سفر
س - ف - ر
KÖK- 12 geçiş
- 12 ayet
- 8 sîga
- 13 sözlük
“Sufur” süpürgedir. Sabahleyin halk sokağa çıkmadan evvel yollar süpürüldüğü için sabah vaktine sefer vakti denmiştir. Sonra yolculuğa sabahleyin çıkıldığı için de yola çıkmaya sefer denmiştir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Sufur” süpürgedir. Sabahleyin halk sokağa çıkmadan evvel yollar süpürüldüğü için sabah vaktine sefer vakti denmiştir. Sonra yolculuğa sabahleyin çıkıldığı için de yola çıkmaya sefer denmiştir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.742 harfباب السين والراء والفاء معهما
س ر ف، ر س ف، ف ر س، ر ف س، س ف ر، ف س ر مستعملات
سرف:
الأسراف وسَرِفٌ موضِعان بالحِجاز.
والأِسراف نقيض الاقتصاد.
ولِلَّحْمِ سَرَفٌ كسَرَفِ الخَمر، وهو الضَّراوةُ.
والمَسروفةُ من الشّاءِ: التي تُقُطَعُ أُذُنُها أصلاً.
وفي المَثَل: أَصْنَعُ من سُرْفةٍ، وهي دُوَيبَّة صغيرة تَنْقُبُ الشَّجَر وتَبني فيه بَيْتاً، وسَرِفَ الشَّجَرُ أي أصابَتْه السُّرْفة.
والسَّرِفُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.848 harfالسَفَرُ: قطعُ المسافة، والجمع الأَسْفارُ. والسَفَرُ أيضاً: بَياضُ النهار. قال الساجعُ: إذا طَلَعَتِ الشِعْرى سَفَراً. والسَفَرَةُ: الكَتَبةُ. قال الله تعالى: "بأيْدي سَفَرَةٍ"، قال الأخفش: واحدهم سافِر. والسِفْرُ بالكسر: الكتابُ، والجمع أَسْفارٌ قال الله تعالى: "كَمَثَلِ الحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً". والسُفْرَةُ بالضم: طعامٌ يُتَّخَذُ للمسافر. ومنه سمِّيَتْ السُفْرَةُ. والسَفيرُ: ما سقَطَ من ورق
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.194 harfس ر ف
سفر ، سرف ، فرس ، فسر ، رسف ، رفس .
سرف : قال الله تعالى : ( وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً فَلاَ يُسْرِف فِّى الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا ) ( الإسراء : 33 ) .
قال المفسرون : معناه : لا يَقتُل غيرَ قاتله ، وإذا قَتلَ غيرَ قاتله فقد أسرَف .
أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : السَّرَف : تجاوز ما حُدَّ لك . والسَّرَف الخطأ ؛ وإخطاءُ الشيء : وضعُه في
س ر ف سفر ، سرف ، فرس ، فسر ، رسف ، رفس . سرف : قال الله تعالى : ( وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً فَلاَ يُسْرِف فِّى الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا ) ( الإسراء : 33 ) . قال المفسرون : معناه : لا يَقتُل غيرَ قاتله ، وإذا قَتلَ غيرَ قاتله فقد أسرَف . أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : السَّرَف : تجاوز ما حُدَّ لك . والسَّرَف الخطأ ؛ وإخطاءُ الشيء : وضعُه في غير موضعه . قال : والسَّرَف : الإغفال . والسَّرَف : الجهل . ورُوي عن عائشةَ أَنها قالت : إن لِلَّحم سَرَفاً كسَرَف الخمر . أبو عُبيد عن أبي عمرو : يقال : سَرِفْتُ الشيءَ ، أي : أخطأته وأغفَلْتُه . وقال أبو زياد الكلابيّ في حديث : ( أَرَدْتُكُم فَسَرِفْتُكم ) ، أي : أَخْطَأْتُكم . وقال جرير يَمْدح بني أميّة : أَعْطَوْا هُنَيْدَةَ يَحْدُوها ثمانيةٌ ما في عطائِهمُ مَنٌّ ولا سَرَفُ يُرِيدُ أنهم لم يُخطِئُوا في عَطِيَّتِهم ، ولكنهم وضَعوها موضِعَها . وقال شَمِر : سَرَفُ الماءِ : ما ذهب منه في غير سقْي ولا نفع ، يقال : أرْوَت البئرُ النخيلَ ، وذهبَ بقيَّةُ الماءِ سَرَفاً ؛ وقال الهُذَليّ : فَكَأَنَّ أَوْساطَ الجَدِيَّةِ وَسَطَها سَرَفُ الدِّلاءِ من القَلِيبِ الخِضْرِمِ قال : سَرِفْتُ يَمِينَه ، أي : لم أعرفها . وقال ساعِدَةَ الهُذَليّ : حَلِفَ امرىءٍ بَرَ سَرِفْتِ يَمينَه ولكلِّ ما قال النُّفوسُ مُجَرّبُ يقول : ما أخفَيتُ وما أظهَرْت فإنّه سيظهر عند التّجربة . وقال سُفيانُ في قوله تعالى : ( وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ ) ( الفرقان : 67 ) ، أي : لم يَضَعوه في غير موضعه ، ) وَلَمْ يَقْتُرُواْ ( ، أي : لم يقصِّروا به عن حقّه . قوله : ( ولا تُسرِفوا ) ( الأعراف : 31 ) : إن الإِسراف أكلُ ما لا يحل أكله ، وقيل : هو مجاوزة القصد في الأكل مما أحله الله . وقال سفيان : الإسراف : أكل ما أنفِق في غير طاعة الله . وقال إياس بن معاوية : الإسراف ما قُصِّر به عن حق الله . والسَّرَفُ : ضد القصد . وقوله تعالى : ( اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ ) ( غافر : 34 ) : كافر شاك . والسَّرفُ : الجهلُ . والسرفُ : الإغفال ، أردتكم فسرِفتكم ، أي : أغفلتكم . وقال شمر : رُوي عن محمّد بن عمرو أنه قال في قول عائشة : ( إنّ للّحم سَرَفاً كسرَف الخمر ) ، أي : ضَراوةً كضَراوة الْخَمر . قال شَمِر : لم أَسمَع أحداً ذَهَب بالسَّرَف إلى الضَّراوة ، وكيف يكون ذلك تفسيراً له وهو ضدّه ، والضَّراوة للشيء : كثرةُ الاعتياد له ، والسّرَف بالشيء : الجهلُ به إلا أَن تصير الضَّراوة نفسُها سَرَفاً ، أي : اعتيادُه وكثرةُ شِرائه سَرَف . وفي حديث ابن عمرَ أنه قال لرجل : إذا أَتيتَ مِنًى ، فانتهيتَ إلى موضِع كذا فإن هناك سَرْحةً لم تُجْرَد ولم تُسْرَف ، سُرَّ تحتَها سبعون نبياً فانزل تحتها . قال أبو عُبيد : قال اليزيديّ : لم تُسرَف يَعنِي لم تُصِبْها السُّرْفة ، وهي دُوَيْبَة صغيرةٌ تَثقُب الشجر وتَبنِي فيها بيتاً . قال : وهي التي يُضْرَب بها المَثَل فيقال : أصنَع من سُرْفَة . وقال ابن السكيت : السَّرْفُ ساكنُ الراء : مصدرُ سُرِفت الشّجرة تُسرَف سَرْفاً : إذا وقعتْ فيها السُّرْفة . أبو عُبيد : السَّرِف : الجاهل . وقال طَرَفة : إنَّ امرأً سَرِفَ الفُؤادِ يَرَى عَسَلاً بماءِ سَحابةٍ شَتْمِي والأُسْرُفُّ : الآتكُ ، فارسيَّة معرّبة . وقال ابن الأعرابيّ : أَسرَف الرجلُ : إذا جاوَزَ الحد ، وأسرَف إذا أخطأَ ، وأسرَف : إذا غَفَل . سفر : قال الله جل وعز : ( ( مُّطَهَّرَةٍ بِأَيْدِى سَفَرَةٍ ( ) سَفَرَةٍ كِرَامٍ بَرَرَةٍ ) ( عبس : 15 ، 16 ) . قال المفسِّرون : السفرة : الكَتَبَة ، يعني الملائكةَ الذين يَكتُبون أعمالَ بني آدَم ، واحدُها سافر ، مثل كاتِب وكَتَبة . قال أبو إسحاق : واعتباره بقوله : ( لَحَافِظِينَ كِرَاماً كَاتِبِينَ ( ) كَاتِبِينَ يَعْلَمُونَ مَا ) ( الانفطار : 11 ، 12 ) ، وإنما قيل للكتاب سِفْر وللكاتب سافِر ، لأنَّ معناه أن يبيِّن الشيءَ ويوضِحه ، ومنه يقال : أسفَر الصبحُ : إذا أضاءَ إضاءةً لا يُشكّ فيه . ومنه قولُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَسْفِروا بالفَجْر فإنه أعظَم للأجر ) يقول : صلُّوا صلاةَ الفجر بعدما يتبيَّن الفجرُ ويَظهَر ظهوراً لا ارتيابَ فيه ، فكلُّ من نَظَر إليه عَلِم أنه الفجر الصادق ، ومن هذا يقال : سفَرَت المرأةُ عن وجهها : إذا كشفتْ النِّقابَ عن وجهها تَسفِر سفُوراً ، ومنه يقال : سفَرْتُ بين القومِ أسفِر سفَارَةً : إذا أصلحتَ بينهم وكشفتَ ما في قَلْب هذا وقلبِ هذا لتُصلح بينهم . والسَّفِير : المُصلِح بين الناس ، قاله أبو عُبَيد . قال : وقال الأصمعيّ : السَّفير : الرسولُ المُصلِح . وقال ابن الأعرابيّ : السفَر : إسفارُ الفجر . وقال الأخطل : إنِّي أبِيتُ وهَمُّ المرء يَصْحَبُهُ من أوّل اللَّيل حتى يُفْرِجَ السفَرُ يريد الصُّبْح ، يقول : أبِيتُ أسري إلى انفِجار الصّبح . وفي حديث حذيفة وذكر قوم لوط : أو تُتُبِّعت أسفارهم بالحجارة ، يعني المسافر منهم يقول : رُمُوا بالحجارة حيث كانوا فألحقوا بأهل المدينة . يقال : سافر وسفْر ، ثم أسافر جمع الجمع . وسئل أحمدُ بنُ حنبل عن الإِسفار بالفجر فقال : هو أن يَضِحَ الفجرُ حتى لا يُشَكّ فيه ، ونحو ذلك قال إسحاق ، وهو قولُ الشافعيّ وذوِيه . وقال الله جلّ وعزّ : ( يُغْنِيهِ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُّسْفِرَةٌ ) ( عبس : 38 ) . قال الفرَّاء : أي : مشرِقة مضيئة ، وقد أسفَر الصبحُ وأسفَر الوجه . قال : وإذا ألقَت المرأةُ نِقَابها قيل : سفَرتْ فهي سافِرٌ بغيرِ هاء . والسُّفْرة : التي يُؤكَل عليها ، سُمّيتْ سفْرة لأنها تُبسط إذا أُكل عليها . وفي الحديث : أن عمَر دخل على النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) وآله بيتَه فقال : ( لو أمرتَ بهذا البيت فسفِر ) . قال أبو عُبَيد : قال الأصمعيّ : قوله : فسفِر ، أي : كُنِس ، يقال : سفَرْتُ البيتَ وغيرَه : إذا كنستَه ، فأنا أسفِره سفراً ، ويقال للمِكنسة : المِسفَرة . ومنه قيل لِما سقَط من وَرَق العُشْب : سفِير ، لأنّ الريح تَسفِره . وقال ذو الرّمّة : وحائل من سَفِير الحَوْل جائِلُهُ حَوْلَ الجَراثِين في ألوانِ شَهَبٌ يعني الورق تغيّر لونُه فحالَ وابيَضّ بعد ما كانَ أخضَرَ . ويقال : سفَرَت الرِّيحُ الغَيْمَ عن وجهِ السماء : إذا كَشَطَتْه عنه ، وأنْشَدَ : سَفْرَ الشَّمَالُ الزِّبْرِجَ المُزَبْرَجَا حدثنا السعدي عن أحمد بن مصعب عن وكيع عن سفيان عن عمران بن مسلم عن سويد بن غفلة قال : قال عمر : صلاة المغرب في الفجاج مُسفرة . قال أبو منصور : معنى قوله : أي بيّنة مبصَرة لا تخفى . وفي الحديث : صلاة المغرب يقال لها : صلاة البصر ؛ لأنها تؤدى قبل ظلمة الليل الحائلة بين الإبصار والشخوص . والسَّفَرُ : سفران : سفرُ الصبح ، وسفَرُ المساء . أبو نصر عن الأصمعي : كَثُرَتْ السافِرَةُ بموضع كذا ، يعني المُسافِرين . قال : والسَّفْر : جمعُ سافِر وسفْر أيضاً . ورجلٌ مِسْفَر : إذا كان قويّاً على السَّفر ، والأنثى مِسْفَرة . قلت : وسمّي المسافر مسافراً لكشفِه قِناعَ الكِنِّ عن وجهه ومنازل الحضر عن مكانه ومنزل الخفض عن نفسه ، وبرُوزِه إلى الأرض الفضاء . وسُمِّيَ السَّفَر سفَراً لأنه يُسْفِر عن وجوه المسافرين وأخلاقِهِمْ فيَظْهِر ما كان خافياً منها . ويقال لبقيّةِ بياضِ النهار بعد مَغيب الشمس : سَفَرٌ لِوُضوحه ومنه قولُ الساجع : إذا طَلَعَتِ الشِّعْرَى سفَراً لها ، لم تَرَ فيها مَطَراً . أراد طلوعَها عِشاء . ويقال : سافَر الرجلُ إذا مات ؛ وأنْشَد : زَعَمَ ابْنُ جُدْعَانَ بْنِ عَمْرٍ و أنَّهُ يوماً مُسافِرْ وقال الأصمعيّ وأبو زيد : السفارُ : سفارُ البَعير ، وهي الحديدةُ التي يُخطم بها البعير . قال أبو زيد : وأَسفَرْتُ البَعيرَ إسفَاراً . ورَوَى أبو عُبَيد عن الأصمعي : سفَرْت البعيرَ بالسفار بغير أَلف . وقال الليث : السفارُ : حَبْلٌ يُشَدُّ طرفُه عَلَى خِطام البعير فيُدار عليه ويُجْعَل بقيَّته زِماماً ، وربما كان السفارُ من حديد ، وجمعُه الأسفِرَة ، وأمّا قولُ الله جلَّ وعز : ( يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ ) ( الجمعة : 5 ) ، فإن الزّجّاج قال : الأسفارُ : الكتب الكبار ، واحدها سفْر ، أعلَمَ اللَّهُ أنَّ اليَهودَ مَثَلُهم في تركهم استِعمالَ التوراة وما فيها كَمَثَلِ الحمار يُحْمَلُ عليه الكُتُب وهو لا يَعرِف ما فيها ولا يَعِيها . وواحدُ الأسفار : سفْرٌ ، يقال : السفر مقدَّم رأسِه من الشَّعْر : إذا صار أَجْلَح . وانسفَرَتْ الإبل : إذا ذَهَبَتْ في الأرْض . وفرسٌ سافِرُ اللَّحْمِ : أي قَلِيلُهُ . وقال ابنُ مُقْبِل : لا سافِرُ اللَّحمِ مَدْخُولٌ ولا هَيجٌ كاسِي العِظامِ لطيفُ الكَشْحِ مَهْضُومُ عمرو عن أبيه قال : المُسفَّرَة : كُبَّة الغَزْل . ورُوِي عن سعيد بنِ المُسَيِّب أنه قال : لولا أصواتُ السافِرة لسمعتم وَجْبَة الشَّمس . قال : والسافرة : أمّةٌ من الرُّوم جاء متَّصلاً بالحديث ووجبةُ الشمس : وُقوعُها إذا غَرَبَتْ . أبو عُبَيد عن الأصمعيّ قال : السفْسير : الفَيْجُ ، والتّابع ونحوه . وقال غيرُه في قول أَوْس : مِن الفَصافِصِ بالنُّمِّيّ سفْسيرُ إنّه يعني السمسارَ . قلت : وهو معرّب عنده . وقال شمر : هو القيّمُ بالأمر الْمُصلِح له ، وأنكر أن يَكونَ بيّاعَ القَتّ . ويقال للثور الوحشيّ : مسافر ونابىء وناشط وقال : كأنها بعد ما خفّتْ ثَمِيلَتُهَا مسافرٌ أَشْعَثُ الرَّوْقَيْنِ مَكْحُولُ والسفَرُ : الأثر يبقى عَلَى جِلد الإنسان وغيرِه ، وجمعه سفور . قال أبو وجزَة : لقد ماحت عليك مؤبَّدَاتٌ يلوح لهنَّ أندابٌ سفُورُ قال ابن عرفة : سُمِّيت الملائكة سُفَرةٌ لأنهم يَسفِرون بين الله وبين أنبيائه . قال أبو بكر : سمُّوا سفرةً لأنهم ينزلون بوحي الله وتأديته ، وما يقع به الصلاح بين الناس ، فشُبِّهوا بالسفير الذي يصلح بين الرجلين فيصلح شأنهما . فرس : سلَمة عن الفراء قال : الفِرسة : الحَدْبة ، والفَرْصَة : رِيحُ الحَدَب . والمَفْزُورُ والمَفْرُوس : الأحدَب . وقال الأصمعي : فَرَس السَّبُعُ الدابّة فَرْساً : إذا دَقّ عُنُقُه . وقال : الأصل في الفَرْس : دَقُّ العُنُق ، ثم جُعِل كلُّ قَتْل فَرْساً . يقال : ثورٌ فَرِيس ، وبقرةٌ فَريس ، ويقال للرجل إذا ذَبح فنَخع : قد فَرس . وقد كُرِه الفَرْسُ في الذَّبيحة . رواه أبو عُبيد بإسنادٍ له عن عُمر . قال : وقال أبو عُبَيدة : الفَرْس : هو النَّخْع . يقال : فَرَسْتُ الشاةَ ونَخْعتُها ، وذلك أن يَنتهيَ بالذبْح إلى النُّخاع ، وهو الخَيْط الذي في فَقَار الصُّلب متصلٌ بالقفا فهي أن يُنتهىَ بالذبح إلى ذلك . قال أبو عُبَيد : أما النَّخْع فعلى ما قال أبو عُبيدة . وأما الفَرْس فقد خُولِف فيه ، فقيل : هو الكسر ، كأنه نهَى أن تُكسَر رقبةُ الذبيحة قبلَ أن تَبرُد ، وبه سمّيت فريسة الأسد للكسْر . قال أبو عُبَيد : الفَرْسُ بالسين الكسر وبالصاد : الشَّقّ . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الفَرْس : أن تُدَقّ الرقَبةُ قبل أن تُذبح الشاة قال : والفَرْس : رِيح الحَدب ، والفِرْس أيضاً ضَرْبٌ من النبات ، واختلَف الأعرابُ فيه ، فقال أبو المكارم : هو القَضْقاض . وقال غيرُه : هو الشِّرْشِر . وقال غيره : هو الحَبْن . وقال غيره : هو البَرْوَق . قال : ويكنَى الأسدُ : أبا فِراس ، قاله الليث . وقال ابنُ الأعرابي : من أَسماء الأَسد : الفِرْناسُ ، مأخوذ من الفَرْس وهو دقُّ العُنُق والنون زائدة . الأصمعي : يقال : فارسٌ بيّنُ الفُروسة والفَراسة ، وإذا كان فارساً بعَينه ونَظَره فهو بيّن الفِرَاسة بكسر الفاء . ويقال : إن فلاناً لفارِسٌ بذلك الأمر : إذا كان عالماً به . ويقال : اتّقُوا فِراسة المؤمن ، فإنه ينظر بنور الله . وقد فَرُس فلان يَفرسُ فُروسة وفَراسةً : إذا حَذق أمرَ الخيل . ويقال : هو يتفرّس : إذا كان يُرِي الناسَ أنه فارس على الخيل . ويقال : فلانٌ يتفرَّس : إذا كان يَتثبَّتُ ويَنظُر . وروَى شَمِر بإسنادٍ له حديثاً أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) عَرَض يوماً الخيلَ وعندَه عُيَيْنَةُ بنُ حِصْن الفَزاري ، فقال له : ( أنا أعلمُ بالخيل منك ) ، فقال عُيَيْنة : وأنا أعلم بالرجال منك . فقال : خِيارُ الرجال الذين يَضعون أسيافَهم على عواتقهم ، ويعرِضون رِماحَهم على مَناكب خيلِهم من أهل نَجْد . فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( كذبتَ ، خِيارُ الرجال رجالُ أهلِ اليمن ، الإيمانُ يَمانٍ وأنا يَمانٍ ) . وفي حديثٍ آخر : ( وأنا أَفْرَس بالرجال منك ) ، يريد : أبصَر . يقال : رجلٌ فارس بيّن الفُروسة والفَراسة في الخيل ، وهو الثبات عليها والْحِذْق بأمرِها . قال : والفِراسة بكسر الفاء في النظر والتثبّت والتأمّل للشيء والبَصَر به . يقال : إنه لفارسٌ بهذا الأمر : إذا كان عالماً به . وفي حديثٍ آخر : ( أفرَسُ الناس ثلاثة ) ، ثم ذكَر الحديث . وفي حديثٍ آخر : ( عَلِّموا رجالَكم العَوْم والفَرَاسة ) . قال : والفَراسة : العِلْم بركوب الخيل ورَكْضِها . قال : والفارس : الحاذقُ بما يمارس من الأشياء كلِّها ، وبها سمّيَ الرجُل فارساً . وفي حديثِ يأجوجَ ومأجوجَ : ( إنّ الله يُرسل النَّغَف عليهمْ فيُصبحون فَرْسى ) ، أي : قَتْلَى . من فَرَسَ الذئبُ الشاةَ ، ومنه فَريسة الأسد . وفَرْسى جمعُ فَريس ، مِثلُ قَتِيل وقَتلى . وقال الأصمعي : يقال أصابتْه فَرْسة : إذا زالت فَقْرةٌ من فِقَر ظهره . وأما الريح التي يكون منها الحَدَب فهي الفَرْصة بالصاد . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الفَراس : تَمرٌ أسوَد ، وليس بالشِّهْرِيز ، وأَنشد : إذا أَكلوا الفَراسَ رأيتَ شَاماً على الأَنْباكِ منهم والغُيوبِ قال : والأَنباكُ : التِّلال . ابن السكّيت : الفَرْس أصلُه دَقُّ العُنُق ، ثم صُيِّر كلُّ قَتْل فَرْساً ، وبالدَّهْناء جبالٌ من الرمل تسمَّى الفَوارس ، وقد رأيتُها . والفِرْس : ضَربٌ من النَّبت . وقال الليث : الفَرِيس : حَلْقَةٌ من خَشب مَعْطوفة تُشَدّ في طرف الحَبْل ، وأنشد غيره : فلو كان الرِّشا مائتَين باعاً لكان مَمَرُّ ذلك في الفَرِيسِ أبو عبيد عن أبي زيد : الفَرْسة : قَرحة تكون في العنق فتَفْرِسها . شمر عن ابن الأعرابي : الفرسة : الحدب . قال : والفِرسة بكسر الفاء : الحَدب . قال : والأحدب مفروس ، ومنه فرست عنقه . وفي حديث الضحاك في رجل آلَى من امرأته ثم طلقها ، قال : هما كفرسيْ رِهان ، أيهما سبق أُخِذ به . تفسيره : بأن العدة وهي ثلاث حيض ، إذا انقضت قبل انقضاء إيلائه وهو أربعة أشهر فقد بانت منه المرأة بتلك التطليقة ، ولا شيء عليه من الإيلاء ؛ لأن الأربعة الأشهر تنقضي وليست له بزوج ، وإن مضت الأربعة الأشهر وهي في العدة بانت منه بالإيلاء مع تلك التطليقة ، فكانت اثنتين . أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : فارسٌ في الناس بيّن الفَراسة ، والفِراسة وعلى الدابة بيّن الفروسية والفرُوسةِ لغة فيه . فسر : ثعلب عن ابن الأعرابي : الفَسْرُ : كشفُ ما غُطِّيَ . وقال الليث : الفَسْر : التفسير وهو بيانٌ وتفصيلٌ للكتاب . وأخبرَني المنذريّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي قال : التفسير والتأويل ، والمعنى واحد . وقال الليث : التَّفْسِرةُ : اسمٌ للبَوْل الذي يَنظُر فيه الأطباء يَستدِلون بلوْنه على عِلّة العليل وكلُّ شيء يُعْرَف به تفسير الشيء ومعناه فهو تَفسرَته . وقوله عز وجل : ( وَأَحْسَنَ تَفْسِيراً ) ( الفرقان : 33 ) ، الفَسرُ : كشف المغطَّى . وقال بعضهم : التفسير : كشف المراد عن اللفظ المشكل . والتأويل : رد أحد المحتملين إلى ما يطابق الظاهر . رسف : قال الليث : الرَّسْف والرَّسِيف والرَّسَفان : مَشْيُ المقيّد ، وقد رَسَف في القَيْد يَرْسُف رَسيفاً فهو راسف . أبو الهيثم عن نصير : يقال للبعير إذا قارب الخطو وأسرع الإجارة ، وهي رفع القوائم ووضعها : رَسف يرسُف . فإذا زاد عن ذلك فهو الرَّتَكان . ثم الْحَفْد بعد ذلك . رفس : قال الليث : الرَّفْسَةُ : الصَّدمة بالرِّجل في الصَّدر . يقال : رفَسَه برِجْله يَرفُسُه رَفْساً .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.789 harf(باب السين والفاء وما يثلثهما)
(سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه.
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
(سفل) السين والفاء واللام
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.667 harf- السفر: كشف الغطاء، ويختص ذلك بالأعيان، نحو: سفر العمامة عن الرأس، والخمار عن الوجه، وسفر البيت: كنسه بالمسفر، أي: المكنس، وذلك إزالة السفير عنه، وهو التراب الذي يكنس منه، والإسفار يختص باللون، نحو: ﴿والصبح إذا أسفر﴾ [المدثر/34]، أي: أشرق لونه، قال تعالى: ﴿وجوه يومئذ مسفرة﴾ [عبس/38]، و (أسفروا بالصبح تؤجروا) (الحديث عن رافع بن خديج قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (أسفروا بالفجر فإنه
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.254 harfس ف ر
سافر سفراً بعيداً وبيني وبينه مسافر بعيد وهو مسفار: كثير الأسفار.
وبعير مسفر: قويّ على السفر.
وهم سفر وسفار.
وأكلوا السفرة وهي طعام السفر.
وسفرت بين القوم سفارة ومشى بينهم السفير والسفراء.
وامرأة سافر ونساء سوافر وسفرت قناعها عن وجهها.
وما أحسن مسفر وجهه ومسافر وجوههم.
قال امرؤ القيس: ثياب بني عـوف طهـاري نقيـة وأوجههـم عنـد المسافـر غـران وسفـر البيـت: كنسـه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.069 harfسَفَرَ البيتَ وغيره يَسْفِرُه سَفْراً: كنسه. والمِسْفَرَةُ: المِكْنَسَةُ، وأَصله الكشف. والسُّفَارَةُ، بالضم: الكُنَاسَةُ. وقد سَفَرَه: كَشَطَه.
وسَفَرَت الريحُ الغَيْمَ عن وجه السماء سَفراً فانْسَفَرَ: فَرَّقَتْه فتفرق وكشطته عن وجه السماء؛ وأَنشد:
سَفَرَ الشَّمَالُ الزِّبْرِجَ المُزَبْرَجا
الجوهري: والرياح يُسافِرُ بعضها بعضاً لأَن الصَّبَا تَسْفِرُ ما أَسْدَتْهُ الدَّبُورُ والجَنُوبُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR904 harf* س ف ر * * السَّفَرُ * قطع المسافة والجمع * أسْفارٌ * و * السَّفَرةُ * الكتبة قال الله تعالى ﴿بأيدي سفرة﴾ قال الأخفش واحدهم * سَافِرٌ * مثل كافر وكفرة و * السِّفْرُ * بالكسر الكتاب والجمع * أسْفارٌ * قال الله تعالى ﴿كمثل الحمار يحمل أسفارا﴾ و * السُّفْرةُ * بالضم طعام يتخذ للمسافر ومنه سميت السفرة و * المِسْفَرَةُ * بالكسر المكنسة و * السَّفِيرُ * الرسول المصلح بين القوم والجمع * سُفَراءُ *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.489 harfالسفر، بفتح فسكون: الكنس يقال: سفر البيت وغيره يسفره سفرا، إذا كنسه، وفي الحديث أن عمر دخل على النبي صلى الله عليه وسلم، فقال: يا رسول الله لو أمرت بهذا البيت فسفر، أي كنس، قاله الأصمعي.
السفر بن نسير بن أبي هريرة التابعي السفر: والد أبي الفيض يوسف و قال المزي الأسماء بالسكون والكنى بالحركة، كذا نقله عنه الحافظ في التبصير، فقول شيخنا: هي قاعدة أغلبية عند المحدثين وردت كلمات على خلافها محل تأمل،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.562 harfسَفَرَ
1 سَفَرَ ذ , (S, M, A, K,) aor. سَفِرَ , inf. n. سَفْرٌ, (M, K,) He swept a house, or chamber, (S, M, A, K,) &c. (M.) ― -b2- And He, or it, [swept away; or took away, or carried off, in every direction: and] dispersed: (M, K:) and removed, took off, or stripped off, a thing from a thing which it covered. (M * A, * K.) You say, سَفَرَتِ الرِّيحُ التُّرَابَ, and الوَرَقَ, (assumed tropical:)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.394 harfسَفَرَ
سَفَرَ I ( n. ac. سُفُوْر 27 ),
a. Set out, departed, started; journeyed.
b. Swept away, scattered, dispersed.
c. [ 'An ], Unveiled, uncovered.
d. Shone forth, appeared ( dawn & c. ).
e. Declined, flagged ( war ).
f. Muzzled, briddled ( camel ).
g. Wrote ( book ).
h. I , U ( n. ac. سَفْر 1 , سَفَاْرَة 22t , سِفَاْرَة 23t ) [ Bain ], Reconciled, made peace between.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR38.413 harfسفر
سَفَرَ - يَسْفِرُ - سَفَر - على سَفَر - سِفْر - أَسْفَار- سَفِيْر - سَفَرَة - أَسْفَرَ - يُسْفِرُ - مُسْفِر - مُسْفِرَة
سَفَرَ - يَسْفِرُ + الكائن أو الأمر: انكشف وعري وزال عنه ما يكتنفه ويستره ويغطيه
سَفَرَ - يَسْفِرُ + الكائن أو الأمر + عن شيء: انكشف وعري وزال عنه ما يكتنفه ويستره ويغطيه، فظهر وبان منه حقيقته المستورة والمخفية
سَفَر:
Mücavir kökler102 mücavir (128 toplam)
- مرض
4 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir
- غوط
2 ortak ayet · Çukur
- غسل
2 ortak ayet · Su bitkisi
- لمس
2 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz
- صعد
2 ortak ayet · Bayır, yokuş yer demektir
- يمم
2 ortak ayet · Büyük akarsu
- صوم
2 ortak ayet · “Sume” damga demektir
- مسح
2 ortak ayet · Mesih
- شكر
3 ortak ayet · Sütle dolu memedir
- وجه
3 ortak ayet · Yüz demektir
- رمض
1 ortak ayet · Rfd (dat) torbadan veya tulumdan sızan su demektir…
- وجد
3 ortak ayet · Su birikintisidir
Geçtiği ayetler(12)
أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ …
YolculukSayılı günler olarak. Sizden kim hasta veya seferde olursa, tutmadığı günler sayısınca diğer günlerde; gücü yetmeyenlere de bir yoksul doyumu fidye. Bununla beraber kim gönüllü olarak iyilik yaparsa bu; kendisi için
… مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ …
YolculukRamazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.
وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ …
YolculukEğer seferde olur da yazacak kimse bulamazsanız; alınan rehinler yeter. Şayet birbirinize güvenirseniz güvenilen kimse Rabbı olan Allah’tan korksun da borcunu ödesin. Bir de şehadeti gizlemeyin. Onu gizleyenin kalbi günahkardır. Allah yaptıklarınızı bilir.
… سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ …
YolculukEy iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.
… كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ …
YolculukEy iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سفر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كشف, جلو, رحل |
| Zıt Kök | ستر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir örtüyü, tozu veya perdeyi sıyırıp altındakini bütünüyle açığa çıkarma ve süpürme |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın mekanından sıyrılıp açığa çıkması, sabahın aydınlanması ve hakikati beyan eden kayıt |
| Çekirdek Özet 3 | Örtük olanın zahir kılınmasıyla belirsizliğin giderilmesi, tanıklık ve intikal nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziki yer değiştirmeye (yolculuğa) indirgeyip örtünün kalkması, aydınlanma ve yazılı belgeleme boyutlarını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سف | Bir şeyin alt katmana inmesi, dökülmesi, yayılması veya yüzeyden sıyrılması; سفح (kan veya su dökme), سفك (akıtma), سفل (aşağı inme), سفن (kabuğunu soyma, süpürme) ve سفه (hafifleşip savrulma) köklerinde olduğu gibi yüzeyin hareketi veya çözülmesi | ر | Çekirdeğe baş, tepe, belirme ve görünürlük imgesi katarak yüzeydeki örtünün kazınması ya da sıyrılması sonucunda gizli olanın yukarıya ve açığa çıkmasını, aydınlığın bütünüyle yayılmasını sağlamıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, yüzeyi kavrama ve direnç gösterme; örtünün veya kabuğun nesneye yapışık duran ilk halini temsil eder |
| ف | Ağız | Açıklık, dışarı çıkma, nefes ve yarılma; temasın çözülerek örtünün aralanmasını ve içtekinin dışa açılmasını imler |
| ر | İnsan başı | Üst, başlangıç, öne çıkış ve aşikarlık; sıyrılma hareketinin sonucunda nesnenin açıkça görünür ve bilinir hale gelmesini sağlar |
| سفر | Yüzeydeki direncin yarılarak içtekinin aşikar kılınması | Kabuğun, tozun, örtünün veya gecenin sıyrılarak aralanması ve varlığın tepe noktasıyla, tüm çıplaklığıyla meydana çıkması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yerin üzerindeki çöp ve tozun süpürgeyle kazınarak süpürülmesi (سَفَرْتُ البَيْتَ), rüzgarın yerdeki yaprak ve tozu önüne katıp sıyırması (السَّفِير) ve kadının yüzündeki örtüyü bütünüyle açması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde kökü yüzün örtüsüz, açık ve parlak görünümü anlamında kullanmıştır: ثِيَابُ بَنِي عَوْفٍ طَهَارَى نَقِيَّةٌ / وَأَوْجُهُهُمْ عِنْدَ الْمَسَافِرِ غُرَّانُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde rüzgarın bulutları dağıtıp gökyüzünü açması سَفَرَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ şeklinde ifade edilmiş; sonbaharda ağaçtan dökülüp rüzgarın savurduğu yapraklara da السَّفِير denilmiştir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde سفر kökü iki temel semantik hatta derinleşir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice, Aramice, Süryanice ve Ugarit dilinde) kök doğrudan sayma, kaydetme, yazma, metin ve kitap anlam alanını yönetir. İbranicede s-p-r kökünden türeyen sēfer (kitap, yazılı belge) ve sōfēr (yazıcı, katip), Süryanicede sefrā (yazı, kitap), Akadcada ise šipru (görev, elçilik mektubu, haber) kelimeleri bu hattın en kadim tanıklarıdır. Arapçada ise kök, bir yandan örtünün sıyrılması, süpürme, sabahın aydınlanması ve kişinin yerini terk edip açığa çıkması (yolculuk) gibi daha ilksel fiziksel eylemleri korurken, diğer yandan hakikatleri açığa vuran büyük kitaplar (el-esfâr) ve ilahi vahyi kaydeden / tebliğ eden elçiler-yazıcılar (es-sefere) anlamıyla Kuzeybatı Sami hattındaki kurumsal anlamla tam bir uzlaşma sergiler. Dolayısıyla kökün ilksel somut çekirdeği bir yüzeyin sıyrılarak üzerindekinin aşikar edilmesi ve kaydedilmesidir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Örtüyü kaldırma, yeri süpürme ve aydınlanma | Süpürme (kesf/keşf) eylemi zemini, yolculuk insanı, şafak ise ufku örten karanlığı sıyırarak açığa çıkardığı için türetimler tek bir fiziksel harekete bağlanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sefer, Süryanice safra/sefra, Akadca šipru | Yazmak, saymak ve kayıt altına almak suretiyle belirsizliği giderme; kitap ve yazıcı kavramlarının ortak Sami mirasındaki birincil karşılığıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyeroglif yazısında yazıcı ve mühür kavramlarıyla fonetik benzerlik | Karşılaştırmalı Afro-Asyatik çalışmalarda yazı gereçleri ve kayıt fonksiyonuyla ilgili bölgesel kültürel geçişler tartışılmıştır | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سفر | Anlamlı | Açığa çıkarma, sıyırma, süpürme | Örtünün kalkması, yolculuk, aydınlanma ve yazılı belge anlamlarını taşır | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سرف | Anlamlı | Haddi aşma, gafletle harcama | Ölçüyü gözden kaçırıp sınırın ötesine taşma ve denetimsiz saçılma hareketidir | Ortak çekirdekteki yayılma ve saçılma ile ilişkilidir; Kur'an'da geçer |
| فسر | Anlamlı | Üstünü açma, beyan etme | Örtülü manayı ayıklayıp açık ve anlaşılır kılma; zihni perdeyi aralama eylemidir | Hedef kökle tam bir kalb (ters yüz olma) ve semantik eşdeğerlik ilişkisi taşır; Kur'an'da geçer |
| فرس | Anlamlı | Yarma, parçalama, sezme | Yırtıcı hayvanın avını parçalaması; feraset ise perdenin arkasını delip hakikate vakıf olmadır | Kur'an'da geçmez |
| رسف | Anlamlı | Köstekli yürüme | Ayaktaki bağ ve zincir sebebiyle ağır ve adımlarını kısıtlayarak ilerleme | Hedef kökün serbestçe açılıp yayılma anlamına zıt bir kısıtlılık taşır; Kur'an'da geçmez |
| رفس | Anlamlı | Göğse vurma, tekmeleme | Bir nesneyi veya canlıyı ayakla ya da darbeyle itip sarsma hareketidir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سفر | Merkez | Örtüyü sıyırıp açığa çıkarma | Üzeri örtülü veya gizli bir şeyi katmanını kazıyarak, süpürerek ya da mekanından çıkararak bütünüyle aşikar etme | Hem fiziki sıyrılmayı hem sabah aydınlığını hem de hakikati açığa vuran kaydı içerir |
| كشف | Komşu | Açma, örtüyü kaldırma | سفر kökünde yerinden sıyrılma ve geniş çaplı aydınlanma varken, كشف doğrudan bir nesnenin üzerindeki örtünün çekilmesine odaklanır | Darlık, keder veya perdenin kaldırılmasında daha anlık bir soyutlama taşır |
| جلو | Komşu | Cilalama, berraklaştırma | جلو kökünde matlığı giderip parlatma esasken, سفر süpürüp aralayarak altındakini ortaya çıkarma önceliğine sahiptir | Görüntünün netleşmesi ve ortaya serilmesi boyutudur |
| رحل | Komşu | Göç etme, yer değiştirme | رحل yükünü bağlayıp binek üzerine koyarak göçmeyi hedeflerken, سفر kişinin bilinmezlikten veya yerleşik örtüden açığa çıkmasını vurgular | Salt seyahat ve mekan intikalidir |
| ستر | Zıt | Örtme, gizleme | Bir şeyi bir örtü veya engel arkasına alarak görünmez kılma eylemidir | سفر kökünün sıyırma ve açığa çıkarma hareketinin tam zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سفر | Açığa çıkarma, yolculuk, kitap | Örtünün sıyrılması, sabah aydınlığı, intikal ve hikmet dolu hacimli yazılı belge | Kesin |
| Latince | Revelare, iter facere, volumen | Örtüyü açmak, yol almak, rulo/yazma eser | Revelare örtüyü kaldırmayı, iter facere yer değiştirmeyi karşılar; kökün bütünsel genişliğini tek kelime taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Unveil, journey / travel, scripture / tome | Örtüyü açmak, yolculuk yapmak, ciltli kutsal kitap | Travel intikali, unveil açığa çıkışı, tome ise ağırbaşlı yazılı eseri karşılar | Güçlü |
| Almanca | Enthüllen, reisen, schriftwerk | Açığa çıkarmak, seyahat etmek, yazılı eser | Enthüllen kökün örtüyü sıyırma nüansına, reisen yolculuğa, schriftwerk ise esfâr anlamına denktir | Güçlü |
| Fransızca | Dévoiler, voyager, grimoire / livre saint | Açmak, yolculuk etmek, yazma eser | Dévoiler yüzün veya hakikatin örtüsünü kaldırmayı doğrudan yansıtır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَفَرٍ (ve türevleri) | Yolculuk, mekan değiştirme hali | İbadetlerde (oruç, teyemmüm, namaz) ruhsat sebebi kılınan veya fiziksel meşakkat içeren seyahat bağlamı; Bakara 2:184, Nisâ 4:43, Tevbe 9:42 |
| أَسْفَارًا | Büyük ve ilahi kitaplar, sahifeler | Tevrat’ın ve ilahi vahiylerin hakikatleri açığa vuran hacimli metinleri, ancak amel edilmediğinde sadece kuru yük oluşu bağlamı; Cum’a 62:5 |
| أَسْفَرَ | Ağarma, karanlığın sıyrılarak aydınlanması | Gecenin çekilip şafağın bütünüyle ufku kaplaması ve aydınlığın yayılması; Müddessir 74:34 |
| سَفَرَةٍ | Yazıcı ve elçi melekler | Vahyi koruyan, kaydeden, getiren ve kullar ile Allah arasında elçilik yapan kerim varlıklar; Abese 80:15 |
| مُسْفِرَةٌ | Işıldayan, aydınlık ve parıldayan yüzler | Kıyamet gününde sevinç ve müjde ile parlayan, üzerindeki hüznün sıyrıldığı mümin çehreleri; Abese 80:38 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin kaydı ve meleklerin elçiliği | Abese Suresi'ndeki سَفَرَة kelimesi üzerinden vahyin tahriften korunmuşluğu ve meleklerin aracı/elçi vasfı | Hakikati gizlemeden olduğu gibi izhar eden ve tebliğ eden güvenilir kayıt boyutu |
| Fıkıh | Sefer hükümleri ve ruhsatlar | Hangi mesafenin ve şartların namazı kısaltma ve orucu erteleme ruhsatı doğuran şer'i «sefer» sayılacağı | Yerleşim örtüsünden çıkıp meşakkate ve dış alana açılma hali |
| Tefsir | Kitap yüklenen merkep meseli ve şafağın belirişi | Cum'a Suresi'ndeki أَسْفَار lafzı ile ilahi kelamın mana derinliği ile biçimsel taşınması arasındaki zıtlığın tahlili | Manası anlaşılmayan ve hayata geçmeyen vahyin sırf ağırlık teşkil etmesi |
| Hadis | Sabah namazının vakti ve seyahat adabı | «Sabahı aydınlatın (أَسْفِرُوا بِالفَجْرِ) zira ecri daha büyüktür» nebevi beyanındaki vakit tespiti | Fecrin iyice yayılıp karanlığın tamamen sıyrıldığı an |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin tespiti ve ibadet ruhsatı | Hakikatin ifşası ve mekan intikali | İnsanın durağanlıktan çıkışı ve ilahi kaydın korunması | Dinde sefer hem zahmet anında ruhsat alanı açar hem de ilahi kitapların taşınan bir yük değil rehber olduğunu hatırlatır | Kesin |
| İlmi | Yazılı kültür ve tedvin nizamı | Kitap (sifr) ve kayıt altına alma | Bilginin nesiller boyu üzerindeki cehalet perdesini kaldırarak korunması | İlmi sistemde yazılı kayıtlar cehaleti süpüren ve hakikati aşikar eden temel bilgi taşıyıcılarıdır | Güçlü |
| Siyasi | Diplomatik ilişkiler ve elçilik | Sefaret ve elçi (sefîr) heyeti | İki toplum arasındaki gerilim ve ihtilafı giderip barışı açığa çıkarma | Kökün sulh yapma (سِفَارَة) anlamı siyasal alanda arabuluculuk ve diplomasi kurumunu kurar | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret kervanları ve mal intikali | Ticari seyahat ve lojistik hareketlilik | Yerel kaynakların dış pazarlara açılması ve pazar tıkanıklığının süpürülmesi | Üretilen değerin yerleşik alandan çıkarılarak dolaşıma sokulması iktisadi tıkanıklığı giderir | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz geçişi ve yüzey temizleme (entropi azaltımı) | Bir sistemin üzerindeki gürültünün veya örtücü katmanın kaldırılarak gizil durumun ölçülebilir ve gözlemlenebilir hale getirilmesi; termodinamikte yüzeyin serbest enerjisinin açığa çıkması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kamusallaşma ve kimlik ifşası | Bireyin mahrem veya yerel alandan çıkarak kamu meydanına adım atması; yolculuk ve metin yoluyla toplumsal rolün ve gizli karakterin test edilip alenileşmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bir şehirden diğerine gitmek (turistik veya fiziki gezi) şeklindeki mekanik yolculuk kavramına sıkıştırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; gecenin sıyrılıp hakikatin güneş gibi doğmasını, yüzlerdeki manevi neşenin ışıldamasını, ilahi vahyin hakikatleri faş eden yazılı kitaplarını ve meleklerin elçilik kaydını kapsayan bütüncül bir «örtünün kalkması ve alenileşme» sürecidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cum’a 62:5 ayetindeki «esfâr»ı rastgele defterler sanarak ilahi metinlerin dönüştürücü mahiyetini kavramamak; Abese Suresi'ndeki «sefere»yi sıradan katipler zannederek vahiy taşıyıcılığının kudsiyetini kaçırmak ve sefer ruhsatlarını sırf kilometre hesabına indirgeyip varoluşsal boyutunu ıskalamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da hakikatin örtülü kalmayıp bizzat aydınlığa kavuşturulması, ilahi kitapların taşıdığı ağır sorumluluk ve insanın yerleşik ataletinden sıyrılarak sınandığı intikal halleri bu kök üzerinden inşa edilir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ruhsat ve meşakkat bildiren ahkam ayetlerinde (Bakara 2:184, 185; Nisâ 4:43), ilahi vahiyle amel etmeyip onu sadece şeklen taşıyanları yeren teşbih ayetinde (Cum'a 62:5) ve vahyin melekler eliyle korunup aktarıldığını bildiren tebliğ ayetlerinde (Abese 80:15). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bilgiyi sadece hafızada veya kütüphanede tutmanın erdem sayıldığı anlayışı yıkar; zira vahiy, kapağı açılıp hayatı aydınlatmadığı ve amel edilmediği sürece insan sırtında sadece bir «sifr/yük» olarak kalır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir yüzeyi süpürmek, tozu ve örtüyü kazıyarak kaldırmak, kişinin mekanından dışarı çıkarak görünür olması ve sabahın karanlığı sıyırması.
- Soyut anlamBelirsizliğin ve kapalılığın giderilerek hakikatin, niyetlerin, bilginin ve ilahi kayıtların aşikar hale gelmesi.
- Sistematik karşılıkGizlilikten aleniyete geçişin, diplomatik/ilahi arabuluculuğun ve metinleşmiş hikmetin taşıyıcı mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde örtülü veya yerleşik durumu, yüzeyi kaplayan perdeyi, tozu ya da karanlığı temsil eder. sıyırma, süpürme veya intikal hareketidir. Bu hareket sonucunda sistem örtüsünden arınarak () yeni bir duruma geçer. fonksiyonu aşikarlık, aydınlık ve bilinirlik derecesini göstermekte olup, işlem sonrasındaki aşikarlık derecesi ilk durumdakinden çok daha büyüktür (). Bu model kökün örtüyü kaldırıp altındakini ortaya çıkarma dinamiğini simgeler.