ربص
ر - ب - ص
KÖK- 17 geçiş
- 12 ayet
- 12 sîga
- 13 sözlük
“Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden yaprakları açması, açılmış hali demektir. “Rabes” de aynı manada kullanılmaktadır. Halkın o mevsimi işe başlamak için beklemesi, yani gözetlemesi anlamında olacak bir şeyi beklemesi demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden yaprakları açması, açılmış hali demektir. “Rabes” de aynı manada kullanılmaktadır. Halkın o mevsimi işe başlamak için beklemesi, yani gözetlemesi anlamında olacak bir şeyi beklemesi demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.192 harfباب الصاد والراء والباء معهما
ص ب ر، ب ص ر، ص ر ب، ب ر ص، ر ب ص مستعملات
صبر:
الصَّبْرُ: نقيض الجَزَع.
والصَّبْرُ: نَصْبُ الانسان للقتل، فهو مَصْبُورٌ، وصَبَروه أي نَصَبوه للقتل.
والصَّبْرُ أخذُ يمينِ إِنسانٍ، تقول: صَبَرتُ يَمينَه أي حَلَّفتُه باللهِ جُهدَ القَسَم.
والصَّبْرُ في الأَيْمان لا يكون الاِّ عند الحُكّامِ.
والصَّبْرُ، بكسر الباء، عُصارةُ شَجَرةٍ وَرَقُها كقُرُبِ السَّكاكينِ، طِوالٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR93 harfالتَرَبُّصُ: الانتظار. والمُتَرَبِّصُ: المحتكِرُ. ولي في متاعي رُبْصَةٌ، أي لي فيه تَرَبُّصٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR15.075 harfص ر ب
صبر ، صرب ، برص ، بصر ، ربص : مُستعملة .
صبر : أبو العباس عن ابن الأعرابي : أصبَرَ الرجلُ : إذا أَكل الصَّبِيرَة ، وهي الرُّقاقةُ التي يَغْرِفُ عليها الخبازُ طعامَ العُرْس .
قال ابن عرفة في قوله تعالى : ( وَاصْبِرُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ ) ( الأنفال : 46 ) ، قال : الصبرُ صبران هما عُدَّتان للإيمان : الصبر على طاعة الله وما أمره ، والصبر عن معصية
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR15.048 harf(باب الراء والباء وما يثلثهما)
(ربت) الراء والباء والتاء ليس أصلاً، لكنَّه من باب الإبدال يقال ربَّتَه تَرْبيتاً، إذا ربَّبَه. قال:
والقَبْرُ صِهْرٌ صالحٌ زِمِّيتُ *** ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبيتُ([1]) (ربث) الراء والباء والثاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على اختلاطٍ واحتباسٍ. تقول ربّثْْتُ فلاناً أرَبِّثُه عن الأمر، إذا حبَستَه عنه. والرَّبِيثة: الأمر يَحبِسك. وفي الحديث: "إذا كان يوم الجمعة بعثَ إبليسُ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR320 harf- التربص: الانتظار بالشيء، سلعة كانت يقصد بها غلاء، أو رخصا، أو أمرا ينتظر زواله أو حصوله، يقال: تربصت لكذا، ولي ربصة بكذا، وتربص، قال تعالى: ﴿والمطلقات يتربصن﴾ [البقرة/228]، ﴿قل تربصوا فإني معكم من المتربصين﴾ [الطور/31]، ﴿قل هل تربصون بنا إلا إحدى الحسنيين ونحن نتربص بكم﴾ [التوبة/52]، ﴿ويتربص بكم الدوائر﴾ [التوبة/98].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR112 harfر ب ص
تربـص بسلعتـه الغـلاء " نتربـص بـه ريـب المنـون " ولـي بالبصـرة ربصـة ولي في متاعي ربصة وهي التربص.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR906 harfالتَّرَبُّصُ: الانْتِظارُ. رَبَصَ بالشيء رَبْصاً وتَرَبَّصَ به: انتظر به خيراً أَو شرّاً، وتَربّصَ به الشيء: كذلك. الليث: التَّرَبُّصُ بالشيء أَن تَنْتَظِرَ به يوماً ما، والفعل تَرَبَّصْت به، وفي التنزيل العزيز: هل تَرَبَّصُون بنا إِلاَّ إِحْدَى الحُسْنَيَيْنِ؛ أَي إِلا الظَّفَرَ وإِلاّ الشَّهادةَ، ونحن نتَربّصُ بكم أَحَدَ الشرّين: عذاباً من اللّه أَو قَتْلاً بأَيْدِينا، فبين ما نَنْتَظِرُه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR64 harf* ر ب ص * * التَّرَبُّصُ * الانتظار و * المُتَرَبِّصُ * المُحتكر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR998 harfربص بفلان ربصا: انتظر به خيرا أو شرا يحل به، كتربص به، قال الله تعالى فتربصوا به حتى حين، نقله ابن دريد، وقال الليث: التربص بالشيء: أن تنتظر به يوما ما، وقال الجوهري: التربص: الانتظار، وزاد ابن الأثير: والمكث. ثم إن ظاهر سياقه أن التربص يتعدى بالباء، كالربص، وهو نص ابن دريد، كما عرفت، ونص الراغب في المفردات، والزمخشري في الأساس، غير أن البيضاوي - في قوله تعالى الذين يتربصون بكم أثناء أواخر
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.830 harfرَبَصَ بِفُلَانٍ
1 رَبَصَ بِفُلَانٍ ذ , or بِالشَّىْءِ: see 5. -A2- رَبَصَنِى (K) A thing, or an affair, or an event, put me in expectation. (TA.)
تربّص
5 تربّص ذ He expected; or awaited: (S:) he tarried; or tarried expecting. (IAth.) You say تربّص الأَمْرَ He looked for, expected, awaited, or waited for, the thing, or event. (Msb.) And تربّص بِهِ الشَّىْءَ, (M,) or الأَمْرَ, (Msb,) He looked
رَبَصَ بِفُلَانٍ 1 رَبَصَ بِفُلَانٍ ذ , or بِالشَّىْءِ: see 5. -A2- رَبَصَنِى (K) A thing, or an affair, or an event, put me in expectation. (TA.)
تربّص 5 تربّص ذ He expected; or awaited: (S:) he tarried; or tarried expecting. (IAth.) You say تربّص الأَمْرَ He looked for, expected, awaited, or waited for, the thing, or event. (Msb.) And تربّص بِهِ الشَّىْءَ, (M,) or الأَمْرَ, (Msb,) He looked for, expected, awaited, or waited for, the thing, or event, to befall him, or betide him. (M, Msb.) It is said in the Kur [ix. 52], هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَا اـِلَّا اـِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ [Do ye look for, &c., aught save one of the two best things (namely victory or martyrdom) to betide us?]. (M.) And a poet says, تَرَبَّصْ بِهَا رَيْبَ المَنُونِ لَعَلَّهَا تُطَلَّقُ يَوْمًا أَوْ يَمُوتُ حَلِيلُهَا [Wait thou for the vicissitudes of fortune to befall her: perhaps she may be divorced some day, or her husband may die]. (TA.) You say also, تربّص بِسِلْعَتِهِ الغَلَآءَ [He looked for, &c., a time of dearness for his commodity, or article of merchandise]. (A.) And, [elliptically,) تربّص بِفُلَانٍ, (K,) or بِالشَّىْءِ; (M;) and بِهِ ↓ رَبَصَ, (M, A, K,) aor. رَبُصَ , (TK,) inf. n. رَبْصٌ; (M, A, K;) He looked for, expected, awaited, or waited for, [something] good or evil to befall, or betide, (M, A, K,) such a one, (A, K,) or the thing: (M:) or تربًّ بِالشَّىْءَ signifies he looked for, expected, awaited, or waited for, a day for the thing. (Lth.)
رُبْصَةٌ رُبْصَةٌ ذ An expecting; an awaiting; a waiting: (AHát, S, A, Msb, K:) a tarrying; or tarrying in expectation. (M.) You say, لِى فِى مَتَاعِى رُبْصَةٌ [I have to endure an expecting, &c., with respect to my goods, or commodities; app. meaning, I have to wait for a favourable opportunity to sell them]. (S, A.) And لِى بِالبَصْرَةِ رُبْصَةٌ [I have to endure an expecting, or a waiting, in ElBasrah]. (AHát, A.) And لِى عَلَى هٰذَا الأَمْرِ رُبْصَةٌ [I have to endure a tarrying, or a tarrying in expectation, for, or on account of, this thing, or affair]. (M.) ― -b2- Also The period that is assigned to a husband when he has been pronounced incapable of sexual intercourse with his wife; so that if he go in to her [it is well with him, and he remains her husband]; but if not, a separation is made between them: so in the saying, أَقَامَتِ الْمَرْأَةُ رُبْصَتَهَا فِى بَيْتِ زَوْجِهَا [The woman abode during the period so assigned to her husband in the house, or tent, of her husband]. (ISk, K.) [In like manner رُبْضَةٌ (perhaps a mistranscription) is explained in the A and TA in art. ربض: and the period is there said to be a year.]
مَرْبُوصٌ مَرْبُوصٌ ذ , applied to a man, (K,) Put in expectation. (TK.)
مُتَرَبِّصُ مُتَرَبِّصُ ذ One who withholds, or collects and withholds, wheat or the like, waiting for a time of dearness; syn. مُحْتَكرٌ. (S.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR440 harfرَبَصَ
رَبَصَ U ( n. ac. رَبْص 1 ),
a. Put in expectation.
b. [ Bi ], Watched for an opportunity to; waited for.
c. Watered ground before sowing.
تَرَبَّصَ
تَرَبَّصَ V ,
a. see I (b) .
b. [ Bi & acc. ], Waited for, expected .... to befall.
c. [ Fī ], Remained firm, steady in.
d. [ 'An ], Suspended, deferred ( affair ).
رِبْص
رِبْص 2 ,
a. Seed sown in irrigated ground.
رُبْصَة
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.924 harfربص
بَرِصَ - يَبْرَصُ - أَبْرَص
بَرِصَ - يَبْرَصُ + الكائن: يصاب بالبرص: يصاب بمرض جلدي يزول فيه لون الجلد فيصير أبيضاً في بقع متفرقة منه
أَبْرَص: على وزن" أفعل": اسم فاعل مبالغة من " بَرِصَ - يَبْرَصُ ": المصاب بمرض البرص: مرض جلدي يعرف أيضاً بالبهاق: زوال لون الجلد العادي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة " التلوين والتبقيع والصبغ وخلط الألوان"،
Sîgalar(12)
- فَتَرَبَّصُواÖyleyse bekleyin+2 anlam(فَتَفَعَّلُوا)×4
- نَتَرَبَّصُBekleriz(نَتَفَعَّلُ)×2
- يَتَرَبَّصْنَBeklerler(يَتَفَعَّلْنَ)×2
- الْمُتَرَبِّصِينَBekleyenler(الْمُتَفَعِّلِينَ)×1
- تَرَبَّصُواBekleyin(تَفَعَّلُوا)×1
- تَرَبَّصُونَBeklersiniz(تَفَعَّلُونَ)×1
- تَرَبُّصُBeklemek(تَفَعُّلُ)×1
- مُتَرَبِّصٌBekleyen(مُتَفَعِّلٌ)×1
- مُتَرَبِّصُونَBekleyenler(مُتَفَعِّلُونَ)×1
- وَتَرَبَّصْتُمْVe beklediniz(وَتَفَعَّلْتُمْ)×1
Mücavir kökler96 mücavir (120 toplam)
- مع
4 ortak ayet · Beraber
- شهر
2 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
- كسد
1 ortak ayet · Onun kesadı
- ربع
2 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- عشر
2 ortak ayet · “On” demektir
- ريب
2 ortak ayet · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
- ألو
1 ortak ayet · Elyu yele demektir
- حوذ
1 ortak ayet · Havz omuz başlarının ön tarafı demektir
- قرف
1 ortak ayet · Ağacın koparılmış kabuğudur
- عرف
2 ortak ayet · Tanınan ile
- رجل
2 ortak ayet · Rical ayak demektir
- بعل
1 ortak ayet · Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır
Geçtiği ayetler(12)
… أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ …
Öyleyse bekleyinDe ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, kabileniz, elinize geçirdiğiniz mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret, hoşunuza giden evler, size Allah’tan vve peygamberden ve Allah yolunda cihaddan daha sevimli ise; o zaman Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyedurun. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.
قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَنْ يُصِيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذَابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَيْدِينَا فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ
Öyleyse bekleyinDe ki: Bize iki güzelliğin birinden başka bir şeyin gelmesini mi bekliyorsunuz? Halbuki biz, Allah’ın kendi katından veya bizim elimizle size bir azab getireceğini bekliyoruz. Öyleyse bekleyin, doğrusu biz de sizinle beraber bekleyenlerdeniz.
قُلْ كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدَى
Hemen bekleyinDe ki: Herkes gözlemektedir, siz de gözleye durun. Şüphesiz kimlerin dosdoğru yolun sahipleri olduğunu ve kimlerin hidayete ermiş bulunduğunu yakında bileceksiniz.
إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ بِهِ جِنَّةٌ فَتَرَبَّصُوا بِهِ حَتَّى حِينٍ
BekleyinO, kendisinde delilik bulunan bir adamdan başkası değildir. Bir süreye kadar onu gözetleyin.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ربص |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نظر, رصد, رقب |
| Zıt Kök | عجل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir olayın meydana gelmesini, zamanın dönmesini veya piyasanın değişmesini belirli bir niyetle gözetleyerek hareketsiz durmak ve beklemek |
| Çekirdek Özet 2 | Hukukî bir sürenin (iddet) dolmasını bekleme veya tarafların birbiri aleyhine ilahî/tarihî akıbeti zaman kollayarak gözetlemesi |
| Çekirdek Özet 3 | Pasif bir bekleyiş değil; sonucun getireceği fayda ya da zararı hesaplayarak stratejik, psikolojik veya fıkhî olarak süreci askıya alma hali |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece tarafsız bir bekleme sanılması; oysa terabbusun her zaman bir akıbet, hesap, fırsat kollama veya fıkhî süreye kilitlenmiş maksatlı bir bekleyiş içerdiğinin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رب | Bir şeyi elde tutmak, bağlamak, sabit kılmak, geliştirmek veya bünyesinde toplamak (örneğin ربط bağlamak, ربح kârı elde tutmak, ربو artmak, ربب sahiplenip yetiştirmek) | ص | Bağlama ve elde tutma hareketini belirli bir hedefe, süreye veya sonuca odaklayarak pür dikkat zaman kollama ve sürecin bitmesini sıkıca bekleme yönünde daraltmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Zihinsel farkındalık, gözetleme odağı, hedefe kilitlenen zihin ve öncelik |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kendi sınırları içinde kalma, çekilme, mevcut mekânda veya durumda tutunma |
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Fırsatı yakalama arzusu, hedefin vaktini kollama, belirli bir ânı yakalamak üzere tetikte olma |
| ربص | Harf imgelerinin birleşimi | Zihnin (ر) kendi içine veya korunaklı alanına çekilerek (ب) hedeflenen vakti veya fırsatı yakalamak (ص) üzere hareketsiz kalıp beklemesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Piyasada fiyatların yükselmesini veya düşmesini bekleyerek malı elde tutmak, bekletmek (ticari ihtikâr/bekleyiş); bir kimsenin başına gelecek musibeti veya zamanın getireceği değişikliği yerinde durup kollamak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden İbn Berrî'nin naklettiği beyitte boşanma veya ölüm beklentisi bağlamında kök şu şekilde yer alır: تَرَبَّصْ بها رَيْبَ المَنُونِ لعلّها / تُطَلَّقُ يوماً |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında bir yerde belirli bir süre konaklayıp duruma bakmak için لي بالبصرة رُبْصة veya satıştaki malın durumunu görmek için ليس في البيع ربصة denilerek tereddüt ve tehir payı ifade edilmiştir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça ربص kökü, Sami dillerinin genelinde geniş bir morfolojik yayılıma sahip olmaktan ziyade, Güney ve Batı Sami havzasında belirli bir amaca matuf olarak durma, yere çökme, sinme ve fırsat gözetleme anlam alanıyla irtibatlı görünmektedir. Kökün ilk iki ünsüzü olan رب çekirdeği, Sami dillerinde bağlama, tutma ve sabit kılma kökleriyle ortak bir arka plana dayanır. Özellikle Arapçadaki ربض (hayvanın yere çöküp hareketsiz kalması, barınakta yatması) kökü ile yakın fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik arz eder; ض ile ص arasındaki sertleşme ve sürtünmeli temas, pasif çöküş halini maksatlı bir av veya fırsat bekleme odağına çevirmiştir. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı üçlü kökten türeyen yaygın bir isim formu sınırlı olmakla birlikte, sinerek veya durarak zamanın geçmesini bekleme semantiği Arap dilinde özgülleşerek hem ticari bir terim (ihtikâr/fiyat bekleme) hem de hukuki ve stratejik bir süre tayini haline gelmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ربض ve ربط kökleriyle semantik akrabalık | Hayvanın sinmesi, yere çöküp beklemesi ve bir şeye bağlanıp kalması anlamından hareketle, zihinsel ve stratejik olarak bir sonucu beklemeye evrilmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami durağanlık ve sinme kökleri | Hayvanın pusuya yatması veya barınakta hareketsiz kalması biçimindeki köklerle akraba olup Arapçada soyut süre bekleyişine dönüşmüştür. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında Afro-Asyatik katmanda doğrulanmış birebir eşsesli kök kaydı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ربص | Anlamlı | Beklemek, gözetlemek | Hedef kök; vakit veya fırsat kollamak. | Kur'an'da geçer |
| رصب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| برص | Anlamlı | Alacalık, beyaz leke | Deride beliren beyazlık, lekelenme ve ayrışma. | Kur'an'da geçer |
| بصر | Anlamlı | Görmek, idrak etmek | Gözle veya basiretle bir nesneyi açıkça fark etmek. | Kur'an'da geçer |
| صرب | Anlamlı | Ekşitmek, toplamak, katılaşmak | Sütün kapta toplanıp ekşimesi, suyun birikmesi. | Kur'an'da geçmez |
| صبر | Anlamlı | Kendini tutmak, direnmek | Nefsi telaştan, sızlanmaktan alıkoyup sabit tutmak. | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ربص | Merkez | Beklemek, zaman kollamak | Belirli bir akıbeti, faydayı veya zararı gözeterek hesaplı bekleyiş | Sonucun ne olacağına kilitlenmiş, süreli veya amaçlı duruş |
| نظر | Komşu | Bakmak, mühlet tanımak | Gözle bakmak veya birine süre verip ertelemek | Görsel temas ve süre tanıma boyutu ağır basar |
| رصد | Komşu | Gözetlemek, pusu kurmak | Harekete geçmek üzere bir yol üzerinde dikkatle tetikte durmak | Yol üstünde doğrudan pusu kurma ve yakalama odağı vardır |
| رقب | Komşu | Denetlemek, intizar etmek | Bir şeyin korunması veya gelişimini takip ederek beklemek | Koruma, gözetim ve denetim kastı öne çıkar |
| عجل | Zıt | Acele etmek, öne almak | Vaktinden önce bir şeyi istemek veya harekete geçmek | Süreye ve olgunlaşmaya sabretmeyip süreci hızlandırma çabası |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ربص | Beklemek, fırsat/vakit kollamak | Bir sonucun veya sürenin bitmesini amaçlı biçimde bekleme | Kesin |
| Latince | expectare, speculari | Beklemek, gözetlemek, kollamak | Zihnin bir olayın vukuuna odaklanarak beklemesini karşılar; ancak fıkhî iddet boyutunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | to await, to bide time, to watch for | Vaktini beklemek, zaman kollamak, gözetlemek | Olayın gelişini stratejik olarak bekleme nüansını verir; fıkhî süreyi tam karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | abwarten, lauern | Sonucu beklemek, pusuya yatıp kollamak | Bir durumun olgunlaşmasını veya karşı tarafın düşüşünü bekleme yönünü karşılar | Güçlü |
| Fransızca | guetter, temporiser | Zaman kazanmak, fırsat kollamak, beklemek | Süreci ağırdan alma ve uygun anı gözleme durumunu iyi yansıtır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Kadının iddet beklemesi | Hukuki/biyolojik bekleme süresi | Boşanmış veya eşi vefat etmiş kadınların evlenmeksizin rahim temizliği ve yas için beklemesi (Bakara 2:228, Bakara 2:234) |
| Îlâ süresinin beklenmesi | Evlilik bağında yasal mühlet | Eşine yaklaşmamaya yemin eden kocaya tanınan dört aylık yasal düşünme ve bekleme süresi (Bakara 2:226) |
| Düşmana akıbet biçme | Stratejik ve psikolojik bekleyiş | Müminlerin ve inkârcıların karşılıklı olarak ilahî yardım veya helak beklemesi (Tevbe 9:52, Tûr 52:30, Tûr 52:31) |
| Münafıkların fırsat kollaması | Şüpheci ve çıkarcı bekleyiş | Müminlerin başına bir felaket veya zamanın ters dönmesini gözetleme hali (Nisâ 4:141, Tevbe 9:98) |
| İman ve eylemde erteleme | Tereddüt ve gevşeklik | Münafıkların kalplerindeki nifak sebebiyle hakikate teslim olmayıp oyalanmaları ve ertelemeleri (Hadîd 57:14) |
| İlahî tehdit ve meydan okuma | Hükmün tecellisini bekleme emri | Hakka direnenlere karşı ilahî sonucun kaçınılmazlığını bildiren uyarı ve meydan okuma (Tevbe 9:24, Tâhâ 20:135, Mü'minûn 23:25) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel, kader ve akıbet beklentisi | Ölümün ve ilahî yardımın vaktinin belirlenmişliği karşısında insanın takındığı tavır | İlahî vaadin ve cezanın vaktine dair teslimiyet veya kuşku |
| Fıkıh | İddet ve îlâ süreleri, ihtikâr yasağı | Kadının yeniden evlenemeyeceği süre sınırı; eşlerin ayrılık süreci; malı pahalansın diye bekletme | Hukuken belirlenmiş bekleme yükümlülüğü ve ekonomik süreyi kötüye kullanma |
| Tefsir | Karşılıklı meydan okuma (müterabbisûn) | Müminlerin şehadet/zafer bekleyişi ile kâfirlerin dünya azabı/helak bekleyişinin karşılaştırılması | İki zıt zihniyetin geleceğe yönelik beklenti farkı |
| Hadis | Fitne ve zamanın getirecekleri (devâir) | Zor zamanlarda acele etmeyip fitnenin yatışmasını bekleme veya düşmanın devâir beklemesi | Belirsizlik anında teenni ile hareket etme ve niyet kontrolü |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahî adaletin tecellisi | İntizar ve sebat | Hak ile batılın nihai sonucunu Allah'ın vadine güvenerek tevekkülle beklemek | Müminin zaman karşısında telaşa kapılmadan hakikatte direnmesini sağlar. | Kesin |
| İlmi | Olguların olgunlaşması | Gözlem süresi | Deney veya inceleme konusunun doğal süresini tamamlamasını beklemek | Sürecin tabiatına müdahale etmeden neticeyi tespit etme yöntemidir. | Güçlü |
| Siyasi | Güç dengeleri ve konjonktür | Stratejik bekleme | Muarızın zayıflamasını veya uygun şartların oluşmasını kollamak | Münafıkça pusuda durma ile basiretli stratejik ihtiyat arasındaki farkı belirler. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve arz dengesi | İhtikâr veya stoklama | Fiyat artışı bekleyerek malı piyasadan çekmek ya da piyasayı gözetlemek | Varlıkların dolaşımını kasten durdurarak haksız kâr kollama sapmasına yol açabilir. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gecikme fonksiyonu veya eşik süresi (time delay / latency) | Bir girdinin sisteme verilmesinden sonra çıktının oluşması için gereken zorunlu bekleme aralığı; sistemin kendi durumunu değiştirmeden potansiyelini koruyarak zaman geçirmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bekleme stratejisi ve hukuki askı hali (moratoryum / strategic waiting) | Bireyin veya kurumun eyleme geçmeyerek mevcut hukuki statüyü koruması, şartların netleşmesini ve belirsizliğin giderilmesini beklemesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece pasif, çaresiz ve tembelce bir bekleyiş veya sıradan bir zaman geçirme olarak algılanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; hukuki yükümlülük taşıyan süreleri (iddet), nifakın çıkarcı pususunu, müminin izzetli ve vakarlı tevekkülünü ve ilahî hükmün kaçınılmazlığını kuşatan dinamik ve maksatlı bir duruşu ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Terabbus emredilen ayetlerde müminlere hareketsizlik veya rehavet tavsiye edildiği zannedilebilir; oysa burada kastedilen şey, kendi görevini yaptıktan sonra ilahî kanunun işleyişine güvenerek sabırla sonucu gözlemektir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an muhataplarının geleceğe bakışını, zaman bilincini ve niyet eksenlerini ortaya koyar. İnsanın beklerken dahi nötr olmadığını, bekleyişinin arkasındaki maksadın (nifak, iman, fıkhî sorumluluk) onun ahlaki konumunu belirlediğini öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile hukukunda iddet ve îlâ sürelerini belirleyen ahkâm ayetlerinde (Bakara Suresi); münafıkların psikolojisini ve siyasi tavrını deşifre eden Medine dönemi mücadele ayetlerinde (Tevbe, Nisâ ve Hadîd sureleri). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanların tarih içindeki bekleyişinin kaderci bir atalet değil, ilahî vaade dayalı stratejik bir direnç olduğunu; inkârcıların ve münafıkların beklemesinin ise korku ve hasede dayalı bir kuruntu olduğunu göstererek bekleyiş kavramını ıslah eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTicarette veya arazide bir şeyin vaktini, fiyat değişimini ya da oluşunu kollamak üzere hareketsiz durup elde tutmak.
- Soyut anlamBelirli bir amaca, hesaplaşmaya veya yasal süreye kilitlenmiş, zihinsel ve iradi arka planı olan maksatlı bekleyiş.
- Sistematik karşılıkSistemin içsel durumunu değiştirmeden, dışsal bir olayın veya yasal bir eşiğin tamamlanmasına kadar eylemi bilinçli olarak askıya alma fonksiyonu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sistemin başlangıçtaki sabit duruşunu ve korunan halini, beklenen mühlet veya süreyi (iddet veya gözetleme süresi), bu süre boyunca sistemin durum değiştirmeksizin sabit kaldığını ifade eden Dirac delta fonksiyonunu temsil eder. terabbus eylemidir; zaman integrali süresince mevcut durum korunur ve belirlenen sürenin sonunda () hedeflenen veya kaçınılmaz olan akıbeti (sonuç, ilahî hüküm ya da yeni hukuki durum) açığa çıkar.