صبغ
ص - ب - غ
KÖK- 3 geçiş
- 2 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
صِبْغَةً boya ya da boyamak anlamındadır. صِبْغٍ ise ekmeği batırınca boyadığından dolayı yemeğin yanında kullanılan sosu ifade etmektedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
صِبْغَةً boya ya da boyamak anlamındadır. صِبْغٍ ise ekmeği batırınca boyadığından dolayı yemeğin yanında kullanılan sosu ifade etmektedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR555 harfباب الغين والصاد والباء معهما
غ ص ب، ص ب غ يستعملان فقط غصب: الغَصْبُ: أخذ الشيء ظلماً وقهراً.
صبغ: الصِّبْغُ والصِّباغُ ما يلون به الثيابُ.
والصَّبْغُ مصدره، والصِّباغة حِرْفةُ الصَّبْاغِ.
والصِّبْغُ والصِّباغُ: ما يُصْطَبَغُ في الأطعِمةِ ونحوها أي يُؤتَدَمُ، قال تعالى: "وصبعٍ للآكلين".
وصِبْغةٌ الله: الملةُ التي يمل بها المسلمون أي يدينون بها.
والأصبَغُ من الطير: ما أبيض ذنبه، والأسمُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR459 harfالصِبْغُ والصِبْغَةُ: ما يُصْبَغُ به، والجمع أَصْباغٌ. والصِبْغُ أيضاً: ما يُصْطَبَغُ به من الإدام. ومنه قوله تعالى: "وصِبْغٍ للآكِلينَ" والجمع صِباغٌ. وصَبَغْت الثوب أَصْبَغُهُ وأَصْبُغُهُ صَبْغاً. وثيباٌ مُصَبَّغَةٌ، شُدِّدَ للكثرة. وصَبْغَةُ الله: دِينُهُ. والأَصْبَغُ من الخيل: الذي ابيضَّتْ ناصيتُه أو ابيضَّتْ أطرافُ ذَنَبِه. والأصْبَغُ من الطير: الذي ابيضَّ ذَنَبه. والصَبْغاءُ من الشاءِ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.463 harfغ ص ب
غصب ، غبص ، صبغ ، صغب : ( مستعملة ) .
غبص : قلت : لم أجد في حَرْفِ غبص غيرَ مَا وَجَدْتُهُ في ( نوادر الأعرابِ ) أخَذْتُهُ مُغَابَصةً ومُغافَصَةً : أي : مُعَازَّةً .
غصب : قال الليث : الْغَصْبُ أخْذُ الشيء ظلماً وقهراً ، قلت : وسمعتُ العرب تقول : غَصَبْتُ الْجِلْدَ غَصْباً إذا كَدَدْتَ عنه شعره أو وبرَه قَسْراً ولم تعطنه حتى يسترخي عنه شعرُه أو صُوفهُ فَيُمْرَطَ ، وإذا أرادوا ذلك بَلُّوا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.380 harf(باب الصاد والباء وما يثلثهما)
(صبح) الصاد والباء والحاء أصلٌ واحدٌ مطّرد. وهو لونٌ من الألوان قالوا أصله الحُمْرة. قالوا: وسمِّيَ الصُّبْحُ صُبْحاً لحُمْرَته، كما سمِّيَ المِصْباح مِصباحاً لحُمْرَته. قالوا: ولذلك يقال وجهٌ صَبيحٌ. والصَّباح: نُورُ النَّهارِ. وهذا هو الأصل ثمُ يُفَرَّع. فقالوا: لِشُرْب الغَداة الصَّبوح، وقد اصطَبَحَ، وتلك هي الجاشِرِيَّة. قال:
إِذا ما اصطبحنا الجاشريّة لم نُبَلْ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR482 harf- الصبغ: مصدر صبغت، والصبغ: المصبوغ، وقوله تعالى: ﴿صبغة الله﴾ [البقرة/138]، إشارة إلى ماأوجده الله تعالى في الناس من العقل المتميز به عن البهائم كالفطرة، وكانت النصارى إذا ولد لهم ولد غمسوه بعد السابع في ماء عمودية يزعمون أن ذلك صبغة، فقال تعالى له ذلك، وقال: ﴿ومن أحسن من الله صبغة﴾ [البقرة/138]، وقال: ﴿وصبغ للآكلين﴾ [المؤمنون/20]، أي: أدم لهم، وذلك من قولهم: اصطبغت بالخل (قال الزمخشري: ومن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR847 harfص ب غ
صبغ الثوب بصباغ حسن وصبغ وهو ما يصبغ به.
وطائر أصبغ وعنز صبغاء وهو أن يبيض طرف الذنب أو يكون على لون يخالف لون الجسد.
ومن المجاز: نعم الصبغ والصباغ الخل لأن الخبز يغمس فيه ويتلون به.
واصطبغ بكذا.
وكثرت الأصبغة على مائدته.
وصبغ يده بالعمل وبفن من العلم.
وقال الله تعالى " صبغة الله ومن أحسن من الله صبغة " وتصبغ فلان في الدين إذا حسن دينه وتمكن فيه.
وذنبت الرطبة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.017 harfالصَّبْغُ والصِّباغُ: ما يُصْطَبَغُ به من الإِدامِ؛ ومنه قوله تعالى في الزَّيْتُون: تَنْبَتُ بالدُّهْنِ وصِبْغٍ للآكِلِين، يعني دُهْنَه؛ وقال الفراء: يقول الآكلونَ يَصْطَبِغُون بالزَّيت فجعل الصِّبْغَ الزيت نفسَه، وقال الزجاج: أَراد بالصَّبْغ الزيتونَ، قال الأَزهري: وهذا أَجود القولين لأَنه قد ذكر الدُّهن قبله، قال: وقوله تَنْبُتُ بالدُّهْن أَي تنبت وفيها دُهْن ومعها دُهْن كقولك جاءني زيد بالسيف
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR387 harf* ص ب غ * * الصِّبْغُ * و * الصَّبْغُ * و * الصِّبْغَةُ * ما يصبغ به وجمع الصبغ * أصْباغٌ * و * الصِْغُ * أيضا ما يصبغ به من الإدام ومنه قوله تعالى ﴿وصبغ للآكلين﴾ والجمع * صِباغٌ * قال الزاجر تزج من دنياك بالبلاغ وباكر المعدة بالدباغ بكسرة لينة المضاغ بالملح أو ما خف من صباغ و * صَبَغَ * الثوب من باب قطع ونصر و * صِبْغةُ * الله دينه وقيل أصله من * صَبْغِ * النصارى أولادهم في ماء لهم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.711 harfالصبغ، بالكسر، وبهاء، والصبغ، كعنب، مثل: شبع وشبع والصباغ: مثل كتاب، كدبغ ودباغ، ولبس ولباس: ما يصبغ به، وتلون به الثياب.
وقال أبو زيد: يقال: ما أخذه بصبغ ثمنه، أي: لم يأخذه بثمنه، بل بغلاء، وما تركه بصبغ الثمن، أي: لم يتركه بثمنه الذي هو ثمنه.
ويقال للجارية أول ما يتسرى بها، أو يعرس بها: إنها لحديثة الصبغ، بالكسر أي: أول ما تزوج بها.
وأبو بكر أحمد بن أبي يعقوب إسحاق بن أيوب بن يزيد
الصبغ، بالكسر، وبهاء، والصبغ، كعنب، مثل: شبع وشبع والصباغ: مثل كتاب، كدبغ ودباغ، ولبس ولباس: ما يصبغ به، وتلون به الثياب. وقال أبو زيد: يقال: ما أخذه بصبغ ثمنه، أي: لم يأخذه بثمنه، بل بغلاء، وما تركه بصبغ الثمن، أي: لم يتركه بثمنه الذي هو ثمنه. ويقال للجارية أول ما يتسرى بها، أو يعرس بها: إنها لحديثة الصبغ، بالكسر أي: أول ما تزوج بها.
وأبو بكر أحمد بن أبي يعقوب إسحاق بن أيوب بن يزيد الصبغي، بالكسر: من الفقهاء، وهو شيخ الحاكم، وأخوه أبو العباس محمد وابن عمهما علي بن محمد بن أيوب، سمع ابن الضريس، وأبا خليفة وغيرهما، وروى أبو شيخ الحاكم وهو أبو يعقوب إسحاق بن أيوب عن الذهلي، وابن وارة وغيرهما مات في شعبان سنة 271. وفاته من هذه النسبة جماعة اشتهروا بها، مثل: محمد بن القاسم بن عبد الرحمن الصبغي، عن تميم بن طمغاج. وأبو بكر محمد بن عبد الله بن محمد بن الحسين الصبغي عن أبي حامد بن الشرقي. ومحمد بن أحمد بن علي الصبغي، عن ابن خزيمة، ومات 384. وعبد الله بن محمد الصبغي: شيخ لابن المقرئ. وأبو الحسن علي بن الحسن الصبغي، روى عن أبي العباس السراج. وغير هؤلاء، ولعلهم نسبوا إلى الصبغ: الذي تلون به الثياب. وصبغه أي: الثوب والشيب ونحوهما بها، هكذا في سائر النسخ، وهو غير محتاج إليه، وإن كان ولا بد فتذكير الضمير أولى، أي: بالصبغ، كمنعه، وضربه، ونصره، الثاني عن اللحياني كما في اللسان، ونسبه في التكملة إلى الفراء صبغا، بالفتح، وصبغا، كعنب، إذا لونه، وقال أبو حاتم: سمعت الأصمعي وأبا زيد يقولان: صبغت الثوب أصبغه وأصبغه صبغا حسنا، الصاد مكسورة، والباء متحركة، و الذي يصبغ به الصبغ بسكون الباء، كالشبع والشبع، وأنشد: واصبغ ثيابي صبغا تحقيقا من جيد العصفر لا تشريقا قال: والتشريق: الصبغ الخفيف. قلت: وهو قول عذافر الكندي. ومن المجاز: صبغ يده بالماء وفي الماء: إذا غمسها فيه قاله الأصمعي. قال الأزهري: وقد سمت النصارى غمسهم أولادهم في الماء صبغا، لغمسهم إياهم فيه، والصبغ: الغمس. ومن المجاز: صبغ ضرعها، أي: الناقةأأكبنتسي صبوغا بالضم: امتلأ وحسن لونه، وهي ناقة صابغ، بغير هاء: إذا كان ضرعها كذلك، وهي أجودها محلبة، وأحبها إلى الناس. وصبغت عضلته: طالت تصبغ صبوغا وبالسين أيضا كما تقدم. يقال: صبغ فلانا عند فلان، أو صبغوه في عينه: إذا أشار إليه بأنه موضع لما قصدته به، وهو من قول العرب: صبغ فلانا بعينه: إذا أشار إليه، هكذا نقلوه، أو هي بالمهملة، نبه عليه الأزهري، وقال: هو غلط، إذا أرادت العرب بإشارة أو غيرها قالوا: صبعت، بالعين المهملة قاله أبو زيد وقد تقدم في موضعه. والصبغة، بالكسر: الدين، قاله أبو عمرو، وحكي عن أبي عمرو أيضا أنه قال: كل ما تقرب به إلى الله فهو الصبغة. وقيل: الملة، والشريعة، وفي التنزيل: صبغة الله ومن أحسن من الله صبغة، يقال: هي فطرة الله تعالى، أو: هي التي أمر الله تعالى بها محمدا صلى الله عليه وسلم وهي الختانة اختتن إبراهيم صلوات الله عليه، فهي الصبغة، فجرت الصبغة على الختانة. وصبغ الذمي ولده في اليهودية أو النصرانية صبغة قبيحة: أدخله فيها، وقال بعضهم: كانت النصارى تغمس أبناءها في ماء المعمودية، ينصرونهم بذلك نقله الراغب وغيره، وهو ضعيف. والأصبغ: أعظم السيول، نقله ابن عباد.
ومن أحدث في ثيابه إذا ضرب فهو أصبغ، وكذا إذا فزع، وهو مجاز، نقله الزمخشري. وأما قول رؤبة: يعطين من فضل الإله الأسبغ سيبا ودفاعا كسيل الأصبـغ قال أبو إسحاق: لا أدري ما سيل الأصبغ، وقال الصاغاني: هو واد بالبحرين. ومن المجاز: الأصبغ من الطير: المبيض الذنب، قد صبغ الزرق ذنبه بلون يخالف جسده وقرأت في غريب الحمام للحسن بن عبد الله الأصبهاني الكاتب ما نصه: فإذا ابيض الرأس كله فهو الأصبغ عندنا، فأما عند أصحاب الحمام فهو الأبيض الذنب، فإذا كان البياض في الذنب فهو أشعل، ويسميه أصحاب الحمام الأصبغ. والأصبغ من الخيل: المبيض الناصية أو أطراف الأذن، وأما إذا كان البياض في الذنب فهو الأشعل، قال أبو عبيدة: إذا شابت ناصية الفرس فهو أسعف، فإذا ابيضت كلها فهو أصبغ، قال: والشعل: بياض في عرض الذنب، فإن ابيض كله أو أطرافه، فهو أصبغ. وأصبغ بن غياث: قيل: صحابي. وأصبغ بن نباتة، بضم النون، الحنظلي الكوفي: تابعي، عن علي، وعنه رزين بن حبيب الجهني، وزياد بن المنذر الهمداني، قال الذهبي: ضعيف بمرة. وأصبغ بن الفرج المصري: أعلم الخلق برأي الإمام مالك، رحمه الله تعالى، وأقواله في المذهب معروفة، روى عنه الربيع بن سليمان الجيزي. وأصبغ بن زيد الجهني، الواسطي، الوراق: محدث قد وثق. وأصبغ: مولى لعمرو بن حريث قال الذهبي: يقال: إنه تغير. ومما بقي عليه: أصبغ بن سفيان الكلبي. وأصبغ بن عبد العزيز الليثي. وأصبغ بن دحية. وأصبغ أبو بكر الشيباني. وأبو الأصبغ: عبد العزيز بن يحيى الحراني: محدثون. والصبغاء من الشاء: المبيض طرف ذنبها وسائرها أسود، والاسم الصبغة بالضم وقال أبو زيد: إذا ابيض طرف ذنب النعجة فهي صبغاء. والصبغاء: شجرة كالثمام والضعة أعظم ورقا، وأنضر خضرة، قال أبو نصر: بيضاء الثمر وقال أبو زياد: رملية وهي من مساكن الظباء في الصيف يحتفرن في أصولها الكنس، وقد جاء في الحديث: هل رأيتم الصبغاء. وقيل: الصبغاء: الطاقة من النبت إذا طلعت كان ما يلي الشمس من أعاليها أخضر، وما يلي الظل أبيض، كأنها سميت بالنعجة الصبغاء. قلت:و الحديث المذكور رواه عطاء بن يسار عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه، رفعه: أنه ذكر قوما يخرجون من النار ضبائر فيطرحون على نهر من أنهار الجنة فينبتون كما تنبت الحبة في حميل السيل، قال صلى الله عليه وسلم: هل رأيتم الصبغاء، وفي رواية: ألم تروها ما يلي الظل منها أصيفر أو أبيض، وما يلي الشمس منها أخيضر، قال ابن قتيبة: شبه نبات لحومهم بعد إحراقها بنبات الطاقة من النبت حين تطلع وذلك أنها حين تطلع تكون صبغاء. والصباغ كشداد: من يصبغ أي: يلون الثياب، وفي اللسان: معالج الصبغ.
والصباغ: الكذاب ومنه الحديث: كذبة كذبها الصباغون ويروى الصياغون ويروى الصواغون وهو الذي يلون الحديث ويصبغه ويغيره وعن أبي هريرة رضي الله عنه رفعه: أكذب الناس الصباغون والصواغون: قال الخطابي: معنى هذا الكلام أن أهل هاتين الصناعتين تكثر منهم المواعيد في رد المتاع، وضرب المواقيت فيه، وربما وقع فيه الخلف فقيل على هذا: إنهم من أكذب الناس، قال: وليس المعنى أن كل صائغ وصباغ كاذب، ولكنه لما فشا هذا الصنيع من بعضهم أطلق على عامتهم ذلك، إذ كان كل واحد منهم برصد أن يوجد ذلك منه، قال: وقيل: إن المراد به صياغة الكلام وصبغته وتلوينه بالباطل، كما يقال: فلان يصوغ الكلام ويزخرفه، ونحو ذلك من القول. وابن الصباغ صاحب الشامل هو: أبو نصر عبد السيد بن محمد، الفقيه الشافعي المشهور. والصبغة بالضم: البسرة قد نضج بعضها تقول: قد نزعت من النخلة صبغة أو صبغتين، وهو بالصاد أكثر. وكأمير: صبيغ بن عسيل، هكذا عسيل في سائر النسخ، ففي بعضها كزبير، وفي بعضها كأمير، وكلاهما خطأ، والصواب عسل بكسر العين كما ضبطه الحافظ في التبصير: وسيأتي للمصنف ذلك في اللام، حدث عنه ابن أخيه عسل بن عبد الله بن عسل، وقال ابن معين: بل هو صبيغ بن شريك، قال الحافظ: القولان صحيحان، وهو صبيغ بن شريك بن المنذر بن قطن بن قشع بن عسل بن عمرو بن يربوع التميمي، فمن قال: صبيغ بن عسل فقد نسبه إلى جده الأعلى وله أخ اسمه ربيعة، شهد الجمل، وهو الذي كان يعنت الناس بالغوامض والسؤالات من متشابه القرآن، فنفاه عمر رضي الله عنه، إلى البصرة بعد ضربه، وكتب إلى واليها ألا يؤويه تأديبا، ونهى عن مجالسته. وصبيغ، كزبير: ماء لبني منقذ بن أعيا، من بني أسد بن خزيمة. وصبيغاء، كحميراء: ع، قرب طلح من الرمل، وقد سبق في الحاء أن طلحا بالتحريك: موضع دون الطائف، وبالإسكان: بين بدر والمدينة، والمراد هنا هو الأخير، ووجدت في المعجم لأبي عبيد وغيره ما نصه: صبغاء، كحمراء: ناحية بالحجاز، وناحية باليمامة، وقال في طلح بالإسكان أيضا: إنه موضع بين مكة واليمامة، ولكن الصاغاني ضبطه بالتصغير، وإياه قلد المصنف وبها عرفت أن الصواب في الموضع صبغاء، كحمراء فتأمل. وأصبغ عليه النعمة: لغة في أسبغها بالسين. ومن المجاز: أصبغت النخلة: إذا ظهر في بسرها النضج، فهي مصبغ. وأصبغت الناقة: إذا ألقت ولدها وقد أشعر، كصبغت تصبيغا فيهما، أي: في الناقة والنخلة، قال الأزهري: ومن العرب من يقول: صبغت الناقة، وهي مصبغ بالصاد، والسين أكثر وقد تقدم عن الأصمعي. وأما التصبيغ في النخلة فلم يعرف، و الذي ذكره الصاغاني والزمخشري وصاحب اللسان: صبغت البسرة تصبيغا: مثل ذنبت، وعبارة الأساس: صبغت الرطبة: مثل تلونت وبهذا تعرف ما في كلام المصنف من المخالفة لنصوص الأئمة، زاد الزمخشري: وهو مجاز.
ومن المجاز أيضا: اصطبغ فلان بالصبغ، أطلقه فأوهم الفتح، وليس كذلك، بل هو بالكسر، ثم إنه ذكره ولم يسبق له تفسيره، فظاهره أنه الذي تلون به الثياب، وليس كذلك، بل المراد به الخل والزيت ونحوهما من الإدام، كما سيأتي أي: ائتدم به، ولون. وقال اللحياني: تصبغ في الدين تصبغا، من الصبغة، وكذا تصبغ صبغة حسنة، وفسره الزمخشري فقال: أي حسن حاله. ومما يستدرك عليه: الصبغ، والصباغ، بالكسر: ما يصطبغ به من الإدام، وقد ذكر الجوهري الصبغ بهذا المعنى، ومنه قوله تعالى في الزيتون: تنبت بالدهن وصبغ للآكلين، يعني دهنه، وقال الفراء: يقول: الآكلون يصطبغون بالزيت، وقال الزجاج: أراد بالصبغ الزيتون، قال الأزهري: وهذا أجود القولين. وصبغ اللقمة يصبغها صبغا: دهنها وغمسها، وكل ما غمس فقد صبغ. ويطلق الصبغ والصباغ أيضا على الخل، لأن الخبز يغمس به، ومنه قولهم: نعم الصبغ الخل. وجمع الصباغ: أصبغة، يقال: كثرت الأصبغة على مائدته، وهو مجاز. ويقال: إن الصباغ جمع صبغ، ومنه قول الراجز: بالملح أو ما خف من صباغ واصطبغ بكذا: تلون به، وهو مجاز. ويقال: صبغت الناقة مشافرها بالماء: إذا غمستها فيه، وأنشد الأصمعي قول الراجز: قد صبغت مشافرا كالأشبار تربي على ما قد يفريه الفار مسك شبوبين لها بأصـبـار وصبغه يصبغه، من حد نصر: لغة في صبغ، كضرب ومنع، نقله الصاغاني وصاحب اللسان، ففيه التثليث صبغا، وصبغة كعنبة، الأخير عن أبي حنيفة. والصبغ، بالفتح: المصدر، وجمعه: أصباغ، وجمع الصباغ: أصبغة، وجمع الجمع: أصابيغ. واصطبغ: اتخذ الصبغ. والصباغة، بالكسر: حرفة الصباغ. وثياب مصبغة، شدد للكثرة قال رؤبة: قد عجبت لباسة المصبغ وثوب صبيغ، وثياب صبيغ، أي: مصبوغ، فعيل بمعنى مفعول. ويقال: صبغوه في عينه، أي: غيروه عنده، وأخبروه أنه قد تغير عما كان عليه، وأصل الصبغ في كلام العرب: التغيير، ومنه صبغ الثوب: إذا غير لونه، وأزيل عن حاله إلى حال سواد، أو حمرة، أو صفرة. والصبغ في الفرس، محركة: أن تبيض الثنة كلها، ولا يتصل بياضها ببياض التحجيل. والأصبغ: نوع من الطيور ضعيف. وصبغ الثوب صبوغا: طال واتسع، لغة في سبغ. وصبغت الإبل في الرعي، تصبغ، فهي صابغة، وصبغت فيه، رأسها وكذلك صبأت بالهمز، قال جندل يصف إبلا: قطعتها برجـع أبـلاء إذا اغتمسن ملث الظلماء والصبغاء: موضع بالحجاز. وبنو صبغاء: حي من العرب. وقد سموا صبغا بالكسر، وصبيغا كزبير. وصبغ يده بالعمل، وبفن من العلم، وهو مجاز. وخالد بن يزيد: مولى أبي الصبيغ، مصري فقيه، حدث عنه مفضل بن فضالة، وابنه عبد الرحيم الفقيه، من أصحاب مالك. ونجبة بن صبيغ، عن أبي هريرة. وأبو الصبيغ مولى خالد من فوق، هو مولى عمير بن وهب الجمحي من أسفل، ومن مواليه، سعيد بن الحكم بن أبي مريم، مولى أبي فاطمة، مولى أبي الصبيغ، مولى بني جمح، مشهور.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.264 harfصَبَغَهُ
1 صَبَغَهُ ذ aor. صَبُغَ and صَبَغَ (S, O, Msb, K, the former not in the copy of the K used by SM) and صَبِغَ , (Fr, O, Msb, K,) inf. n. صَبْغٌ (S, O, Msb, K) and صِبَغٌ (As, O, K) and صِبَغَةٌ, (AHn, TA,) [of which last, صِبْغَةٌ (q. v.), also said to be an inf. n., is perhaps a contraction, or, as is said in the Ksh ii. 132, it means a mode, or manner, of صَبْغ,] He dyed it, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.010 harfصَبغَ
صَبغَ A , I , U ( n. ac. صَبْغ 1 , صِبَغ 7 , صِبَغَة 7t ),
a. Dyed, dipped.
b. [ acc. & Bi ], Plunged, steeped, immersed in; dipped in ( water ).
c. Baptized.
d. U ( n. ac. صُبُوْغ 27 ), Was full ( udder ).
صَبَّغَ
صَبَّغَ II ,
a. Dyed thoroughly.
b. see IV .
أَصْبَغَ
أَصْبَغَ IV ,
a. Began to ripen ( date ).
تَصَبَّغَ
تَصَبَّغَ V
a. [ Fī ], Professed ( a religion ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok26.750 harfصبغ
صَبَغَ - يَصْبِغُ (صَبَغَ - يَصْبَغُ) (صَبَغَ - يَصْبُغُ) - صِبْغ - صِبْغَة
صَبَغَ - يَصْبِغُ (صَبَغَ - يَصْبَغُ) (صَبَغَ - يَصْبُغُ) + كائن + شيئاً: يلونه بلون جديد ليس منه، فميزه عن غيره ويُُجَمِّله ويُُحَسِّنه: يُلَوِّن ثوباً أو شعراً أو ما شابه بلون جديد يزيد في جماله ويعطيه شيئاً يميزه عن أمثاله، مثلاً بغمسه بسائل ملون أو بطليه به أو
Mücavir kökler10 mücavir (14 toplam)
- سين
1 ortak ayet · Tin incir demektir
- دهن
1 ortak ayet · Duhn (he) : Yağ, kaygan madde demektir
- طور
1 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır
- نبت
1 ortak ayet · Bitki
- شجر
1 ortak ayet · Ağaç
- أكل
1 ortak ayet · Ekel pas demektir
- خرج
1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- حسن
1 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- عبد
1 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(2)
صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ
BoyamakAllah’ın boyası (ile boyandık) . Boyası Allah’tan daha güzel olan kimdir? Biz O’na kulluk edenleriz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صبغ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غمس, لون, طهر, فطر |
| Zıt Kök | نصل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi bir sıvıya daldırarak rengini, tadını veya niteliğini onun içine bütünüyle nüfuz ettirme |
| Çekirdek Özet 2 | Allah'ın varlığa ve fıtrata kazandırdığı, dıştan yapay biçimde sürülen değil içten bütünü kapsayan ilahi aidiyet ve karakter dönüşümü |
| Çekirdek Özet 3 | Şekilsel ve ritüelistik arınma veya kimlik iddialarına karşı, insanın zihniyet ve ahlakça ilahi fıtrata ve hakikate boyanması |
| Kritik Hata Riski | Hristiyan vaftiz geleneğindeki şekli suya daldırma anlayışını esas alıp ayetteki kavramı salt dışsal bir ritüele indirgemek; içsel fıtratı ve ahlaki dönüşümü gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صب | Bir şeyi yukarıdan aşağıya boşaltmak, akıtmak, dökmek veya bir nesneyi bir sıvının içine yöneltip batırmak (karşılaştır: صبب su dökmek; صبأ bir dinden çıkıp başka yöne yönelmek; صبح sabah ışığının karanlığın üzerine dökülmesi; صبر tutmak, hapsetmek; صبع parmakla bir şeye batırmak veya işaret etmek; صبو ve صبي meyil göstermek, akmak) | غ | Boşaltma ve daldırma eylemine sıvının nesneye bütünüyle nüfuz etmesi, rengini veya tadını ona kalıcı olarak geçirmesi ve nesnenin karakterini değiştirmesi anlamı eklenmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Sıvının içine çekme, nesneyi yakalayıp sıvının etki alanına alma ve onu sarma hareketi |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir kabın, ortamın veya sıvının içine girme, derinliğinde bulunma ve içeriye nüfuz etme durumu |
| غ | çit, duvar (türetme yoğunlaşma); örtme, bürüme, karanlıkta bırakma | Üzerini tamamen kaplama, önceki görünüşü örterek yeni bir renk ve mahiyet ile bürüme eylemi |
| صبغ | yakalayarak içine çekme, içeriye alma ve bütünüyle bürüme | Bir nesneyi bir sıvı ortamın içine daldırıp özüne kadar işleterek dışını ve içini yeni bir nitelikle tamamen kaplama hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kumaşı boya sıvısına daldırıp rengini değiştirmek, deveden veya hayvandan bahisle dudaklarını suya daldırmak (صبغت الناقة مشافرها في الماء) ve ekmek lokmasını yağa veya sos gibi bir katığa batırmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde deve ve at tasvirlerinde dudakların veya burnun suya daldırılması ve atın kuyruk ucundaki beyazlığın boyanmış gibi durması (الأصبغ) anlamında kullanılmıştır. Lisān al-ʿArab'da nakledilen recez şahidinde devenin dudaklarını suya daldırması şöyle geçer: قد صَبَغَتْ مَشافِراً كالأَشْبارْ / تُرْبِي على ما قُدَّ يَفْرِيهِ الفَارْ |
| Erken Arapça kullanım | Yiyecek kültüründe ekmeğin banıldığı zeytinyağı, sirke ve sos gibi katıklara صِبْغ denilmiş; Hristiyanların çocukları arındırma iddiasıyla özel suya daldırma (vaftiz) eylemi de Arapçada غَمْس ve صَبْغ kelimeleriyle karşılanmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde صبغ kökü, temel olarak bir şeyi bir sıvıya batırmak, daldırmak ve bu yolla rengini değiştirmek veya boyamak anlam alanını temsil eder. İbranicede צבע (ṣāḇaʿ / ṣevaʿ) fiili ve ismi doğrudan boyamak, renk ve boyanmış kumaş anlamındadır (Tevrat'ta Hakimler 5:30 bağlamında renkli/boyalı kumaşlar için kullanılır). Süryanice ve Aramicede ܨܒܥ (ṣbaʿ) kökü hem boyamak hem de bir sıvının içine daldırmak, ıslatmak ve vaftiz etmek anlamlarını taşır. Arapçada kök, hem kumaş boyama ve renklendirme sanatı hem de ekmeği bir katığa daldırma ve devenin dudaklarını suya daldırması gibi somut eylemler üzerinden muhafaza edilmiştir. Kur'an'daki kullanımı, Arap yarımadasındaki Süryani-Hristiyan vaftiz terminolojisiyle açık bir polemik ve tashih ilişkisi taşır; dışsal bir suya daldırma eyleminin yerini varoluşsal ve fıtri bir boyanma almıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab, Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Daldırma, ıslatma ve renk/tat verme | Kökün aslı bir nesneyi sıvıya batırmaktır; buradan boyama zanaatına (صباغة) ve ekmeğin katığa banılmasına (صبغ) geçmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צבע (ṣ-b-ʿ), Süryanice ve Aramice ܨܒܥ (ṣ-b-ʿ) | Daldırma, renk verme ve dini bağlamda suya daldırarak arındırma/vaftiz anlamları ortak Sami zemininde mevcuttur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik daldırma ve örtme kökleri | Sıvıya daldırma yoluyla renk değiştirme süreçlerini anlatan köklerle morfolojik yakınlıklar taşır. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صبغ | Anlamlı | Boyamak, daldırmak, katık yapmak | Sıvıya batırarak renk veya tat geçirmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صغب | Anlamlı | Meyletmek, bükülmek, zayıf düşmek | Boynun veya dalın eğrilmesi, zayıflık hali | Müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| بصغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) diziliş | Kitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb'de mühmel |
| بغص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) diziliş | Kitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb'de mühmel |
| غصب | Anlamlı | Zorla almak, gasbetmek | Bir şeyi sahibinin rızası olmaksızın cebren ele geçirmek | Ters diziliş (kalb/permutasyon); Kur'an'da geçer (Kehf 18:79) |
| غبص | Anlamlı | Göz kapağının şişmesi, çapaklanma | Gözde meydana gelen hafif bozukluk veya pislik | Müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صبغ | Merkez | Daldırarak renk ve nitelik kazandırma | Sıvıya batırılarak özüne kadar rengin veya tadın işletilmesi | Hem içe işleme hem de kalıcı renk/karakter verme eylemidir. |
| غمس | Komşu | Sıvıya daldırma | Yalnızca sıvının içine sokup çıkarmayı anlatır; renk verme şartı yoktur | Maddi batırma eylemidir, kalıcı nitelik veya renk değişimi içermez. |
| لون | Komşu | Renklendirme ve çeşitlilik | Nesnenin yüzeyindeki optik görünüşü ve tür çeşitliliğini ifade eder | Boyama eyleminin kendisinden ziyade ortaya çıkan görsel durumu belirtir. |
| طهر | Komşu | Arındırma, temizleme | Kirden, pastan veya günahtan temizlenme durumudur | صبغ kavramının vaftiz karşıtı bağlamında arınma amacını paylaşır. |
| فطر | Komşu | Yaratılış, öz yapı | Varlığın mayasına konulan ilk yaratılış kıvamıdır | صبغة الله ifadesi müfessirlerce fıtrat olarak tefsir edilmiştir. |
| نصل | Zıt | Boyanın çıkması, rengin solması | Boyanın veya rengin kumaştan akıp gitmesi, asıl renge dönmesi | Boyanın tutunamayıp ayrışmasını ve etkinin kaybolmasını ifade eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صبغ | Daldırarak boyamak, katık | Maddenin içine işleyen boyama ve ekmeği batırma eylemi | Kesin |
| Latince | tingere, imbuere | Batırmak, boyamak, aşılamak | tingere fiziksel daldırma ve boyamayı; imbuere zihne ve ruha bir düşünceyi sindirmeyi tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to dye, to steep, to imbue | Boyamak, içine işlemek, aşılamak | dye yüzeysel boyamayı da içerirken, imbue ve steep karakterin derinlemesine boyanmasını karşılar | Güçlü |
| Almanca | färben, tränken, prägen | Boyamak, emdirmek, iz bırakmak | färben renk vermeyi; tränken sıvıya doyurmayı; prägen karakter kazandırmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | teindre, imprégner | Boyamak, özüne işlemek | teindre renklendirmeyi; imprégner bir sıvının veya niteliğin dokuya bütünüyle sirayet etmesini anlatır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صِبْغَةَ اللَّهِ | İlahi fıtrat, tevhid inancı ve İslam boyası | Yahudi ve Hristiyanların soy veya şekli ritüel (vaftiz) yoluyla kurtuluş iddialarına karşı, Allah'ın insanın özüne yerleştirdiği fıtrat ve hak dine bürünme bağlamı (Bakara 2:138). |
| وَصِبْغٍ لِلْآكِلِينَ | Ekmek banılan katık, zeytinyağı, sos | İnsana bahşedilen nimetlerin sayıldığı yerde zeytin ağacından çıkan, hem yağ hem de ekmeğe lezzet veren katık bağlamı (Mü'minûn 23:20). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve iman mahiyeti | İmanın kulun fıtratıyla bütünleşmesi; صِبْغَةَ اللَّهِ ifadesinin cebrî mi yoksa ihtiyarî bir hidayet ve yaratılış nizamı mı olduğu tartışması | İmanın insanın bütün benliğine sinen bir ilahi renk ve hüviyet olması |
| Fıkıh | Taharet, gusül ve boyanma hükümleri | Kumaş boyamanın zekatı, abdestte boyanın su geçirmesi ve saç/sakal boyama fıkhı; vaftiz benzeri törenlerin İslam fıkhındaki geçersizliği | Maddi boyanın deriye sirayeti ve manevi necasetten arınmanın fıtri sınırları |
| Tefsir | İştikak ve bağlamsal mukabele | صِبْغَةَ اللَّهِ ayetinin Hristiyanların çocukları sarı boyalı suya daldırma (المعمودية) adetine red ve alternatif olarak nüzulü | Yapay ve dışsal vaftize karşı Allah'ın tevhid fıtratı ve kalbi arınma boyası |
| Hadis | Saç boyama ve yiyecek katığı | Hz. Peygamber'in saç boyamayı (صباغ) tavsiyesi ve zeytinyağını ekmeğe katık yapma (ائتدموا بالزيت واصطبغوا به) yönündeki sünneti | Hem fiziksel görünümde meşru tezyin hem de rızıkta zeytinin bereketi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve kimlik | Tevhid fıtratı | İçsel aidiyet ve karakter dönüşümü | Din, dışarıdan sürülen bir maske değil; ruhun ve ahlakın ilahi hakikatle boyanıp onun rengini almasıdır. | Kesin |
| İlmi | Özümseme ve epistemoloji | Derinlemesine nüfuz eden bilgi | Bilginin amele ve karaktere dönüşmesi | Bilginin ezber veya şekil olarak kalmayıp alimin ahlakına ve idrakine boya gibi sinmesi sürecidir. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kimlik ve yurttaşlık | Ortak kurucu değerler | Toplumu bir arada tutan ortak kültür ve ruh | Bireyleri şekilsel yasalardan öte, ortak bir zihniyet ve adalet ideali etrafında aynı ruha boyamak. | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ve katma değer | Temel gıda katığı ve zanaat | Hammaddenin dönüştürülmesi ve beslenmenin tamamlanması | Zeytinyağının katık olarak gıdayı tamamlaması ve boyacılık zanaatının tekstilde katma değer üretmesi. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Difüzyon ve kılcallık (osmosis / kimyasal nüfuz) | Bir maddenin yoğun olduğu ortamdan başka bir maddenin içine moleküler düzeyde yayılarak onun homojen bir parçası haline gelmesi ve yapısını değiştirmesi hadisesiyle tam izomorfiktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyalleşme ve kültürlenme (enkültürasyon) | Bireyin içine doğduğu toplumun normlarını, dilini ve ahlaki kodlarını dışsal bir zorlama olmadan içselleştirerek o kültürün rengini ve kimliğini kazanması sürecidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | صِبْغَةَ اللَّهِ kavramını ya salt Hristiyan teolojisine dönemsel bir polemik cevabı sayarak tarihselleştirmek ya da yalnızca kozmetik ve soyut bir renk metaforu olarak okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kavram, insanın varoluşsal fıtratını (Bakara 2:138), tevhid ile ahlakın kişiliğe bütünüyle nüfuz etmesini ve aynı kökten gelen zeytinin insan biyolojisine şifa ve gıda oluşunu (Mü'minûn 23:20) kapsayan bütüncül bir nüfuz ve karakter kazanımıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dini sadece dışsal kurallar ve şekilsel merasimler bütünü olarak görüp ahlaki ve ontolojik içselleşmeyi ıskalamak; imanı davranışlara ve fıtrata sinen bir boya olmaktan çıkarıp kimlik kartı düzeyine düşürmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın şekilci, kabileci ve nesep temelli din algısını reddedip yerine insanın fıtratına ve amellerine bütünüyle sirayet eden canlı bir tevhid ahlakını (ilahi boyayı) nasıl ikame ettiğini anlamak için anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitap ile yapılan inanç ve kimlik tartışmalarını içeren ayetlerde (özellikle Bakara suresi 135-141 arası) ve tabiat-insan-rızık dengesinin kurulduğu ayetlerde (Mü'minûn suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Arınmanın veya dindarlığın suya batıp çıkmakla, kabileye mensubiyetle ya da dışsal yaftalarla kazanılabileceği zannını yıkar; gerçek arınmanın ancak Allah'ın fıtratı ve ahlakıyla bütünleşmekle mümkün olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesnenin bir sıvıya bütünüyle daldırılarak sıvının renginin, kokusunun veya tadının nesnenin en derin dokularına kadar işlemesi ve onu dönüştürmesi hali.
- Soyut anlamİlahi hakikatin, imanın ve fıtratın kulun zihnine, kalbine ve amellerine dışsal bir boya gibi değil, benliğin ayrılmaz bir karakteri olarak bütünüyle sirayet etmesi.
- Sistematik karşılıkDini sistemde şekilsel ritüelcilikten fıtri ahlaka geçiş; iktisadi ve biyolojik sistemde ise gıdanın ve katığın insan bedenine ve kültürüne sağladığı temel besleyici nüfuz.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormül, bir dokunun veya kabın içine boyanın ya da sıvının difüzyonla nüfuz etmesini modeller. Burada zaman içindeki toplam nitelik durumunu, nesnenin dış etkilere maruz kalmadan önceki başlangıç durumunu, içine daldırıldığı ilahi kaynağın veya boyanın kalıcı doyum değerini, ise nüfuz ve teslimiyet katsayısını temsil eder; zaman ilerledikçe eski yapay durum sönümlenir ve nesne tamamen kaynağın rengine boyanır.