allah’ın ezeli bir hakkı mı yoksa yaratılmışların bir eylemi mi olduğu meselesiAllah’ın kendi zatını hamdetmesi ile kulların hamdi arasındaki ontolojik ayrım
Fıkıhİbadetlerin ifitahı ve dualarNamazda fatihayı okumanın, hutbeye hamdele ile başlamanın hükmüİbadetin geçerliliği ve meşruiyet şartı olarak hamdele lafzının gerekliliği
TefsirBesmele ve Fatiha tahlilleriHamd ile şükür ve medh arasındaki mantıksal ve semantik kapsam farklarıHamdin medhten daha dar, şükürden daha geniş bir kavram olarak konumlandırılması
HadisZikir, dua ve ahlakHer meşru işe hamd ile başlama, belaya sabırda hamdetme prensibiKulun her hâlükârda ilahi iradeye gösterdiği rıza ve teslimiyet dili

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet ve kulluk ilişkisiMutlak değer tesciliYaratıcıya karşı borçluluk ve teslimiyet bilinciBütün iyilik ve nimetlerin asıl failine yönelerek şirki kökünden tasfiye eder.Kesin
İlmiHakikat ve bilgi üretimiNesnel değer takdiriBilginin ve varlığın kaynağını meşrulaştırmaVarlıktaki düzenin ve aklın işleyişinin bir lütuf olduğunu bilip hakikati teslim etmektir.Güçlü
SiyasiMeşruiyet ve otoriteİktidarın emanet oluşuOtoritenin kibir ve tiranlığa dönüşmesini engellemeGücün ve mülkün gerçek sahibinin fert veya devlet değil Allah olduğunu gösterir.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve artı değerNimetin hakiki sahibini tanımaMülkiyeti mutlaklaştırmayıp paylaşıma açmaZenginliğin bireysel bir başarı değil ilahi bir ihsan olduğunu ikrar ettirir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKorunum yasaları ve potansiyel fonksiyonuSistemdeki her çıktının ve enerjinin birincil bir kaynağa ve başlangıç potansiyeline eksiksiz biçimde geri bağlanması; sıfır toplamlı döngüde kaynağın doğrulanması.Güçlü
Beşeri bilimlerHakkaniyet, sözleşmesel borçluluk ve itibar yönetimiToplumsal yapıda bir iyilik veya hizmet üretene hakkının eksiksiz teslim edilmesi, haksız temellükün önlenmesi ve kurumsal liyakatin korunması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHamd kavramını yalnızca yemekten sonra veya bir iyilik karşısında söylenen sıradan bir teşekkür sözüne (şükran) indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKâinattaki tüm mükemmelliklerin, varoluşsal yasaların ve ontolojik lütufların asıl sahibini bilip, hiçbir varlığa mutlak yetkinlik atfetmeksizin tüm kemali Allah’a has kılmaktır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın kendi başarısını, zenginliğini veya iktidarını kendinden bilmesine yol açar; hamdin terk edilmesi varlıkta şirkin ve kibrin ilk basamağını oluşturur.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur’an’ın açılış ilkesidir; varlık hiyerarşisini, insanın Yaratıcı karşısındaki nihai konumunu ve ahlaki borçluluğunu tek bir kelimede özetler.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Fâtiha suresi, kozmolojik yaratılışı anlatan ayetler (En‘âm 6:1), ahiretteki nihai akıbeti bildiren pasajlar (Zümer 39:75) ve peygamber vasıfları.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Nimetin kula veya tabiata ait olduğunu zanneden şirk anlayışını, nankörlüğü ve iyiliği kendi nefsine nispet eden pozitivist/seküler kibir yanılgısını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAyıplardan, kusurlardan ve yergiden bütünüyle uzak, denenip onaylanmış bir yetkinliği ve güzelliği hakkaniyetle dile getirme, değerini tescil etme eylemidir.
  • Soyut anlamVarlığın, ahlakın ve nimetin mutlak kemalini kavrayarak, iradi biçimde kaynağına yönelen varoluşsal saygı, borçluluk ve şükran dolu bilinç hâlidir.
  • Sistematik karşılıkBütün ontolojik, ahlaki ve iktisadi sistemlerde değerin birincil kaynağına atfedilmesi, haksız pay sahipliğinin ve ontolojik kibrin bertaraf edilmesi mekanizmasıdır.
  • LaTeX modeliH=∑i=1nV(xi)  ⟹  ∀xi,  S(xi)→S0
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(xi), sistemde gözlemlenen herhangi bir xi unsurundaki kemal, iyilik veya nimeti temsil eden değer fonksiyonudur. H, varlıktaki bütün bu tikel değerlerin toplam takdiri olan hamd hâlidir. Model, gözlemlenen her xi değerinin zorunlu olarak (  ⟹  ) gerçek kaynağı olan S(xi) fonksiyonu üzerinden mutlak kaynak S0 noktasına yöneldiğini ve yalnızca oraya ait olduğunu gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح