حمد
ح - م - د
KÖK- 68 geçiş
- 66 ayet
- 16 sîga
- 12 sözlük
Hamd: Cümle kapısı demektir. Çardak veya çadır hayatı yaşarken beylerin çadırları gösterişli yapılır, kapısına bekçiler konurdu. Sonraları sarayların cümle kapısı, ana kapısının adı “hamd” olmuştur. Orda bekleyen bekçilere de “abd”, direklere de “amd” denmiştir. Bir arzusu olup bir şey talep etmek isteyen, bu kapıya varır hacetinin giderilmesi için arzuda bulunurdu. Kapının güzelliği, içinde olanların değerini temsil etmesi sebebi ile hamd kelimesi meth etmek, şükr etmek, sena etmek anlamlarını taşıyan bir kelime olmuştur. Medh, kendisinde iyilik bulunan, sena başkalarına iyilik yapan, şükür kendisine iyilik yapanı anlatmaktır. Hamd bunların hepsini içine alan bir kelimedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hamd: Cümle kapısı demektir. Çardak veya çadır hayatı yaşarken beylerin çadırları gösterişli yapılır, kapısına bekçiler konurdu. Sonraları sarayların cümle kapısı, ana kapısının adı “hamd” olmuştur. Orda bekleyen bekçilere de “abd”, direklere de “amd” denmiştir. Bir arzusu olup bir şey talep etmek isteyen, bu kapıya varır hacetinin giderilmesi için arzuda bulunurdu. Kapının güzelliği, içinde olanların değerini temsil etmesi sebebi ile hamd kelimesi meth etmek, şükr etmek, sena etmek anlamlarını taşıyan bir kelime olmuştur. Medh, kendisinde iyilik bulunan, sena başkalarına iyilik yapan, şükür kendisine iyilik yapanı anlatmaktır. Hamd bunların hepsini içine alan bir kelimedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.253 harfباب الحاء والدال والميم معهما
حدم، دحم، مدح، حمد مستعملات
حدم:
الحَدْم: شِدَّة إحماء الشَّيْء بحرِّ الشمس والنار، تقول: حَدَمَه كذا فاحتَدَمَ.
والحَدْمٍ: التَزَيُّد في الجَرْي، وتقول إذا أَوْزَعْتها بتحريك الساق: واحتَدَمَتْ جرياً، قال الأعشى:
وإدلاجِ لَيْلٍ على غِرَّةٍ وهاجرةٍ حَرُّها مُحتَدِمْ
دحم:
دَحْمٌ ودَحْمان من اسمان، والدَّحْم: النِّكاح، دَحَمَها يَدْحَمُها دَحْماً.
مدح:
المَدْح:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.719 harfح د م
حدم ، حمد ، مدح ، دمح ، دحم : مستعملات .
حدم : قال الليث : الحَدْمُ : شِدَّةُ إحْماءِ الشَّيْءِ بِحَرِّ الشَّمْسِ والنَّار ، تقول : حَدَمه كذا فاحتدم .
وقال الأَعْشَى :
وإدلاجِ لَيْلٍ على غِرَّةٍ
وهَاجِرةٍ حَرُّها مُحْتَدِم
أبو عُبَيد عن الفرّاء : للنّار حَدَمَة وحَمَدة ، وهو صوت الالتهاب ، وهذا يوم مُحْتَدِمٌ ومُحْتَمِدٌ ، وقال أبو عُبَيد : الاحْتِدامُ : شِدَّةُ الحَرّ .
وقال أبو زيد :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.007 harf(باب الحاء والميم وما يثلثهما)
(حمد) الحاء والميم والدال كلمةٌ واحدة وأصلٌ واحد يدلّ على خلاف الذمّ. يقال حَمِدْتُ فلاناً أحْمَدُه. ورجل محمود ومحمّد، إذا كثُرت خصاله المحمودة غيرُ المذمومة. قال الأعشى يمدح النعمان بن المنذر، ويقال إنه فضّله بكلمته هذه على سائر مَن مدحه يومئذ:
إليك أبيتَ اللّعنَ كانَ كَلاَلُها *** إلى الماجد الفَرْعِ الجَوادِ المُحَمَّدِ([1]) ولهذا [الذي] ذكرناه سمِّي نبينا
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.153 harf- الحمد لله تعالى: الثناء عليه بالفضيلة، وهو أخص من المدح وأعم من الشكر، فإن المدح يقال فيما يكون من الإنسان باختياره، ومما يقال منه وفيه بالتسخير، فقد يمدح الإنسان بطول قامته وصباحة وجهه، كما يمدح ببذل ماله وسخائه وعلمه، والحمد يكون في الثاني دون الأول، والشكر لا يقال إلا في مقابلة نعمة، فكل شكر حمد، وليس كل حمد شكرا، وكل حمد مدح وليس كل مدح حمدا، ويقال: فلان محمود: إذا حمد، ومحمد: إذا كثرت
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR716 harfح م د
وألقيت في العبسيّ فضلاً ونعمةً ومحمدةً من باقيات المحامد وأحمد إليك الله.
وأحمدت فلاناً: وجدته محموداً.
وأحمد الرجل: جاء بما يحمد عليه ضد أذم.
واللـه محمـود وحميـد.
ورجـل حمـدة: كثير الحمد.
وحمدت الله ومجدته.
وهو أهل التحميد والتحاميـد.
وتحمـد فلـان: تكلـف الحمـد.
تقـول: وجدتـه متحمـداً متشكـراً.
" ومن أنفق ماله على نفسه فلا يتحمد به على الناس ".
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.699 harfالحمد: نقيض الذم؛ ويقال: حَمدْتُه على فعله، ومنه المَحْمَدة خلاف المذمّة. وفي التنزيل العزيز: الحمد لله رب العالمين. وأَما قول العرب: بدأْت بالحمدُ لله، فإِنما هو على الحكاية أَي بدأْت بقول: الحمدُ لله رب العالمين؛ وقد قرئ الحمدَ لله على المصدر، والحمدِ لله على الإِتباع، والحمدُ لله على الإِتباع؛ قال الفراء: اجتمع القراء على رفع الحمدُ لله، فأَما أَهل البدو فمنهم من يقول الحمدَ لله، بنصب الدال،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR558 harf* ح م د * * الحَمْدُ * ضد الذم وبابه فهِم و * مَحْمَدةٌ * بوزن متربة فهو * حَمِيدٌ * و * مَحْمودٌ * و * التَحْمِيدُ * أبلغ من الحمد والحمد أعم من الشكر و * المُحَمَّدُ * بالتشديد الذي كثرت خصاله المحمودة و * المَحْمَدةُ * بفتح الميمين ضد المذمة قلت المحمدة ذكرها الزمخشري في مصادر المفصل بكسر الميم الثانية وذكر صاحب الديوان أن المحمَدة والمحمِدة والمذمَة والمذِمة لغتان فيهما و * أحْمَدَهُ * وجده
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.764 harfالحمد: نقيض الم، وقال اللحياني: الحمد: الشكر، فلم يفرق بينهما. وقال ثعلب الحمد يكون عن يد، وعن غير يد، والشكر لا يكون إلا عن يد. وقال الأخفش: الحمد لله: الثناء. وقال الأزهري: الشكر لا يكون إلا ثناء ليد أو ليتها، والحمد قد يكون شكرا للصنيعة، ويكون ابتداء للثناء على الرجل. فحمد الله: الثناء عليه، ويكون شكرا لنعمه التي شملت الكل. والحمد أعم من الشكر.
وبما تقدم عرفت أن المصنف لم يخالف الجمهور، كما
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.131 harfحَمِدَهُ
1 حَمِدَهُ حمد حمده حمدة , aor. حَمَدَ , inf. n. حَمْدٌ (S, L, Msb, K) and مَحْمَدٌ and مَحْمِدٌ (L, K) and مَحْمَدَةٌ (S, L, K) and مَحْمِدَةٌ; (L, K, and so in a copy of the S;) the last of these inf. ns. [and the third also] extr.; (L;) or the last is an inf. n. and the last but one signifies “ a praiseworthy quality, ” or “ a quality for which one is praised; ” (ElFenلree, MF;) or
حَمِدَهُ 1 حَمِدَهُ حمد حمده حمدة , aor. حَمَدَ , inf. n. حَمْدٌ (S, L, Msb, K) and مَحْمَدٌ and مَحْمِدٌ (L, K) and مَحْمَدَةٌ (S, L, K) and مَحْمِدَةٌ; (L, K, and so in a copy of the S;) the last of these inf. ns. [and the third also] extr.; (L;) or the last is an inf. n. and the last but one signifies “ a praiseworthy quality, ” or “ a quality for which one is praised; ” (ElFenلree, MF;) or the last may be a simple subst.; (Har p. 392;) He praised, eulogized, or commended, him; spoke well of him; mentioned him with approbation; (Akh, S, L, Msb;) عَلَى كَذَا for such a thing; (L, Msb;) contr. of ذَمَّهُ: (S, L:) accord. to IAmb, formed by transposition from مَدَحَ: (marginal note in a copy of the MS:) but it is of less common application than the latter verb; (Msb in art. مدح;) signifying he praised him, &c., for something depending on his (the latter's) own will: thus, the describing a pearl as clear is not حَمْدٌ, but it is مَدْحٌ: (Kull p. 150:) or i. q. شَكَرَهُ: (Lh, K:) but it differs [sometimes] from this; (Msb;) for شُكْرٌ is only on account of favour received; whereas حَمْدٌ is sometimes because of favour received, (Th, Az, Msb,) and sometimes from other causes; (Th;) [and thus] the latter is of more common application than the former; (S;) therefore you do not say, شَكَرْتُهُ عَلَى شَجَاعَتِهِ; but you say, حَمِدْتُهُ على شجاعته I praised him, &c., for his courage. (Msb.) حمد also implies admiration: and it implies the magnifying, or honouring, of the object thereof; and lowliness, humility, or submissiveness, in the person who offers it; as in the saying of the afflicted, الحَمْدُ لِلّٰهِ Praise be to God; since in this case there is no worldly blessing, favour, or benefit. (Msb.) This last phrase is generally pronounced as it is written above: but some of the Arabs are related to have pronounced it الحَمْدَ لِلّٰهِ, putting the former word in the accus. case as the absolute complement of the verb أَحْمَدُ understood: and others, الحَمْدِلِلّٰهِ; assimilating the final vowel of the former word to the vowel immediately following it: and others, الحَمْدُ لُلّٰهِ; assimilating the first vowel in للّٰه to the vowel immediately preceding it: Zj, however, disapproves of the latter two modes of pronouncing it: some of them also said, بَدَأْتُ بِالحَمْدُ لِلّٰهِ, meaning I began with the saying Praise be to God. (L.) [See also حَمْدٌ below.] You say, أَحْمَدُ اـِلَيْكَ اللّٰهَ I praise God (Az, A, * L, K) to thee, or in thy presence: (L:) or with thee: (Kh, Az:) or I praise to thee God's benefits, and his blessings, or favours; or I praise to thee God's blessings, or favours, and discourse to thee of them. (L.) And حَمِدَ لَهُ أَمْرًا (tropical:) He approved of a thing for him. (L, K. *) And حَمِدَ اـِلَيْهِ أَمْرًا (tropical:) He approved of a thing for him, and commanded, or enjoined, him to do it. (L.) And جاوَرْتُهُ فَمَا حَمِدْتُ جِوَارَهُ (tropical:) [I became his neighbour, and did not approve of being so]. (A.) See also 4. ― -b2- Also, (aor. and inf. n. as above in the beginning of this art., K,) He recompensed, or requited, him: he gave him, or paid him, his due. (L, K.) -A2- حَمِدَ عَلَيْهِ, aor. حَمَدَ , (L, K, *) inf. n. حَمَدٌ, (TA,) He was angry with him. (L, K.)
حمّد 2 حمّد حمد , inf. n. تَحْمِيدٌ, has a more intensive signification than حَمدَ; (S;) [He declared the praises of God: or] he praised God much, with good forms of praise (بِالمَحَامِدِ الحَسَنَةِ): (T, L:) or repeatedly; or time after time. (L, K.) تحميد [used as a simple subst.] has a pl., namely, تَحَامِيدُ. (A.) [See an ex. voce خَاتَمٌ, in the latter part of the paragraph.]
احمد 4 احمد احمد أحمد حمد He (a man, S) came to a state, or result, such as was praised, or commended, or approved; properly, his affair, or case, came to such a state or result: (S, L, K:) or (so in the K, but in the L “ and ”) he did, or said, that for which he should be praised, or commended; or that which was praiseworthy, or commendable; (A, L, K; *) contr. of أَذَمَّ. (A.) And احمد أَمْرُهُ (assumed tropical:) His affair, or case, was, or became, praiseworthy, or approvable, in his estimation: (K:) or احمد أَمْرَهُ (as in the L) he esteemed his affair, or case, praiseworthy, or approvable. (L [agreeably with what next follows].) -A2- احمدهُ He found him (a man, A, L) [or it] to be such as is praised, commended, or approved; or praiseworthy, commendable, or approvable; (S, A, L, Msb;) contr. of أَذَمَّهُ: (TA in art. ذم:) he made it manifest that he was worthy of praise, eulogy, commendation, or approbation: (L:) he approved of his action, and his course of conduct, or his tenet or tenets, and did not expose it, or them, to others. (K.) And أَحْمَدْتُ صَنِيعَهُ (tropical:) [I found his action to be praiseworthy, or commendable, or approvable]. (A.) And احمد الأَرْضَ (tropical:) He approved the land as a dwelling-place: (A:) or he found the land to be such as is praised, commended, or approved; as also ↓ حَمِدَهَا; (L, K;) but the former verb is the more chaste in this sense. (L.) And احمد مَوْضِعًا (tropical:) He found a place to be such as is praised, commended, or approved, and convenient, or suitable, so that he approved it as a dwelling-place, or for its pasture. (S, L.)
تحمّد 5 تحمّد حمد تحمد He affected, or made a show of, (تَكَلَّفَ,) praise. (A.) You say, ↓ وَجَدْتُهُ مُتَحَمِّدًا مُتَشَكِّرًا [I found him affecting, or making a show of, praise and thanks]. (A.) ― -b2- He praised himself. (KL.) [Golius assigns this meaning to ↓ احتمد, as on the authority of the KL; but it is not assigned to this verb in my copy of the KL.] ― -b3- فُلَانٌ يَتَحَمَّدُ النّاس [app. a slight mistranscription, for لِلنَّاسِ, i. q. اـِلَى النَّاسِ, as in an ex. in the next sentence but one,] Such a one pretends to men, or shows them, that he is praiseworthy, بِجُودِهِ for his liberality. (L.) ― -b4- تحمّد عَلَيْهِ He reproached him for a favour, or benefit, which he (the former) had bestowed, or conferred; or recounted his gifts, or actions, to him; syn. اِمْتَنَّ. (S, L, K.) One says, مَنْ أَنْفَقَ مَالَهُ عَلَى نَفْسِهِ فَلَا يَتَحَمَّدْ بِهِ عَلَى النَّاسِ [Whoso expends his property upon himself, he shall not reproach men therewith as for favours, or benefits, bestowed]: (S, A:) or فلا يتحمّد بِه اـِلَى النَّاسِ [he shall not pretend to men that he is praiseworthy on account of it]: a prov., meaning that a man is not praised for his beneficence to himself, but for his beneficence to others. (L.)
تحامدوا 6 تحامدوا تحامدوا (tropical:) [They praised, or commended, a thing, one to another]. You say, الرُّعَآءُ يَتَحَامَدُونَ الكَلَأَ (tropical:) [The pastors praise, or commend, one to another, the herbage]. (A.)
احتمد 8 احتمد احتمد : see 5. -A2- Said of heat, [It burned, or burned fiercely; or was, or became, vehement:] formed by transposition from احتدم. (S.)
اِسْتَحْمِدِ اللّٰهَ اـِلَى خَلْقِهِ بِاـِحْسَانِهِ اـِلَيْهِمْ واـِنْعَامِهِ 10 اِسْتَحْمِدِ اللّٰهَ اـِلَى خَلْقِهِ بِاـِحْسَانِهِ اـِلَيْهِمْ واـِنْعَامِهِ ذ عَلَيْهِمْ [so I find it written, as though meaning Demand thou, of his creatures, the praising of God, by reason of his beneficence to them, and his bounty to them: but I think that we should read اِسْتَحْمَدَ اللّٰهُ, and that the meaning is, God hath demanded praise of his creatures by his beneficence, &c.]. (A.)
حَمْدٌ حَمْدٌ حمد Praise, eulogy, or commendation; &c. (S, &c. [For further explanations of this word, and respecting the phrase الحَمْدُ لِلّٰهِ and its variations, see 1: and see also شَكَرَ.]) سُبْحَانَكَ اللّٰهُمَّ وَبِحَمْدِكَ, said by a person praying, means [I extol, or celebrate, or declare, thy remoteness, or freedom, from every impurity, or imperfection, &c., O God, (see art. سبح,)] and I begin with praising Thee; أَبْتَدِئُ being understood: (Az, L, Msb:) or by بحمدك is meant الحَمْدُ لَكَ praise be to Thee: and nearly the same is said in explanation of the phrase in the Kur [ii. 28], نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ, that by بحمدك is meant حَامِدِينَ لَكَ: [see, again, art. سبح:] or by the expression وبحمدك is meant, accord. to Aboo-'Othmلn ElMلzinee, and by praising Thee I extol thy remoteness, or freedom, from every impurity, &c.; سَبَّحْتُكَ being understood: or the و is redundant, as it is in the phrase, رَبَّنَاوَلَكَ الحَمْدُ [O our Lord, praise be to Thee], in which the و is sometimes omitted: or, accord. to Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà, the و is corroborative, as in the phrase, وَهُوَ لَكَ, for هُوَ لَكَ. (Msb.) لِوَآءُ الحَمْدِ بِيَدِى يَوْمَ القِيَامَةِ [The standard of praise shall be in my hand on the day of resurrection (said by Mohammad)] means that he shall be singularly distinguished by praise, or praising, on that day. (L.) ― -b2- See حَمَادِ: ― -b3- and حُمَادَاكَ. -A2- See also حَمِيدٌ. -A3- It is also said to signify The young one of the kind of bird called قَطًا: so in the prov., حمْدُ قَطَاةٍ يَسْتَمِى الأَرَانِبَ A young one of a katà desires to make the hares its prey: applied to a weak man who desires to insnare a strong one. (Meyd, TA.) -A4- See also what next follows.
حَمَدَةٌ حَمَدَةٌ حمد حمده حمدة The sound of the flaming, or blazing, of fire; (S, K;) as also حَدَمَةٌ [from which it is formed by transposition: see 8: and ↓ حَمْدٌ app. signifies the same: see حَدْمٌ]. (TA.)
حُمَدَةٌ حُمَدَةٌ حمد حمده حمدة : see حَمَّادٌ.
حَمَادِ لَهُ حَمَادِ لَهُ حماد له حماد لة Praise, and thanks, be to him: (S, L, K:) i. e., to such a one: (S, L:) contr. of جَمَادِ لَهُ [q. v.]. (S and A in art. جمد.) حَمَادِ is indecl., with kesr for its termination, because it deviates from its original, which is the inf. n. [↓ الحَمْدُ]: (S, L:) [i. e.,] it is [a quasi-inf. n., (see اِسْمُ مَصْدَرٍ in art. صدر,) being] a proper name for المَحْمَدَةُ [as syn. with الحَمْدُ]. (Sharh Shudhoor edh-Dhahab.)
حَمُودٌ حَمُودٌ حمود : see what next follows.
حَمِيدٌ حَمِيدٌ حميد and ↓ مَحْمُودٌ (S, A, L, K) and ↓ حَمُودٌ (as in copies of the K, but this seems to be an intensive epithet,) Praised, eulogized, or commended; spoken well of; mentioned with approbation; approved; such as is praised, &c.; praiseworthy, laudable; commendable, or approvable: (S, L, K: [in which, as well as in numberless exs., all these significations are clearly indicated, though not so clearly explained; the Arabic words to which they apply exactly agreeing with the Latin “ laudatus, ” which means both “ praised ” and “ praiseworthy: ”]) the fem. of the first is with ة, (L, K,) because the signification, though properly that of a pass. part. n., nearly agrees with that of an act. part. n.: (L:) you say, [هِىَ حَمِيدَةٌ She is praised, &c.; and] أَفْعَالُهُ حَمِيدَةٌ (tropical:) [His actions are praised, &c.]. (A.) ↓ حَمْدٌ, also, [originally an inf. n., like its contr. ذَمٌّ,] used as an epithet applied to a man, is syn. with مَحْمُودٌ; (K;) and as an epithet applied to a woman, syn. with مَحْمُودَةٌ, (TA,) as is also حَمْدَةٌ: (K, TA:) and you likewise say مَنْزِلٌ حَمْدٌ (K) and مَنْزِلَهٌ حَمْدَةٌ (Lh) (assumed tropical:) A place where one alights, sojourns, or abides, such as is praised, or approved, (K, TA,) and convenient, or suitable. (TA.) الحَمِيدُ, meaning He who is praised, or praiseworthy, in every case, is an epithet applied to God; one of the names termed الأَسْمَآءُ الحُسْنَى. (L.) ↓ المَقَامُ المَحْمُودُ [mentioned in the Kur xvii. 81] means (assumed tropical:) The station in which its occupant shall be praised by all creatures [on the day of resurrection] because of his being quickly reckoned with, and relieved from long standing: or it is the station of the intercessor. (L.)
حُمَادَاكَ أَنْ تَفْعَلَ كَذَا حُمَادَاكَ أَنْ تَفْعَلَ كَذَا ذ (S, L, K *) and ↓ حَمْدُكَ (L) The utmost of thy power, or of thine ability, [or the utmost of thy praiseworthy actions, (see an ex. of the pl. in what follows,) will be] thy doing such a thing; syn. مَبْلَغُ جَهْدِكَ, (L,) or قُصَارَاكَ, (S, L,) and غَايَتُكَ: (S, L, K:) and in like manner, حُمَادِى The utmost of my power, &c. (K.) حُمَادَيَاتُ النِّسَآءِ غَضُّ الطَّرْفِ, said by Umm-Selemeh, means The utmost of the praiseworthy qualities of women is the lowering of the eye. (L.)
حَمَّادٌ حَمَّادٌ حماد (TA) and ↓ حُمَدَةٌ (A, K) A man (TA) who praises things much; a great, or frequent, praiser: (A, K, TA:) or the latter, a man who praises things much and extravagantly. (S.) You say, اـِنَّهُ لَحَمَّادٌ لِلّٰهِ Verily he is one who praises God much, or repeatedly, or time after time. (L, K.)
العَوْدُ أَحْمَدُ العَوْدُ أَحْمَدُ ذ is a prov., (S,) meaning (tropical:) Repetition is more attributive of praise (أَكْثَرُ حَمْدًا): (S, A, K:) for generally you do not desire to return to a thing save after experience, or knowledge, [and approbation,] thereof: [the act of returning, therefore, implies praise:] or the meaning is, when one begins a kind act, he attracts praise to himself; and when one repeats, he gains more praise for himself: or احمد is from the pass. part. n., and the meaning is, the beginning is praised, or praiseworthy; and repetition is more deserving of being praised. (K.) [See Freytag's Arab. Prov. ii. 130]
مَحْمَدَةٌ مَحْمَدَةٌ محمد محمده محمدة (S, Mgh) and مَحْمِدَةٌ (Mgh) (assumed tropical:) [A cause of praise, commendation, or approval; a praiseworthy, commendable, or approvable, quality or action;] a thing for which one is, or is to be, praised, commended, or approved: (Mgh:) [see 1, first sentence:] contr. of مَذَمَّةٌ: (S:) [pl. مَحَامِدُ.] You say, هٰذَا طَعَامٌ لَيْسَتْ عِنْدَهُ مَحْمِدَةٌ, with kesr to the second م, (tropical:) [This is food in which is no approvable quality;] the eating of which is not approved. (A.) ― -b2- [The pl.] مَحَامِدُ signifies [also] (assumed tropical:) Forms of praise. (Msb in art. جمع; &c.) [See 2.]
مُحَمَّدٌ مُحَمَّدٌ محمد A man praised much, or repeatedly, or time after time: (L, K:) endowed with many praiseworthy qualities. (S, L.)
مَحْمُودٌ مَحْمُودٌ محمود : see حَمِيدٌ, in two places.
يَوْمٌ مُحْتَمِدٌ يَوْمٌ مُحْتَمِدٌ يوم محتمد A day intensely, or vehemently, hot: (K:) as also مُحْتَدِمٌ [from which it is formed by transposition: see 8]. (TA.)
مُتَحَمِّدٌ مُتَحَمِّدٌ متحمد : see 5.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR954 harfحَمِدَ
حَمِدَ A ( n. ac. حَمْد 1 , مَحْمَدَة 17t )
a. [ acc. & Ala ], Praised, thanked for.
حَمَّدَ
حَمَّدَ II ,
a. Praised, magnified, glorified, lauded ( God ).
أَحْمَدَ
أَحْمَدَ IV ,
a. Merited, deserved praise, was praiseworthy.
b. Praised, commended; approved of, liked.
تَحَمَّدَ
تَحَمَّدَ V
a. [ Bi & 'Ala ], Was kindly disposed to; bestowed upon.
تَحَاْمَدَ
تَحَاْمَدَ VI ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok37.265 harfحمد
حَمِدَ - يَحْمَدُ ، حُمِدَ - يُحْمَدُ - حَمْد - حامِد - مَحْمْوْد - حَميْد - أَحْمَد - حَمَّدََ - يُحَمِّدُ - مُحَمَّد
حَمِدَ - يَحْمَدُ + كائن + كائناً + بـِ شيء أو أمر: يمدحه ويشكره معاً: يمدحه ويثني عليه بذكر صفاته الحسنة العالية، ويشكر له أفعاله الحسنة تجاهه وينسبها إليه: يذكر أمام آخر الصفات الحسنة التي يتصف بها كائن، معترفاً له
Sîgalar(16)
- الْحَمْدُDeğer(الْفَعْلُ)×26
- بِحَمْدِDeğer ile(بِفَعْلِ)×10
- الْحَمِيدُDeğerli(الْفَعِيلُ)×6
- حَمِيدٌDeğerli(فَعِيلٌ)×5
- الْحَمِيدِDeğerli(الْفَعِيلِ)×4
- بِحَمْدِهِOnun değeri ile(بِفَعْلِهِ)×4
- مُحَمَّدٌMuhammed (Değer verilmiş)(مُفَعَّلٌ)×3
- وَالْحَمْدُDeğer+1 anlam(وَالْفَعْلُ)×2
- أَحْمَدُAhmet(أَفْعَلُ)×1
- الْحَامِدُونَDeğer verenler(الْفَاعِلُونَ)×1
Mücavir kökler86 mücavir (277 toplam)
- سبح
16 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- أله
46 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- غني
10 ortak ayet · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
- ربب
26 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- أرض
17 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- سمو
13 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- ملك
8 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- ركع
2 ortak ayet · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
- علم
16 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- غفر
7 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- عشو
2 ortak ayet · Akşam yemeği demektir
- سوي
4 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir
Geçtiği ayetler(66)
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
DeğerHamd; alemlerin Rabbı Allah’a mahsustur.
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ
DeğerHamd; gökleri ve yeri yaratan, karanlıkları ve aydınlığı vareden Allah’a mahsustur. Sonra da kafirler bunları rabblarına denk tutuyorlar.
… صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا …
DeğerGöğüslerinde kinden ne varsa söküp atmışızdır. Altlarından ırmaklar akar ve derler ki: Hamdolsun Allah’a ki; bizi buna hidayet etti. Eğer Allah bizi hidayete erdirmemiş olsaydı, biz hidayete erecek değildik. Andolsun ki; Rabbımızınpeygamberleri hakkı getirmişlerdir. Onlara: Yapmakta olduklarınızdan dolayı mirasçısı kılındığınız cennet işte budur, diye seslenilir.
دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
DeğerOradaki duaları: Münezzehsin Allah’ım; dirlik temennileri: Selam sizedir; dualarının sonu ise: Hamd alemlerin Rabbı olan Allah’a mahsusdur.
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ
Değerİhtiyarlığıma rağmen bana İsmail’i ve İshak’ı bahşeden Allah’a hamdolsun Doğrusu Rabbım; duaları işitendir.
… حَسَنًا فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَجَهْرًا هَلْ يَسْتَوُونَ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
DeğerAllah, size bir misal verir: Başkasının malı olan ve hiç bir şeye gücü yetmeyen bir köle ile tarafımızdan güzel bir rızka nail olup gizli veya açık infak eden; hiç bir olur mu? Hamd, Allah’a mahsustur. Fakat onların çoğu bilmezler.
وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا
DeğerVe de ki: Hamd, O Allah’a mahsustur ki; bir çocuk edinmemiş ve O’nun mülkünde bir ortak bulunmamıştır. Düşkünlükten dolayı O’nun bir yardımcısı olmamıştır. Ve O’nu tekbir et.
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًا
DeğerHamd, O Allah’a ki; kuluna dosdoğru kitabı indirdi ve onda hiç bir eğrilik koymadı.
فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
DeğerSen ve beraberindekiler, gemiye yerleşince: Bizi zalimler topluluğundan kurtaran Allah’a hamdolsun, de.
وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُدَ وَسُلَيْمَانَ عِلْمًا وَقَالَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي فَضَّلَنَا عَلَى كَثِيرٍ مِنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ
DeğerAndolsun ki; Biz, Davud’a ve Süleyman’a iıim verdik. İkisi de: Bizi mü’min kullarının çoğundan üstün kılan Allah’a hamdolsun, dediler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حمد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مدح, شكر, ثني |
| Zıt Kök | ذمم |
| Çekirdek Özet 1 | İhtiyari yetkinlik ve ihsanı takdirle açığa vurup yerme ve ayıplamayı bütünüyle dışlama |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın ve yetkinliğin mutlak kaynağı olarak yalnızca Allah’a özgülenen kemal ve iyilik itirafı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık düzenindeki tüm iyilik, yetkinlik ve nimetlerin yegâne kaynağını bilip tescil eden ontolojik borçluluk ve değer tasdiki |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dille yapılan mekanik bir teşekkür veya psikolojik bir övgü sayıp varlıktaki nesnel değer ve ihsan ilişkisinden koparmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حم | Isı, hararet, içsel yoğunluk, koruma ve kaynaşma barındıran temel enerji hâli; nitekim حمم kökünde ısınma ve kömürleşme, حمي kökünde öfke veya hararetle koruma, حمل kökünde ise bu yoğunluğu yüklenme anlamı mevcuttur. | د | Kapı, sınır ve kararlılık bildiren harfin eklenmesiyle içsel hararet ve takdir hissi, taşkın bir öfke veya kontrolsüz bir ısı olmaktan çıkıp nesnel bir sınır, sarsılmaz bir kararlılık ve ilkesel bir tasdik kalıbına oturmuştur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Çevirme, koruma altına alma, dış etkilere karşı muhafaza etme ve sınır belirleme |
| م | Su | Kaynama, kabarma, içten gelen akış, derinlik ve kuşatıcı süreklilik |
| د | Kapı | Geçiş, açılma, sabitlenme, belirli bir yöne açılan eşik ve kararlılık |
| حمد | Çit ile korunan derin bir birikimin kapı eşiğinde açığa çıkması | İçte biriken hakiki değeri, korunaklı ve bozulmamış bir şahitlikle dışarıya, eşikten hak edene doğru kararlılıkla sunma eylemi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimseyi veya nesneyi denenip sınandıktan sonra ayıptan uzak, bütünüyle sağlam, övgüye değer ve tatmin edici bulma hâli; yerginin ve ayıbın bütünüyle yokluğunu bildiren durum. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ, Nu‘mân b. el-Münzir’i överken kökün türevi olan ismi yetkinliklerin kendisinde toplandığı kimse anlamında kullanmıştır: إليك أبيتَ اللّعنَ كانَ كَلاَلُها / إلى الماجد الفَرْعِ الجَوادِ المُحَمَّدِ |
| Erken Arapça kullanım | el-A‘şâ’nın bir diğer beytinde bir davranışı takdir edip hayırla anma anlamında fiil formu geçmektedir: وأَحْمَدْتَ إذْ نَجَّيْتَ بالأمْسِ صِرْمةً / لها غَدَداتٌ واللَّواحِقُ تَـلْـحَـقُ |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça حمد kökü, Sami dillerinde özellikle Güney Sami ve Batı Sami havzasında olumlu karşılık verme, değer bilme, arzulama ve övgüye layık bulma semantik alanıyla ilişkilidir. Kök İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı ses dizilimiyle temel olarak arzulama, kıymetli görme, değer atfetme ve hoşlanma anlamını taşıyan ḥ-m-d (İbranice ח-מ-ד / ḥamad) köküyle fonetik ve semantik süreklilik gösterir. İbranicede bu kök kıymetli ve değerli olanı isteme, onda bir güzellik ve yetkinlik görme eksenindedir. Arapçada ise bu arzu ve kıymet algısı, nesnedeki hakiki bir yetkinliği ve ihtiyari iyiliği dille ve kalple tescil etme, yerginin zıddı olarak ahlaki ve ontolojik bir takdire dönüştürme yönünde semantik bir olgunlaşma yaşamıştır. Ge'ez (Klasik Etiyopya) dilinde de benzer biçimde takdir ve rıza bağlamları mevcuttur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yerginin zıddı olan övgü, değer bilme ve rıza | Kök Arapça içinde sınama neticesinde övgüye layık bulma, iyiliği iyilikle tescil etme ve ayıplardan beri kılma yönünde merkezileşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice ḥ-m-d biçimleri | Kıymetli bulma, arzulanır ve değerli görme anlamındaki kökle fonetik ve anlamsal denkliği mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik arzu ve değer bildiren unsurlar | Kökün Afro-Asyatik çeperde kıymet biçme ve onaylama işlevli köklerle uzak ortaklığı tartışılmıştır. | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, HALOT, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حمد | Anlamlı | Övgü, değer bilme | İyiliği ve kemali isteyerek takdir etme; yerginin zıddı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حدم | Anlamlı | Şiddetli sıcaklık, tutuşma | Ateşin alevlenip ses çıkarması ve ısının zirveye çıkması | Kur'an'da geçmez; hararet yönüyle içsel çekirdekle ilişkilidir |
| محد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| مدح | Anlamlı | Övme, sena etme | Bir kimseyi güzel vasıflarıyla anma; ihtiyari olma şartı aranmaz | Kur'an'da geçmez; kalb ve yakın anlam ilişkisi vardır |
| دحم | Anlamlı | İtme, defetme | Şiddetle sürmek ve sıkıştırıp defetmek | Kur'an'da geçmez |
| دمح | Anlamlı | Boyun eğme, içeri girme | Bir şeyin diğerinin içine girmesi, baş eğip razı olma | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حمد | Merkez | Değer tescili | İhtiyari iyilik ve yetkinliği hak edene özgüleyerek takdir etme | Yalnızca iradi yetkinliklere yönelir ve nankörlüğü dışlar |
| مدح | Komşu | Genel övgü | Hem iradi olan hem irade dışı fıtri güzellikler için kullanılabilme | Bir kimsenin boyu veya yüz güzelliği medhedilir fakat hamdedilmez |
| شكر | Komşu | Nimet mukabili övgü | Yalnızca kişiye ulaşan bir ihsan ve nimete karşı yapılan teşekkür | Hamd hem ulaşılan nimete hem failin zatındaki mutlak kemale yöneliktir |
| ثني | Komşu | Tekrarlı anma | İyiliği tekrarlayarak dille sayıp dökme ve yüceltme | Hamd doğrudan zati ve ahlaki değerin tescilini esas alır |
| ذمم | Zıt | Yerme ve kınama | Bir eksiklik, kusur veya kötülük sebebiyle ayıplama ve değersizleştirme | Hamdin tam karşıtıdır; hamd her türlü yergiyi hükümsüz kılar |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حمد | Yetkinlik ve ihsanı takdir etme | Zati kemali ve iradi iyiliği hakkaniyetle itiraf etme | Kesin |
| Latince | laus, gratiarum actio | Övgü, şükran sunumu | laus övgü yönünü, gratiarum actio teşekkür yönünü karşılar ancak ikisini birleştiren zati değer boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | praise, extolment, laudation | Yüceltici övgü, takdir | salt dille övgü (praise) seviyesinde kalabilir; hamdin varoluşsal borçluluk ve mutlak kemal boyutunu tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Lob, Preisung, Rühmung | Övgü, methetme | Preisung yüceltme boyutunu taşır; ancak nimete karşılık olma ile zati mükemmelliği bir arada kuran iç yapıyı tam yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | louange, éloge | Övgü, senâ | louange dinsel yüceltmeyi verse de hamdin yerginin mutlak zıddı olan adil tescil niteliğini daraltır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْحَمْدُ لِلَّهِ | Bütün değer, yetkinlik ve mülkün yalnızca Allah’a ait oluşu | Varlığın yaratılışı, hidayet ve ahiret nimetleri bağlamında ontolojik ilke; Fâtiha 1:2, En‘âm 6:1, Fâtır 35:1 |
| الْحَمِيدُ | Kendiliğinden övgüye değer olan, hiçbir eksikliği bulunmayan | Zenginlik, kudret ve mülk sahibi olma isimleriyle birlikte zati sıfat; Nisâ 4:131, İbrâhîm 14:1, Lokmân 31:26 |
| بِحَمْدِهِ / بِحَمْدِكَ | Kusursuzluğunu tasdik edip O’na layık kemali itiraf ederek | Tesbih ile birlikte meleklerin ve tüm kâinatın zikri; Bakara 2:30, İsrâ 17:44, Nasr 110:3 |
| مُحَمَّدٌ / أَحْمَدُ | Çokça hamdedilen, erdemleri ve güzellikleri kemale ermiş elçi | Risalet, nübüvvet ve müjde bağlamında peygamber ismi; Âl-i İmrân 3:144, Ahzâb 33:40, Saf 61:6 |
| مَقَامًا مَحْمُودًا | Herkesin gıpta edip övgüyle karşılayacağı yüce makam | Ahiretteki şefaat ve manevi yükseliş bağlamı; İsrâ 17:79 |
| الْحَامِدُونَ | Darlıkta ve bollukta Allah’ın takdirine rıza gösterip değerini bilenler | Müminlerin temel ahlaki vasıfları bağlamı; Tevbe 9:112 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uluhiyet ve zati sıfatlar | Hamdin Allah’ın ezeli bir hakkı mı yoksa yaratılmışların bir eylemi mi olduğu meselesi | Allah’ın kendi zatını hamdetmesi ile kulların hamdi arasındaki ontolojik ayrım |
| Fıkıh | İbadetlerin ifitahı ve dualar | Namazda fatihayı okumanın, hutbeye hamdele ile başlamanın hükmü | İbadetin geçerliliği ve meşruiyet şartı olarak hamdele lafzının gerekliliği |
| Tefsir | Besmele ve Fatiha tahlilleri | Hamd ile şükür ve medh arasındaki mantıksal ve semantik kapsam farkları | Hamdin medhten daha dar, şükürden daha geniş bir kavram olarak konumlandırılması |
| Hadis | Zikir, dua ve ahlak | Her meşru işe hamd ile başlama, belaya sabırda hamdetme prensibi | Kulun her hâlükârda ilahi iradeye gösterdiği rıza ve teslimiyet dili |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uluhiyet ve kulluk ilişkisi | Mutlak değer tescili | Yaratıcıya karşı borçluluk ve teslimiyet bilinci | Bütün iyilik ve nimetlerin asıl failine yönelerek şirki kökünden tasfiye eder. | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve bilgi üretimi | Nesnel değer takdiri | Bilginin ve varlığın kaynağını meşrulaştırma | Varlıktaki düzenin ve aklın işleyişinin bir lütuf olduğunu bilip hakikati teslim etmektir. | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve otorite | İktidarın emanet oluşu | Otoritenin kibir ve tiranlığa dönüşmesini engelleme | Gücün ve mülkün gerçek sahibinin fert veya devlet değil Allah olduğunu gösterir. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve artı değer | Nimetin hakiki sahibini tanıma | Mülkiyeti mutlaklaştırmayıp paylaşıma açma | Zenginliğin bireysel bir başarı değil ilahi bir ihsan olduğunu ikrar ettirir. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunum yasaları ve potansiyel fonksiyonu | Sistemdeki her çıktının ve enerjinin birincil bir kaynağa ve başlangıç potansiyeline eksiksiz biçimde geri bağlanması; sıfır toplamlı döngüde kaynağın doğrulanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hakkaniyet, sözleşmesel borçluluk ve itibar yönetimi | Toplumsal yapıda bir iyilik veya hizmet üretene hakkının eksiksiz teslim edilmesi, haksız temellükün önlenmesi ve kurumsal liyakatin korunması. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Hamd kavramını yalnızca yemekten sonra veya bir iyilik karşısında söylenen sıradan bir teşekkür sözüne (şükran) indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kâinattaki tüm mükemmelliklerin, varoluşsal yasaların ve ontolojik lütufların asıl sahibini bilip, hiçbir varlığa mutlak yetkinlik atfetmeksizin tüm kemali Allah’a has kılmaktır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın kendi başarısını, zenginliğini veya iktidarını kendinden bilmesine yol açar; hamdin terk edilmesi varlıkta şirkin ve kibrin ilk basamağını oluşturur. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur’an’ın açılış ilkesidir; varlık hiyerarşisini, insanın Yaratıcı karşısındaki nihai konumunu ve ahlaki borçluluğunu tek bir kelimede özetler. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Fâtiha suresi, kozmolojik yaratılışı anlatan ayetler (En‘âm 6:1), ahiretteki nihai akıbeti bildiren pasajlar (Zümer 39:75) ve peygamber vasıfları. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nimetin kula veya tabiata ait olduğunu zanneden şirk anlayışını, nankörlüğü ve iyiliği kendi nefsine nispet eden pozitivist/seküler kibir yanılgısını düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAyıplardan, kusurlardan ve yergiden bütünüyle uzak, denenip onaylanmış bir yetkinliği ve güzelliği hakkaniyetle dile getirme, değerini tescil etme eylemidir.
- Soyut anlamVarlığın, ahlakın ve nimetin mutlak kemalini kavrayarak, iradi biçimde kaynağına yönelen varoluşsal saygı, borçluluk ve şükran dolu bilinç hâlidir.
- Sistematik karşılıkBütün ontolojik, ahlaki ve iktisadi sistemlerde değerin birincil kaynağına atfedilmesi, haksız pay sahipliğinin ve ontolojik kibrin bertaraf edilmesi mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , sistemde gözlemlenen herhangi bir unsurundaki kemal, iyilik veya nimeti temsil eden değer fonksiyonudur. , varlıktaki bütün bu tikel değerlerin toplam takdiri olan hamd hâlidir. Model, gözlemlenen her değerinin zorunlu olarak () gerçek kaynağı olan fonksiyonu üzerinden mutlak kaynak noktasına yöneldiğini ve yalnızca oraya ait olduğunu gösterir.