رجز
ر - ج - ز
KÖK- 10 geçiş
- 9 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
Pislik demektir. Kir, bedenin ifrazından oluşan pisliktir. Pislik ise dışarıda oluşmuş kirdir. Ricz, Pislik.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Pislik demektir. Kir, bedenin ifrazından oluşan pisliktir. Pislik ise dışarıda oluşmuş kirdir. Ricz, Pislik.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.602 harfباب الجيم والزاي والراء معهما
ز ج ر، ج ز ر، ز ر ج، ج ر ز، ر ج ز مستعملات
زجر:
زَجَرتُه فانزَجَرَ أي نهيته، وهو في الإبل، تقول: زَجَرته وازدجرتُه ما وقد ازدَجَرَ بمعنى انزَجَرَ.
وقوله تعالى: "وازدُجِر فدعا رَبَّه" أي زُجِرَ وأذعنَ أي يدعُوهم إلى الله".
وزَجرُ الطَّير أن يقول الإنسان إذا رأى طائراً أو ظبياً أو نحوه: ينبغي أن يكون كذا، فعند ذلك يقال: يزجرُ الطَّيرَ فَيرى في زَجرِها كذا. وإنّما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR614 harfالرِجْزُ: القَذَرُ، مثل الرِجْسِ.وقرئ قوله تعالى: "والرِجْزَ فاهْجُرْ" بالكسر والضم. قال مجاهدٌ: هو الصنم. وأمَّا قوله تعالى: "رِجْزاً من السماء" فهو العذاب. والرَجَزُ بالتحريك: ضربٌ من الشعر. وقد رَجَزَ الراجز وارْتَجَزَ. والرَجَزُ أيضاً: داءٌ يصيب الإبلَ في أعجازها فإذا ثارت الناقة ارتعشت فخذاها ساعةً ثم تَنْبَسِطانِ. يقال: بعيرٌ أَرْجَزُ، وقد رَجِزَ، وناقةٌ رَجْزاءُ. قال الشاعر:
هَمَمْتَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.019 harfج ز ر
جزر ، جرز ، زجر ، زرج ، رجز : مستعملة .
زجر : قال الليث : زَجَرْتُ البعيرَ حتى ثارَ ومضى أزجُرُهُ زَجْراً ، وزَجَرْتُ فلاناً عن السُّوء فانزَجَرَ ، وهو كالرَّدع للإنسان ، وأما للبعير فهو كالحَثِّ بلفظٍ يكون زجْراً له .
قال الزجاج : الزَّجْرُ : النهي ، والزَّجْرُ للطير وغيرها : التَّيَمُّنُ بِسُنُوحِهَا ، أو التَّشَاؤُمُ بِبِرُوحِهَا وإنما سُمِّي الكاهنُ زاجراً لأنه إذا رأى ما يظن أنه يتشاءم
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.064 harf(باب الراء والجيم وما يثلثهما)
(رجح) الراء والجيم والحاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على رَزَانةٍ وزِيادة. يقال: رَجحَ الشيء، وهو راجِح، إذا رَزَن، وهو من الرُّجْحان، فأمّا الأُرْجُوحة فقد ذُكِرَتْ في مكانها([1]). ويقال أرجَحْتُ، إذا أَعْطَيتَ راجحاً. وفي الحديث: "زنْ وَأرجح". وتقول: ناوَأْنَا قَوْماً فرجَحْناهم، أي كُنَّا أرزَنَ منهم. وقومٌ مَراجيحُ في الحِلْم؛ الواحد مِرجاحٌ. ويقال: إنّ الأراجِيح
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR821 harf- أصل الرجز: الاضطراب، ومنه قيل: رجز البعير رجزا، فهو أرجز، وناقة رجزاء: إذا تقارب خطوها واضطرب لضعف فيها، وشبه الرجز به لتقارب أجزائه وتصور رجز في اللسان عند إنشاده، ويقال لنحوه من الشعر أرجوزة وأراجيز، ورجز فلان وارتجز إذا عمل ذلك، أو أنشد، وهو راجز ورجاز ورجازة. وقوله: ﴿عذاب من رجز أليم﴾ [سبأ/5]، فالرجز ههنا كالزلزلة، وقال تعالى: ﴿إنا منزلون على أهل هذه القرية رجزا من السماء﴾ [العنكبوت/34]،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR453 harfر ج ز
رجز الشاعر يرجز وهو راجـز ورجّـاز ورجّـازة وارتجـز بكـذا فهـو مرتجـز وراجـز صاحبـه وتراجزا: تنازعا الرجز بينهما.
وهذه أرجوزة العجاج وأراجيزه.
وكشف الله عنكم الرجز.
كثيـر المـاء مرتجـز الرعـود وترجّز السحاب.
قال الراعي: ترجّز من تهامة فاستطارا وسحابة رجّازة.
قال الفرزدق: أناخـت به كل رجازة وساكبـة المـاء لم ترعد أي كل راعدة وغير راعدة.
والبحر يرتجز بآذيّه ويترجز.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.428 harfالرَّجَزُ : داء يصيب الإبل في أَعجازها . و الرَّجَز : أَن تضطرب رِجْلُ البعير أَو فَخْذاه إِذا أَراد القيام أَو ثارَ ساعةً ثم تنبسط . و الرَّجَزُ : ارْتعادٌ يصيب البعير والناقة في أَفخاذهما ومؤخرهما عند القيام وقد رَجِزَ رَجَزاً وهو أَرْجَزُ والأُنثى رَجْزاء وقيل : ناقة رَجْزاء ضعيفةُ العَجُزِ إِذا نهضت من مَبْرَكها لم تَسْتَقِلَّ إِلاَّ بعد نَهْضتين أَو ثلاث قال أَوس بن حَجَر يهجو الحكَم بن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR242 harf* ر ج ز * * الرِّجْزُ * القذر مثل الرجس وقُرئ ﴿والرُّجز فاهجر﴾ بكسر الراء وضمها قال مجاهد هو الصنم وأما قوله تعالى ﴿رِجزا من السماء﴾ فهو العذاب و * الرَّجَزُ * بفتحتين ضرب من الشعر وقد * رَجَزَ الرَّاجِزُ * من باب نصر و * ارْتَجَزَ * أيضا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.150 harfالرجز، بالكسر والضم: القذر، مثل الرجس. الرجز: عبادة الأوثان، وبه فسر قوله تعالى: والرجز فاهجر . وقيل هو العمل الذي يؤدي إلى العذاب، وأصل الرجز في اللغة الاضطراب وتتابع الحركات. قال أبو إسحاق في تفسير قوله تعالى: لئن كشفت عنا الرجز قال هو العذاب المقلقل لشدته وله قلقلة شديدة متتابعة. قيل: الرجز في قوله تعالى: والرجز فاهجر الشرك ما كان، تأويله أن من عبد غير الله فهو على ريب من أمره واضطراب من
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.171 harfرَجِزَ
1 رَجِزَ ذ , [aor. رَجَزَ ,] (S,) inf. n. رَجَزٌ, (TA,) He (a camel) had the disease termed رَجَزٌ [expl. below]. (S.) -A2- رَجَزَ, (S, Msb, K,) aor. رَجُزَ , (Msb, TA,) inf. n. رَجْزٌ, (TA,) He said, spoke, uttered, or recited, poetry, or verse, of the metre termed رَجَزٌ; [see this word below;] he spoke in verse of that metre; he poetized, or versified, in that metre; as also ↓ ارتجز;
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR506 harfرَجَزَ
رَجَزَ U ( n. ac. رَجْز 1 ),
a. Sang or versified in the metre رَجَز .
تَرَجَّزَ
تَرَجَّزَ V ,
a. Rumbled, growled ( wind & c. ).
تَرَاْجَزَ
تَرَاْجَزَ VI ,
a. see I ,
اِرْتَجَزَ
اِرْتَجَزَ VIII ,
a. see I & V.
رِجْز
رِجْز 2 , رُجْز 3 ,
a. Filth, uncleanness.
b. Idolatry, polytheism.
c. Rage, fury.
رَجَز
رَجَز 4 ,
a. A certain metre or cadence.
رِجَاْزَة
رِجَاْزَة 23t ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.112 harfرجز
رَجَزَ - يَرْجُزُ - رِجْز
رَجَزَ - يَرْجُزُ + الكائن أوالشيء: يتزلزل ويرجف ويضطرب ويتردد ولا يثبت
رِجْز - الرجز: اسم فعل " رَجَزَ - يَرْجُزُ ": عدم الثبات مع الرجفة والرجة الشديدتين: وهو كذلك ما يكون بفعل " رَجَزَ - يَرْجُزُ ": حالة الرجفة والزلزلة والاضطراب: وهو قد يكون في النفس، على شكل رعب وخوف ووسوسة وعدم توازن نفسي، وقد يكون في
رجز رَجَزَ - يَرْجُزُ - رِجْز رَجَزَ - يَرْجُزُ + الكائن أوالشيء: يتزلزل ويرجف ويضطرب ويتردد ولا يثبت رِجْز - الرجز: اسم فعل " رَجَزَ - يَرْجُزُ ": عدم الثبات مع الرجفة والرجة الشديدتين: وهو كذلك ما يكون بفعل " رَجَزَ - يَرْجُزُ ": حالة الرجفة والزلزلة والاضطراب: وهو قد يكون في النفس، على شكل رعب وخوف ووسوسة وعدم توازن نفسي، وقد يكون في الأبنية والبيوت، وذلك بسبب زلزلة ورجفة من الأرض، أو اضطراب وعدم ثبات بالأعصار أو الريح من السماء ﴿ليطهركم به ويذهب عنكم رجز الشيطان﴾: يذهب عنكم تخويفه ووسوسته التي تؤدي إلى عدم الثبات والاهتزاز والضعف وعدم الثبات النفسي ﴿والرجز فاهجر﴾:اهجر التردد والخوف والضعف والوسوسة ﴿فَأَنزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنْ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ﴾، ﴿أولئك لهم عذاب من رجز أليم﴾: عذاب من رجة ورجفة وزلزلة وعدم ثبات، وهو قد يكون من السماء، من ريح أو إعصار، أو من الأرض من زلزال أو خسف واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الارتجاف والرعدة والحركة الاهتزازية والاضطرابية في المكان، بشكل ذاتي"، وهي: رَجَفَ - يَرْجُفُ، رَعَدَ - يَرْعُدُ (رَعَدَ - يَرْعَدُ)، رَجَزَ - يَرْجُزُ، مَخِضَ - يَمْخَصُ (مَخَضَ - يَمْخُصُ) (مَخِضَتْ - تَمْخَصُ)، وَجَفَ - يَجِفُ، رَفَّ- يَرِفُّ رجز : ﴿إنا منزلون على أهل هذه القرية رجزا من السماء بما كانوا يفسقون(34)﴾ العنكبوت ﴿فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنْ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ(59)﴾ البقرة ﴿فبدل الذين ظلموا منهم قولا غير الذي قيل لهم فأرسلنا عليهم رجزا من السماء بما كانوا يظلمون(162)﴾ الأعراف ﴿ولقد أرسلنا موسى بآياتنا إلى فرعون وملئه فقال إني رسول رب العالمين (46) فلما جاءهم بآياتنا إذا هم منها يضحكون (47) وما نريهم من آية إلا هي أكبر من أختها وأخذناهم بالعذاب لعلهم يرجعون (48) وقالوا ياأيها الساحر ادع لنا ربك بما عهد عندك إننا لمهتدون (49) فلما كشفنا عنهم العذاب إذا هم ينكثون (50)﴾ الزخرف ﴿ولما وقع عليهم الرجز قالوا ياموسى ادع لنا ربك بما عهد عندك لئن كشفت عنا الرجز لنؤمنن لك ولنرسلن معك بني إسرائيل (134)﴾ الأعراف ﴿فلما كشفنا عنهم الرجز إلى أجل هم بالغوه إذا هم ينكثون (135)﴾ الأعراف ﴿والذين سعوا في آياتنا معاجزين أولئك لهم عذاب من رجز أليم(5)﴾ سبأ ﴿هذا هدى والذين كفروا بآيات ربهم لهم عذاب من رجز أليم(11)﴾ الجاثية ﴿إذ يغشيكم النعاس أمنة منه وينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به ويذهب عنكم رجز الشيطان وليربط على قلوبكم ويثبت به الأقدام(11)﴾ الأنفال ﴿والرجز فاهجر(5)﴾ المدثر جاء في التفسير: الرجز: الإثم والأوثان - رجز الشيطان: الوسوسة والتخويف مختار الصحاح ● [رجز] ر ج ز: الرِّجْزُ القذر مثل الرجس وقُرئ ﴿والرُّجز فاهجر﴾ بكسر الراء وضمها قال مجاهد هو الصنم وأما قوله تعالى ﴿رِجزا من السماء﴾ فهو العذاب و الرَّجَزُ بفتحتين ضرب من الشعر وقد رَجَزَ الرَّاجِزُ من باب نصر و ارْتَجَزَ أيضا الراغب رجز أصل الرجز: الاضطراب، ومنه قيل: رجز البعير رجزا، فهو أرجز، وناقة رجزاء: إذا تقارب خطوها واضطرب لضعف فيها، وشبه الرجز به لتقارب أجزائه وتصور رجز في اللسان عند إنشاده، ويقال لنحوه من الشعر أرجوزة وأراجيز، ورجز فلان وارتجز إذا عمل ذلك، أو أنشد، وهو راجز ورجاز ورجازة. وقوله: }عذاب من رجز أليم﴿[سبأ/5]، فالرجز ههنا كالزلزلة، وقال تعالى:﴾إنا منزلون على أهل هذه القرية رجزا من السماء﴿[العنكبوت/34]، وقوله:﴾الرجز فاهجر﴿[المدثر/5]، قيل: هو صنم، وقيل: هو كناية عن الذنب، فسماه بالمآل كتسمية الندى شحما. وقوله:﴾وينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به ويذهب عنكم رجز الشيطان{ [الأنفال/ 11]، والشيطان عبارة عن الشهوة على ما بين في بابه. وقيل: بل أراد برجز الشيطان: ما يدعو إليه من الكفر والبهتان والفساد. والرجازة: كساء يجعل فيه أحجار فيعلق على أحد جانبي الهودج إذا مال (انظر:المجمل 2/420)، وذلك لما يتصور فيه من حركته، واضطرابه. مقاييس اللغة: (رجز) الراء والجيم والزاء أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ. من ذلك الرَّجَزُ: داءٌ يصيبُ الإبلَ في أعجازِها، فإذا ثارت النّاقةُ ارتعشَتْ فَخِذاها. ومن هذا اشتقاق الرَّجَزِ من الشِّعر؛ لأنه مقطوع مضطرب([3]). والرِّجازة: كِساءٌ يُجْعَل فيه أحجارٌ [تعلّق([4])] بأحد جانِبَي الهَودج إذا مالَ؛ وهو يَضطَرِبُ. والرِّجَازة أيضاً: صوفٌ يعلّق على الهَودج يُزَيَّن به. فأما الرِّجْز الذي هو العذاب، والذي هو الصَّنَم، في قوله جلّ ثناؤه: ﴿والرِّجْزَ فاهْجُرْ﴾ [المدثر 5]، فذاك من باب الإبدال؛ لأن أصلَه السّينُ؛ وقد ذُكِر. القاموس المحيط: الرُّجْزُ، بالكسر والضم القَذَرُ، وعِبادَةُ الأَوْثَانِ، والعَذابُ، والشِّرْكُ، وبالتحريك ضَرْبٌ من الشِّعْرِ، وزْنُهُ مُسْتَفْعِلُنْ سِتَّ مَرَّاتٍ، سُمِّي لِتَقارُبِ أجْزائِهِ، وقِلَّةِ حُروفِه. وزَعَمَ الخَليلُ أنه ليس بِشِعْرٍ، وإنما هو أنصافُ أبياتٍ وأثلاثٌ. والأُرْجُوزَةُ القصيدَةُ منه ج أراجِيزُ، وقد رَجَزَ وارْتَجَزَ ورَجَزَ به ورَجَّزَهُ أنشدَهُ أرْجُوزَةً، وداءٌ يُصيبُ الإِبِلَ في أعْجازِهَا، وهو أرْجَزُ، وهي رَجْزاءُ. وكشَدَّادٍ ورُمَّانٍ وادٍ. والرِّجازَةُ، بالكسر أصْغَرُ من الهَوْدَجِ، أو كساءٌ فيه حَجَرٌ أو شَعَرٌ أو صُوفٌ يُعَلَّقُ على الهَوْدَجِ. والمُرْتَجِزُ بنُ المُلاءَةِ فرسٌ للنبيِّ، صلى الله عليه وسلم، سُمِّيَ به لِحُسْنِ صَهِيلِهِ، اشْتَراهُ من سَوادِ بنِ الحارِثِ بنِ ظالمٍ. وتَرَجَّزَ الرَّعْدُ صاتَ،كارْتَجَزَ، السَّحابُ: تَحَرَّكَ بَطيئاً لكَثْرَةِ مائِه، الحادي: حَدا بِرَجَزِهِ. وتَراجَزُوا: تَنَازَعُوا الرَّجَزَ بينهم. تاج العروس: رجز الرُِّجز بالكسْر والضَّمّ : القَذَرُ مثل الرّجس . الرُّجْز : عِبادة الأَوثان وبه فُسِّرَ قوله تعالى : " والرُّجْزَ فاهْجُرْ " . وقيل هو العمَل الذي يؤَدِّي إلى العَذاب وأَصل الرّجز في اللغة الاضطراب وتتابع الحَرَكات . قال أَبو إسحاق في تفسير قوله تعالى : " لَئِنْ كَشَفْتَ عنَّا الرِّجزَ " قال هو العَذابُ المُقَلْقِل لشدَّته وله قلقلَةٌ شديدةٌ متتابِعة . قيل : الرُّجْزُ في قوله تعالى : " والرُّجْزَ فاهْجُرْ " الشِّرْكُ ما كانَ تأْويله أَنَّ من عبَدَ غيرَ الله فهو على رَيْبٍ من أَمْرِه واضطرابٍ من اعتقَادِه . الرَّجَز بالتَّحريك ضَرْبٌ من الشِّعر معروف وزنُه مُسْتَفْعِلُن سِتَّ مَرَّات فابْتداءُ أَجزائه سَبَبان ثم وَتِدٌ وهو وَزْنٌ يَسْهُلُ في السَّمْع ويقع في النَّفس ولذلك جاز أَن يقع فيه المَشْطور وهو الذي ذهبَ شَطْرُه والمَنْهُوك وهو الذي قد ذهب منه أربعة أَجزاءٍ وبقِيَ جُزْءان قال أَبو إسحاق : إنَّما سُمِّيَ الرَّجَزُ رَجَزاً لأَنَّه تَتوالَى فيه في أَوَّل حَرَكة وسُكونٌ ثمَّ حرَكَة وسُكون إلى أَن تنتهي أَجزاؤُه يُشَبَّه بالرَّجَز في رِجل الناقة ورِعْدَتِها وهو أَن تتحرَّك وتسْكُنَ وقيل سُمِّيَ بذلك لتَقارُبِ أَجزائه واضطرابِها وقِلَّة حُروفه وقيل : لأَنَّه صُدورٌ بلا أَعْجاز . وقال ابن جِنّي : كُلُّ شِعرٍ تَرَكَّبَ تَركيبَ الرَّجَز يسمَّى رَجَزاً . وقال الأَخفش مَرَّةً : الرَّجَز عند العرب : كلّ ما كان على ثلاثة أَجْزاءٍ وهو الذي يتمرَّنون به في عملهم وسَوْقِهِم ويَحْدون به . قال ابنُ سِيدَه : وقد رَوى بعضُ مَن أَثِق به نحو هذا عن الخليل . قد اختُلِف فيه فزَعَم قومٌ أَنَّه ليس بشِعر وأَنَّ مَجازَه مَجازُ السَّجْع وهو عند الخليل شِعْرٌ صحيح ولو جاءَ منه شيءٌ على جُزْءٍ واحدٍ لاحتمَل الرَجَزُ ذلك لحُسْن بِنائِه . هذا نَصُّ المُحْكَم . وفي التَّهذيب : زعَم الخليلُ أَنّه ليس بشِعر وإنَما هو أَنصافُ أَبياتٍ أَو أَثلاثٌ ودليل الخليل في ذلك ما رويَ عن النبيِّ صلَّى الله عليه وسلَّم في قوله : " ستُبْدي لكَ الأَيّامُ ما كنتَ جاهِلاً " ويأْتيكَ مَن لم تُزَوِّد بالأَخبارِ . قال الخليل : لو كان نصف البيت شِعراً ما جَرى على لِسان النَّبيِّ صلّى الله عليه وسلّم : " ستُبدي لكَ الأَيّامُ ما كنتَ جاهِلا " ً . وجاءَ بالنِّصف الثاني على غير تأليف الشِّعْر لأَنَّ نصف البيت لا يقال له شِعر ولا بيت ولو جازَ أَنْ يُقال لنصف البيت شِعْر لقِيل لِجُزءٍ منه شِعر وقد جرى على لسان النبيِّ صلَّى الله عليه وسلّم : " أَنا النَّبيُّ لا كَذِبْ أَنا ابنُ عَبْدِ المُطَّلب " . قال : فلو كان شِعراً لم يَجْرِ على لسانه صلّى الله عليه وسلّم قال الله تعالى : " وما علَّمْناهُ الشِّعْرَ وما يَنْبَغي لهُ " . وقد نازَعَه الأَخْفَشُ في ذلك . قال الأَزْهَرِيّ : قولُ الخليل الذي بُنِي عليه أَنَّ الرَّجَزَ شِعر ومعنى قولِ الله عزّ وجلّ : " وما علَّمْناهُ الشِّعْرَ وما يَنبغي له " أي لم نُعلِّمه الشِّعر فيقولَه ويتدرَّبَ فيه حتى يُنشِئَ منه كتُباً وليس في إنشاده صلّى الله عليه وسلّم البيت والبيتين لغيره ما يُبْطِلُ هذا لأَنَّ المعنى فيه : أَنَّا لم نجعلْه شاعراً . والأُرْجُوزَةُ بالضَّمّ : القصيدة منه أي من الرَّجَز وهي كهيئة السَّجْع إلاّ أَنَّه في وزن الشِّعر ج أَراجِيزُ . ومِن سَجَعات الحريريّ : فما كلُّ قاضٍ قاضي تِبْرِز ولا كلُّ وَقْتٍ تسْمع فيه الأَراجِيز . قال اللّعين المِنْقَرِيّ يهجو رُؤْبَةَ : إنِّي أَنا ابنُ جَلا إنْ كنتَ تعرِفُني ... يا رُؤْبَ والحَيَّةُ الصَّماءُ في الجَبَل " أَبالأَراجِيزِ يا ابْنَ اللُّؤْمِ تُوعِدُنِيوفي الأَراجِيزُ رَأْسُ النُّوكِ والفَشَلِ وقد رَجَزَ يَرْجُزُ رَجْزاً ويسمَّى قائله راجِزاً كما يسمّى قائل بحور الشِّعر شاعِراً . وارْتَجَزَ الرَّجَّازُ ارْتِجازاً ورَجَزَ به ورَجَّزَه تَرْجِيزاً : أَنشدَه أُرْجُوزَةً وهو راجِزٌ ورَجَّازٌ ورَجَّازَةٌ ومُرْتَجِزٌ . الرَّجَز مُحَرَّكَةً : داءٌ يصيب الإبِلَ في أَعجازها وهو أَنْ تَضْرِبَ رِجْلُ البعير أَو فَخذاه إذا أَراد القيامَ أَو ثارَ ساعَة ثم ينبسِط وقد رَجَزَ رَجَزاً وهو أَرْجَزُ وهي رَجْزاءُ وقيل : ناقةٌ رَجْزاءُ : ضعيفة العَجُزِ إذا نهَضَت من مَبْرَكِها لم تستقلّ إلاّ بعدَ نهضتين أَو ثلاث . قال أَوْسُ ابنُ حَجَر يَهجُو الحَكَمَ بنَ مَروان بنِ زِنْباعٍ وكان وعَدَه بشيءٍ ثمَّ أَخْلفَه : هَمَّمْتَ بِباعٍ ثمَّ قصَّرْتَ دُونَه ... كمَا ناءَت الرَّجْزاءُ شُدَّ عِقالُها مَنَعْتَ قليلاً نفْعُه وحَرَمْتَنِي ... قليلاً فهَبْها عَثْرَةً لا تُقالُها يقول : لم تُتِم ما وعَدَتْ كما أَنَّ الرَّجْزاءَ إذا أَرادت النُّهوض لم تكد تنهض إلاّ بعدَ ارتعادٍ شديدٍ . الرَّجّازُ كشَدَّاد ورُمَّان : وَادٍ عظيم بنَجْد أَنشد ابن دُرَيْد لبَدْر بن عامرٍ الهُذليّ : أَسَدٌ تَفِرُّ الأُسْدُ من عُرَوَائه ... بعَوارضِ الرُّجّازِ أَو بعُيُونِ هكذا رُويَ بالوَجهين وعُيون أَيضاً : مَوضع كذا قرأْته في أَشعار الهُذليين . والرِّجازَةُ بالكسْر : مَركب للنِّساءِ وهو أَصغر من الهودَجِ جَمعه رَجائزُ . أَو كِساءٌ فيه حَجَرٌ يُعلَّق بأَحد جانبَي الهَودَج لِيَعْدِلَه إذا مالَ سُمِّيَ بذلكَ لاضطرابه وفي التهذيب : هو شيءٌ من وِسادةٍ وأَدَمٍ إذا مال أَحَد الشِّقَّين وُضِع في الشِّقِّ الآخر ليَسْتَوِيَ سُمِّيَ رِجازَةَ المَيْلِ . أَو شَعْرٌ أَحْمَرُ أو صوفٌ يعلَّق على الهَودجِ للتَّزَيُّن قال الشَّمّاخ : ولَو ثَقِفاها ضُرِّجَت بدِمائها ... كما جَلَّلَت نِضْوَ القِرامِ الرَّجائزُ وقال الأصمعيّ : هذا خطأٌ إنّما هي الجَزائز وقد تقدّم ذكرها في موضعها . والمُرْتَجِزُ بنُ المُلاءَةِ : فَرَسٌ للنبيِّ صلّى الله تعالى عليه وسلّم سُمِّي به لحُسْنِ صَهيلِه وجَهارَتِه وكان رسول الله صلى الله عليه وسلّم اشتراه من أَعرابيٍّ اسمه سَوَاد هكذا في النُّسَخ بالدَّال وصوابه سَواءٌ بالهمز ابن الحارث بن ظالِم المُحارِبِيّ وصحَّفَه أَبو نُعَيْم فقال : النّجاريّ ويقال فيه أَيضاً سواءُ بنُ قيس وهو الذي أَنْكَرَ شِراءَ الفَرَس حتى شَهِدَ خُزَيْمَةُ بنُ ثابتٍ رضي الله عنه ومن ثَمَّ لُقِّبَ ذا الشَّهادَتين . والقصَّة مذكورة في كتب السِّيَرِ . من المَجاز : تَرَجَّزَ الرَّعْدُ إذا صَاتَ أي سمعت له صَوتاً مُتَتابِعاً كارتَجَزَ ارْتِجازاً وهو صوتُه المُتدارِك كارتجاز الرّاجِز . من المَجاز أَيضاً تَرَجَّزَ السَّحابُ إذا تحرَّك تحرُّكاً بطيئاً لكثرة مائه . قال الرَّاعي : ورَجَّافاً تَحِنُّ المُزْنُ فيه ... تَرَجَّزَ من تِهامَةَ فاسْتَطارا ويُرْوَى : مُرْتَجِزاً تَحِنُّ إلخ . تَرَجَّزَ الحادي أَي حَدا برَجَزِه وفي بعض النُّسَخ : بالرَّجَز وتَراجَزُوا : تَنازَعوا الرَّجَزَ بينَهم وتعاطَوه . ومما يُستدرَك عليه : رَجَزَت الرِّيحُ رَجْزاً إذا دامَت وإنَّها لَرَجْزاءُ ورَجْزاءُ القِيام يُكنى به عن القِدْرِ الكبيرة الثَّقيلة وبه فُسِّرَ قول الرَّاعي يصفُ الأَثافي : ثَلاث صَلِينَ النارَ شَهراً وأَرْزَمَتْ ... عليهنَّ رَجْزاءُ القِيامِ هَدُوجُ وغيثُ مُرْتَجِزٌ : ذو رَعْدٍ وكذلك مُتَرَجِّز قال أَبو صَخر : وما مُتَرَجِّزُ الآذِيِّ جَوْنٌ ... له حُبُكٌ يَطِمُّ على الجِبالِ يقال : البَحْر يَرْتَجِز بآذِيِّه ويَتَرَجَّز وهو مَجاز وسَحابةٌ رَجَّازة . والرُّجْز بالضَّمّ : اسم صنمٍ بعينه قال قَتادة والرِّجْز : الإثْمُ والذَّنْبُ . . ورِجْزُ الشَّيطان : وَساوِسُه
Mücavir kökler43 mücavir (60 toplam)
- كشف
2 ortak ayet · Açık baş demektir
- سمو
4 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- بدل
2 ortak ayet · Bedr dolunay demektir
- نعس
1 ortak ayet · Uyuklamak
- فسق
2 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
- ألم
2 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
- نزل
3 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- ربط
1 ortak ayet · Rabat bağ, halka demektir
- نكث
1 ortak ayet · Bozulmuş iptir
- غير
2 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- ثبت
1 ortak ayet · Sibat(Te) kayış demektir
- وقع
1 ortak ayet · Katı kaptır
Geçtiği ayetler(9)
فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ
SıkıntıZulmedenler, sözü; kendilerine söylenenden başkasıyla değiştirdiler. Biz de fasıklık etmelerinden dolayı o zalimlerin üstüne gökten korkunç bir azab indirdik.
فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَظْلِمُونَ
Sıkıntıİçlerinden zulmedenler, kend, lerine söylenen sözü başkasıyla değiştirdiler. Biz de onlara, zulmeder olduklarından dolayı gökten azab indirdik.
إِنَّا مُنْزِلُونَ عَلَى أَهْلِ هَذِهِ الْقَرْيَةِ رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ
SıkıntıBu kasaba halkına da fasıklık yapar olduklarından dolayı gökten azab indireceğiz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رجز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رجس, رجف, عذب |
| Zıt Kök | طهر |
| Çekirdek Özet 1 | Bedenin veya yapının sarsılması, titremesi, denge kaybı ve adım aralığının daralması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi sarsıcı azap, pislik, manevi kirlilik ve sarsıntı doğuran şeytan vesvesesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın iç ve dış düzenini bozan, sarsıntı ve çöküşe yol açan her türlü maddi ve manevi tortu |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel pislik veya salt genel bir ceza sayılarak ardındaki sarsıcı, felç edici ve düzen bozucu etki dinamizminin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رج | Sarsılma, çalkalanma, şiddetli hareket ve iç titreşim; رجج, رجس, رجع, رجف, رجم, رجو köklerinde de görülen ritmik veya sarsıcı hareket çekirdeği | ز | Sarsıntı ve çalkantı hareketine kesiklik, adımların veya parçaların birbirine dolaşması, tutulma ve kramp benzeri ritmik daralma boyutu kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Baş, yönelim, ilk hareket noktası ve iradi eylemin başlangıcı |
| ج | Değnek, deve | Taşıma, gövde, yüklenme, mesafe katetme ve fiziksel yapı |
| ز | Kesici alet | Kesme, ritmi bölme, ani duraksama, ayrışma ve aralık oluşturma |
| رجز | İnsan başı, deve ve kesici alet | Bedenin veya taşıyıcı bünyenin ilerlemeye çalışırken kesintiye uğraması, adımların ritmik olarak bölünmesi, titreme ve taşınan dengenin kesilerek sarsılması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin arka ayaklarında veya kalça bölgesinde meydana gelen, ayağa kalkmak istediğinde bacaklarının titremesine, adımlarının kısalıp birbirine dolaşmasına yol açan hastalık; bu tür deveye ناقة رجزاء denir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer bir hicviyesinde devenin bu titreme ve kalkamayış halini şöyle tasvir eder: هَمَمْتَ بخير ثم قَصَّرْتَ دونَه / كما ناءَتِ الرَّجْزاءُ شُدَّ عِقالُها |
| Erken Arapça kullanım | Yelkensiz ve düzensiz sarsıntıyla esen fırtınalı bulutlar için سحاب رجاز ve dalgaların çalkantılı sesi için ارتجاز البحر tabirleri kullanılmıştır; ayrıca vezin adımları kısa ve sarsak ritimli olan şiir türüne de الرجز denilmiştir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça رجز kökü, Sami dillerinin ortak leksikal tabakasında kök düzeyinde sarsılma, öfke, titreme ve çalkantı bildiren köklerle doğrudan akrabadır. İbranicede yer alan רָגַז (rāgaz) fiili titremek, sarsılmak, dehşet veya öfkeden ürpermek ve kargaşa içinde olmak anlamlarına gelir; aynı kökten türeyen רֹגֶז (rōgez) ismi ise kargaşa, öfke ve sarsıntı demektir. Süryanicede ܪܓܙ (rgaz) fiili öfkelenmek, sarsılmak ve gazaba gelmek manasında kullanılırken ܪܘܓܙܐ (rugzā) kelimesi ilahi gazap, öfke ve felaket karşılığıdır. Akadcada doğrudan aynı harf dizilimiyle birebir morfolojik özdeşlik sınırlı kalsa da genel Batı Sami sahasında kök, hem fiziksel sarsıntı ve kramp halini hem de ilahi gazabın yarattığı psikolojik ve fiili sarsıntıyı bir arada taşır. Arapçada kökün somut planda devenin titreyerek kalkamaması hastalığına tahsis edilmesi, soyut planda ise gökten inen sarsıcı azap ve uzak durulması emredilen şirk tortusu için kullanılması bu ortak mirasın bir tezahürüdür.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رجز ile رجس dönüşümü | İbn Fâris gibi dilcilere göre azap ve put anlamındaki rics ile ricz arasında harf değişimi ilişkisi bulunur; kök içi dinamizm sarsıntıdan çöküşe uzanır | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רגז ve Süryanice ܪܓܙ | Batı Sami dillerinde sarsılma, dehşet, öfke ve gazap cezası anlam alanında ortak köken birliği gösterir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çalkantı çekirdekleri | Kuzey ve Doğu Afrika kollarında sarsıntı ve titreme ifade eden fonetik paralellikler bulunsa da kesin soydaşlık tespit edilmemiştir | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رجز | Anlamlı | Sarsılma, titreme, azap, kirlilik | Bedenin adımlarının birbirine dolaşması, sarsıcı felaket ve pislik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رزج | Anlamlı | Bir nesneyi sabitleme, dayama | Çadır direğini yere sağlamca çakma ve destekleme | Kur'an'da geçmez |
| جرز | Anlamlı | Kökünden kesme, tüketme, kuraklık | Yerin bitkisini tamamen tüketme veya kurak çorak toprak | Kur'an'da geçer |
| جزر | Anlamlı | Kesme, suyun çekilmesi | Suyun geri çekilmesi, hayvan boğazlama | Kur'an'da geçmez |
| زرج | Anlamlı | Hızlı akma, gözün parlaması | Sıvının hızlıca süzülmesi veya gözün keskinleşmesi | Kur'an'da geçmez |
| زجر | Anlamlı | Menetme, şiddetle kovma, haykırma | Önüne geçerek şiddetli sesle veya baskıyla durdurma | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رجز | Merkez | Sarsıcı azap, pislik, titreme | Felç edici, düzeni altüst edici sarsıntı ve kirlilik | İçten ve dıştan sarsarak ayakta durmayı imkânsız kılan azap veya pislik |
| رجس | Komşu | Necaset, pislik, manevi kirlilik | Karışma, lekelenme ve fıtri tiksinti boyutu öne çıkar | Zihni bulandıran, fıtrata yabancı karışım ve murdarlık |
| رجف | Komşu | Deprem, şiddetli sarsıntı | Yerin ve mekânın kütlesel olarak sallanması | Fiziksel kütlenin bütünüyle dalgalanıp sarsılması |
| عذب | Komşu | Elem verici ceza | Can yakma, tatlı olanı acılaştırma boyutu | Şiddetli sarsıntı şartı olmaksızın duyulan her türlü elem |
| طهر | Zıt | Arılık, temizlik, sükûn | Kirliliğin ve sarsıcı tortunun tamamen giderilmesi | Maddi ve manevi her türlü leke, sarsıntı ve sapmadan arınmış saf durum |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رجز | Sarsıcı azap, pislik, titreme | Hem fiziksel titreme hem de sarsıcı ilahi gazap ve necaseti kuşatır | Kesin |
| Latince | pestis, commotio, tremor | Veba/yıkım, çalkantı, titreme | Yıkıcı salgın ve sarsıntı yönünü karşılar; şiirsel ritim boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | scourge, agitation, defilement | Felaket/kamçı, çalkantı, mundarlık | İlahi azap ve kirlilik veçhelerini karşılar ancak kökteki deve hastalığı imgesini vermez | Güçlü |
| Almanca | Plage, Erschütterung, Befleckung | Bela/musibet, sarsılma, kirlenme | Yıkıcı bela ve içsel sarsılmayı verir, organik ritim eksikliğini içermez | Güçlü |
| Fransızca | fléau, ébranlement, souillure | Bela, sarsılma/çöküş, kirlilik | Felaketin sarsıcı ve lekeleyici boyutunu karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رِجْزًا / الرِّجْزَ | İlahi helak, gökten inen yıkıcı azap ve salgın | İsrailoğullarına, Lut kavmine ve Firavun hanedanına gönderilen ezici ve felç edici felaketler (A'râf 7:134, A'râf 7:135, Bakara 2:59, A'râf 7:162, Ankebût 29:34) |
| رِجْزِ الشَّيْطَانِ | Şeytanın kalbe verdiği sarsıntı, vesvese ve murdarlık | Bedir savaşı öncesinde müminlerin kalbine ve bedenine arız olan tereddüt, korku ve cünüplük gibi manevi tutulma hali (Enfâl 8:11) |
| وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ | Putlar, şirk amelleri, her türlü manevi pislik ve azap vesilesi | İlk vahiy döneminde Hz. Peygamber'e şirk tortularından ve şirke dayalı kirliliklerden bütünüyle uzak durma emri (Müddessir 74:5) |
| رِجْزٍ أَلِيمٍ | Katmerli ve şiddetli sarsıcı ceza | Allah'ın ayetlerini geçersiz kılmaya çalışan inkârcılara vadolunan ağır azap boyutu (Sebe' 34:5, Câsiye 45:11) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve ceza doktrini | Azabın salt fiziksel bir ceza mı yoksa varlığın kendi ontolojik dengesini yitirmesi mi olduğu tartışması | İsyankâr toplulukların düzenini altüst eden sarsıcı ilahi gazap |
| Fıkıh | Taharet ve necaset ahkâmı | Şeytanın vesvesesi veya şirk necasetinin abdest ve gusül gibi hükmi arınmalarla ilişkisi | Maddi ve manevi murdarlıktan uzaklaşma gerekliliği |
| Tefsir | Müddessir 74:5 ve Enfâl 8:11 tefsirleri | Kökün put, günah, vesvese veya taun gibi anlamlara gelişi ve رجس ile harf dönüşümü iddiaları | Şirk, putperestlik ve kalbi felç eden kirlerin tamamını içeren şemsiye kavram |
| Hadis | Veba/taun ve savaş reçeteleri | Taun hastalığının geçmiş ümmetlere gönderilen bir ricz olduğu ve hendek kazılırken irticaz yapılması rivayetleri | Salgın hastalık, sarsıcı bela ve ritmik savaş şiiri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid-şirk ekseni | Şirk ve manevi kirlilik | İnanç omurgasını çökertme | Bireyin fıtrat dengesini bozarak kalbini vesvese ve sapkınlığın titremesine maruz bırakır | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve zihniyet | Zihinsel felç ve metodolojik karmaşa | Bilgi üretimini aksatma | Zihni sağlam ilkelerden yoksun bırakarak adım atamaz, bocalar bir hale getirir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve otorite | Meşruiyet kaybı ve iç kargaşa | Düzeni altüst etme | Adaletin terk edilmesiyle toplum bünyesinde ortaya çıkan ve devleti ayakta duramaz kılan çöküş hali | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve üretim | Kriz, haksız kazanç ve güven bunalımı | Dolaşımı kilitleme | Güven zeminini sarsarak ekonomik aktörlerin adımlarını birbirine dolaştıran kriz ve çöküş durumu | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengesiz rezonans ve sönümlenmeyen salınım | Bir yapının kendi doğal frekansını aşan bir etkiyle kontrolsüzce titremesi, mekanik rezonansa girerek parçalanması veya biyolojide kasların ataksi/titreme ile koordinasyonunu yitirmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve sosyal felç | Toplumsal normların çözülmesiyle bireylerin ve kurumların eylem yetisini kaybetmesi, sosyal dokuda panik ve koordinasyonsuz titremelerin baş göstermesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel çamur, necis madde veya belirsiz bir ceza olarak tercüme edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem bedeni ve toplumu felç eden salgın ve yıkımları, hem kalbi titreten şeytani vesveseyi, hem de varoluşsal dengeyi yıkan şirki kapsayan sarsıcı bir çöküş ilkesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının yalnızca harici bir kirlilikten kaçınmak sanılması; şirk ve vesvesenin insan iradesini adım atamaz hale getiren dinamik felç ediciliğinin gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da helak ve azabın keyfi bir eziyet değil, varlığın taşıyıcı kolonlarının sarsılması ve eylemsiz bırakılması şeklinde işlediğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin helakini anlatan kıssalarda, Bedir savaşı psikolojisinde ve ilk vahiy dönemindeki arınma emirlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putları sadece taştan nesneler sanma yanılgısını yıkar; putun ve şirkin insanı içten içe titreten, felç eden bir kirlilik ve azap tohumu olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDevenin arka bacaklarındaki kramp ve titreme nedeniyle ayağa kalkamaması, adımların kısalıp birbirine dolaşması ve dengeli yürüyüşün kesintiye uğraması.
- Soyut anlamİlahi gazabın veya şirk ve vesvese gibi kirliliklerin varlığın iç ahengini bozarak onu sarsması, istikrarını yok etmesi ve eylem kabiliyetini felç etmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin taşıyıcı unsurlarının dışsal veya içsel bir kirlilikle rezonansa girerek adımlarını kaybetmesi ve çökmeye mahkûm bir titreşime sürüklenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zaman içindeki sistem durumunu veya denge konumunu temsil eder. sistemin başlangıçtaki fıtri ve dengeli halidir. ifadesi sisteme arız olan sarsıntı, vesvese veya cezanın periyodik salınımını ve kramp ritmini simgeler. katsayılı üstel çarpanı ise bu sarsıntının sönümlenmeyip kontrolsüzce büyüdüğünü, sistemi felç eden bir rezonansa ve kaçınılmaz bir çöküşe doğru sürüklediğini gösterir.