ربب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ب-ب75 sîga, 396 mücavir kök, 872 ayet, 94 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عندرَبِّهِرَبِّهِمْأييرَبَّكَرببقولرَبِّيرحمرَبِّكُمَاحققغفررَبِّكَخوف

KökSîga 75Ayet 872Sure 94Mücavir 396

▶ Ağı aç (3B)

ربب

ر - ب - ب

KÖK
  • 981 geçiş
  • 872 ayet
  • 75 sîga
  • 9 sözlük

Ribve, tümsek demektir. Çöllerde tümseğe benzeyen yer yer serpilmiş ağaçlıklara da rabve kelimesi kullanılmaktadır. Sonra yavaş yavaş gelişme karşılığı kullanılmıştır. Birden oluş “hilkat” ile ifade edilir, evrimle gelişmeler rabvet ile ifade edilir. Rebebe kelimesi de rabveden dönüşmüştür. Terbiye kelimesi bunlardandır. Türkçe olarak “yetiştiren” veya “yetiştirici” olarak tercüme edilir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ribve, tümsek demektir. Çöllerde tümseğe benzeyen yer yer serpilmiş ağaçlıklara da rabve kelimesi kullanılmaktadır. Sonra yavaş yavaş gelişme karşılığı kullanılmıştır. Birden oluş “hilkat” ile ifade edilir, evrimle gelişmeler rabvet ile ifade edilir. Rebebe kelimesi de rabveden dönüşmüştür. Terbiye kelimesi bunlardandır. Türkçe olarak “yetiştiren” veya “yetiştirici” olarak tercüme edilir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.893 harf
باب الرّاء والباء ر ب، ب ر مستعملان رب: الرِّبِّيُّون: الّذين صبروا مع الأنبياء، نسبوا إلى العبادة والتّألّه في معرفة الرُّبوبيّة للَّه، الواحد: رِبِّيٌّ. ومن ملك شيئاً فهو رَبُّه، لا يُقال بغير الإضافة إلاّ للَّهِ عزّ وجل. ورجلٌ ربّابيّ نسب إلى الرّبّاب، حيّ من ضَبَّة. والرَّبابُ: السَّحابُ الذي فيه ماء، الواحدةُ: رَبابة، وأَرَبَّتِ السَّحابة بهذه البلدة: أدامَتْ بها المَطَر، قال: أربّ بها
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR3.240 harf
رَبُّ كلِّ شيءٍ: مالكُهُ. والربُّ: اسم من أسماء الله عَزَّ وجَلَّ، ولا يقال في غيره إلا بالإضافة، وقد قالوه في الجاهلية للملِك. قال الحارث بن حِلِّزَةَ: وهو الرَبُّ والشهيدُ على يَوْمِ الحِيارَيْنِ والبَلاءُ بَـلاءُ والرَبَّانِيُّ: المُتَأَلِّهُ العارف بالله تعالى. وقال سبحانه: "كونوا رَبَّانِيِّينَ". ورَبَبْتُ القوم: سُسْتُهُمْ، أي كُنْتُ فوقهم. قال أبو نصر: وهو من الرُبوبِيَّةِ. ومنه قول
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR995 harf
ر ب ب اللـه عـز وعلا رب الأرباب‏.‏ وله الربوبية‏.‏ وهو رب الدار والعبد وغير ذلك‏.‏ ويقال‏:‏ رب بيّن الربابة‏.‏ قال‏:‏ يـا جمـل أسقيـت بلا حسابه سقيا مليك حسن الربابه وفلان مربوب والعباد مربوبون‏.‏ وقد رب فلان‏:‏ ملك‏.‏ ورأيت فلاناً يتربب أرضكم‏:‏ يقول أنا ربها‏.‏ ورجل ربّيّ وربانيّ‏:‏ متأله‏.‏ وفيه ربانية‏.‏ ورب ولده ورببه وترببه ورباه ورببته‏.‏ قال النابغة‏:‏ فبـدت ترائـب شادن متربب
Maddenin bağlantısı

ر ب ب اللـه عـز وعلا رب الأرباب‏.‏ وله الربوبية‏.‏ وهو رب الدار والعبد وغير ذلك‏.‏ ويقال‏:‏ رب بيّن الربابة‏.‏ قال‏:‏ يـا جمـل أسقيـت بلا حسابه سقيا مليك حسن الربابه وفلان مربوب والعباد مربوبون‏.‏ وقد رب فلان‏:‏ ملك‏.‏ ورأيت فلاناً يتربب أرضكم‏:‏ يقول أنا ربها‏.‏ ورجل ربّيّ وربانيّ‏:‏ متأله‏.‏ وفيه ربانية‏.‏ ورب ولده ورببه وترببه ورباه ورببته‏.‏ قال النابغة‏:‏ فبـدت ترائـب شادن متربب أحوى أحم المقلتين مقلـد وهو ربيبه وهي ربيبته وهـن ربائبـه‏.‏ وأظلتهـم الربـاب والربابـة‏.‏ وأرب الرجـل بمكـان كـذا وألـب‏:‏ أقـام‏.‏ والطيـر مربـة بالوكـور‏.‏ ونعجـة رغـوث وعنز ربّي‏:‏ حديثتا النتاج‏.‏ وهذا مربٌّ القوم لمجمعهم‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ بأجـرع مربـاع مـربّ محلـل وقعد على ربّان السفينة وهو سّانها‏:‏ ذنبها‏.‏ والعيش بربّانه‏:‏ بحداثته‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ربّ معروفه‏.‏ قال‏:‏ كلف برب الحمد يزعم أنه لا يبتدا عرف إذا لم يتمم وفرس مربوب‏:‏ مصنوع‏.‏ والجرة تربب فتضرى‏.‏ ودهن مربوب ومريب ومرببٌ ومربّى‏:‏ مطيّب بالرياحين من البنفسج والياسمين والورد ونحوها‏.‏ وأربت السحابة بأرضهم‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok28.377 harf
الرَّبُّ: هو اللّه عزّ وجل، هو رَبُّ كلِّ شيءٍ أَي مالكُه، وله الرُّبوبيَّة على جميع الخَلْق، لا شريك له، وهو رَبُّ الأَرْبابِ، ومالِكُ الـمُلوكِ والأَمْلاكِ. ولا يقال الربُّ في غَير اللّهِ، إِلاّ بالإِضافةِ، قال: ويقال الرَّبُّ، بالأَلِف واللام، لغيرِ اللّهِ؛ وقد قالوه في الجاهلية للـمَلِكِ؛ قال الحرث ابن حِلِّزة: وهو الرَّبُّ، والشَّهِـيدُ عَلى يَوْمِ الـحِـيارَيْنِ، والبَلاءُ بَلاءُ والاسْم:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR957 harf
* ر ب ب * * رَبَّ * كل شيء مالكه و * الرَّبُ * اسم من أسماء الله تعالى ولا يقال في غيره إلا بالإضافة وقد قالوه في الجاهلية للملك و * الرَّبَّانِيُّ * المُتأله العارف بالله تعالى ومنه قوله تعالى ﴿ولكن كونوا ربانيين﴾ و * رَبَّ * ولده من باب رد و * بَبَبَّهُ * و * تَرَبَّبَهُ * بمعنى أي رباه و * رَبِيبُ * الرجل بن امرأته من غيره وهو بمعنى * مَرْبُوبٍ * والأنثى * رَبِيبَةٌ * و * الرُّبُّ * الطلاء
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR30.522 harf
الرب هو الله عز وجل، وهو رب كل شيء، أي مالكه، له الربوبية على جميع الخلق، لا شريك له، وهو رب الأرباب، ومالك الملوك والأملاك، قال أبو منصور: والرب يطلق في اللغة على المالك، والسيد، والمدبر، والمربي، والمتمم وباللام لا يطلق لغير الله عز وجل وفي نسخة: على غير الله عز وجل إلا بالإضافة، أي إذا أطلق على غيره أضيف فقيل: رب كذا، قال: ويقال: الرب، لغير الله وقد قالوه في الجاهلية للملك، قال الحارث بن حلزة:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.814 harf
رَبَّ رَبَّ U ( n. ac. رَبّ 1 ), a. Was, became lord, master, owner of. b. Reared, nourished, fed; fostered. c. Assembled, gathered together. d. Arranged, adjusted; ordered, regulated. رَبَّبَ رَبَّبَ II , a. Reared, brought up. أَرْبَبَ أَرْبَبَ IV a. [ Bi ], Remained, stayed, abode in, at. تَرَبَّبَ تَرَبَّبَ V , a. Claimed to be lord, master of. b. Reared, brought up.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok38.562 harf
ربب رَبَّ - يَرُبُّ - رَبّ - أّرْبّاب - رَبَّانِي - رَبَّانِيُّون - رِبِّي - رِبِّيُّون رَبَّ - يَرُبُّ + كائن + كائناً أو شيئاً: يملكه ويقوم على حفظه ونمائه ويملك حق التصرف به بشكل كامل رَبّ: أصلها "رابّ ": اسم فاعل من " رَبَّ - يَرُبُّ ": المالك المتصرف والقيم والحافظ والمربي المنمي لما يملكه أَرْبَاب: جمع " ربّ " رَبَّانِي: اسم نسبة
Tamamını oku

Sîgalar(75)

Mücavir kökler396 mücavir (907 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قول

    329 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  2. رحم

    91 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  3. عند

    62 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  4. غفر

    62 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  5. حمد

    26 ortak ayet · Hamd: Cümle kapısı demektir

  6. سبح

    31 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  7. حقق

    67 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  8. عرش

    16 ortak ayet · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir

  9. دعو

    49 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  10. سمي

    23 ortak ayet · Ad verilen

  11. أيي

    119 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  12. خوف

    32 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

Geçtiği ayetler(872)

Bu kök 872 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

    Senin terbiyecinHak, Rabbındandır. Öyleyse asla şüphecilerden olma!

  2. وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    Senin terbiyecinNereden (yola) çıkarsan yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. Şüphesiz bu, Rabbından bir haktır. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

  3. الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

    Senin terbiyecinHak, Rabbındandır. Öyleyse şüphecilerden olma.

  4. … يَشَاءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ …

    Senin terbiyecinYahudiler dediler ki: Allah’ın eli bağlıdır. Böyle dediklerinden ötürü kendi elleri bağlansın, la’net olsun. Hayır, O’nun iki eli de açıktır, nasıl dilerse öyle infak eder. Rabbından sana indirilen; andolsun ki, onlardan çoğunun azgınlığını ve küfürünü artıracaktır. Onların aralarına kıyamet gününe kadar sürecek kin ve nefret saldık. Savaş için ateşi ne zaman körükleseler; Allah, onu söndürür. Ve yeryüzünde fesada koşarlar. Allah, ise fesadçıları sevmez.

  5. يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

    Senin terbiyecinEy Peygamber; Rabbından sana indirileni tebliğ et. Eğer yapmazsan; O’nun elçiliğini yapmamış olursun. Allah; seni insanlardan korur. Muhakkak ki Allah; kafirler güruhunu hidayete erdirmez.

  6. … رَبِّكُمْ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

    Senin terbiyecinDe ki: Ey Ehl-i Kitab; Tevrat’ı, İncil’i ve Rabbınızdan size indirileni dosdoğru tatbik etmedikçe; hiç bir şey üzerinde değilsiniz. Andolsun ki; Rabbından sana indirilen; onlardan çoğunun azgınlık ve küfrünü artıracaktır. Öyleyse o kafirler güruhu için tasalanma.

  7. اتَّبِعْ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ

    Senin terbiyecinRabbından sana vahyolunana uy. O’ndan başka tanrı yoktur. Müşriklerden yüz çevir.

  8. … مُفَصَّلًا وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

    Senin terbiyecinAllah’tan başka bir hakem mi arayacak mışım? Halbuki O’dur; size, kitabı açık açık indirmiş olan. Kendilerine kitab verdiklerimiz bilirler ki; o Rabbın katından hak olarak indirilmiştir. Öyleyse sakın şüpheye düşenlerden olma.

  9. وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

    Senin terbiyecinRabbının sözü; doğruluk ve adalet yönünden tam kemalindedir. O’nun sözlerini değiştirebilecek yoktur. O; Semi’dir, Alim’dir.

  10. وَهَذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ

    Senin terbiyecinVe işte budur, Rabbının dosdoğru yolu. Gerçekten Biz, ayetleri; aklını başına alıp düşünen bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökربب
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerملك, سيد, ولي
Zıt Kökعبد
Çekirdek Özet 1Bir varlığı koruyup gözeterek, ihtiyacını karşılayarak adım adım olgunluğa ve kemale ulaştırmak
Çekirdek Özet 2Yaratılmışların varlığını sürdürmesini sağlayan, onları terbiye edip yöneten mutlak sahip ve efendi
Çekirdek Özet 3Mülkiyet, egemenlik, bakım ve tedrici gelişimin tek bir otoritede birleştiği kurucu ilke
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca soyut bir efendilik veya mülkiyet olarak anlaşılıp tedrici ıslah ve terbiye boyutunun dışlanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ربArtma, kabarma, büyüme, birikme ve bir şeyi üstlenip geliştirmeبİkinci ب harfinin eklenmesiyle türeyen mükerrer yapı, büyüme ve geliştirme eylemine süreklilik, içkin koruma, mülkiyet bağı ve düzenli bir terbiye ve bakım sürekliliği kazandırmıştır; ربو kökündeki salt kabarma ve yükselme veya ربط kökündeki dışsal bağlama yerine, varlığın özüne nüfuz eden daimi bir sahiplik ve yetiştirme niteliği oluşmuştur; bu çekirdek ربح, ربص ve ربع köklerinde de artış, gözetim ve yerleşiklik boyutlarıyla görülür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstYönetici iradeyi, hiyerarşik üstünlüğü, önceliği ve yönlendirici aklı temsil eder
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaKorumalı alanı, bakım altına almayı, içsel bağı ve barındırmayı temsil eder
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBarınma ve içkin gözetim işlevinin pekişmesini, korunmanın kesintisizliğini ve mülk alanının sınırlılığını temsil eder
رببBir merkez ve baş otorite gözetiminde korumalı bir alanı, evi ve içindekileri sürekli himaye edip besleyerek adım adım yetkinleştiren kuşatıcı yönetim hareketiBaşta bulunan otoritenin (ر), kendi mülkiyet ve himayesindeki alanı (ب) kesintisiz bir gözetim ve ihtimamla (ب) tutması, beslemesi ve geliştirmesi hareketini simgeler

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi bozulmaktan koruyup durumunu ıslah etmek, süt veya yağ tulumunu terbiye edip kıvamına getirmek (ربّ السقاء), toprağı işleyip ekine sürekli su vermek ve bir canlıyı adım adım büyütüp beslemek
Cahiliye şiiri kullanımıHaris b. Hillize el-Yeşkürî muallakasında kabilenin itaat ettiği reisi ve hükümdarı ifade etmek için bu kökü mutlak otorite ve koruyucu lider anlamında kullanmıştır: وهو الرَّبُّ والشَّهِيدُ على يَوْمِ الحِيارَيْنِ والبَلاءُ بَلاءُ
Erken Arapça kullanımErken dönemde yağmur yüklü olup kesintisiz yağış bırakan bulutlara «rabâb» (الرَّباب), toprağı sürekli nemli tutan yağmura «erabbe» (أَرَبَّتِ السَّحابة), bir kimsenin koruması ve terbiyesi altında büyüyen çocuğa ise «rebib / rebibe» (ربيب / ربيبة) denilmiştir

Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde bu kök, genişleme, büyüme, büyüklük, çokluk ve hiyerarşik üstünlük alanını karşılayan ortak bir Afro-Asyatik mirastır. Akatçada «rabû» (büyük olmak, büyümek, yücelmek, rütbece üstün olmak) ve türevi «rabium / rabû» (büyük, efendi, başkan); Ugarit dilinde «rb» (şef, yönetici, büyük); İbranicede «rav» (רַב: çok, büyük, efendi, usta) ve «rabah» (רָבָה: çoğalmak, büyümek); Süryanice ve Aramicede «rab / rabbo» (ܪܒ: efendi, üstat, büyük) biçimlerinde tespit edilir. Batı ve Doğu Sami dillerinde kök daha çok niceliksel büyüklük ve toplumsal hiyerarşideki makam anlamını taşırken, Arapçada kök çift yönlü bir derinleşme kazanmıştır: Bir yandan mülkiyet, sahiplik ve itaat edilen reislik anlamını sürdürmüş, diğer yandan ربو kökünün sunduğu artış ve gelişme dinamiğiyle birleşerek «tedricen ıslah etme, besleyip büyütme, terbiye etme» semantik içeriğini merkeze almıştır. Bu sebeple Arapçadaki kullanım, salt dışsal bir hükümranlık unvanı olmaktan çıkıp, mülkiyetindeki varlığa özen gösteren ve onu olgunlaştıran dinamik bir ilişki kipine dönüşmüştür.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönIslah, bakım, terbiye, sahiplik ve mülkiyetKök, Arapçada bir şeye sahip olmayı (mülk) onun durumunu adım adım yetkinleştirmekle (terbiye ve ıslah) doğrudan birleştiren özgün bir anlam alanı kurmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkatça «rabû», İbranice «rav», Süryanice «rab»Erken Sami katmanında büyüklük, çokluk ve hiyerarşik liderlik bildiren ortak morfolojik çekirdekle doğrudan akrabadırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiBerberice ve diğer Afro-Asyatik dillerdeki büyüme ve şeflik formlarıBazı Berberice lehçelerde büyüklük ve yaşça üstünlük bildiren köklerle zayıf fonetik bağlar öne sürülmüşse de doğrulanmış sistematik veri sınırlıdırMuhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisânü’l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رببAnlamlıSahip olmak, terbiye etmek, ıslah etmekBir şeyi mülkiyetinde tutup durumunu sürekli iyileştirerek yetkinleştirmekHedef kök; Kur'an'da 981 kez geçer
بربAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte anlamlı bir kök çatısı kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
ببرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıArap dilinde asıl bir fiil veya isim kökü olarak müsta'mel değildirKur'an'da geçmez; yabancı dilden aktarılan kaplan ismi (bebr) istisnadır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رببMerkezMülkiyet, terbiye, egemenlikSahip olduğu varlığı koruyup aşama aşama kemale erdiren ve ihtiyaçlarını karşılayan otoriteHem sahiplik hem kesintisiz bakım ve yönlendirmeyi içerir
ملكKomşuHükümranlık ve tasarrufTasarruf kudretine ve hukuki/fiili emretme yetkisine odaklanır; terbiye ve besleme unsuru zorunlu değildirBir şey üzerinde dilediği gibi tasarruf etme salahiyeti
سيدKomşuŞeref, liderlik, toplumsal üstünlükToplum nezdindeki saygınlık ve yöneticilik konumudur; yaratma veya varlığı ontolojik olarak besleme bağı içermezKavmin başı, itaat edilen saygın önder
وليKomşuYakınlık, yardım, dostlukSevgi ve yakınlık bağıyla arkasında durup korumayı öne çıkarır; mutlak mülkiyet ve terbiye şart değildirİşini üstlenme, sahiplenme ve yakın koruma
عبدZıtBağımlılık, itaat, kullukBoyun eğen, mülk edinilen, terbiyeye muhtaç olan ve rabbin otoritesi altında konumlanan tarafKendi başına yetersiz olup rabbin tasarrufuna teslim olan varlık

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرببMülkiyet, terbiye, tedrici ıslah ve efendilikHem mülkiyeti hem tedrici geliştiriciliği ve idareyi bir arada içerirKesin
LatinceDominus, Educator, NutritorEfendi, sahip; besleyici, yetiştirici«Dominus» mülkiyet ve otorite yönünü, «nutritor» ve «educator» ise bakım ve terbiye boyutunu karşılar; tek kelime iki yönü birden veremezGüçlü
İngilizceLord, Sustainer, Nourisher, MasterRab, efendi; rızık verip besleyen, yaşatan«Lord» sadece efendilik ve egemenliği verirken, «Sustainer» varlığı sürdürme ve geliştirme yönünü karşılarGüçlü
AlmancaHerr, Erzieher, ErhalterEfendi, terbiye eden, varlığı koruyan«Herr» hükümranlığı, «Erhalter» ve «Erzieher» kökün ontolojik bakım ve tedrici kemal boyutunu ifade ederGüçlü
FransızcaSeigneur, Nourricier, ÉducateurEfendi, besleyici, yetkinleştirici«Seigneur» otoriteyi karşılarken tedrici ıslah anlamını dışarıda bırakır; diğer terimler bakımı tamamlarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَبّ (İlahi sıfat olarak)Bütün alemlerin yaratıcısı, besleyicisi ve mutlak malikiTevhid, uluhiyet ve rububiyet bağlamında; Fâtiha 1:2, Bakara 2:21
رَبّ (İnsani izafetle)Kölenin efendisi, mülk sahibi, işverenYusuf kıssasında beşeri efendi ve saray sahibi bağlamında; Yûsuf 12:23, Yûsuf 12:42
رَبّ (Müşriklerin sahte otoriteleri)Hüküm koyucu sayılan din adamları ve putlarİnsanların helal ve haram koyma yetkisi verdiği merciler bağlamında; Tevbe 9:31, Âl-i İmrân 3:64
رِبِّيُّون (Çoğul isim)Rabbine ihlasla bağlı, onun yolunda sebat eden bilinçli müminlerPeygamberlerle birlikte zorluklara göğüs geren topluluklar bağlamında; Âl-i İmrân 3:146
رَبَائِب (Çoğul akrabalık ismi)Himaye ve bakım altında yetiştirilen üvey kız çocuklarıEvlenme yasaklarının ve aile içi hukukun bildirildiği bağlamda; Nisâ 4:23

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTevhid-i Rububiyyet ve Uluhiyet ayrımıYaratma, rızık verme ve yönetmenin yalnızca Allah'a ait oluşu; müşriklerin rububiyeti ikrar edip uluhiyette şirk koşmaları meselesiVarlığı yaratan, yaşatan ve kanun koyan mutlak ontolojik fail
FıkıhMülkiyet akitleri ve borçlar hukuku«Rabbu'l-mâl» (sermaye sahibi) ve «rabbu'd-dâr» (ev sahibi) kavramları üzerinden mülkiyetin sınırları ve sorumluluklarıBir mal veya akit üzerinde meşru tasarruf ve mülkiyet hakkı
TefsirBesmele ve Fâtiha tefsiriKökün terbiye, mülk ve seyyid anlamları arasındaki irtibat; yaratılışın tedriciliği ile ilahi rahmet arasındaki ilişkiAlemleri ilk andan nihai gayesine kadar evre evre kemale ulaştıran ilahi lütuf
HadisDua formları ve ahlaki edepKölenin efendisine «rabbî» (rabbim) demesinin nehyedilmesi ve kelimenin mutlak kullanımının yalnızca Allah'a has kılınmasıMutlak egemenlik ve tapınma çağrışımı yapan ifadelerin beşerden arındırılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-yaratıcı ilişkisiRububiyetHayat verme, rızıklandırma ve tedrici tekamülYaratılmışların her an muhtaç olduğu, onları besleyip olgunlaştıran yegane ilahi kaynakKesin
İlmiYaratılış ve doğa yasalarıKozmik nizam ve tedricilik kanunuAşamalı gelişim ve sistemik dengeVarlıkların potansiyellerini adım adım açığa çıkarmasını sağlayan fıtri süreçler ve kanunlarGüçlü
SiyasiHukuki meşruiyet ve otoriteEgemenlik ve adil yönetimTeşri ve toplumsal ıslahToplumu keyfilikle değil, onların gelişimini ve adaletini gözetecek ilkelerle yönetme sorumluluğuGüçlü
İktisadiMülkiyet ve sermaye ahlakıSermaye sahipliği ve gözetimDeğer üretme ve korumaMülkün atıl bırakılmayıp ıslah edilmesi, üretim araçlarının bakımı ve adil dolaşımıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDinamik sistemlerdeki geri beslemeli kontrol ve tedrici optimizasyon süreciBir sistemin başlangıç durumundan hedef durumuna kadar parametrelerinin adım adım ayarlanması, kararsızlıktan korunarak olgunluğa ulaştırılmasıGüçlü
Beşeri bilimlerPedagojik gelişim kuramları ve kurumsal vasiyet/rehberlikBireyin veya kurumun potansiyelini baskılamadan, aşama aşama ihtiyaçlarını karşılayarak özerk ve yetkin bir seviyeye taşıyan yönlendirici yapıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin yalnızca Batı dillerindeki «Lord» veya Türkçedeki «Efendi/Sahip» kelimeleriyle çevrilip, kökteki terbiye, bakım, besleme ve aşamalı olgunlaştırma boyutunun tamamen unutulması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da rab, sadece emreden bir kral değil; varlığı yoktan var eden, ona yolunu gösteren, rızkını veren, hatalarını bağışlayan ve onu nihai hedefine doğru adım adım eğiten merhametli yetiştiricidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah ile kul arasındaki ilişkinin yalnızca soğuk bir efendi-köle hukuku gibi algılanması; dinin terbiye edici, dönüştürücü ve tekamül ettirici rahmet boyutunun gözden kaçarak kaba bir itaat mekanizmasına indirgenmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın omurgasını oluşturan ilahi hitap, insanın yaratıcısıyla kurduğu ilişkinin merkezine korku veya salt gücü değil, terbiye, şefkat, gözetim ve aşamalı gelişimi yerleştirir; rab ismi ilahi pedagojinin temelidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Fâtiha suresinde alemlerle kurulan ilk ilişkide, peygamberlerin yakarış ve dua ayetlerinde, tevhidi ispatlayan kozmolojik ayetlerde ve nefsin olgunlaşma süreçlerini anlatan pasajlarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratıcının alemi yaratıp kendi haline terk ettiği şeklindeki deist anlayışı yıkar; aynı zamanda kulluğu ezilme olarak gören yaklaşımları tashih ederek, insanın ilahi terbiye ile kemale eren bir muhatap olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir canlıyı veya nesneyi bozulmaktan koruyup durumunu ıslah etmek, ihtiyacını karşılayarak adım adım büyütüp tam olgunluğa ulaştırmak.
  • Soyut anlamVarlıklar üzerindeki mutlak mülkiyet ve otoriteyi, onları fıtratlarına uygun bir tekamül sürecinde terbiye edip gözeten kuşatıcı egemenlik.
  • Sistematik karşılıkOntolojik sahiplik ile dinamik terbiyenin kesişiminde duran; mülk, sevk, idare ve tedrici yetkinleştirmeyi tek bir merkezde birleştiren nizam.
  • LaTeX modeliR:St×Ut→fSt+Δto¨yle kilim⁡t→TSt=S∗
  • LaTeX açıklamasıFormülde R terbiye ve tasarruf edici rab makamını; St yaratılmış bir varlığın t anındaki mevcut durumunu ve eksikliğini; Ut rab tarafından sağlanan sürekli besleme, yönlendirme ve rızık girdisini temsil eder. f dönüşüm fonksiyonu adım adım gerçekleşen tedrici ıslah ve tekamül kuralıdır. St+Δt varlığın zaman içindeki bir sonraki gelişmiş evresidir; T hedeflenen nihai süreyi, S∗ ise varlığın ulaşması takdir edilen kemal, olgunluk ve gayesini simgeler. Model, rabliğin durağan bir mülkiyet değil, varlığı basamak basamak hedefine taşıyan dinamik bir terbiye süreci olduğunu ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر