صبغ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ب-غ3 sîga, 10 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حسنشجرأكلصبغسينألهوَصِبْغٍدهنصِبْغَةًعبدنبتخرج

KökSîga 3Ayet 2Sure 2Mücavir 10

▶ Ağı aç (3B)

صبغ

ص - ب - غ

KÖK
  • 3 geçiş
  • 2 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

صِبْغَةً boya ya da boyamak anlamındadır. صِبْغٍ ise ekmeği batırınca boyadığından dolayı yemeğin yanında kullanılan sosu ifade etmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

صِبْغَةً boya ya da boyamak anlamındadır. صِبْغٍ ise ekmeği batırınca boyadığından dolayı yemeğin yanında kullanılan sosu ifade etmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR555 harf
باب الغين والصاد والباء معهما غ ص ب، ص ب غ يستعملان فقط غصب: الغَصْبُ: أخذ الشيء ظلماً وقهراً. صبغ: الصِّبْغُ والصِّباغُ ما يلون به الثيابُ. والصَّبْغُ مصدره، والصِّباغة حِرْفةُ الصَّبْاغِ. والصِّبْغُ والصِّباغُ: ما يُصْطَبَغُ في الأطعِمةِ ونحوها أي يُؤتَدَمُ، قال تعالى: "وصبعٍ للآكلين". وصِبْغةٌ الله: الملةُ التي يمل بها المسلمون أي يدينون بها. والأصبَغُ من الطير: ما أبيض ذنبه، والأسمُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR459 harf
الصِبْغُ والصِبْغَةُ: ما يُصْبَغُ به، والجمع أَصْباغٌ. والصِبْغُ أيضاً: ما يُصْطَبَغُ به من الإدام. ومنه قوله تعالى: "وصِبْغٍ للآكِلينَ" والجمع صِباغٌ. وصَبَغْت الثوب أَصْبَغُهُ وأَصْبُغُهُ صَبْغاً. وثيباٌ مُصَبَّغَةٌ، شُدِّدَ للكثرة. وصَبْغَةُ الله: دِينُهُ. والأَصْبَغُ من الخيل: الذي ابيضَّتْ ناصيتُه أو ابيضَّتْ أطرافُ ذَنَبِه. والأصْبَغُ من الطير: الذي ابيضَّ ذَنَبه. والصَبْغاءُ من الشاءِ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.463 harf
غ ص ب غصب ، غبص ، صبغ ، صغب : ( مستعملة ) . غبص : قلت : لم أجد في حَرْفِ غبص غيرَ مَا وَجَدْتُهُ في ( نوادر الأعرابِ ) أخَذْتُهُ مُغَابَصةً ومُغافَصَةً : أي : مُعَازَّةً . غصب : قال الليث : الْغَصْبُ أخْذُ الشيء ظلماً وقهراً ، قلت : وسمعتُ العرب تقول : غَصَبْتُ الْجِلْدَ غَصْباً إذا كَدَدْتَ عنه شعره أو وبرَه قَسْراً ولم تعطنه حتى يسترخي عنه شعرُه أو صُوفهُ فَيُمْرَطَ ، وإذا أرادوا ذلك بَلُّوا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.380 harf
(باب الصاد والباء وما يثلثهما) (صبح) الصاد والباء والحاء أصلٌ واحدٌ مطّرد. وهو لونٌ من الألوان قالوا أصله الحُمْرة. قالوا: وسمِّيَ الصُّبْحُ صُبْحاً لحُمْرَته، كما سمِّيَ المِصْباح مِصباحاً لحُمْرَته. قالوا: ولذلك يقال وجهٌ صَبيحٌ. والصَّباح: نُورُ النَّهارِ. وهذا هو الأصل ثمُ يُفَرَّع. فقالوا: لِشُرْب الغَداة الصَّبوح، وقد اصطَبَحَ، وتلك هي الجاشِرِيَّة. قال: إِذا ما اصطبحنا الجاشريّة لم نُبَلْ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR482 harf
- الصبغ: مصدر صبغت، والصبغ: المصبوغ، وقوله تعالى: ﴿صبغة الله﴾ [البقرة/138]، إشارة إلى ماأوجده الله تعالى في الناس من العقل المتميز به عن البهائم كالفطرة، وكانت النصارى إذا ولد لهم ولد غمسوه بعد السابع في ماء عمودية يزعمون أن ذلك صبغة، فقال تعالى له ذلك، وقال: ﴿ومن أحسن من الله صبغة﴾ [البقرة/138]، وقال: ﴿وصبغ للآكلين﴾ [المؤمنون/20]، أي: أدم لهم، وذلك من قولهم: اصطبغت بالخل (قال الزمخشري: ومن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR847 harf
ص ب غ صبغ الثوب بصباغ حسن وصبغ وهو ما يصبغ به‏.‏ وطائر أصبغ وعنز صبغاء وهو أن يبيض طرف الذنب أو يكون على لون يخالف لون الجسد‏.‏ ومن المجاز‏:‏ نعم الصبغ والصباغ الخل لأن الخبز يغمس فيه ويتلون به‏.‏ واصطبغ بكذا‏.‏ وكثرت الأصبغة على مائدته‏.‏ وصبغ يده بالعمل وبفن من العلم‏.‏ وقال الله تعالى ‏"‏ صبغة الله ومن أحسن من الله صبغة ‏"‏ وتصبغ فلان في الدين إذا حسن دينه وتمكن فيه‏.‏ وذنبت الرطبة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.017 harf
الصَّبْغُ والصِّباغُ: ما يُصْطَبَغُ به من الإِدامِ؛ ومنه قوله تعالى في الزَّيْتُون: تَنْبَتُ بالدُّهْنِ وصِبْغٍ للآكِلِين، يعني دُهْنَه؛ وقال الفراء: يقول الآكلونَ يَصْطَبِغُون بالزَّيت فجعل الصِّبْغَ الزيت نفسَه، وقال الزجاج: أَراد بالصَّبْغ الزيتونَ، قال الأَزهري: وهذا أَجود القولين لأَنه قد ذكر الدُّهن قبله، قال: وقوله تَنْبُتُ بالدُّهْن أَي تنبت وفيها دُهْن ومعها دُهْن كقولك جاءني زيد بالسيف
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR387 harf
* ص ب غ * * الصِّبْغُ * و * الصَّبْغُ * و * الصِّبْغَةُ * ما يصبغ به وجمع الصبغ * أصْباغٌ * و * الصِْغُ * أيضا ما يصبغ به من الإدام ومنه قوله تعالى ﴿وصبغ للآكلين﴾ والجمع * صِباغٌ * قال الزاجر تزج من دنياك بالبلاغ وباكر المعدة بالدباغ بكسرة لينة المضاغ بالملح أو ما خف من صباغ و * صَبَغَ * الثوب من باب قطع ونصر و * صِبْغةُ * الله دينه وقيل أصله من * صَبْغِ * النصارى أولادهم في ماء لهم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.711 harf
الصبغ، بالكسر، وبهاء، والصبغ، كعنب، مثل: شبع وشبع والصباغ: مثل كتاب، كدبغ ودباغ، ولبس ولباس: ما يصبغ به، وتلون به الثياب. وقال أبو زيد: يقال: ما أخذه بصبغ ثمنه، أي: لم يأخذه بثمنه، بل بغلاء، وما تركه بصبغ الثمن، أي: لم يتركه بثمنه الذي هو ثمنه. ويقال للجارية أول ما يتسرى بها، أو يعرس بها: إنها لحديثة الصبغ، بالكسر أي: أول ما تزوج بها. وأبو بكر أحمد بن أبي يعقوب إسحاق بن أيوب بن يزيد
Maddenin bağlantısı

الصبغ، بالكسر، وبهاء، والصبغ، كعنب، مثل: شبع وشبع والصباغ: مثل كتاب، كدبغ ودباغ، ولبس ولباس: ما يصبغ به، وتلون به الثياب. وقال أبو زيد: يقال: ما أخذه بصبغ ثمنه، أي: لم يأخذه بثمنه، بل بغلاء، وما تركه بصبغ الثمن، أي: لم يتركه بثمنه الذي هو ثمنه. ويقال للجارية أول ما يتسرى بها، أو يعرس بها: إنها لحديثة الصبغ، بالكسر أي: أول ما تزوج بها.

وأبو بكر أحمد بن أبي يعقوب إسحاق بن أيوب بن يزيد الصبغي، بالكسر: من الفقهاء، وهو شيخ الحاكم، وأخوه أبو العباس محمد وابن عمهما علي بن محمد بن أيوب، سمع ابن الضريس، وأبا خليفة وغيرهما، وروى أبو شيخ الحاكم وهو أبو يعقوب إسحاق بن أيوب عن الذهلي، وابن وارة وغيرهما مات في شعبان سنة 271. وفاته من هذه النسبة جماعة اشتهروا بها، مثل: محمد بن القاسم بن عبد الرحمن الصبغي، عن تميم بن طمغاج. وأبو بكر محمد بن عبد الله بن محمد بن الحسين الصبغي عن أبي حامد بن الشرقي. ومحمد بن أحمد بن علي الصبغي، عن ابن خزيمة، ومات 384. وعبد الله بن محمد الصبغي: شيخ لابن المقرئ. وأبو الحسن علي بن الحسن الصبغي، روى عن أبي العباس السراج. وغير هؤلاء، ولعلهم نسبوا إلى الصبغ: الذي تلون به الثياب. وصبغه أي: الثوب والشيب ونحوهما بها، هكذا في سائر النسخ، وهو غير محتاج إليه، وإن كان ولا بد فتذكير الضمير أولى، أي: بالصبغ، كمنعه، وضربه، ونصره، الثاني عن اللحياني كما في اللسان، ونسبه في التكملة إلى الفراء صبغا، بالفتح، وصبغا، كعنب، إذا لونه، وقال أبو حاتم: سمعت الأصمعي وأبا زيد يقولان: صبغت الثوب أصبغه وأصبغه صبغا حسنا، الصاد مكسورة، والباء متحركة، و الذي يصبغ به الصبغ بسكون الباء، كالشبع والشبع، وأنشد: واصبغ ثيابي صبغا تحقيقا من جيد العصفر لا تشريقا قال: والتشريق: الصبغ الخفيف. قلت: وهو قول عذافر الكندي. ومن المجاز: صبغ يده بالماء وفي الماء: إذا غمسها فيه قاله الأصمعي. قال الأزهري: وقد سمت النصارى غمسهم أولادهم في الماء صبغا، لغمسهم إياهم فيه، والصبغ: الغمس. ومن المجاز: صبغ ضرعها، أي: الناقةأأكبنتسي صبوغا بالضم: امتلأ وحسن لونه، وهي ناقة صابغ، بغير هاء: إذا كان ضرعها كذلك، وهي أجودها محلبة، وأحبها إلى الناس. وصبغت عضلته: طالت تصبغ صبوغا وبالسين أيضا كما تقدم. يقال: صبغ فلانا عند فلان، أو صبغوه في عينه: إذا أشار إليه بأنه موضع لما قصدته به، وهو من قول العرب: صبغ فلانا بعينه: إذا أشار إليه، هكذا نقلوه، أو هي بالمهملة، نبه عليه الأزهري، وقال: هو غلط، إذا أرادت العرب بإشارة أو غيرها قالوا: صبعت، بالعين المهملة قاله أبو زيد وقد تقدم في موضعه. والصبغة، بالكسر: الدين، قاله أبو عمرو، وحكي عن أبي عمرو أيضا أنه قال: كل ما تقرب به إلى الله فهو الصبغة. وقيل: الملة، والشريعة، وفي التنزيل: صبغة الله ومن أحسن من الله صبغة، يقال: هي فطرة الله تعالى، أو: هي التي أمر الله تعالى بها محمدا صلى الله عليه وسلم وهي الختانة اختتن إبراهيم صلوات الله عليه، فهي الصبغة، فجرت الصبغة على الختانة. وصبغ الذمي ولده في اليهودية أو النصرانية صبغة قبيحة: أدخله فيها، وقال بعضهم: كانت النصارى تغمس أبناءها في ماء المعمودية، ينصرونهم بذلك نقله الراغب وغيره، وهو ضعيف. والأصبغ: أعظم السيول، نقله ابن عباد.

ومن أحدث في ثيابه إذا ضرب فهو أصبغ، وكذا إذا فزع، وهو مجاز، نقله الزمخشري. وأما قول رؤبة: يعطين من فضل الإله الأسبغ سيبا ودفاعا كسيل الأصبـغ قال أبو إسحاق: لا أدري ما سيل الأصبغ، وقال الصاغاني: هو واد بالبحرين. ومن المجاز: الأصبغ من الطير: المبيض الذنب، قد صبغ الزرق ذنبه بلون يخالف جسده وقرأت في غريب الحمام للحسن بن عبد الله الأصبهاني الكاتب ما نصه: فإذا ابيض الرأس كله فهو الأصبغ عندنا، فأما عند أصحاب الحمام فهو الأبيض الذنب، فإذا كان البياض في الذنب فهو أشعل، ويسميه أصحاب الحمام الأصبغ. والأصبغ من الخيل: المبيض الناصية أو أطراف الأذن، وأما إذا كان البياض في الذنب فهو الأشعل، قال أبو عبيدة: إذا شابت ناصية الفرس فهو أسعف، فإذا ابيضت كلها فهو أصبغ، قال: والشعل: بياض في عرض الذنب، فإن ابيض كله أو أطرافه، فهو أصبغ. وأصبغ بن غياث: قيل: صحابي. وأصبغ بن نباتة، بضم النون، الحنظلي الكوفي: تابعي، عن علي، وعنه رزين بن حبيب الجهني، وزياد بن المنذر الهمداني، قال الذهبي: ضعيف بمرة. وأصبغ بن الفرج المصري: أعلم الخلق برأي الإمام مالك، رحمه الله تعالى، وأقواله في المذهب معروفة، روى عنه الربيع بن سليمان الجيزي. وأصبغ بن زيد الجهني، الواسطي، الوراق: محدث قد وثق. وأصبغ: مولى لعمرو بن حريث قال الذهبي: يقال: إنه تغير. ومما بقي عليه: أصبغ بن سفيان الكلبي. وأصبغ بن عبد العزيز الليثي. وأصبغ بن دحية. وأصبغ أبو بكر الشيباني. وأبو الأصبغ: عبد العزيز بن يحيى الحراني: محدثون. والصبغاء من الشاء: المبيض طرف ذنبها وسائرها أسود، والاسم الصبغة بالضم وقال أبو زيد: إذا ابيض طرف ذنب النعجة فهي صبغاء. والصبغاء: شجرة كالثمام والضعة أعظم ورقا، وأنضر خضرة، قال أبو نصر: بيضاء الثمر وقال أبو زياد: رملية وهي من مساكن الظباء في الصيف يحتفرن في أصولها الكنس، وقد جاء في الحديث: هل رأيتم الصبغاء. وقيل: الصبغاء: الطاقة من النبت إذا طلعت كان ما يلي الشمس من أعاليها أخضر، وما يلي الظل أبيض، كأنها سميت بالنعجة الصبغاء. قلت:و الحديث المذكور رواه عطاء بن يسار عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه، رفعه: أنه ذكر قوما يخرجون من النار ضبائر فيطرحون على نهر من أنهار الجنة فينبتون كما تنبت الحبة في حميل السيل، قال صلى الله عليه وسلم: هل رأيتم الصبغاء، وفي رواية: ألم تروها ما يلي الظل منها أصيفر أو أبيض، وما يلي الشمس منها أخيضر، قال ابن قتيبة: شبه نبات لحومهم بعد إحراقها بنبات الطاقة من النبت حين تطلع وذلك أنها حين تطلع تكون صبغاء. والصباغ كشداد: من يصبغ أي: يلون الثياب، وفي اللسان: معالج الصبغ.

والصباغ: الكذاب ومنه الحديث: كذبة كذبها الصباغون ويروى الصياغون ويروى الصواغون وهو الذي يلون الحديث ويصبغه ويغيره وعن أبي هريرة رضي الله عنه رفعه: أكذب الناس الصباغون والصواغون: قال الخطابي: معنى هذا الكلام أن أهل هاتين الصناعتين تكثر منهم المواعيد في رد المتاع، وضرب المواقيت فيه، وربما وقع فيه الخلف فقيل على هذا: إنهم من أكذب الناس، قال: وليس المعنى أن كل صائغ وصباغ كاذب، ولكنه لما فشا هذا الصنيع من بعضهم أطلق على عامتهم ذلك، إذ كان كل واحد منهم برصد أن يوجد ذلك منه، قال: وقيل: إن المراد به صياغة الكلام وصبغته وتلوينه بالباطل، كما يقال: فلان يصوغ الكلام ويزخرفه، ونحو ذلك من القول. وابن الصباغ صاحب الشامل هو: أبو نصر عبد السيد بن محمد، الفقيه الشافعي المشهور. والصبغة بالضم: البسرة قد نضج بعضها تقول: قد نزعت من النخلة صبغة أو صبغتين، وهو بالصاد أكثر. وكأمير: صبيغ بن عسيل، هكذا عسيل في سائر النسخ، ففي بعضها كزبير، وفي بعضها كأمير، وكلاهما خطأ، والصواب عسل بكسر العين كما ضبطه الحافظ في التبصير: وسيأتي للمصنف ذلك في اللام، حدث عنه ابن أخيه عسل بن عبد الله بن عسل، وقال ابن معين: بل هو صبيغ بن شريك، قال الحافظ: القولان صحيحان، وهو صبيغ بن شريك بن المنذر بن قطن بن قشع بن عسل بن عمرو بن يربوع التميمي، فمن قال: صبيغ بن عسل فقد نسبه إلى جده الأعلى وله أخ اسمه ربيعة، شهد الجمل، وهو الذي كان يعنت الناس بالغوامض والسؤالات من متشابه القرآن، فنفاه عمر رضي الله عنه، إلى البصرة بعد ضربه، وكتب إلى واليها ألا يؤويه تأديبا، ونهى عن مجالسته. وصبيغ، كزبير: ماء لبني منقذ بن أعيا، من بني أسد بن خزيمة. وصبيغاء، كحميراء: ع، قرب طلح من الرمل، وقد سبق في الحاء أن طلحا بالتحريك: موضع دون الطائف، وبالإسكان: بين بدر والمدينة، والمراد هنا هو الأخير، ووجدت في المعجم لأبي عبيد وغيره ما نصه: صبغاء، كحمراء: ناحية بالحجاز، وناحية باليمامة، وقال في طلح بالإسكان أيضا: إنه موضع بين مكة واليمامة، ولكن الصاغاني ضبطه بالتصغير، وإياه قلد المصنف وبها عرفت أن الصواب في الموضع صبغاء، كحمراء فتأمل. وأصبغ عليه النعمة: لغة في أسبغها بالسين. ومن المجاز: أصبغت النخلة: إذا ظهر في بسرها النضج، فهي مصبغ. وأصبغت الناقة: إذا ألقت ولدها وقد أشعر، كصبغت تصبيغا فيهما، أي: في الناقة والنخلة، قال الأزهري: ومن العرب من يقول: صبغت الناقة، وهي مصبغ بالصاد، والسين أكثر وقد تقدم عن الأصمعي. وأما التصبيغ في النخلة فلم يعرف، و الذي ذكره الصاغاني والزمخشري وصاحب اللسان: صبغت البسرة تصبيغا: مثل ذنبت، وعبارة الأساس: صبغت الرطبة: مثل تلونت وبهذا تعرف ما في كلام المصنف من المخالفة لنصوص الأئمة، زاد الزمخشري: وهو مجاز.

ومن المجاز أيضا: اصطبغ فلان بالصبغ، أطلقه فأوهم الفتح، وليس كذلك، بل هو بالكسر، ثم إنه ذكره ولم يسبق له تفسيره، فظاهره أنه الذي تلون به الثياب، وليس كذلك، بل المراد به الخل والزيت ونحوهما من الإدام، كما سيأتي أي: ائتدم به، ولون. وقال اللحياني: تصبغ في الدين تصبغا، من الصبغة، وكذا تصبغ صبغة حسنة، وفسره الزمخشري فقال: أي حسن حاله. ومما يستدرك عليه: الصبغ، والصباغ، بالكسر: ما يصطبغ به من الإدام، وقد ذكر الجوهري الصبغ بهذا المعنى، ومنه قوله تعالى في الزيتون: تنبت بالدهن وصبغ للآكلين، يعني دهنه، وقال الفراء: يقول: الآكلون يصطبغون بالزيت، وقال الزجاج: أراد بالصبغ الزيتون، قال الأزهري: وهذا أجود القولين. وصبغ اللقمة يصبغها صبغا: دهنها وغمسها، وكل ما غمس فقد صبغ. ويطلق الصبغ والصباغ أيضا على الخل، لأن الخبز يغمس به، ومنه قولهم: نعم الصبغ الخل. وجمع الصباغ: أصبغة، يقال: كثرت الأصبغة على مائدته، وهو مجاز. ويقال: إن الصباغ جمع صبغ، ومنه قول الراجز: بالملح أو ما خف من صباغ واصطبغ بكذا: تلون به، وهو مجاز. ويقال: صبغت الناقة مشافرها بالماء: إذا غمستها فيه، وأنشد الأصمعي قول الراجز: قد صبغت مشافرا كالأشبار تربي على ما قد يفريه الفار مسك شبوبين لها بأصـبـار وصبغه يصبغه، من حد نصر: لغة في صبغ، كضرب ومنع، نقله الصاغاني وصاحب اللسان، ففيه التثليث صبغا، وصبغة كعنبة، الأخير عن أبي حنيفة. والصبغ، بالفتح: المصدر، وجمعه: أصباغ، وجمع الصباغ: أصبغة، وجمع الجمع: أصابيغ. واصطبغ: اتخذ الصبغ. والصباغة، بالكسر: حرفة الصباغ. وثياب مصبغة، شدد للكثرة قال رؤبة: قد عجبت لباسة المصبغ وثوب صبيغ، وثياب صبيغ، أي: مصبوغ، فعيل بمعنى مفعول. ويقال: صبغوه في عينه، أي: غيروه عنده، وأخبروه أنه قد تغير عما كان عليه، وأصل الصبغ في كلام العرب: التغيير، ومنه صبغ الثوب: إذا غير لونه، وأزيل عن حاله إلى حال سواد، أو حمرة، أو صفرة. والصبغ في الفرس، محركة: أن تبيض الثنة كلها، ولا يتصل بياضها ببياض التحجيل. والأصبغ: نوع من الطيور ضعيف. وصبغ الثوب صبوغا: طال واتسع، لغة في سبغ. وصبغت الإبل في الرعي، تصبغ، فهي صابغة، وصبغت فيه، رأسها وكذلك صبأت بالهمز، قال جندل يصف إبلا: قطعتها برجـع أبـلاء إذا اغتمسن ملث الظلماء والصبغاء: موضع بالحجاز. وبنو صبغاء: حي من العرب. وقد سموا صبغا بالكسر، وصبيغا كزبير. وصبغ يده بالعمل، وبفن من العلم، وهو مجاز. وخالد بن يزيد: مولى أبي الصبيغ، مصري فقيه، حدث عنه مفضل بن فضالة، وابنه عبد الرحيم الفقيه، من أصحاب مالك. ونجبة بن صبيغ، عن أبي هريرة. وأبو الصبيغ مولى خالد من فوق، هو مولى عمير بن وهب الجمحي من أسفل، ومن مواليه، سعيد بن الحكم بن أبي مريم، مولى أبي فاطمة، مولى أبي الصبيغ، مولى بني جمح، مشهور.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.264 harf
صَبَغَهُ 1 صَبَغَهُ ذ aor. صَبُغَ and صَبَغَ (S, O, Msb, K, the former not in the copy of the K used by SM) and صَبِغَ , (Fr, O, Msb, K,) inf. n. صَبْغٌ (S, O, Msb, K) and صِبَغٌ (As, O, K) and صِبَغَةٌ, (AHn, TA,) [of which last, صِبْغَةٌ (q. v.), also said to be an inf. n., is perhaps a contraction, or, as is said in the Ksh ii. 132, it means a mode, or manner, of صَبْغ,] He dyed it, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.010 harf
صَبغَ صَبغَ A , I , U ( n. ac. صَبْغ 1 , صِبَغ 7 , صِبَغَة 7t ), a. Dyed, dipped. b. [ acc. & Bi ], Plunged, steeped, immersed in; dipped in ( water ). c. Baptized. d. U ( n. ac. صُبُوْغ 27 ), Was full ( udder ). صَبَّغَ صَبَّغَ II , a. Dyed thoroughly. b. see IV . أَصْبَغَ أَصْبَغَ IV , a. Began to ripen ( date ). تَصَبَّغَ تَصَبَّغَ V a. [ Fī ], Professed ( a religion ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok26.750 harf
صبغ صَبَغَ - يَصْبِغُ (صَبَغَ - يَصْبَغُ) (صَبَغَ - يَصْبُغُ) - صِبْغ - صِبْغَة صَبَغَ - يَصْبِغُ (صَبَغَ - يَصْبَغُ) (صَبَغَ - يَصْبُغُ) + كائن + شيئاً: يلونه بلون جديد ليس منه، فميزه عن غيره ويُُجَمِّله ويُُحَسِّنه: يُلَوِّن ثوباً أو شعراً أو ما شابه بلون جديد يزيد في جماله ويعطيه شيئاً يميزه عن أمثاله، مثلاً بغمسه بسائل ملون أو بطليه به أو
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler10 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سين

    1 ortak ayet · Tin incir demektir

  2. دهن

    1 ortak ayet · Duhn (he) : Yağ, kaygan madde demektir

  3. طور

    1 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır

  4. نبت

    1 ortak ayet · Bitki

  5. شجر

    1 ortak ayet · Ağaç

  6. أكل

    1 ortak ayet · Ekel pas demektir

  7. خرج

    1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  8. حسن

    1 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  9. عبد

    1 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir

  10. أله

    1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ

    BoyamakAllah’ın boyası (ile boyandık) . Boyası Allah’tan daha güzel olan kimdir? Biz O’na kulluk edenleriz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصبغ
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerغمس, لون, طهر, فطر
Zıt Kökنصل
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi bir sıvıya daldırarak rengini, tadını veya niteliğini onun içine bütünüyle nüfuz ettirme
Çekirdek Özet 2Allah'ın varlığa ve fıtrata kazandırdığı, dıştan yapay biçimde sürülen değil içten bütünü kapsayan ilahi aidiyet ve karakter dönüşümü
Çekirdek Özet 3Şekilsel ve ritüelistik arınma veya kimlik iddialarına karşı, insanın zihniyet ve ahlakça ilahi fıtrata ve hakikate boyanması
Kritik Hata RiskiHristiyan vaftiz geleneğindeki şekli suya daldırma anlayışını esas alıp ayetteki kavramı salt dışsal bir ritüele indirgemek; içsel fıtratı ve ahlaki dönüşümü gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صبBir şeyi yukarıdan aşağıya boşaltmak, akıtmak, dökmek veya bir nesneyi bir sıvının içine yöneltip batırmak (karşılaştır: صبب su dökmek; صبأ bir dinden çıkıp başka yöne yönelmek; صبح sabah ışığının karanlığın üzerine dökülmesi; صبر tutmak, hapsetmek; صبع parmakla bir şeye batırmak veya işaret etmek; صبو ve صبي meyil göstermek, akmak)غBoşaltma ve daldırma eylemine sıvının nesneye bütünüyle nüfuz etmesi, rengini veya tadını ona kalıcı olarak geçirmesi ve nesnenin karakterini değiştirmesi anlamı eklenmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaSıvının içine çekme, nesneyi yakalayıp sıvının etki alanına alma ve onu sarma hareketi
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir kabın, ortamın veya sıvının içine girme, derinliğinde bulunma ve içeriye nüfuz etme durumu
غçit, duvar (türetme yoğunlaşma); örtme, bürüme, karanlıkta bırakmaÜzerini tamamen kaplama, önceki görünüşü örterek yeni bir renk ve mahiyet ile bürüme eylemi
صبغyakalayarak içine çekme, içeriye alma ve bütünüyle bürümeBir nesneyi bir sıvı ortamın içine daldırıp özüne kadar işleterek dışını ve içini yeni bir nitelikle tamamen kaplama hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kumaşı boya sıvısına daldırıp rengini değiştirmek, deveden veya hayvandan bahisle dudaklarını suya daldırmak (صبغت الناقة مشافرها في الماء) ve ekmek lokmasını yağa veya sos gibi bir katığa batırmak
Cahiliye şiiri kullanımıErken Arap şiirinde deve ve at tasvirlerinde dudakların veya burnun suya daldırılması ve atın kuyruk ucundaki beyazlığın boyanmış gibi durması (الأصبغ) anlamında kullanılmıştır. Lisān al-ʿArab'da nakledilen recez şahidinde devenin dudaklarını suya daldırması şöyle geçer: قد صَبَغَتْ مَشافِراً كالأَشْبارْ / تُرْبِي على ما قُدَّ يَفْرِيهِ الفَارْ
Erken Arapça kullanımYiyecek kültüründe ekmeğin banıldığı zeytinyağı, sirke ve sos gibi katıklara صِبْغ denilmiş; Hristiyanların çocukları arındırma iddiasıyla özel suya daldırma (vaftiz) eylemi de Arapçada غَمْس ve صَبْغ kelimeleriyle karşılanmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde صبغ kökü, temel olarak bir şeyi bir sıvıya batırmak, daldırmak ve bu yolla rengini değiştirmek veya boyamak anlam alanını temsil eder. İbranicede צבע (ṣāḇaʿ / ṣevaʿ) fiili ve ismi doğrudan boyamak, renk ve boyanmış kumaş anlamındadır (Tevrat'ta Hakimler 5:30 bağlamında renkli/boyalı kumaşlar için kullanılır). Süryanice ve Aramicede ܨܒܥ (ṣbaʿ) kökü hem boyamak hem de bir sıvının içine daldırmak, ıslatmak ve vaftiz etmek anlamlarını taşır. Arapçada kök, hem kumaş boyama ve renklendirme sanatı hem de ekmeği bir katığa daldırma ve devenin dudaklarını suya daldırması gibi somut eylemler üzerinden muhafaza edilmiştir. Kur'an'daki kullanımı, Arap yarımadasındaki Süryani-Hristiyan vaftiz terminolojisiyle açık bir polemik ve tashih ilişkisi taşır; dışsal bir suya daldırma eyleminin yerini varoluşsal ve fıtri bir boyanma almıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab, Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDaldırma, ıslatma ve renk/tat vermeKökün aslı bir nesneyi sıvıya batırmaktır; buradan boyama zanaatına (صباغة) ve ekmeğin katığa banılmasına (صبغ) geçmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צבע (ṣ-b-ʿ), Süryanice ve Aramice ܨܒܥ (ṣ-b-ʿ)Daldırma, renk verme ve dini bağlamda suya daldırarak arındırma/vaftiz anlamları ortak Sami zemininde mevcuttur.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik daldırma ve örtme kökleriSıvıya daldırma yoluyla renk değiştirme süreçlerini anlatan köklerle morfolojik yakınlıklar taşır.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صبغAnlamlıBoyamak, daldırmak, katık yapmakSıvıya batırarak renk veya tat geçirmekHedef kök; Kur'an'da geçer
صغبAnlamlıMeyletmek, bükülmek, zayıf düşmekBoynun veya dalın eğrilmesi, zayıflık haliMüsta'mel; Kur'an'da geçmez
بصغAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) dizilişKitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb'de mühmel
بغصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) dizilişKitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb'de mühmel
غصبAnlamlıZorla almak, gasbetmekBir şeyi sahibinin rızası olmaksızın cebren ele geçirmekTers diziliş (kalb/permutasyon); Kur'an'da geçer (Kehf 18:79)
غبصAnlamlıGöz kapağının şişmesi, çapaklanmaGözde meydana gelen hafif bozukluk veya pislikMüsta'mel; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صبغMerkezDaldırarak renk ve nitelik kazandırmaSıvıya batırılarak özüne kadar rengin veya tadın işletilmesiHem içe işleme hem de kalıcı renk/karakter verme eylemidir.
غمسKomşuSıvıya daldırmaYalnızca sıvının içine sokup çıkarmayı anlatır; renk verme şartı yokturMaddi batırma eylemidir, kalıcı nitelik veya renk değişimi içermez.
لونKomşuRenklendirme ve çeşitlilikNesnenin yüzeyindeki optik görünüşü ve tür çeşitliliğini ifade ederBoyama eyleminin kendisinden ziyade ortaya çıkan görsel durumu belirtir.
طهرKomşuArındırma, temizlemeKirden, pastan veya günahtan temizlenme durumudurصبغ kavramının vaftiz karşıtı bağlamında arınma amacını paylaşır.
فطرKomşuYaratılış, öz yapıVarlığın mayasına konulan ilk yaratılış kıvamıdırصبغة الله ifadesi müfessirlerce fıtrat olarak tefsir edilmiştir.
نصلZıtBoyanın çıkması, rengin solmasıBoyanın veya rengin kumaştan akıp gitmesi, asıl renge dönmesiBoyanın tutunamayıp ayrışmasını ve etkinin kaybolmasını ifade eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصبغDaldırarak boyamak, katıkMaddenin içine işleyen boyama ve ekmeği batırma eylemiKesin
Latincetingere, imbuereBatırmak, boyamak, aşılamaktingere fiziksel daldırma ve boyamayı; imbuere zihne ve ruha bir düşünceyi sindirmeyi tam karşılarGüçlü
İngilizceto dye, to steep, to imbueBoyamak, içine işlemek, aşılamakdye yüzeysel boyamayı da içerirken, imbue ve steep karakterin derinlemesine boyanmasını karşılarGüçlü
Almancafärben, tränken, prägenBoyamak, emdirmek, iz bırakmakfärben renk vermeyi; tränken sıvıya doyurmayı; prägen karakter kazandırmayı ifade ederGüçlü
Fransızcateindre, imprégnerBoyamak, özüne işlemekteindre renklendirmeyi; imprégner bir sıvının veya niteliğin dokuya bütünüyle sirayet etmesini anlatırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صِبْغَةَ اللَّهِİlahi fıtrat, tevhid inancı ve İslam boyasıYahudi ve Hristiyanların soy veya şekli ritüel (vaftiz) yoluyla kurtuluş iddialarına karşı, Allah'ın insanın özüne yerleştirdiği fıtrat ve hak dine bürünme bağlamı (Bakara 2:138).
وَصِبْغٍ لِلْآكِلِينَEkmek banılan katık, zeytinyağı, sosİnsana bahşedilen nimetlerin sayıldığı yerde zeytin ağacından çıkan, hem yağ hem de ekmeğe lezzet veren katık bağlamı (Mü'minûn 23:20).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFıtrat ve iman mahiyetiİmanın kulun fıtratıyla bütünleşmesi; صِبْغَةَ اللَّهِ ifadesinin cebrî mi yoksa ihtiyarî bir hidayet ve yaratılış nizamı mı olduğu tartışmasıİmanın insanın bütün benliğine sinen bir ilahi renk ve hüviyet olması
FıkıhTaharet, gusül ve boyanma hükümleriKumaş boyamanın zekatı, abdestte boyanın su geçirmesi ve saç/sakal boyama fıkhı; vaftiz benzeri törenlerin İslam fıkhındaki geçersizliğiMaddi boyanın deriye sirayeti ve manevi necasetten arınmanın fıtri sınırları
Tefsirİştikak ve bağlamsal mukabeleصِبْغَةَ اللَّهِ ayetinin Hristiyanların çocukları sarı boyalı suya daldırma (المعمودية) adetine red ve alternatif olarak nüzulüYapay ve dışsal vaftize karşı Allah'ın tevhid fıtratı ve kalbi arınma boyası
HadisSaç boyama ve yiyecek katığıHz. Peygamber'in saç boyamayı (صباغ) tavsiyesi ve zeytinyağını ekmeğe katık yapma (ائتدموا بالزيت واصطبغوا به) yönündeki sünnetiHem fiziksel görünümde meşru tezyin hem de rızıkta zeytinin bereketi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç ve kimlikTevhid fıtratıİçsel aidiyet ve karakter dönüşümüDin, dışarıdan sürülen bir maske değil; ruhun ve ahlakın ilahi hakikatle boyanıp onun rengini almasıdır.Kesin
İlmiÖzümseme ve epistemolojiDerinlemesine nüfuz eden bilgiBilginin amele ve karaktere dönüşmesiBilginin ezber veya şekil olarak kalmayıp alimin ahlakına ve idrakine boya gibi sinmesi sürecidir.Güçlü
SiyasiToplumsal kimlik ve yurttaşlıkOrtak kurucu değerlerToplumu bir arada tutan ortak kültür ve ruhBireyleri şekilsel yasalardan öte, ortak bir zihniyet ve adalet ideali etrafında aynı ruha boyamak.Güçlü
İktisadiTüketim ve katma değerTemel gıda katığı ve zanaatHammaddenin dönüştürülmesi ve beslenmenin tamamlanmasıZeytinyağının katık olarak gıdayı tamamlaması ve boyacılık zanaatının tekstilde katma değer üretmesi.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDifüzyon ve kılcallık (osmosis / kimyasal nüfuz)Bir maddenin yoğun olduğu ortamdan başka bir maddenin içine moleküler düzeyde yayılarak onun homojen bir parçası haline gelmesi ve yapısını değiştirmesi hadisesiyle tam izomorfiktir.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyalleşme ve kültürlenme (enkültürasyon)Bireyin içine doğduğu toplumun normlarını, dilini ve ahlaki kodlarını dışsal bir zorlama olmadan içselleştirerek o kültürün rengini ve kimliğini kazanması sürecidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiصِبْغَةَ اللَّهِ kavramını ya salt Hristiyan teolojisine dönemsel bir polemik cevabı sayarak tarihselleştirmek ya da yalnızca kozmetik ve soyut bir renk metaforu olarak okumak
Kur'an içi daha geniş anlamKavram, insanın varoluşsal fıtratını (Bakara 2:138), tevhid ile ahlakın kişiliğe bütünüyle nüfuz etmesini ve aynı kökten gelen zeytinin insan biyolojisine şifa ve gıda oluşunu (Mü'minûn 23:20) kapsayan bütüncül bir nüfuz ve karakter kazanımıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDini sadece dışsal kurallar ve şekilsel merasimler bütünü olarak görüp ahlaki ve ontolojik içselleşmeyi ıskalamak; imanı davranışlara ve fıtrata sinen bir boya olmaktan çıkarıp kimlik kartı düzeyine düşürmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın şekilci, kabileci ve nesep temelli din algısını reddedip yerine insanın fıtratına ve amellerine bütünüyle sirayet eden canlı bir tevhid ahlakını (ilahi boyayı) nasıl ikame ettiğini anlamak için anahtar bir köktür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i Kitap ile yapılan inanç ve kimlik tartışmalarını içeren ayetlerde (özellikle Bakara suresi 135-141 arası) ve tabiat-insan-rızık dengesinin kurulduğu ayetlerde (Mü'minûn suresi) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Arınmanın veya dindarlığın suya batıp çıkmakla, kabileye mensubiyetle ya da dışsal yaftalarla kazanılabileceği zannını yıkar; gerçek arınmanın ancak Allah'ın fıtratı ve ahlakıyla bütünleşmekle mümkün olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin bir sıvıya bütünüyle daldırılarak sıvının renginin, kokusunun veya tadının nesnenin en derin dokularına kadar işlemesi ve onu dönüştürmesi hali.
  • Soyut anlamİlahi hakikatin, imanın ve fıtratın kulun zihnine, kalbine ve amellerine dışsal bir boya gibi değil, benliğin ayrılmaz bir karakteri olarak bütünüyle sirayet etmesi.
  • Sistematik karşılıkDini sistemde şekilsel ritüelcilikten fıtri ahlaka geçiş; iktisadi ve biyolojik sistemde ise gıdanın ve katığın insan bedenine ve kültürüne sağladığı temel besleyici nüfuz.
  • LaTeX modeliC(t)=C0e−kt+C∞(1−e−kt)
  • LaTeX açıklamasıFormül, bir dokunun veya kabın içine boyanın ya da sıvının difüzyonla nüfuz etmesini modeller. Burada C(t) zaman içindeki toplam nitelik durumunu, C0 nesnenin dış etkilere maruz kalmadan önceki başlangıç durumunu, C∞ içine daldırıldığı ilahi kaynağın veya boyanın kalıcı doyum değerini, k ise nüfuz ve teslimiyet katsayısını temsil eder; zaman ilerledikçe eski yapay durum sönümlenir ve nesne tamamen kaynağın rengine boyanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص