صبغ
ص - ب - غ
KÖK- 3 geçiş
- 2 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
صِبْغَةً boya ya da boyamak anlamındadır. صِبْغٍ ise ekmeği batırınca boyadığından dolayı yemeğin yanında kullanılan sosu ifade etmektedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
صِبْغَةً boya ya da boyamak anlamındadır. صِبْغٍ ise ekmeği batırınca boyadığından dolayı yemeğin yanında kullanılan sosu ifade etmektedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR555 harfباب الغين والصاد والباء معهما
غ ص ب، ص ب غ يستعملان فقط غصب: الغَصْبُ: أخذ الشيء ظلماً وقهراً.
صبغ: الصِّبْغُ والصِّباغُ ما يلون به الثيابُ.
والصَّبْغُ مصدره، والصِّباغة حِرْفةُ الصَّبْاغِ.
والصِّبْغُ والصِّباغُ: ما يُصْطَبَغُ في الأطعِمةِ ونحوها أي يُؤتَدَمُ، قال تعالى: "وصبعٍ للآكلين".
وصِبْغةٌ الله: الملةُ التي يمل بها المسلمون أي يدينون بها.
والأصبَغُ من الطير: ما أبيض ذنبه، والأسمُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR459 harfالصِبْغُ والصِبْغَةُ: ما يُصْبَغُ به، والجمع أَصْباغٌ. والصِبْغُ أيضاً: ما يُصْطَبَغُ به من الإدام. ومنه قوله تعالى: "وصِبْغٍ للآكِلينَ" والجمع صِباغٌ. وصَبَغْت الثوب أَصْبَغُهُ وأَصْبُغُهُ صَبْغاً. وثيباٌ مُصَبَّغَةٌ، شُدِّدَ للكثرة. وصَبْغَةُ الله: دِينُهُ. والأَصْبَغُ من الخيل: الذي ابيضَّتْ ناصيتُه أو ابيضَّتْ أطرافُ ذَنَبِه. والأصْبَغُ من الطير: الذي ابيضَّ ذَنَبه. والصَبْغاءُ من الشاءِ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.463 harfغ ص ب
غصب ، غبص ، صبغ ، صغب : ( مستعملة ) .
غبص : قلت : لم أجد في حَرْفِ غبص غيرَ مَا وَجَدْتُهُ في ( نوادر الأعرابِ ) أخَذْتُهُ مُغَابَصةً ومُغافَصَةً : أي : مُعَازَّةً .
غصب : قال الليث : الْغَصْبُ أخْذُ الشيء ظلماً وقهراً ، قلت : وسمعتُ العرب تقول : غَصَبْتُ الْجِلْدَ غَصْباً إذا كَدَدْتَ عنه شعره أو وبرَه قَسْراً ولم تعطنه حتى يسترخي عنه شعرُه أو صُوفهُ فَيُمْرَطَ ، وإذا أرادوا ذلك بَلُّوا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.380 harf(باب الصاد والباء وما يثلثهما)
(صبح) الصاد والباء والحاء أصلٌ واحدٌ مطّرد. وهو لونٌ من الألوان قالوا أصله الحُمْرة. قالوا: وسمِّيَ الصُّبْحُ صُبْحاً لحُمْرَته، كما سمِّيَ المِصْباح مِصباحاً لحُمْرَته. قالوا: ولذلك يقال وجهٌ صَبيحٌ. والصَّباح: نُورُ النَّهارِ. وهذا هو الأصل ثمُ يُفَرَّع. فقالوا: لِشُرْب الغَداة الصَّبوح، وقد اصطَبَحَ، وتلك هي الجاشِرِيَّة. قال:
إِذا ما اصطبحنا الجاشريّة لم نُبَلْ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR482 harf- الصبغ: مصدر صبغت، والصبغ: المصبوغ، وقوله تعالى: ﴿صبغة الله﴾ [البقرة/138]، إشارة إلى ماأوجده الله تعالى في الناس من العقل المتميز به عن البهائم كالفطرة، وكانت النصارى إذا ولد لهم ولد غمسوه بعد السابع في ماء عمودية يزعمون أن ذلك صبغة، فقال تعالى له ذلك، وقال: ﴿ومن أحسن من الله صبغة﴾ [البقرة/138]، وقال: ﴿وصبغ للآكلين﴾ [المؤمنون/20]، أي: أدم لهم، وذلك من قولهم: اصطبغت بالخل (قال الزمخشري: ومن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR847 harfص ب غ
صبغ الثوب بصباغ حسن وصبغ وهو ما يصبغ به.
وطائر أصبغ وعنز صبغاء وهو أن يبيض طرف الذنب أو يكون على لون يخالف لون الجسد.
ومن المجاز: نعم الصبغ والصباغ الخل لأن الخبز يغمس فيه ويتلون به.
واصطبغ بكذا.
وكثرت الأصبغة على مائدته.
وصبغ يده بالعمل وبفن من العلم.
وقال الله تعالى " صبغة الله ومن أحسن من الله صبغة " وتصبغ فلان في الدين إذا حسن دينه وتمكن فيه.
وذنبت الرطبة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.017 harfالصَّبْغُ والصِّباغُ: ما يُصْطَبَغُ به من الإِدامِ؛ ومنه قوله تعالى في الزَّيْتُون: تَنْبَتُ بالدُّهْنِ وصِبْغٍ للآكِلِين، يعني دُهْنَه؛ وقال الفراء: يقول الآكلونَ يَصْطَبِغُون بالزَّيت فجعل الصِّبْغَ الزيت نفسَه، وقال الزجاج: أَراد بالصَّبْغ الزيتونَ، قال الأَزهري: وهذا أَجود القولين لأَنه قد ذكر الدُّهن قبله، قال: وقوله تَنْبُتُ بالدُّهْن أَي تنبت وفيها دُهْن ومعها دُهْن كقولك جاءني زيد بالسيف
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR387 harf* ص ب غ * * الصِّبْغُ * و * الصَّبْغُ * و * الصِّبْغَةُ * ما يصبغ به وجمع الصبغ * أصْباغٌ * و * الصِْغُ * أيضا ما يصبغ به من الإدام ومنه قوله تعالى ﴿وصبغ للآكلين﴾ والجمع * صِباغٌ * قال الزاجر تزج من دنياك بالبلاغ وباكر المعدة بالدباغ بكسرة لينة المضاغ بالملح أو ما خف من صباغ و * صَبَغَ * الثوب من باب قطع ونصر و * صِبْغةُ * الله دينه وقيل أصله من * صَبْغِ * النصارى أولادهم في ماء لهم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.711 harfالصبغ، بالكسر، وبهاء، والصبغ، كعنب، مثل: شبع وشبع والصباغ: مثل كتاب، كدبغ ودباغ، ولبس ولباس: ما يصبغ به، وتلون به الثياب.
وقال أبو زيد: يقال: ما أخذه بصبغ ثمنه، أي: لم يأخذه بثمنه، بل بغلاء، وما تركه بصبغ الثمن، أي: لم يتركه بثمنه الذي هو ثمنه.
ويقال للجارية أول ما يتسرى بها، أو يعرس بها: إنها لحديثة الصبغ، بالكسر أي: أول ما تزوج بها.
وأبو بكر أحمد بن أبي يعقوب إسحاق بن أيوب بن يزيد
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.264 harfصَبَغَهُ
1 صَبَغَهُ ذ aor. صَبُغَ and صَبَغَ (S, O, Msb, K, the former not in the copy of the K used by SM) and صَبِغَ , (Fr, O, Msb, K,) inf. n. صَبْغٌ (S, O, Msb, K) and صِبَغٌ (As, O, K) and صِبَغَةٌ, (AHn, TA,) [of which last, صِبْغَةٌ (q. v.), also said to be an inf. n., is perhaps a contraction, or, as is said in the Ksh ii. 132, it means a mode, or manner, of صَبْغ,] He dyed it, or
صَبَغَهُ 1 صَبَغَهُ ذ aor. صَبُغَ and صَبَغَ (S, O, Msb, K, the former not in the copy of the K used by SM) and صَبِغَ , (Fr, O, Msb, K,) inf. n. صَبْغٌ (S, O, Msb, K) and صِبَغٌ (As, O, K) and صِبَغَةٌ, (AHn, TA,) [of which last, صِبْغَةٌ (q. v.), also said to be an inf. n., is perhaps a contraction, or, as is said in the Ksh ii. 132, it means a mode, or manner, of صَبْغ,] He dyed it, or coloured it; (K TA;) namely, a garment, or piece of cloth; (S, O, Msb, TA;) and white, or hoary, hair, and the like. (TA.) [It is said that] the primary meaning of الصَّبْغُ in the language of the Arabs is The altering [a thing]: and hence صُبِغَ الثَّوْبُ, meaning The garment, or piece of cloth, was altered in colour to blackness or redness or yellowness [&c.]. (TA.) ― -b2- [Hence,] صَبَغَ اللُّقْمَةَ, aor. صَبُغَ , inf. n. صَبْغٌ, (assumed tropical:) He moistened the mouthful with oil or grease [or any kind of صِبْغ i. e. sauce & c.]; and he dipped it, or immersed it; and in like manner any other thing. (TA.) [Thus] one says, صَبَغَ يَدَهُ بِالمَآءِ (As, O, K) and فِى المَآءِ (TA) (tropical:) He dipped, or immersed, his hand, or arm, in the water. (As, O, K, TA.) And صَبَغَتِ النَّاقَةُ مَشَافِرَهَا فِى المَآءِ (As, O) or بِالمَآءِ (TA) (assumed tropical:) The she-camel dipped her lips in the water. (As, O, TA.) ― -b3- [Hence also,] the term صَبْغٌ is used by the Christians as meaning (assumed tropical:) The dipping, or immersing, of their children, [i. e. baptizing them,] in water. (Az, S, * TA.) One says, صَبَغَ وَلَدَهُ فِى النَّصْرَانِيَّةِ, inf. n. [صَبْغٌ (as shown in the next preceding sentence) and] صِبْغَةٌ, (assumed tropical:) He introduced his child into the Christian communion, it is said, by dipping, or immersing, him in the water of baptism. (TA.) And صَبَغَ وَلَدَهُ فِى اليَهُودِيَّةِ (assumed tropical:) He introduced his child into the Jewish communion [probably by baptism combined with circumcision: but see صِبْغَةٌ, an explanation of which seems to indicated that circumcision alone is meant in this case]. (TA.) ― -b4- And يَصْبُغُونَ الحَدِيثَ (assumed tropical:) They colour and alter information, or discourse. (O.) ― -b5- And صَبَغُوهُ فِى عَيْنِهِ (assumed tropical:) They altered him in his estimation; and informed him that he had become altered from the state in which he was. (TA.) And it is said that صَبَغُونِى فِى عَيْنِكَ and صَبَغُونِى عِنْدَكَ mean They pointed me out to thee as one who would accomplish what thou desiredst of me; from the saying of the Arabs, صَبَغْتُ الرَّجُلَ بِعَيْنِى and بِيَدِى I pointed at the man with my eye and with my hand: (O, K: *) but Az says that this is a mistake; that the Arabs when they mean thus say صَبَعْتُ, with the unpointed ع. (O.) ― -b6- One says also, صَبَغَ يَدَهُ بِالعِلْمِ, (Msb,) or بِفَنٍّ مِنَ العِلْمِ, and بِالعَمَلِ, (TA,) (tropical:) He laboured in science, [or in a species of science or knowledge, and in work,] and became notable therein [or thereby]. (Msb.) -A2- صَبَغَ ضَرْعُهَا, inf. n. صُبُوغٌ, (tropical:) Her udder became full, and goodly in colour: (O, K, TA:) said of a camel. (O, TA.) ― -b2- And صَبَغَتْ عَضَلَتُهُ, (O, K,) aor. صَبُغَ , (O, TA,) inf. n. صُبُوغٌ, (TA,) said of a man, (O,) His عضلة [or muscle] became long: (O, K:) like سَبَغَتْ. (O, TA.) And صَبَغَ الثَّوْبُ, inf. n. صُبُوغٌ, The garment, or piece of cloth, was long and ample: a dial. var. of سَبَغَ. (TA.) -A3- And صَبَغَ فِى الطَّعَامِ, aor. صَبُغَ , He [app. a camel] put his head into the food: as also صَبَأَ. (O.) And صَبَغَتِ الاـِبِلُ فِى الرِّعْىِ [The camels put their heads into the pasture, or herbage]. (O, TA.) And صَبَغَتْ فِيهَا رَأْسَهَا [or فِيهِ, She put her head into it]; like صَبَأَتْ. (TA.)
صبّغت ثِيَابَهَا 2 صبّغت ثِيَابَهَا ذ She (a woman) dyed her garments much. (O.) -A2- صبّغت الرُّطَبَةُ, (S, A, TA,) or البُسْرَةُ, (O, L, TA,) inf. n. تَصْبِيغٌ, (L, TA,) i. q. ذَنَّبَت (tropical:) [i. e. The ripening date, or the full-grown unripe date, began to ripen, or showed ripening, or became speckled by reason of ripening, or ripened, at the part next the base and stalk]: (S, O, L, TA:) or became coloured. (A, TA.) And النَّخْلَةُ ↓ اصبغت (tropical:) The palm-tree showed ripening in its dates; (O, K, TA;) as also صبّغت, inf. n. as above: (K:) or, accord. to Az, تصبيغ in relation to the palm-tree [itself] is not known. (TA.) ― -b2- And صبّغت النَّاقَةُ, (Az, O, K,) inf. n. as above, (assumed tropical:) The she-camel cast her young one when its hair had grown; as also ↓ اصبغت: (O, K:) but سبّعت, with س, which means the same, is more commonly used. (Az, O, TA.)
4 أَصْبَغَ see 2, in two places. ― -b2- أَصْبَغَ اللّٰهُ عَلَيْهِ النِّعَمَ is a dial. var. of أَسْبَغَهَا, (O, K, *) meaning God rendered benefits, or boons, complete, full, or ample, to him. (O.)
تصبّغ فِى الدِّينِ 5 تصبّغ فِى الدِّينِ ذ is from الصِّبْغَةُ, (Lh, O, K,) and means (assumed tropical:) He became settled, or established, in religion: (TK:) and so تصبّغ صِبْغَةً حَسَنَةً; expl. by Z as meaning (assumed tropical:) He was, or became, in a good state [in respect of religion]. (TA.)
اصطبغ بِكَذَا 8 اصطبغ بِكَذَا ذ It was, or became, dyed, or coloured, with such a thing. (TA. [There said to be tropical; but this I doubt.]) ― -b2- And اصطبغ بِالصِّبْغِ, (S, * O, K,) or بِالخَلِّ, (El-Fلrلbee, Mgh, Msb,) and the like, and, as some say, مِنَ الخَلِّ, (Msb,) or فِى الخَلِّ, (Mgh, [so in my copy, but app. a mistranscription]) (tropical:) He made use of what is termed صِبْغ [or sauce, & c.], (O, K, TA,) or vinegar, (TA,) to render his bread savoury; (O, K, TA;) الصِّبْغ including olive-oil, as well as vinegar, and similar seasonings. (TA.) One may not say, اصطبغ الخُبْزَ بِخَلٍّ. (Mgh, Msb.) ― -b3- اصطبغ also signifies (assumed tropical:) He made, or prepared, what is termed صِبْغ [i. e. sauce, & c.]. (TA.)
صبْغٌ صبْغٌ ذ (AZ, As, S, Mgh, O, Msb, K) and ↓ صِبْغَةٌ (S, O, Msb, K) and ↓ صِبَغٌ, (O, K,) or this is an inf. n., differing from صِبْغٌ, (AZ, As, L,) and ↓ صِبَاغٌ, (Mgh, O, Msb, K,) as some say, (O,) or this last is a pl. of the first, (O, * Msb,) [or] the pl. of صِبْغٌ is أَصْبَاغٌ, (S,) A dye; (AZ, As, S, Mgh, O, Msb, K;) used for colouring clothes [& c.]: (TA:) the pl. of ↓ صِبَاغٌ is أَصْبِغَةٌ; and أَصَابِيغُ is a pl. pl. [i. e. pl. of أَصْبَاغٌ]. (TA.) ― -b2- [Hence, app.,] one says of a girl, or young woman, when one first takes her as a concubine, or when he first has her conducted to him as a bridge, (AZ, O,) or when one first marries her, (K,) اـِنَّهَا لَحَدِيثَةُ الصِبْغِ (assumed tropical:) [Verily she is one newly taken as a concubine, or a bride: app. alluding to the recent application of the dye of the hinnà]. (AZ, O, K.) And one says also, مَا أَخَذْتُهُ بِصِبْغِ الثَّمَنِ, (AZ, O,) or مَا أَخَذَهُ بِصِبْغِ ثَمَنِهِ, (K,) i. e. [I did not, or he did not, take it, or acquire it,] for its proper price, [app. meaning its cost-price, or prime-cost,] but for a high [or raised] price. (AZ, O, K. *) ― -b3- صِبْغٌ also signifies, (S, Mgh, O, Msb, TA,) and so does ↓ صِبَاغٌ, (Mgh, TA,) or the latter is pl. of the former, (S, O, TA,) (tropical:) A seasoning, or condiment, for bread, to render it savoury; (S, Mgh, O, Msb, TA;) particularly (Msb) such as is fluid, (Mgh in art. ادم, and Msb,) as vinegar, (Mgh, Msb, TA,) and olive-oil, (Mgh, TA,) and the like, (Msb, TA,) [i. e. any sauce,] in which the bread is dipped: (Msb:) so called because the bread is dipped in it, (Mgh, TA,) and coloured thereby: (Mgh:) the pl. of ↓ صِبَاغٌ is أَصْبِغَةٌ: one says, كَثُرَتِ الأَصْبِغَةُ عَلَى المَائِدَةِ (tropical:) (tropical:) The sauces, or fluid seasonings, were abundant upon the table.] (TA.) صِبْغٌ is used in this sense, but not explained, in the K. (TA.) Hence, in the Kur [xxiii. 20], وَصِبْغٍ لِلْآكِلِينَ (assumed tropical:) [And a sauce for those that eat]; (S, O, Msb, TA;) where it means, accord. to Fr, olive-oil; but accord. to Zj, the olive [itself]; and Az prefers the latter explanation: (TA:) some read ↓ وَصِبَاغٍ. (Bd.)
صَبَغٌ صَبَغٌ ذ , in a horse, The having the whole of the fetlock white, without its whiteness conjoining with that of what is termed التَّحْجِيل [q. v.]. (TA.)
صِبَغٌ صِبَغٌ ذ : see صِبْغٌ, first sentence.
صُبْغَةٌ صُبْغَةٌ ذ , in a sheep or goat, or in a ewe, (assumed tropical:) Whiteness of the extremity of the tail; the quality denoted by the epithet صَبْغَآءُ. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) A date that has become partly ripe, i. e. ripe in a part thereof. (O, K.)
صِبْغَةٌ صِبْغَةٌ ذ : see صِبْغٌ, first sentence. ― -b2- It also means (assumed tropical:) Religion, syn. دِين, (AA, O, K,) and مِلَّة; (K;) and the religious law, syn. شَرِيعَة; (TA;) and anything whereby one advances himself in the favour of God: (AA, TA:) [thus,] in the Kur [ii. 132], (O, TA,) صِبْغَةَ اللّٰهِ means the religion of God, syn. فِطْرَةَ اللّٰهِ, (O, Msb, K,) or دِينَ اللّٰهِ, (S, Msb,) which is the meaning of فِطْرَةَ اللّٰهِ; (Msb;) the religion of God, with an adaptation to which mankind are created; because its effect appears in him who has it like the dye in the garment; (Bd, Jel;) or because it intermingles in the heart like the dye in the garment; (Bd;) and it is said to be from the Christians' صَبْغ [or صَبْغَة i. e. baptism] of their children in a sort of water that they have; (S; [and the like is said in the O, and Ksh, & c.;]) صبغة being in this instance in the accus. case as an objective complement; (Msb;) for the meaning is “ follow ye the religion of God; ” (O, Msb;) or “ we will follow the religion of God: ” (O:) or it means that which God has prescribed to Mohammad; i. e. circumcision: (O, K:) or صبغة is in this instance an inf. n., (Ksh, Bd, Jel,) signifying a mode, or manner of, صَبْغ [i. e. of baptism], (Ksh,) relating to the baptism of the Christians, (Ksh, Bd,) a corroborative of the saying آمَنَّا [in verse 130], as such put in the accusative case, (Ksh, Bd, Jel,) by reason of a verb understood, (Jel,) the meaning being صَبَغَنَا اللّٰهُ صِبْغَتَهُ [God hath baptized us with his baptism]; (Ksh, Bd, Jel; *) [so that صِبْغَةَ اللّٰهِ signifies the baptism of God, and may here be rendered We have received the baptism of God;;] the Muslims being hereby commanded to say to the Christians, “ Say ye, God hath baptized us (صَبَغَنَا) with the faith, with a baptism (صَبْغَة) not like ours [i. e. not like our Christian baptism], and purified us with a purifying not like ours; ” or the Muslims being hereby commanded to say [of themselves], “ God hath baptized us (صَبَغَنَا) with the faith, as a baptism (صِبْغَةً), and we have not been baptized with your baptism (لَمْ نُصْبَغْ صِبْغَتَكُمْ). ” (Ksh.)
صِبْغِىٌّ صِبْغِىٌّ ذ a rel. n. from صِبْغٌ. (Msb.) ― -b2- [A seller of dyes. (Golius, on the authority of Meyd.)]
صِبَاغٌ صِبَاغٌ ذ : see صِبْغٌ, in five places.
صَبِيغٌ صَبِيغٌ ذ i. q. ↓ مَصْبُوغٌ [i. e. Dyed]; applied to a garment, or piece of cloth: and also used as a pl., applied to garments, or pieces of cloth. (L, TA.) [See also مُصَبَّغٌ.]
صِبَاغَةٌ صِبَاغَةٌ ذ The craft, or art, of the dyer. (O.)
صَبَّاغٌ صَبَّاغٌ ذ A dyer (O, L, K) of garments. (O, K.) ― -b2- And [hence,] (tropical:) A liar: (K:) one who colours and alters information, or discourse. (O, K. *) The Prophet is related to have said, أَكْذَبُ النَّاسِ الصَّبَّاغُونَ وَالصَّوَّاغُونَ or مِنْ أَكْذَبِ النَّاسِ الخ [Which may mean The most lying of men, or of the most lying of men, are the dyers and the goldsmiths; or (assumed tropical:) those who colour, and those who transform, information, or discourse]: El-Khat- tلbee says, the meaning is, that the persons who practise the two crafts to which these words relate make many promises as to returning the goods, and often break their promises; wherefore they are said to be of the most lying of men; not that every one of them is one who lies: but he adds that it has been said to mean the moulding and colouring of speech with falsehood. (O.)
نَاقَةٌ صَابِغٌ نَاقَةٌ صَابِغٌ ذ , (O, K,) without ة, (O,) A she-camel having her udder full, and goodly in colour. (O, K.) ― -b2- And اـِبِلٌ صَابِغَةٌ فِى الرِّعْىِ [meaning Camels putting their heads into the pasture], with ة. (O. [See 1, last sentence but one.])
أَصْبَغُ أَصْبَغُ ذ (assumed tropical:) A horse white in the forelock, (AO, S, Mgh, O, K,) all of it: (AO, Mgh: [see also أَسْعَفُ:]) or white in the extremities of his tail: (S, O:) or white in the extremities of the ear: (K:) when the whiteness is in his tail, he is termed أَشْعَل: or, accord. to AO, it signifies also white in the whole of the tail, including its extremities. (TA.) And (tropical:) A bird white in the tail: (S, O, K, TA:) or, accord. to the book entitled “ Ghareeb el-Hamلm ” by El-Hasan Ibn-' Abd-Allah ElIsbahلnee El-Kلtib, white in the whole of the head; but used in the former sense by the keepers of pigeons. (TA.) And [the fem.] صَبْغَآءُ (assumed tropical:) A sheep or goat (شَاة, S, O, K) or a ewe (AZ, TA) white in the extremity of its tail, (AZ, S, O, K, TA,) the rest of it (i. e. of the animal) being black. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) A species of weak birds. (TA.) ― -b3- Also, (applied to a man, O,) (tropical:) One who voids his excrement (O, K, TA) in his clothes (K, TA) when he is beaten (O, K, TA) and when he is frightened: mentioned by Z. (TA.) ― -b4- And صَبْغَآءُ, (assumed tropical:) A certain tree, or plant, (شَجَرَة,) like the ثُمَام [which is applied to several species of panic grass], having a white fruit, growing in sands: (K:) [but this seems to have been taken from three different explanations, here following:] accord. to Aboo-Ziyلd, a certain tree, or plant, that grows in the sands, resembling the ضَعَة [which is applied to a species of the ثُمَام], which is one of the abodes of the gazelles in the hot season, lurking-places being excavated by them at its roots: accord. to another, of the Arabs of the desert, it is like the ثُمَام, but the ضَعَة is larger in the leaves, and of a brighter green: accord. to Aboo-Nasr, a certain tree, or plant, having a white fruit. (O.) And, (O, K,) as some say, (O,) (assumed tropical:) A bunch of herbage, of which, when it comes up, the upper portions are green on the side next the sun, and white on the side next the shade. (O, K.) -A2- Also (i. e. أَصْبَغ) The greatest of torrents. (Ibn-' Abbلd, O, K.) [In this sense, though used as a subst., it seems to be, as in other senses, imperfectly decl., being originally an epithet: if not originally an epithet, it might, accord. to some authorities, be perfectly decl.]
مُصْبِغٌ مُصْبِغٌ ذ [without ة] (tropical:) A palm-tree (نَخْلَةٌ) showing ripening in its dates. (O, TA.)
مَصْبَغَةٌ [ مَصْبَغَةٌ ذ A dye-house: so in the language of the present day.]
مُصَبِّغٌ مُصَبِّغٌ ذ Dyed much. (O.) In the phrase ثِيَابٌ مُصَبَّغَةٌ, [it is said that] the epithet is with teshdeed لِلْكَثْرَةِ [which means to denote muchness, and also to denote application to many objects, so that it may be rendered either Garments much dyed, or simply dyed garments]. (S.)
مُصَبِّغٌ مُصَبِّغٌ ذ , like مُسَبِّغٌ, which is the more commonly used, [each without ة,] applied to a she-camel, (assumed tropical:) Casting her young one when its hair has grown. (Az, TA.)
مَصْبُوغٌ مَصْبُوغٌ ذ : see صَبِيغٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.010 harfصَبغَ
صَبغَ A , I , U ( n. ac. صَبْغ 1 , صِبَغ 7 , صِبَغَة 7t ),
a. Dyed, dipped.
b. [ acc. & Bi ], Plunged, steeped, immersed in; dipped in ( water ).
c. Baptized.
d. U ( n. ac. صُبُوْغ 27 ), Was full ( udder ).
صَبَّغَ
صَبَّغَ II ,
a. Dyed thoroughly.
b. see IV .
أَصْبَغَ
أَصْبَغَ IV ,
a. Began to ripen ( date ).
تَصَبَّغَ
تَصَبَّغَ V
a. [ Fī ], Professed ( a religion ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok26.750 harfصبغ
صَبَغَ - يَصْبِغُ (صَبَغَ - يَصْبَغُ) (صَبَغَ - يَصْبُغُ) - صِبْغ - صِبْغَة
صَبَغَ - يَصْبِغُ (صَبَغَ - يَصْبَغُ) (صَبَغَ - يَصْبُغُ) + كائن + شيئاً: يلونه بلون جديد ليس منه، فميزه عن غيره ويُُجَمِّله ويُُحَسِّنه: يُلَوِّن ثوباً أو شعراً أو ما شابه بلون جديد يزيد في جماله ويعطيه شيئاً يميزه عن أمثاله، مثلاً بغمسه بسائل ملون أو بطليه به أو
Mücavir kökler10 mücavir (14 toplam)
- سين
1 ortak ayet · Tin incir demektir
- دهن
1 ortak ayet · Duhn (he) : Yağ, kaygan madde demektir
- طور
1 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır
- نبت
1 ortak ayet · Bitki
- شجر
1 ortak ayet · Ağaç
- أكل
1 ortak ayet · Ekel pas demektir
- خرج
1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- حسن
1 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- عبد
1 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(2)
صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ
BoyamakAllah’ın boyası (ile boyandık) . Boyası Allah’tan daha güzel olan kimdir? Biz O’na kulluk edenleriz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صبغ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غمس, لون, طهر, فطر |
| Zıt Kök | نصل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi bir sıvıya daldırarak rengini, tadını veya niteliğini onun içine bütünüyle nüfuz ettirme |
| Çekirdek Özet 2 | Allah'ın varlığa ve fıtrata kazandırdığı, dıştan yapay biçimde sürülen değil içten bütünü kapsayan ilahi aidiyet ve karakter dönüşümü |
| Çekirdek Özet 3 | Şekilsel ve ritüelistik arınma veya kimlik iddialarına karşı, insanın zihniyet ve ahlakça ilahi fıtrata ve hakikate boyanması |
| Kritik Hata Riski | Hristiyan vaftiz geleneğindeki şekli suya daldırma anlayışını esas alıp ayetteki kavramı salt dışsal bir ritüele indirgemek; içsel fıtratı ve ahlaki dönüşümü gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صب | Bir şeyi yukarıdan aşağıya boşaltmak, akıtmak, dökmek veya bir nesneyi bir sıvının içine yöneltip batırmak (karşılaştır: صبب su dökmek; صبأ bir dinden çıkıp başka yöne yönelmek; صبح sabah ışığının karanlığın üzerine dökülmesi; صبر tutmak, hapsetmek; صبع parmakla bir şeye batırmak veya işaret etmek; صبو ve صبي meyil göstermek, akmak) | غ | Boşaltma ve daldırma eylemine sıvının nesneye bütünüyle nüfuz etmesi, rengini veya tadını ona kalıcı olarak geçirmesi ve nesnenin karakterini değiştirmesi anlamı eklenmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Sıvının içine çekme, nesneyi yakalayıp sıvının etki alanına alma ve onu sarma hareketi |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir kabın, ortamın veya sıvının içine girme, derinliğinde bulunma ve içeriye nüfuz etme durumu |
| غ | çit, duvar (türetme yoğunlaşma); örtme, bürüme, karanlıkta bırakma | Üzerini tamamen kaplama, önceki görünüşü örterek yeni bir renk ve mahiyet ile bürüme eylemi |
| صبغ | yakalayarak içine çekme, içeriye alma ve bütünüyle bürüme | Bir nesneyi bir sıvı ortamın içine daldırıp özüne kadar işleterek dışını ve içini yeni bir nitelikle tamamen kaplama hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kumaşı boya sıvısına daldırıp rengini değiştirmek, deveden veya hayvandan bahisle dudaklarını suya daldırmak (صبغت الناقة مشافرها في الماء) ve ekmek lokmasını yağa veya sos gibi bir katığa batırmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde deve ve at tasvirlerinde dudakların veya burnun suya daldırılması ve atın kuyruk ucundaki beyazlığın boyanmış gibi durması (الأصبغ) anlamında kullanılmıştır. Lisān al-ʿArab'da nakledilen recez şahidinde devenin dudaklarını suya daldırması şöyle geçer: قد صَبَغَتْ مَشافِراً كالأَشْبارْ / تُرْبِي على ما قُدَّ يَفْرِيهِ الفَارْ |
| Erken Arapça kullanım | Yiyecek kültüründe ekmeğin banıldığı zeytinyağı, sirke ve sos gibi katıklara صِبْغ denilmiş; Hristiyanların çocukları arındırma iddiasıyla özel suya daldırma (vaftiz) eylemi de Arapçada غَمْس ve صَبْغ kelimeleriyle karşılanmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde صبغ kökü, temel olarak bir şeyi bir sıvıya batırmak, daldırmak ve bu yolla rengini değiştirmek veya boyamak anlam alanını temsil eder. İbranicede צבע (ṣāḇaʿ / ṣevaʿ) fiili ve ismi doğrudan boyamak, renk ve boyanmış kumaş anlamındadır (Tevrat'ta Hakimler 5:30 bağlamında renkli/boyalı kumaşlar için kullanılır). Süryanice ve Aramicede ܨܒܥ (ṣbaʿ) kökü hem boyamak hem de bir sıvının içine daldırmak, ıslatmak ve vaftiz etmek anlamlarını taşır. Arapçada kök, hem kumaş boyama ve renklendirme sanatı hem de ekmeği bir katığa daldırma ve devenin dudaklarını suya daldırması gibi somut eylemler üzerinden muhafaza edilmiştir. Kur'an'daki kullanımı, Arap yarımadasındaki Süryani-Hristiyan vaftiz terminolojisiyle açık bir polemik ve tashih ilişkisi taşır; dışsal bir suya daldırma eyleminin yerini varoluşsal ve fıtri bir boyanma almıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab, Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Daldırma, ıslatma ve renk/tat verme | Kökün aslı bir nesneyi sıvıya batırmaktır; buradan boyama zanaatına (صباغة) ve ekmeğin katığa banılmasına (صبغ) geçmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צבע (ṣ-b-ʿ), Süryanice ve Aramice ܨܒܥ (ṣ-b-ʿ) | Daldırma, renk verme ve dini bağlamda suya daldırarak arındırma/vaftiz anlamları ortak Sami zemininde mevcuttur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik daldırma ve örtme kökleri | Sıvıya daldırma yoluyla renk değiştirme süreçlerini anlatan köklerle morfolojik yakınlıklar taşır. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صبغ | Anlamlı | Boyamak, daldırmak, katık yapmak | Sıvıya batırarak renk veya tat geçirmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صغب | Anlamlı | Meyletmek, bükülmek, zayıf düşmek | Boynun veya dalın eğrilmesi, zayıflık hali | Müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| بصغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) diziliş | Kitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb'de mühmel |
| بغص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) diziliş | Kitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb'de mühmel |
| غصب | Anlamlı | Zorla almak, gasbetmek | Bir şeyi sahibinin rızası olmaksızın cebren ele geçirmek | Ters diziliş (kalb/permutasyon); Kur'an'da geçer (Kehf 18:79) |
| غبص | Anlamlı | Göz kapağının şişmesi, çapaklanma | Gözde meydana gelen hafif bozukluk veya pislik | Müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صبغ | Merkez | Daldırarak renk ve nitelik kazandırma | Sıvıya batırılarak özüne kadar rengin veya tadın işletilmesi | Hem içe işleme hem de kalıcı renk/karakter verme eylemidir. |
| غمس | Komşu | Sıvıya daldırma | Yalnızca sıvının içine sokup çıkarmayı anlatır; renk verme şartı yoktur | Maddi batırma eylemidir, kalıcı nitelik veya renk değişimi içermez. |
| لون | Komşu | Renklendirme ve çeşitlilik | Nesnenin yüzeyindeki optik görünüşü ve tür çeşitliliğini ifade eder | Boyama eyleminin kendisinden ziyade ortaya çıkan görsel durumu belirtir. |
| طهر | Komşu | Arındırma, temizleme | Kirden, pastan veya günahtan temizlenme durumudur | صبغ kavramının vaftiz karşıtı bağlamında arınma amacını paylaşır. |
| فطر | Komşu | Yaratılış, öz yapı | Varlığın mayasına konulan ilk yaratılış kıvamıdır | صبغة الله ifadesi müfessirlerce fıtrat olarak tefsir edilmiştir. |
| نصل | Zıt | Boyanın çıkması, rengin solması | Boyanın veya rengin kumaştan akıp gitmesi, asıl renge dönmesi | Boyanın tutunamayıp ayrışmasını ve etkinin kaybolmasını ifade eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صبغ | Daldırarak boyamak, katık | Maddenin içine işleyen boyama ve ekmeği batırma eylemi | Kesin |
| Latince | tingere, imbuere | Batırmak, boyamak, aşılamak | tingere fiziksel daldırma ve boyamayı; imbuere zihne ve ruha bir düşünceyi sindirmeyi tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to dye, to steep, to imbue | Boyamak, içine işlemek, aşılamak | dye yüzeysel boyamayı da içerirken, imbue ve steep karakterin derinlemesine boyanmasını karşılar | Güçlü |
| Almanca | färben, tränken, prägen | Boyamak, emdirmek, iz bırakmak | färben renk vermeyi; tränken sıvıya doyurmayı; prägen karakter kazandırmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | teindre, imprégner | Boyamak, özüne işlemek | teindre renklendirmeyi; imprégner bir sıvının veya niteliğin dokuya bütünüyle sirayet etmesini anlatır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صِبْغَةَ اللَّهِ | İlahi fıtrat, tevhid inancı ve İslam boyası | Yahudi ve Hristiyanların soy veya şekli ritüel (vaftiz) yoluyla kurtuluş iddialarına karşı, Allah'ın insanın özüne yerleştirdiği fıtrat ve hak dine bürünme bağlamı (Bakara 2:138). |
| وَصِبْغٍ لِلْآكِلِينَ | Ekmek banılan katık, zeytinyağı, sos | İnsana bahşedilen nimetlerin sayıldığı yerde zeytin ağacından çıkan, hem yağ hem de ekmeğe lezzet veren katık bağlamı (Mü'minûn 23:20). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve iman mahiyeti | İmanın kulun fıtratıyla bütünleşmesi; صِبْغَةَ اللَّهِ ifadesinin cebrî mi yoksa ihtiyarî bir hidayet ve yaratılış nizamı mı olduğu tartışması | İmanın insanın bütün benliğine sinen bir ilahi renk ve hüviyet olması |
| Fıkıh | Taharet, gusül ve boyanma hükümleri | Kumaş boyamanın zekatı, abdestte boyanın su geçirmesi ve saç/sakal boyama fıkhı; vaftiz benzeri törenlerin İslam fıkhındaki geçersizliği | Maddi boyanın deriye sirayeti ve manevi necasetten arınmanın fıtri sınırları |
| Tefsir | İştikak ve bağlamsal mukabele | صِبْغَةَ اللَّهِ ayetinin Hristiyanların çocukları sarı boyalı suya daldırma (المعمودية) adetine red ve alternatif olarak nüzulü | Yapay ve dışsal vaftize karşı Allah'ın tevhid fıtratı ve kalbi arınma boyası |
| Hadis | Saç boyama ve yiyecek katığı | Hz. Peygamber'in saç boyamayı (صباغ) tavsiyesi ve zeytinyağını ekmeğe katık yapma (ائتدموا بالزيت واصطبغوا به) yönündeki sünneti | Hem fiziksel görünümde meşru tezyin hem de rızıkta zeytinin bereketi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve kimlik | Tevhid fıtratı | İçsel aidiyet ve karakter dönüşümü | Din, dışarıdan sürülen bir maske değil; ruhun ve ahlakın ilahi hakikatle boyanıp onun rengini almasıdır. | Kesin |
| İlmi | Özümseme ve epistemoloji | Derinlemesine nüfuz eden bilgi | Bilginin amele ve karaktere dönüşmesi | Bilginin ezber veya şekil olarak kalmayıp alimin ahlakına ve idrakine boya gibi sinmesi sürecidir. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kimlik ve yurttaşlık | Ortak kurucu değerler | Toplumu bir arada tutan ortak kültür ve ruh | Bireyleri şekilsel yasalardan öte, ortak bir zihniyet ve adalet ideali etrafında aynı ruha boyamak. | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ve katma değer | Temel gıda katığı ve zanaat | Hammaddenin dönüştürülmesi ve beslenmenin tamamlanması | Zeytinyağının katık olarak gıdayı tamamlaması ve boyacılık zanaatının tekstilde katma değer üretmesi. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Difüzyon ve kılcallık (osmosis / kimyasal nüfuz) | Bir maddenin yoğun olduğu ortamdan başka bir maddenin içine moleküler düzeyde yayılarak onun homojen bir parçası haline gelmesi ve yapısını değiştirmesi hadisesiyle tam izomorfiktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyalleşme ve kültürlenme (enkültürasyon) | Bireyin içine doğduğu toplumun normlarını, dilini ve ahlaki kodlarını dışsal bir zorlama olmadan içselleştirerek o kültürün rengini ve kimliğini kazanması sürecidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | صِبْغَةَ اللَّهِ kavramını ya salt Hristiyan teolojisine dönemsel bir polemik cevabı sayarak tarihselleştirmek ya da yalnızca kozmetik ve soyut bir renk metaforu olarak okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kavram, insanın varoluşsal fıtratını (Bakara 2:138), tevhid ile ahlakın kişiliğe bütünüyle nüfuz etmesini ve aynı kökten gelen zeytinin insan biyolojisine şifa ve gıda oluşunu (Mü'minûn 23:20) kapsayan bütüncül bir nüfuz ve karakter kazanımıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dini sadece dışsal kurallar ve şekilsel merasimler bütünü olarak görüp ahlaki ve ontolojik içselleşmeyi ıskalamak; imanı davranışlara ve fıtrata sinen bir boya olmaktan çıkarıp kimlik kartı düzeyine düşürmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın şekilci, kabileci ve nesep temelli din algısını reddedip yerine insanın fıtratına ve amellerine bütünüyle sirayet eden canlı bir tevhid ahlakını (ilahi boyayı) nasıl ikame ettiğini anlamak için anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitap ile yapılan inanç ve kimlik tartışmalarını içeren ayetlerde (özellikle Bakara suresi 135-141 arası) ve tabiat-insan-rızık dengesinin kurulduğu ayetlerde (Mü'minûn suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Arınmanın veya dindarlığın suya batıp çıkmakla, kabileye mensubiyetle ya da dışsal yaftalarla kazanılabileceği zannını yıkar; gerçek arınmanın ancak Allah'ın fıtratı ve ahlakıyla bütünleşmekle mümkün olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesnenin bir sıvıya bütünüyle daldırılarak sıvının renginin, kokusunun veya tadının nesnenin en derin dokularına kadar işlemesi ve onu dönüştürmesi hali.
- Soyut anlamİlahi hakikatin, imanın ve fıtratın kulun zihnine, kalbine ve amellerine dışsal bir boya gibi değil, benliğin ayrılmaz bir karakteri olarak bütünüyle sirayet etmesi.
- Sistematik karşılıkDini sistemde şekilsel ritüelcilikten fıtri ahlaka geçiş; iktisadi ve biyolojik sistemde ise gıdanın ve katığın insan bedenine ve kültürüne sağladığı temel besleyici nüfuz.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormül, bir dokunun veya kabın içine boyanın ya da sıvının difüzyonla nüfuz etmesini modeller. Burada zaman içindeki toplam nitelik durumunu, nesnenin dış etkilere maruz kalmadan önceki başlangıç durumunu, içine daldırıldığı ilahi kaynağın veya boyanın kalıcı doyum değerini, ise nüfuz ve teslimiyet katsayısını temsil eder; zaman ilerledikçe eski yapay durum sönümlenir ve nesne tamamen kaynağın rengine boyanır.