رجز
ر - ج - ز
KÖK- 10 geçiş
- 9 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
Pislik demektir. Kir, bedenin ifrazından oluşan pisliktir. Pislik ise dışarıda oluşmuş kirdir. Ricz, Pislik.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Pislik demektir. Kir, bedenin ifrazından oluşan pisliktir. Pislik ise dışarıda oluşmuş kirdir. Ricz, Pislik.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.602 harfباب الجيم والزاي والراء معهما
ز ج ر، ج ز ر، ز ر ج، ج ر ز، ر ج ز مستعملات
زجر:
زَجَرتُه فانزَجَرَ أي نهيته، وهو في الإبل، تقول: زَجَرته وازدجرتُه ما وقد ازدَجَرَ بمعنى انزَجَرَ.
وقوله تعالى: "وازدُجِر فدعا رَبَّه" أي زُجِرَ وأذعنَ أي يدعُوهم إلى الله".
وزَجرُ الطَّير أن يقول الإنسان إذا رأى طائراً أو ظبياً أو نحوه: ينبغي أن يكون كذا، فعند ذلك يقال: يزجرُ الطَّيرَ فَيرى في زَجرِها كذا. وإنّما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR614 harfالرِجْزُ: القَذَرُ، مثل الرِجْسِ.وقرئ قوله تعالى: "والرِجْزَ فاهْجُرْ" بالكسر والضم. قال مجاهدٌ: هو الصنم. وأمَّا قوله تعالى: "رِجْزاً من السماء" فهو العذاب. والرَجَزُ بالتحريك: ضربٌ من الشعر. وقد رَجَزَ الراجز وارْتَجَزَ. والرَجَزُ أيضاً: داءٌ يصيب الإبلَ في أعجازها فإذا ثارت الناقة ارتعشت فخذاها ساعةً ثم تَنْبَسِطانِ. يقال: بعيرٌ أَرْجَزُ، وقد رَجِزَ، وناقةٌ رَجْزاءُ. قال الشاعر:
هَمَمْتَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.019 harfج ز ر
جزر ، جرز ، زجر ، زرج ، رجز : مستعملة .
زجر : قال الليث : زَجَرْتُ البعيرَ حتى ثارَ ومضى أزجُرُهُ زَجْراً ، وزَجَرْتُ فلاناً عن السُّوء فانزَجَرَ ، وهو كالرَّدع للإنسان ، وأما للبعير فهو كالحَثِّ بلفظٍ يكون زجْراً له .
قال الزجاج : الزَّجْرُ : النهي ، والزَّجْرُ للطير وغيرها : التَّيَمُّنُ بِسُنُوحِهَا ، أو التَّشَاؤُمُ بِبِرُوحِهَا وإنما سُمِّي الكاهنُ زاجراً لأنه إذا رأى ما يظن أنه يتشاءم
ج ز ر جزر ، جرز ، زجر ، زرج ، رجز : مستعملة . زجر : قال الليث : زَجَرْتُ البعيرَ حتى ثارَ ومضى أزجُرُهُ زَجْراً ، وزَجَرْتُ فلاناً عن السُّوء فانزَجَرَ ، وهو كالرَّدع للإنسان ، وأما للبعير فهو كالحَثِّ بلفظٍ يكون زجْراً له . قال الزجاج : الزَّجْرُ : النهي ، والزَّجْرُ للطير وغيرها : التَّيَمُّنُ بِسُنُوحِهَا ، أو التَّشَاؤُمُ بِبِرُوحِهَا وإنما سُمِّي الكاهنُ زاجراً لأنه إذا رأى ما يظن أنه يتشاءم به زَجَرَ بالنهي عن المضي في تلك الحاجة برفع صوتٍ وشدة ، وكذلك الزجرُ للإبل ، والدواب ، والسباع . ويقال : زَجَرْتُهُ ، وازدَجَرْتُهُ . قال الله تعالى : ( مَجْنُونٌ وَازْدُجِرَ فَدَعَا رَبَّهُ أَنُّى مَغْلُوبٌ فَانتَصِرْ ) ( القمر : 9 ، 10 ) . وقد يوضع الإزدجار موضع الإنزِجَار فيكونُ لازماً . وازْدَجَرَ كان في الأصل ازتجر فقُلبت التاء دالاً لقرب مَخْرَجَيْهما ، واخْتِيَرت الدال لأنها أليق بالزاي من التاء . وقال الليث : الزَّجرُ : أن يَزْجُرَ طائراً أو ظبياً سَانِحاً أو بَارِحاً فَيَتَطَيَّرَ منه ، وقد نُهي عن الطِّيَرَةِ . ( قلت ) : وزَجْرُ البعير أن يقول له حَوْب ، وللناقة : حَلْ ، وأمَّا البغل فَزَجْرُهُ : عَدَسْ مجزومٌ ، ويُزْجَرُ السَّبُعُ فيقال له : هَجْ هَجْ ، وَجَهْ جَهْ ، وجَاه جَاه . وقال الليث : الزَّجْرُ : ضربٌ من السَّمَكِ عِظامٌ ، والجميع : الزُّجُورُ . وقال ابن الأعرابي : يقال للناقة العَلُوقِ : زَجُورٌ . قال الأخطل : والحرب لاقِحَةٌ لَهُنَّ زَجُورُ وهي التي تَرأَمُ بأنفها وتمنَعْ درَّها . جزر : قال الليث : الجَزْرُ مجزُومٌ : انقطاعُ المد . يقال : مَدَّ البَحْرُ أو النهر في كثرة الماء ، وفي الانقطاع : جَزَرَ جَزْراً ، وهما يَجْزُرَان . والجَزِيْرَةُ : أرضٌ في البَحْرِ يَنْفَرِجُ عنها ماء البحر فتبدو ، وكذلك الأرض التي لا يعلوها السيل ، ويُحْدِقُ بها فهي جَزِيْرَةٌ . والجَزِيْرَةُ أيضاً : كُورةٌ تُتَاخِمُ كُوَرَ الشَّامِ وحُدُوَدَهَا . والجَزِيرَة بالبَصْرَةِ : أرض نَخْلٍ بين البصرة والأبُلَّة ، خُصَّت بهذا الاسم . وجزيرة العرب : مَجَالها ، سُمِّيت جزيرة لأن البحرين بحرَ فَارِس ، وبَحْرَ السُّودان أحاطا بجانِبَيْها ، وأحاط بالجانب الشَّمالي : دجلةُ والفراتُ ، وهي أرض العرب ومَعدِنُها . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) قال : جزيرة العرب : ما بين عَدَنِ أبيَنَ إلى أطراف الشام في الطول وأما العرض فمن جُدَّة وما والاها من شط البحر إلى ريف العراق . وقال أبو عبيدة : هي ما بين حَفَرِ أبي موسى إلى أقصى تِهَامَةَ في الطول . وأما العرض فما بين رمل يَبْرِينَ إلى منقطع السَّمَاوَةِ . وقال الليث : الجَزْرُ : نَحْرُ الجزَّار الجَزُورَ ، والفعل : جَزَرَ يَجْزُرُ . والجُزَارَةُ : حق الجَزَّارِ . وتُسَمَّى قَوَائِمُ البعير ورأسُهُ جُزَارَةً ، لأنها كانت لا تُقسَّم في المَيْسِرِ وتُعطى الجزَّار . وقال ذو الرمة : شَخْتُ الجُزَارَةُ مثل البيت سَائِرُهُ من المُسُوح خِدَبٌّ شَوقَبٌ خَشِبُ وقال الليث : الجَزُورُ إذا أُفْرِدَ أُنّثَ ، لأن أكثر ما يَنْحَرُونَ النُّوقَ . وقد اجتَزَرَ القومُ جَزُوراً إذا جُزِرَ لهم . وأجزرتُ فُلاناً جَزُوراً إذا جعلتها له ، قال : والجَزَرُ : كل شيء مباح للذبح ، والواحدة : جَزَرَةٌ وإذا قُلتَ : أعطيتُه جَزَرَةً فهي شاةٌ ، ذكراً كان أو أنثى ، لأن الشاة ليست إلا للذبح خاصة ، ولا تقع الجَزَرَةُ على الناقةِ والجَملِ لأنهما لسائر العَمَل . ويقالُ : صارَ القومُ جزَراً لعدوهِمْ إذا قتِلُوا . وقال ابنُ السكيت : يقالُ أجزرتهُ شاةً إذا دفعتَ إليه شاةً يذبحُهَا ، نعجةً أو كبشاً أو عنزاً ، وهي الجَزَرَةُ إذا كانت سَمِينَةً ، والجميع : جَزَرٌ ، ولا تكون الجَزَرَةُ إلاَّ مِن الغَنَمِ ، ولا يقالُ : أجزرتُه ناقَةً . ( أبو عبيد عن الفراء ) : هُوَ الجِزَرُ ، والجزرُ للذي يُؤْكَلُ ، ولا يقالُ في الشاةِ إلا الجَزَرُ . وقال الليثُ : الجَزيرُ بلُغَة أهلِ السوادِ : رجلٌ يختارهُ أهلُ القريةِ لِمَا ينُوبهُمْ من نفقاتِ مَنْ يَنزلُ بهمْ من قِبَلِ السلطانِ ، وأنشد : إذَا مَا رَأَونَا قَلَّسُوا مِنْ مَهَابَةٍ ويَسْعَى عَلَيْنَا بِالطَّعَامِ جَزِيرُهَا ( أبو عبيد عن اليزيدي ) : أجزرَ القومُ ، من الجزَار ، والجَزَار ، وهُوَ وَقْتُ صِرَامِ النَّخْلِ ، مِثْلُ الجَزَازِ . يقالُ : جَزروا نخلهمْ إذَا صرموهُ ، وأجزرَ النخلُ إذا حانَ صرامُهُ . ويقال أجزرَ الرجُلُ إذا أسَنَّ ودَنَا فناؤهُ كما يُجْزِرُ النخلُ إذا أتى صِرامُه . ويقال : جزرتُ العسلَ إذا شُرْتَهُ واستخرجتَهُ من خليَّتِهِ . وتوعَّدَ الحجاجُ بنُ يوسفَ أنسَ بنَ مالكٍ فقالَ : ( لأَجْزُرَنَّكَ جَزْرَ الضرَبِ ) أي لأستأصلنَّكَ ، والعَسَلُ يُسَمَّى ضَرَباً إذا غلُظَ ، وإذا استضرَبَ : سَهُلَ اشتيارُه عَلَى العاسِلِ لأنَّهُ إذا رَقَّ سالَ . وفي حديث عمر ( اتَّقُوا هذه المَجَازِرَ فَإنَّ لَهَا ضراوةً كضراوةِ الخمرِ ) أرادَ بالمجازرِ : مواضِعَ الجزَّارينَ التي تُنحَرُ فيها الإبلُ وتُذبحُ البَقَرُ ، ويُباعُ لُحْمَانُها ، وواحدُ المجازِرِ : مَجْزَرَةٌ ومَجْزِرَةٌ ، وإنَّمَا نَهاهُمْ عُمر عن المجازر لأنه كَرِهَ لهم إدمانَ أَكْلِ اللحُومِ وجَعَلَ لها ضَراوَة الخَمْرِ أي عادةً كعادتِها لأنَّ مَنِ اعتادَ أكلَ اللحومِ أسرفَ في النفقةِ ، فجعلَ العادةَ في أكلِ اللحمِ كالعادةِ في شربِ الخمرِ لمِا في الدوَامِ عليهِما منْ صَرْفِ النَّفَقةِ والفَسادِ . ويقال : ضري فلان في الصيد وفي أكل اللحم إذا اعتادَه ضَراوة . ( أبو عبيد عن الأحمر ) : جَزَرَ النخلَ يَجْزِرُهُ ويَجْزُرُهُ إذا صرمه ويَحْزِرُهُ ، ويَحْزُرُهُ إذا خَرَصَهُ . قال : وأجزَرَ القوم ، من الجَزُورِ . وقال الكسائي : أجْزَرَ النخل وأصْرَمَ وأجدَّ بمعنى واحد . زرج : قال الليث الزَّرجُ في بعض : جَلَبَةُ الخيل وأصواتُها . ( قلت ) : لا أعرف الزَّرْجَ ، ولا أدري ما هو . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الزَّرَجُونُ : الخمرُ . ويقال : شَجَرُها . ( شمر ) : قال ابن شميل : الزَّرَجُونُ : شَجَرُ العِنَب ، كل شجرة : زَرَجُونَةٌ . قال شمر : أُراها فارسية معرَّبة ذَرْدَقُونَ . قال : وليست بمعروفة في أسماء الخمر . وقال غيره : زَرْكُون فصُيِّرتِ الكافُ جيماً ، يريدون لونَ الذهبِ . وقال الليث : الزَّرَجُونُ بلغة أهل الطائف وأهل الغَوْرِ : قُضْبانُ الكَرْمِ . وأنشد : بُدِّلوا من منابت الشِّيحِ والإذ خِرِ تيناً ويانعاً زَرَجُونا جرز : ( أبو عبيد عن الكسائي والأصمعي ) : أرض مَجرُوزَة من الجُرُزِ وهي التي لم يُصِبْها المَطَرُ . ويقال : التي أُكل نباتها . وقال الله : ( أَفَلاَ يَسْمَعُونَ أَوَلَمْ يَرَوْاْ أَنَّا نَسُوقُ الْمَآءَ إِلَى الاَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعَامُهُمْ وَأَنفُسُهُمْ أَفَلاَ يُبْصِرُونَ ) ( السجدة : 27 ) . قال الفراء : الجُرُز : أن تكون الأرض لا نباتَ فيها . يقال : قد جُرِزَتِ الأرض ، فهي مُجرَوزَةٌ ، جَرَزَهَا الجراد أو الشاء والإبل ونحو ذلك . قال أبو إسحاق قال : الجرُزُ : الأرض التي لا تُنبِتُ كأنها تأكل النبتَ أكلاً . يقال : أرضٌ جُرُزٌ ، وأرَضُوُنَ أجْرازٌ . وقال الأخفش : سَنَةٌ جُرُزٌ إذا كانت جَدْبةً . وقال القتيبي : الجُرُزُ : الرَّغيبة التي تَنْشَفُ مَطَراً كثيراً . وقال أبو إسحاق : يجوز : الجُرَزُ ، والجَرَزُ ، والجُرْزُ ، كل ذلك قد حُكي . قال : وقد جاء في التفسير أنها أرضُ اليمن . ويقال : امرأة جَرُوزٌ إذا كانت أكولاً . ويقال : سيف جُرَازٌ إذا كان مستأصِلاً . قال : فَمَنْ قال : الجُرْزُ فهو تخفيفُ الجُرُزِ ، ومن قال : الجَرَزُ والجَرْزُ فهما لغتان ، ويجوز أن يكون جَرْزٌ مصدراً وُصف به كأنها أرض ذات جَرْزٍ أي ذات أكل للنبات . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : أرض جُرُزٌ : لا نبات فيها . وأجْرَزَ القوم : وقعوا في أرض جُرُزٍ . وقال الفراء : ناقة جَرُوزٌ إذا كانت تأكل كل شيء . وإنسان جَرُوزٌ إذا كان أكولاً . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الجُرَازُ من السيوف : الماضي النافذ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الجَرَزُ : لحم ظهر الجمل ، وجمعه : أجْرَازٌ ، وأنشد في صِفَةِ جَمَلٍ كان سميناً ففضخه الحِمْل فقال : وانْهَمَّ هَامُومُ السَّدِيفِ الواري من جَرَزٍ صُلْبٍ وجَرْزٍ عَارِي قال : والجَرْزُ : القَتْلُ . قال رؤبة : حتى وَقَمْنَا كَيْدَهُ بالرِّجزِ والصَّقعِ من قَاذِفَةٍ وجرْزِ قالوا : أراد بالجَرزِ : القَتلَ ، كالسُّمِّ الجُرَازِ ، والسيفِ الجُرَازِ . يقال : رماه الله بشَرْزَةٍ وَجَرْزَةٍ ، يراد به الهلاك . ( أبو عبيد عن أبي زيد ) : قال : الجَارِزُ : السُّعَال . وقال الشَّماخُ يصف حُمُرَ الوحش : لها بالرُّغَامى والخَيَاشِيمِ جَارِزُ أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : جرزه بالشَّتم إذا ما رماه بكلامٍ سوء . قال : التجارز بالكلام والفعال . ويقال : طوى فلان أجْرَازَهُ إذا انقَبَضَ وانضم بعضُهُ إلى بعض . وَطوَى الحَيَّةُ أجرَازَهُ أي ترحَّى ، وأجْرَازُه جمع الجَرَزِ . يقال : إنه لذو جَرَزٍ ، أي : ذو خُلُقٍ شديد . وقال الراجز يصف حية : إذا طوى أجْرَازَهُ أثلاثا فعاد بعد طَرْقَةٍ ثلاثا أي عاد ثلاث طَرْقٍ بعدما كان طَرْقَةً واحدة . وقال الليث : الجُرْزُ من لباس النساء من الوَبَرِ ، أو مُسُوك الشَّاءِ ، والجميع : الجُرُوزُ . قال : والجُرْزُ من السلاح ، والجميع : الجِرْزَةُ . ( قلت ) : هو عمود من حديد . قال : الجُرْزَةُ : الحُزْمَةُ من قتَ ونحو ذلك . ويقال للناقة إنها لجُرَازٌ للشجر ، أي تأكله وتكسِرهُ . رجز : قال الله جل وعز : ( ( فَطَهِّرْ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ ) ( المدثر : 5 ) . قال أبو إسحاق : قرىء : ( والرِّجْزَ ) ( والرُّجْزَ ) ، ومعناهما : واحد : وهو العمل الذي يؤدي إلى العذاب . قال الله جل وعز : ( لَئِن كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ ) ( الأعراف : 134 ) أي كشفت عنا العذاب . قال : ويقال في قوله : ( ( فَطَهِّرْ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ ( إنه عبادة الأوثان . قال : وأصل الرِّجْزِ في اللغة : تتابع الحركات ، ومن ذلك : قولهم : ناقة رَجْزَاءُ إذا كانت قوائمها ترتعد عند قيامها ، ومن هذا : رَجَزُ الشعر لأنه أقصر أبيات الشعر ، فالانتقال من بيت إلى بيت سَرِيْعٌ ، نحو قوله : يا ليتني فيها جَذَعْ أخُبُّ فيها وأضَعْ ونحو قوله : صبراً بني عبد الدار وكقوله : ما هاج أشجاناً وشجواً قد شجا قال : وزعم الخليل أن الرَّجَزَ ليس بِشِعْرٍ ، وإنما هو أنصاف أبيات وأثلاث ، ودليل الخليل في ذلك ما روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في قوله : ستُبدي لك الأيَّامُ ما كنتَ جاهلاً ويأتيك من لم تُزَوَّدِ بالأخبار قال الخليل : لو كان نِصْفُ البيتِ شِعْراً ما جرى على لسان النبي عليه السلام : ستبدي لك الأيام ما كنت جاهلاً وجاء بالنصف الثاني على غير تأليف الشعر ، لأن نصف البيت لا يقال له شِعرٌ ، ولا بيتٌ ، ولا جاز أن يقال لنصف البيت : شِعرٌ ؛ لقيل لجُزْءٍ منه شعر ، وجرى على لسانه فيما يُروى : أنا النبي لا كذب أنا ابن عبد المطلب قال بعضهم : إنما هو : لا كَذبَ بفتح الباء في الوَصْل . قال الخليل : فلو كان شِعْراً لم يَجْرِ على لسان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال الله تعالى : ( أَفَلاَ يَعْقِلُونَ وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنبَغِى لَهُ ) ( يس : 69 ) أي وما يتسَهَّل له . وقال أبو إسحاق : قال الأخفش : قول الخليل إن هذه الأشياء شِعْرٌ وأنا أقول : إنها ليست شِعْراً ، وذكر أنه هو ألزَمَ الخليل ما ذكرنا ، وأنَّ الخليل اعتقده . قال أبو إسحاق ، ومعنى الرِّجْز في العَذَابِ هو العذاب المقَلْقِل لشدته ، قَلْقَلَةً شديدة متتابعة . وقال الليث قال الخليلُ : الرَّجَزُ المشطُورُ والمنهوكُ : ليَسا من الشعر كقوله : أنا النَّبيُّ لا كذب والمُشْطُورُ : الأنصاف المسجَّعَةُ . والرَّجَزُ : مصدر رَجَزَ يَرْجُزُ . والأُرَجُوْزَةُ : الواحدة ، والجميع : الأَرَاجِيْزُ . وارتَجَزَ الرَّجَّازُ ارتِجَازاً ، وهو رَجَّازٌ ، وَرَجَّاَزَةٌ ، ورَاجِزٌ . ( أبو عبيد ) : الرَّجَائِزُ : مراكبُ أصغر من الهَوَادِجِ . وقال الشماخ : كما جَلَّلَتْ نِضْوَ القِرَامِ الرَّجَائِزُ وقال الليث : الرِّجَازَةُ : شيء يُعدل به ميل الحِمْلِ ، وهو شيء من وِسَادَةٍ أو أَدمٍ إذا مال أحد الشِّقَّين وُضِع في الشِّقِّ الآخر ليستوي تُسَمَّى رجَازَةَ الميل ، قال : وَوَسْوَاسُ الشيطان : رِجْزٌ . ( أبو عبيد عن العَدَبَّس الكنائي ) : قال : البعير إذا كان يصيبه اضطراب في فخذيه إذا أراد القيام ساعة ثم ينبسط فهو أَرْجَزُ ، وقد رَجِزَ رَجَزَاً . قال الراعي يصف الأثافي : ثَلاَثٌ صَلَيَن النَّاَر شهراً وأرْزمَتَ عليهنَّ رَجْزَاءُ القيامِ هَدُوجُ يعني ريحاً تَهْدِجُ ، لها رَزَمَةٌ . ويقال : أراد برَجْزَاءِ القيام قِدْراً كبيرةً ثقيلةً ، هَدُوجٌ : سريعةُ الغَلَيَان . وقال أبو النجم في صفة النَّاقة الرَّجْزَاء : حتى يقومَ تكلُّفَ الرَّجْزَاءِ ويقال للريح إذا كانت دائمة : إنها لرَجْزَاءُ ، وقد رَجَزَتْ رَجْزاً . وارتَجَزَ الرعد ارتِجَازاً إذا سمعت له صوتاً متتابعاً . وَتَرَجَّزَ السحاب أي تحرك تحركاً بطيئاً لكثرة مائه . قال الراعي : ورجَّافاً يَحِنّ المزنُ فيه تَرَجَّزَ من تِهَامة فاسْتَطَارا أراد بالرَّجَّاف : السحاب .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.064 harf(باب الراء والجيم وما يثلثهما)
(رجح) الراء والجيم والحاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على رَزَانةٍ وزِيادة. يقال: رَجحَ الشيء، وهو راجِح، إذا رَزَن، وهو من الرُّجْحان، فأمّا الأُرْجُوحة فقد ذُكِرَتْ في مكانها([1]). ويقال أرجَحْتُ، إذا أَعْطَيتَ راجحاً. وفي الحديث: "زنْ وَأرجح". وتقول: ناوَأْنَا قَوْماً فرجَحْناهم، أي كُنَّا أرزَنَ منهم. وقومٌ مَراجيحُ في الحِلْم؛ الواحد مِرجاحٌ. ويقال: إنّ الأراجِيح
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR821 harf- أصل الرجز: الاضطراب، ومنه قيل: رجز البعير رجزا، فهو أرجز، وناقة رجزاء: إذا تقارب خطوها واضطرب لضعف فيها، وشبه الرجز به لتقارب أجزائه وتصور رجز في اللسان عند إنشاده، ويقال لنحوه من الشعر أرجوزة وأراجيز، ورجز فلان وارتجز إذا عمل ذلك، أو أنشد، وهو راجز ورجاز ورجازة. وقوله: ﴿عذاب من رجز أليم﴾ [سبأ/5]، فالرجز ههنا كالزلزلة، وقال تعالى: ﴿إنا منزلون على أهل هذه القرية رجزا من السماء﴾ [العنكبوت/34]،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR453 harfر ج ز
رجز الشاعر يرجز وهو راجـز ورجّـاز ورجّـازة وارتجـز بكـذا فهـو مرتجـز وراجـز صاحبـه وتراجزا: تنازعا الرجز بينهما.
وهذه أرجوزة العجاج وأراجيزه.
وكشف الله عنكم الرجز.
كثيـر المـاء مرتجـز الرعـود وترجّز السحاب.
قال الراعي: ترجّز من تهامة فاستطارا وسحابة رجّازة.
قال الفرزدق: أناخـت به كل رجازة وساكبـة المـاء لم ترعد أي كل راعدة وغير راعدة.
والبحر يرتجز بآذيّه ويترجز.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.428 harfالرَّجَزُ : داء يصيب الإبل في أَعجازها . و الرَّجَز : أَن تضطرب رِجْلُ البعير أَو فَخْذاه إِذا أَراد القيام أَو ثارَ ساعةً ثم تنبسط . و الرَّجَزُ : ارْتعادٌ يصيب البعير والناقة في أَفخاذهما ومؤخرهما عند القيام وقد رَجِزَ رَجَزاً وهو أَرْجَزُ والأُنثى رَجْزاء وقيل : ناقة رَجْزاء ضعيفةُ العَجُزِ إِذا نهضت من مَبْرَكها لم تَسْتَقِلَّ إِلاَّ بعد نَهْضتين أَو ثلاث قال أَوس بن حَجَر يهجو الحكَم بن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR242 harf* ر ج ز * * الرِّجْزُ * القذر مثل الرجس وقُرئ ﴿والرُّجز فاهجر﴾ بكسر الراء وضمها قال مجاهد هو الصنم وأما قوله تعالى ﴿رِجزا من السماء﴾ فهو العذاب و * الرَّجَزُ * بفتحتين ضرب من الشعر وقد * رَجَزَ الرَّاجِزُ * من باب نصر و * ارْتَجَزَ * أيضا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.150 harfالرجز، بالكسر والضم: القذر، مثل الرجس. الرجز: عبادة الأوثان، وبه فسر قوله تعالى: والرجز فاهجر . وقيل هو العمل الذي يؤدي إلى العذاب، وأصل الرجز في اللغة الاضطراب وتتابع الحركات. قال أبو إسحاق في تفسير قوله تعالى: لئن كشفت عنا الرجز قال هو العذاب المقلقل لشدته وله قلقلة شديدة متتابعة. قيل: الرجز في قوله تعالى: والرجز فاهجر الشرك ما كان، تأويله أن من عبد غير الله فهو على ريب من أمره واضطراب من
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.171 harfرَجِزَ
1 رَجِزَ ذ , [aor. رَجَزَ ,] (S,) inf. n. رَجَزٌ, (TA,) He (a camel) had the disease termed رَجَزٌ [expl. below]. (S.) -A2- رَجَزَ, (S, Msb, K,) aor. رَجُزَ , (Msb, TA,) inf. n. رَجْزٌ, (TA,) He said, spoke, uttered, or recited, poetry, or verse, of the metre termed رَجَزٌ; [see this word below;] he spoke in verse of that metre; he poetized, or versified, in that metre; as also ↓ ارتجز;
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR506 harfرَجَزَ
رَجَزَ U ( n. ac. رَجْز 1 ),
a. Sang or versified in the metre رَجَز .
تَرَجَّزَ
تَرَجَّزَ V ,
a. Rumbled, growled ( wind & c. ).
تَرَاْجَزَ
تَرَاْجَزَ VI ,
a. see I ,
اِرْتَجَزَ
اِرْتَجَزَ VIII ,
a. see I & V.
رِجْز
رِجْز 2 , رُجْز 3 ,
a. Filth, uncleanness.
b. Idolatry, polytheism.
c. Rage, fury.
رَجَز
رَجَز 4 ,
a. A certain metre or cadence.
رِجَاْزَة
رِجَاْزَة 23t ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.112 harfرجز
رَجَزَ - يَرْجُزُ - رِجْز
رَجَزَ - يَرْجُزُ + الكائن أوالشيء: يتزلزل ويرجف ويضطرب ويتردد ولا يثبت
رِجْز - الرجز: اسم فعل " رَجَزَ - يَرْجُزُ ": عدم الثبات مع الرجفة والرجة الشديدتين: وهو كذلك ما يكون بفعل " رَجَزَ - يَرْجُزُ ": حالة الرجفة والزلزلة والاضطراب: وهو قد يكون في النفس، على شكل رعب وخوف ووسوسة وعدم توازن نفسي، وقد يكون في
Mücavir kökler43 mücavir (60 toplam)
- كشف
2 ortak ayet · Açık baş demektir
- سمو
4 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- بدل
2 ortak ayet · Bedr dolunay demektir
- نعس
1 ortak ayet · Uyuklamak
- فسق
2 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
- ألم
2 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
- نزل
3 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- ربط
1 ortak ayet · Rabat bağ, halka demektir
- نكث
1 ortak ayet · Bozulmuş iptir
- غير
2 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- ثبت
1 ortak ayet · Sibat(Te) kayış demektir
- وقع
1 ortak ayet · Katı kaptır
Geçtiği ayetler(9)
فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ
SıkıntıZulmedenler, sözü; kendilerine söylenenden başkasıyla değiştirdiler. Biz de fasıklık etmelerinden dolayı o zalimlerin üstüne gökten korkunç bir azab indirdik.
فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَظْلِمُونَ
Sıkıntıİçlerinden zulmedenler, kend, lerine söylenen sözü başkasıyla değiştirdiler. Biz de onlara, zulmeder olduklarından dolayı gökten azab indirdik.
إِنَّا مُنْزِلُونَ عَلَى أَهْلِ هَذِهِ الْقَرْيَةِ رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ
SıkıntıBu kasaba halkına da fasıklık yapar olduklarından dolayı gökten azab indireceğiz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رجز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رجس, رجف, عذب |
| Zıt Kök | طهر |
| Çekirdek Özet 1 | Bedenin veya yapının sarsılması, titremesi, denge kaybı ve adım aralığının daralması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi sarsıcı azap, pislik, manevi kirlilik ve sarsıntı doğuran şeytan vesvesesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın iç ve dış düzenini bozan, sarsıntı ve çöküşe yol açan her türlü maddi ve manevi tortu |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel pislik veya salt genel bir ceza sayılarak ardındaki sarsıcı, felç edici ve düzen bozucu etki dinamizminin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رج | Sarsılma, çalkalanma, şiddetli hareket ve iç titreşim; رجج, رجس, رجع, رجف, رجم, رجو köklerinde de görülen ritmik veya sarsıcı hareket çekirdeği | ز | Sarsıntı ve çalkantı hareketine kesiklik, adımların veya parçaların birbirine dolaşması, tutulma ve kramp benzeri ritmik daralma boyutu kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Baş, yönelim, ilk hareket noktası ve iradi eylemin başlangıcı |
| ج | Değnek, deve | Taşıma, gövde, yüklenme, mesafe katetme ve fiziksel yapı |
| ز | Kesici alet | Kesme, ritmi bölme, ani duraksama, ayrışma ve aralık oluşturma |
| رجز | İnsan başı, deve ve kesici alet | Bedenin veya taşıyıcı bünyenin ilerlemeye çalışırken kesintiye uğraması, adımların ritmik olarak bölünmesi, titreme ve taşınan dengenin kesilerek sarsılması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin arka ayaklarında veya kalça bölgesinde meydana gelen, ayağa kalkmak istediğinde bacaklarının titremesine, adımlarının kısalıp birbirine dolaşmasına yol açan hastalık; bu tür deveye ناقة رجزاء denir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer bir hicviyesinde devenin bu titreme ve kalkamayış halini şöyle tasvir eder: هَمَمْتَ بخير ثم قَصَّرْتَ دونَه / كما ناءَتِ الرَّجْزاءُ شُدَّ عِقالُها |
| Erken Arapça kullanım | Yelkensiz ve düzensiz sarsıntıyla esen fırtınalı bulutlar için سحاب رجاز ve dalgaların çalkantılı sesi için ارتجاز البحر tabirleri kullanılmıştır; ayrıca vezin adımları kısa ve sarsak ritimli olan şiir türüne de الرجز denilmiştir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça رجز kökü, Sami dillerinin ortak leksikal tabakasında kök düzeyinde sarsılma, öfke, titreme ve çalkantı bildiren köklerle doğrudan akrabadır. İbranicede yer alan רָגַז (rāgaz) fiili titremek, sarsılmak, dehşet veya öfkeden ürpermek ve kargaşa içinde olmak anlamlarına gelir; aynı kökten türeyen רֹגֶז (rōgez) ismi ise kargaşa, öfke ve sarsıntı demektir. Süryanicede ܪܓܙ (rgaz) fiili öfkelenmek, sarsılmak ve gazaba gelmek manasında kullanılırken ܪܘܓܙܐ (rugzā) kelimesi ilahi gazap, öfke ve felaket karşılığıdır. Akadcada doğrudan aynı harf dizilimiyle birebir morfolojik özdeşlik sınırlı kalsa da genel Batı Sami sahasında kök, hem fiziksel sarsıntı ve kramp halini hem de ilahi gazabın yarattığı psikolojik ve fiili sarsıntıyı bir arada taşır. Arapçada kökün somut planda devenin titreyerek kalkamaması hastalığına tahsis edilmesi, soyut planda ise gökten inen sarsıcı azap ve uzak durulması emredilen şirk tortusu için kullanılması bu ortak mirasın bir tezahürüdür.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رجز ile رجس dönüşümü | İbn Fâris gibi dilcilere göre azap ve put anlamındaki rics ile ricz arasında harf değişimi ilişkisi bulunur; kök içi dinamizm sarsıntıdan çöküşe uzanır | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רגז ve Süryanice ܪܓܙ | Batı Sami dillerinde sarsılma, dehşet, öfke ve gazap cezası anlam alanında ortak köken birliği gösterir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çalkantı çekirdekleri | Kuzey ve Doğu Afrika kollarında sarsıntı ve titreme ifade eden fonetik paralellikler bulunsa da kesin soydaşlık tespit edilmemiştir | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رجز | Anlamlı | Sarsılma, titreme, azap, kirlilik | Bedenin adımlarının birbirine dolaşması, sarsıcı felaket ve pislik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رزج | Anlamlı | Bir nesneyi sabitleme, dayama | Çadır direğini yere sağlamca çakma ve destekleme | Kur'an'da geçmez |
| جرز | Anlamlı | Kökünden kesme, tüketme, kuraklık | Yerin bitkisini tamamen tüketme veya kurak çorak toprak | Kur'an'da geçer |
| جزر | Anlamlı | Kesme, suyun çekilmesi | Suyun geri çekilmesi, hayvan boğazlama | Kur'an'da geçmez |
| زرج | Anlamlı | Hızlı akma, gözün parlaması | Sıvının hızlıca süzülmesi veya gözün keskinleşmesi | Kur'an'da geçmez |
| زجر | Anlamlı | Menetme, şiddetle kovma, haykırma | Önüne geçerek şiddetli sesle veya baskıyla durdurma | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رجز | Merkez | Sarsıcı azap, pislik, titreme | Felç edici, düzeni altüst edici sarsıntı ve kirlilik | İçten ve dıştan sarsarak ayakta durmayı imkânsız kılan azap veya pislik |
| رجس | Komşu | Necaset, pislik, manevi kirlilik | Karışma, lekelenme ve fıtri tiksinti boyutu öne çıkar | Zihni bulandıran, fıtrata yabancı karışım ve murdarlık |
| رجف | Komşu | Deprem, şiddetli sarsıntı | Yerin ve mekânın kütlesel olarak sallanması | Fiziksel kütlenin bütünüyle dalgalanıp sarsılması |
| عذب | Komşu | Elem verici ceza | Can yakma, tatlı olanı acılaştırma boyutu | Şiddetli sarsıntı şartı olmaksızın duyulan her türlü elem |
| طهر | Zıt | Arılık, temizlik, sükûn | Kirliliğin ve sarsıcı tortunun tamamen giderilmesi | Maddi ve manevi her türlü leke, sarsıntı ve sapmadan arınmış saf durum |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رجز | Sarsıcı azap, pislik, titreme | Hem fiziksel titreme hem de sarsıcı ilahi gazap ve necaseti kuşatır | Kesin |
| Latince | pestis, commotio, tremor | Veba/yıkım, çalkantı, titreme | Yıkıcı salgın ve sarsıntı yönünü karşılar; şiirsel ritim boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | scourge, agitation, defilement | Felaket/kamçı, çalkantı, mundarlık | İlahi azap ve kirlilik veçhelerini karşılar ancak kökteki deve hastalığı imgesini vermez | Güçlü |
| Almanca | Plage, Erschütterung, Befleckung | Bela/musibet, sarsılma, kirlenme | Yıkıcı bela ve içsel sarsılmayı verir, organik ritim eksikliğini içermez | Güçlü |
| Fransızca | fléau, ébranlement, souillure | Bela, sarsılma/çöküş, kirlilik | Felaketin sarsıcı ve lekeleyici boyutunu karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رِجْزًا / الرِّجْزَ | İlahi helak, gökten inen yıkıcı azap ve salgın | İsrailoğullarına, Lut kavmine ve Firavun hanedanına gönderilen ezici ve felç edici felaketler (A'râf 7:134, A'râf 7:135, Bakara 2:59, A'râf 7:162, Ankebût 29:34) |
| رِجْزِ الشَّيْطَانِ | Şeytanın kalbe verdiği sarsıntı, vesvese ve murdarlık | Bedir savaşı öncesinde müminlerin kalbine ve bedenine arız olan tereddüt, korku ve cünüplük gibi manevi tutulma hali (Enfâl 8:11) |
| وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ | Putlar, şirk amelleri, her türlü manevi pislik ve azap vesilesi | İlk vahiy döneminde Hz. Peygamber'e şirk tortularından ve şirke dayalı kirliliklerden bütünüyle uzak durma emri (Müddessir 74:5) |
| رِجْزٍ أَلِيمٍ | Katmerli ve şiddetli sarsıcı ceza | Allah'ın ayetlerini geçersiz kılmaya çalışan inkârcılara vadolunan ağır azap boyutu (Sebe' 34:5, Câsiye 45:11) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve ceza doktrini | Azabın salt fiziksel bir ceza mı yoksa varlığın kendi ontolojik dengesini yitirmesi mi olduğu tartışması | İsyankâr toplulukların düzenini altüst eden sarsıcı ilahi gazap |
| Fıkıh | Taharet ve necaset ahkâmı | Şeytanın vesvesesi veya şirk necasetinin abdest ve gusül gibi hükmi arınmalarla ilişkisi | Maddi ve manevi murdarlıktan uzaklaşma gerekliliği |
| Tefsir | Müddessir 74:5 ve Enfâl 8:11 tefsirleri | Kökün put, günah, vesvese veya taun gibi anlamlara gelişi ve رجس ile harf dönüşümü iddiaları | Şirk, putperestlik ve kalbi felç eden kirlerin tamamını içeren şemsiye kavram |
| Hadis | Veba/taun ve savaş reçeteleri | Taun hastalığının geçmiş ümmetlere gönderilen bir ricz olduğu ve hendek kazılırken irticaz yapılması rivayetleri | Salgın hastalık, sarsıcı bela ve ritmik savaş şiiri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid-şirk ekseni | Şirk ve manevi kirlilik | İnanç omurgasını çökertme | Bireyin fıtrat dengesini bozarak kalbini vesvese ve sapkınlığın titremesine maruz bırakır | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve zihniyet | Zihinsel felç ve metodolojik karmaşa | Bilgi üretimini aksatma | Zihni sağlam ilkelerden yoksun bırakarak adım atamaz, bocalar bir hale getirir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve otorite | Meşruiyet kaybı ve iç kargaşa | Düzeni altüst etme | Adaletin terk edilmesiyle toplum bünyesinde ortaya çıkan ve devleti ayakta duramaz kılan çöküş hali | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve üretim | Kriz, haksız kazanç ve güven bunalımı | Dolaşımı kilitleme | Güven zeminini sarsarak ekonomik aktörlerin adımlarını birbirine dolaştıran kriz ve çöküş durumu | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengesiz rezonans ve sönümlenmeyen salınım | Bir yapının kendi doğal frekansını aşan bir etkiyle kontrolsüzce titremesi, mekanik rezonansa girerek parçalanması veya biyolojide kasların ataksi/titreme ile koordinasyonunu yitirmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve sosyal felç | Toplumsal normların çözülmesiyle bireylerin ve kurumların eylem yetisini kaybetmesi, sosyal dokuda panik ve koordinasyonsuz titremelerin baş göstermesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel çamur, necis madde veya belirsiz bir ceza olarak tercüme edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem bedeni ve toplumu felç eden salgın ve yıkımları, hem kalbi titreten şeytani vesveseyi, hem de varoluşsal dengeyi yıkan şirki kapsayan sarsıcı bir çöküş ilkesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının yalnızca harici bir kirlilikten kaçınmak sanılması; şirk ve vesvesenin insan iradesini adım atamaz hale getiren dinamik felç ediciliğinin gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da helak ve azabın keyfi bir eziyet değil, varlığın taşıyıcı kolonlarının sarsılması ve eylemsiz bırakılması şeklinde işlediğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin helakini anlatan kıssalarda, Bedir savaşı psikolojisinde ve ilk vahiy dönemindeki arınma emirlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putları sadece taştan nesneler sanma yanılgısını yıkar; putun ve şirkin insanı içten içe titreten, felç eden bir kirlilik ve azap tohumu olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDevenin arka bacaklarındaki kramp ve titreme nedeniyle ayağa kalkamaması, adımların kısalıp birbirine dolaşması ve dengeli yürüyüşün kesintiye uğraması.
- Soyut anlamİlahi gazabın veya şirk ve vesvese gibi kirliliklerin varlığın iç ahengini bozarak onu sarsması, istikrarını yok etmesi ve eylem kabiliyetini felç etmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin taşıyıcı unsurlarının dışsal veya içsel bir kirlilikle rezonansa girerek adımlarını kaybetmesi ve çökmeye mahkûm bir titreşime sürüklenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zaman içindeki sistem durumunu veya denge konumunu temsil eder. sistemin başlangıçtaki fıtri ve dengeli halidir. ifadesi sisteme arız olan sarsıntı, vesvese veya cezanın periyodik salınımını ve kramp ritmini simgeler. katsayılı üstel çarpanı ise bu sarsıntının sönümlenmeyip kontrolsüzce büyüdüğünü, sistemi felç eden bir rezonansa ve kaçınılmaz bir çöküşe doğru sürüklediğini gösterir.