صدر
ص - د - ر
KÖK- 46 geçiş
- 43 ayet
- 16 sîga
- 13 sözlük
Okun ön yarısına denir. Sonraları “baş” kelimesi olarak kullanılmıştır. Kur’an’daki “sadırda bulunan kalp” o zamanki biyoloji bilgisinin eksikliği nedeniyle göğüs anlamında kullanılmıştır. Sadr, boynun üst kısmı anlamına gelen “baş” demektir. Re’s ise başın saçlı olan kısmıdır. Biz “baş” olarak tercüme edeceğiz.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Okun ön yarısına denir. Sonraları “baş” kelimesi olarak kullanılmıştır. Kur’an’daki “sadırda bulunan kalp” o zamanki biyoloji bilgisinin eksikliği nedeniyle göğüs anlamında kullanılmıştır. Sadr, boynun üst kısmı anlamına gelen “baş” demektir. Re’s ise başın saçlı olan kısmıdır. Biz “baş” olarak tercüme edeceğiz.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.864 harfباب الصاد والدال والراء معهما
ص د ر، ر ص د، ص ر د، د ر ص مستعملات
صدر:
الصَّدْرُ: أعلى مُقَدَّمِ كُلِّ شيءٍ، وصَدْرُ القَناةِ أعلاها، وصَدْرُ الأمر أوَّلُه.
وصُدْرةُ الاِنسانِ: ما أَشَرفَ من أعلى صَدْره.
والصِّدارُ: ثَوبٌ رأسُه كالمِقْنَعَةِ، وأسفلُه يُغَشِّي الصَّدْر والمَنْكِبَيْنِ تَلْبَسُه النِّساءُ.
والتصدير: حَبْلٌ يُصَدَّرُ به البعير اذا جَرَّ حِمْلَه الى خَلف، فالحَبْلُ اسمه التصدير،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.537 harfالصَدْرُ: واحد الصُدورِ، وهو مذكر. وإنَّما قال الأعشى:
ويَشْرَقُ القول الذي قد أَذَعْـتَـهُكما شَرِقَتْ صَدْرُ القَناةِ من الدَمِ
فأنَّثَه على المعنى لأنَّ صدر القناة من القناة. وصَدْرُ كلِّ شيء: أوّله. وصَدْرُ السهم: ما جاز من وسطه إلى مستدَقِّه وسمِّي بذلك لأنه المتقدِّم إذا رُمِيَ. والصَدْرُ: الطائفة من الشيء. والصُدْرَةُ من الإنسان: ما أشرف من أعلى صَدْرِهِ، ومنه الصُدْرَةُ التي تلبس.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.570 harfص د ر
صدر ، صرد ، رصد ، درص
استعمل من وجوهها : صدر ، صرد ، رصد ، درص .
صدر : قال ابن المظفّر : الصَّدْرُ : أعْلى مقدَّم كلّ شيء قال : وصَدْرُ القَناة : أعْلاها . وصَدْرُ الأمر أوّله . قال : والصُّدْرةُ من الإنسان : ما أشرَفَ من أَعْلى صَدْرِه .
قلتُ : ومن هذا قول امرأة طائيَّةٍ كانت تحتَ امرىء القيس ففَرِكَتْه وقالت : إني ما علمتُك إلاّ ثقيلَ الصُّدْرة ، سريع الهِراقة ، بطيءَ الإفاقة .
وقال أحمد
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.424 harf(باب الصاد والدال وما يثلثهما)
(صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره.
فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها.
وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد:
وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.174 harf- الصدر: الجارحة. قال تعالى: ﴿رب أشرح لي صدري﴾ [طه/25]، وجمعه: صدور. قال: ﴿وحصل ما في الصدور﴾ [العاديات/10]، ﴿ولكن تعمى القلوب التي في الصدور﴾ [الحج/46]، ثم استعير لمقدم الشيء كصدر القناة، وصدر المجلس، والكتاب، والكلام، وصدره أصاب صدره، أو قصد قصده نحو: ظهره، وكتفه، ومنه قيل: رجل مصدور: يشكو صدره، وإذا عدي صدر ب (عن) اقتضى الانصراف، تقول: صدرت الإبل عن الماء صدرا، وقيل: الصدر، قال: {يومئذ يصدر
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.093 harfص د ر
صدروا عن الماء صدوراً وصدراً.
" وتركتهم على مثل ليلة الصدر ".
وأصدرتهم عنه.
وتصادروا.
وليست المحد الصدار.
وأخضل الدمع صدارها وهو ثوب تغطّى به الرأس والصدر.
وشد البعير بالتصدير وهو حبل يشد في صدره.
قال ذو الرمة: يكاد من التصدير ينسل كلما ترنم أو مس العمامة راكبه وأسد مصدر: شديد الصدر.
ورجل أصدر مصدر: مشرف الصدرة قويّ الصدر والصدرة: أعلى الصدر.
وضربته
ص د ر صدروا عن الماء صدوراً وصدراً. " وتركتهم على مثل ليلة الصدر ". وأصدرتهم عنه. وتصادروا. وليست المحد الصدار. وأخضل الدمع صدارها وهو ثوب تغطّى به الرأس والصدر. وشد البعير بالتصدير وهو حبل يشد في صدره. قال ذو الرمة: يكاد من التصدير ينسل كلما ترنم أو مس العمامة راكبه وأسد مصدر: شديد الصدر. ورجل أصدر مصدر: مشرف الصدرة قويّ الصدر والصدرة: أعلى الصدر. وضربته فصدرته: أصبت صدره. ورجل مصدور: يشكو صدره. ونعجة مصدرة: سوداء الصدر. ومن المجاز: طريق وارد صادر: يرد فيه الناس ويصدرون. ورصفت صدر السهم وهو ما فوق نصفه إلى المراش. وسهم مصدر: غليظ الصدر. وطعنه بصدر القناة. وأخذ الأمر بصدره: بأوله والأمور بصدورها. وهو يعرف موارد الأمور ومصادرها. وإذا أورد أمراً أصدره. وفلان يورد ولا يصدر: يأخذ في الأمر ولا يتمه ورجل مصدر: متم للأمور. وصادرت فلاناً من هذا الأمر على نجح. وتصادروا على ما شاؤا. وهؤلاء صدرة القوم: مقدموهم. وصدر فلان فتصدر: قدم فتقدم. وصدر كتابه بكذا. وجاء فرس فلان مصدراً: سابقاً. قال الراجز: مُصَدِّرٌ لا وَسَط ولا تالي وأكلوا حتى صدَروا. وأطعمهم حتى أصدَرهم أي أشبعهم.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.030 harfالصَّدْر: أَعلى مقدَّم كل شيء وأَوَّله، حتى إِنهم ليقولون: صَدْر النهار والليل، وصَدْر الشتاء والصيف وما أَشبه ذلك مذكّراً؛ فأَما قول الأَعشى:
وتَشْرَقُ بالقَوْل الذي قد أَذَعْتَه،
كما شَرِقَتْ صَدْر القَناة من الدَّمِ
قال ابن سيده: فإِن شئت قلت أَنث لأَنه أَراد القناة، وإِن شئت قلت إِن صَدْر القَناة قَناة؛ وعليه قوله:
مَشَيْنَ كما اهْتَزَّت رِماح، تَسَفَّهَتْ
أَعالِيها مَرُّ الرِّياح النَّواسِم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR553 harf* ص د ر * * الصَّدْرُ * واحد * الصُدُورِ * وهو مذكر وإنما قال الأعشى % كما شرِقت صدر القناة من الدم % حملا على المعنى لأن صدر القناة من القناة وهو كقولهم ذهبت بعض أصابعه لأنهم يُؤنثون الاسم المضاف إلى المؤنث و * صَدْرُ * كل شيء أوله و * المَصْدُورُ * الذي يشتكي صدره و * الصَّدَرُ * بفتح الدال الاسم من قولك * صَدَرَ * عن الماء وعن البلاد من باب نصر ودخل و * أصْدَرَهُ فَصَدَرَ * أي رجعه فرجع
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.368 harfالصدر: أعلى مقدم كل شيء وأوله، حتى أنهم ليقولون: صدر النهار والليل، وصدر الشتاء والصيف وما أشبه ذلك، ويقولون: أخذ الأمر بصدره، أي بأووله، والأمور بصدورها، وهو مجاز. وكل ما واجهك صدر، ومنه صدر الإنسان. من المجاز: رصفت صدر السهم: الصدر من السهم: ما جا و ز من وسطه إلى مستدقه، وهو الذي يلي النصل إذا رمي به، وسمي بذلك لأنه المتقدم إذا رمي. وقيل: صدر السهم: ما فوق نصفه إلى المراش، وعليه اقتصر الزمخشري.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok23.866 harfصَدَرَ
1 صَدَرَ ذ , (S, M, A, Msb, K,) aor. صَدُرَ (S, M, Msb, K) and صَدِرَ , (K,) inf. n. صَدْرٌ (S, M, A, Msb, K) and صُدُورٌ (A, TA) and مَصْدَرٌ (M, K) and مَزْدَرٌ because of the similarity [of the letters ص and ز], (M,) He returned, went back; (S, M, A, Msb, K;) and went, or turned, away; (Msb;) from (عَنْ) water, (S, M, A,) and a country, (S, M,) or a place, (Msb,) and (assumed tropical:)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.266 harfصَدَرَ
صَدَرَ I , U ( n. ac. صَدْر 1 , مَصْدَر 17 )
a. [ 'An ], Returned, came back from.
b. ( n. ac. صُدُوْر 27 ), Occurred, happened, took place.
c. U ( n. ac. صُدُوْر 27 ) [ 'An ], Came, proceeded, emanated, resulted from; issued, originated from; was derived from.
d. [ Ila ], Went to, came to.
e. Struck, hit in the chest, breast.
صَدَّرَ
صَدَّرَ II ,
a. Walked first, led ( horse
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR35.199 harfصدر
صَدَرَ - يَصْدُرُ - صَدْر - صُدُوْر - أَصْدَرَ - يُصْدِرُ
صَدَرَ - يَصْدُرُ + كائن + عن مكان أو شيء: يتحرك منطلقاً مغادراً مكاناً أقام فيه بشكل مؤقت: يبدأ بالخروج من مكان أقام فيه بشكل مؤقت
صَدْر: على وزن " فـَعل" من " صَدَرَ - يَصْدُرُ ": اسم مكان أو آلة: المكان الذي يصدر منه كائن: المكان الذي تتحرك منه كائنات منطلقة مغادرة، وبذلك يكون "
Sîgalar(16)
- الصُّدُورِKafalar(الْفُعُولِ)×15
- صُدُورِهِمْOnların kafaları(فُعُولِهِمْ)×5
- صُدُورُهُمْOnların kafaları(فُعُولُهُمْ)×4
- صُدُورِكُمْKafalarınız(فُعُولِكُمْ)×4
- صَدْرَهُOnun kafası(فَعْلَهُ)×3
- صُدُورِKafalar(فُعُولِ)×3
- صَدْرُكَKafan(فَعْلُكَ)×2
- صَدْرِيKafam(فَعْلِي)×2
- الصُّدُورُKafalar(الْفُعُولُ)×1
- صَدْرًاKafa(فَعْلًا)×1
Mücavir kökler61 mücavir (238 toplam)
- شرح
5 ortak ayet · “Şeriha” et dilimi demektir
- ذو
12 ortak ayet · Sahip
- علم
19 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- ضيق
4 ortak ayet · Dar geçit, boğaz demektir
- خفي
5 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
- علن
4 ortak ayet · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir
- حوج
2 ortak ayet · Hace deve dikeni demektir
- سرر
4 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
- نزع
3 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir
- شفي
2 ortak ayet · Çukur, kuyu gibi yerlerin kenar kısmıdır
- بدي
3 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız
- حرج
2 ortak ayet · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
Geçtiği ayetler(43)
… الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
Kafalarİşte siz; öyle kimselersiniz ki; onlar sizi sevmezken, siz onları seversiniz. Ve kitabın bütününe inanırsınız. Onlar ise ancak sizinle karşılaştıkları zaman; İman ettik, derler. Yalnız başlarına kaldıkları vakit de, size karşı öfkeden parmaklarını ısırırlar. De ki: Öfkenizden ölün. Gerçekten Allah, göğüslerin özünü bilir.
… صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
KafalarSonra o üzüntünün ardından, üzerinize öyle bir emniyet ve öyle bir uyku indirdi ki; içinizden bir kısmını bürüyordu, bir kısmı da canları sevdasına düşmüştü. Allah’a karşı cahiliyet zannı gibi haksız bir zan besliyorlar. Bu işten bize ne? diyorlardı. De ki: Bütün iş Allah’ındır. İçlerinde sana açmadıkları birşey gizliyorlar. Bu, bize ait birşey olsaydı burada öldürülmezdik, diyorlar. De ki: Evlerinizde olsaydınız üzerlerine ölüm yazılmış olanlar yine mutlaka devrilecekleri yerlere çıkıp gideceklerdi. Bu; göğüslerinizin içindekini yoklamak, kalblerinizdekini temizlemek içindir. Allah, göğüslerdekini bilendir.
وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
KafalarVe Allah’ın üzerinizdeki nimetini; işittik, itaat ettik, dediğinizde sizi onunla bağlamış olduğu misakını anın. Allah’tan sakının. Muhakkak ki Allah; kalblerdekini bilir.
إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلًا وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا لَفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
KafalarHani Allah; uykunda, onları sana az gösteriyordu. Eğer sana onları çok göstermiş olsaydı; elbette çekinecek ve iş hakkında çekişecektiniz. Fakat Allah, sizi kurtardı. Muhakkak ki O; göğüslerde olanı bilendir.
يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ
KafalarEy insanlar; size Rabbınızdan bir öğüt, gçğüslerde olana bir şifa, mü’minler için bir hidayet ve rahmet gelmiştir.
أَلَا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِيَسْتَخْفُوا مِنْهُ أَلَا حِينَ يَسْتَغْشُونَ ثِيَابَهُمْ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
KafalarDikkat edin, onlar peygambere düşmanlıklarını gizlemek için iki büklüm olurlar. Elbiselerine büründükleri zaman da dikkat edin. Allah, onların gizlediklerini ve açığa vurduklarını bilir. Çünkü O, göğüslerde olanı bilendir.
أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
KafalarYeryüzünde dolaşmıyorlar mı ki; orada olanları akledecek kalbleri, işitecek kulakları olsun. Ne var ki yalnız gözler kör olmaz, göğüslerde olan kalbler de körelir.
وَمَنْ كَفَرَ فَلَا يَحْزُنْكَ كُفْرُهُ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ فَنُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
KafalarKim de küfrederse; onun küfrü, seni üzmesin. Onların dönüşü Bize’dir. O zaman yaptıklarını onlara bildiririz. Şüphesiz ki Allah; göğüslerin özünü gerçekten bilendir.
إِنَّ اللَّهَ عَالِمُ غَيْبِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
KafalarMuhakkak ki Allah; göklerin ve yerin gaybını bilendir. Şüphesiz ki O; göğüslerde olanı da bilicidir.
… مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
KafalarEğer küfrederseniz; muhakkak ki Allah, sizden müstağnidir. Fakat O, kulları için küfre rıza göstermez. Eğer şükrederseniz; sizden hoşnud olur. Hiç bir günahkar diğerinin günahını yüklenmez. Sonra dönüşünüz Rabbınızadır. O zaman yaptıklarınızı size haber verir. Muhakkak ki O, göğüslerin özünü bilendir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صدر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قلب, فؤاد, نحر |
| Zıt Kök | ورد |
| Çekirdek Özet 1 | Varlığın veya bedenin ön, üst ve yüzleşen cephesi; su kaynağından doymuş olarak ayrılıp geri dönme hareketi. |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın dış dünyayı göğüsleyen, niyet ve yönelişlerin toplanıp dışa vurulduğu iç cephesi; mahşerde amellerin sonucunu görmek üzere merkezden ayrılıp dağılma hali. |
| Çekirdek Özet 3 | Giriş ve kaynağa yöneliş (ورد) karşıtı olarak sistemden dışa akış, menşe olma, çıkış ve öncülük ilkesi. |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca fiziksel bir göğüs kemiğine veya kafatasına indirgeyerek, Kur'an'da bilincin dış dünyayla temas kurduğu ve niyetlerin mayalandığı dinamik ön cephe vasfını gözden kaçırmak. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صد | Katılık, set çekme, engelleme, karşı durma, bir şeye yüz çevirip yönelme veya öne çıkma | ر | Kökün taşıdığı karşı durma ve yüzleşme anlamına akışkanlık, öncülük ve kaynaktan ayrılarak dağılma dinamiği eklenmiş; böylece öne yönelen ilk cephe ve oradan dışa doğru yayılma anlamı meydana gelmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Bir amaca kilitlenme, öne doğru odaklanma ve yüzleşme hamlesini kurar. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | İçerisi ile dışarısı arasında bir geçiş alanı oluşturur; dışa açılmayı sağlar. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | En önde ve üstte olma, başlangıç noktasını teşkil etme ve liderlik vasfını yükler. |
| صدر | Odaklanarak kapıdan öne atılan ve başı çeken hareket | Bir yapının en önünde duran, dış dünyaya ilk kapıyı açan, olayları göğüsleyen ve oradan dışarıya doğru hareketi başlatan merkez. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedenin veya herhangi bir nesnenin ön, üst ve dışa bakan kısmı (göğüs bölgesi, mızrağın ucu); develerin su kaynağından içtikten sonra geri dönüp ayrılması (hilâfü'l-vird). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde kökü mızrağın uç kısmı için şöyle kullanır: وتَشْرَقُ بالقَوْل الذي قد أَذَعْتَه / كما شَرِقَتْ صَدْر القَناة من الدَّمِ |
| Erken Arapça kullanım | Zü’r-Rimme deveyi göğüs bağıyla (تصدير) bağlamayı zikreder; ayrıca su başından dönüşteki telaş ve ayrılışı ifade eden Arap darbımeselinde geçer: تركتهم على مثل ليلة الصدر |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde صدر kökü düzen, sıra, öncelik ve kaynaktan dışa doğru sıralanma semantiğiyle doğrudan irtibatlıdır. Batı Sami dillerinden İbranicede sēder biçimi düzen, dizi, ayin sırası ve intizam anlamını taşırken; Süryanicede sdārā / sedrā kelimesi saf, sıra, sıralanmış birlik ve tertip edilmiş metin manalarına gelir. Arapçada bu kök bir yandan canlının veya nesnenin en önünde sıralanan, dışa karşı duran üst kısmını (göğüs ve ön cephe) ifade etmiş, diğer yandan da belirli bir sırayla su kaynağından ayrılarak dışarıya doğru dağılmayı (sudûr) simgelemiştir. Böylece kök, Proto-Sami düzeyindeki öncelikli düzen ve dizilim matrisinden, Arapçada somut bir organ cephesine ve kaynaktan neşet etme eylemine doğru özelleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صد çekirdeğinden türeme | Katılık, yüzleşme ve karşı durma eyleminin üst ve ön bölgeye taşınarak dışa yayılması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice s-d-r kökü | Sıra, dizi, öncelikli düzen ve saf tutma semantiğiyle ortak kökenden neşet etme. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrulanmış doğrudan ses ve anlam denkliği tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صدر | Anlamlı | Ön cephe, göğüs; kaynaktan ayrılış | Bir şeyin ilk ve ön kısmı; sudan geri dönüp dağılma. | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صرد | Anlamlı | Katıksız soğuk, delip geçme | Şiddetli soğuk; okun avı delip karşıya geçmesi; saf ve katışıksız olma. | Kur'an'da geçmez |
| دصر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| درص | Anlamlı | Küçük hayvan yavrusu, saklanma | Fare veya kertenkele yavrusu; küçük deliklere sığınma. | Kur'an'da geçmez |
| رصد | Anlamlı | Gözetleme, pusu kurma, bekleme | Yolu ve hedefi dikkatle izleyip kollama; geçit yerinde durma. | Kalb ve yöneliş ilişkisi; Kur'an'da geçer |
| ردص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صدر | Merkez | Ön cephe, iç alan, kaynaklanış | Varlığın dış dünyaya açılan ön yüzeyi ve oradan neşet eden eylemler. | Hem bedensel ön cepheyi hem de kaynaktan dönüşü kuşatır. |
| قلب | Komşu | İçsel öz, karar ve idrak merkezi | صدر, duyguların ilk ulaştığı geniş ön alanı simgelerken; قلب onun derininde dönüp duran karar merkezidir. | Sadr kalbin mahfazası ve vitrini konumundadır. |
| فؤاد | Komşu | Hissiyat ve teessür odağı | صدر dış dünyaya göğüs geren genel iç hacimdir; فؤاد ise heyecan ve acıyla tutuşan hassas idrak noktasıdır. | Sadr daha kapsayıcı ve yapısal, fuâd daha dinamik ve duyarlıdır. |
| نحر | Komşu | Üst göğüs, boğaz çukuru | صدر bütün göğüs kafesini ve ön kısmı kapsarken; نحر yalnızca boynun göğüsle birleştiği kurban boğazlama noktasıdır. | Anatomik olarak daha dar ve özel bir kesiti anlatır. |
| ورد | Zıt | Kaynağa varış, suya giriş | صدر kaynaktan doyup ayrılmayı ve dışa dağılmayı anlatırken; ورد kaynağa doğru inmeyi ve girişi anlatır. | Giriş ve çıkış hareketinin tam zıt kutuplarıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صدر | Ön cephe, göğüs, sudûr | Bedenin ön kısmı, iç niyetlerin mahalli ve kaynaktan ayrılıp çıkma hali. | Kesin |
| Latince | pectus, origo | Göğüs, yürek; köken, çıkış | Pectus içsel hislerin barındığı göğsü; origo ise kaynaktan neşet etme ve başlama yönünü karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | chest, bosom, emanation, issue | Göğüs, bağır; yayılma, çıkış | Chest fiziksel yapıyı, bosom duygusal iç dünyayı, emanation ve issue ise kaynaktan sudûr etmeyi verir. | Güçlü |
| Almanca | Brust, Ursprung, Ausgehen | Göğüs, bağır; köken; çıkış | Brust insanın duygu cephesini, Ursprung menşei, Ausgehen ise kaynaktan ayrılıp yayılmayı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | poitrine, sein, émanation | Göğüs; bağır; sudûr, fışkırma | Poitrine ve sein içsel alanı, émanation bir merkezden türeyip dışarı doğru yönelmeyi ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صُدُور / صُدُورِهِمْ | Sırların, niyetlerin ve kinin gizlendiği iç cephe | İnsanın içinde sakladığı duyguların, hasedin ve niyetlerin Allah tarafından bilinmesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:118, 3:119; Hûd 11:5; el-Âdiyât 100:10). |
| صَدْر / صَدْرُكَ | Ruhi ferahlık veya sıkıntı ve daralma alanı | İslâm'a açılma, peygamberin risalet yüküyle daralması veya göğsün genişletilmesi bağlamı (el-En'âm 6:125; Tâhâ 20:25; el-İnşirâh 94:1). |
| يَصْدُرُ | Hayvanların ve insanların su başından geri çekilmesi | Hz. Mûsâ kıssasında çobanların su çekip ayrılmasını bekleyen iki kadının durumu (el-Kasas 28:23). |
| يَصْدُرُ | Mahşerde amellerin sonucunu görmek üzere kabirlerden dağılma | Kıyamet günü insanların hesap vermek ve amellerini görmek üzere gruplar halinde çıkışı (ez-Zilzâl 99:6). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman mahalli ve felsefî sudûr teorisi | İmanın sadr ile kalb arasındaki ilişkisi ve varlığın ilk ilkeden neşet etmesi tartışması. | İmanın dış etkilere ve şüpheye ilk muhatap olan savunma hattı olarak kavranması. |
| Fıkıh | Tavâfü's-sadr (Veda tavafı) | Hacıların Mekke'den ayrılmadan önce icra ettiği son tavafın fıkhi hükmü ve vakti. | Mekke merkezinden memlekete dönüş, ayrılış ve ibadetin tamamlanması. |
| Tefsir | Şerh-i sadr ve ta'miyetü's-sudûr | Sadrın açılması (inşirâh) ve göğüslerdeki kalplerin körleşmesi ayetlerinin tevili. | İdrakin dışa açılan vitrini ve ahlaki yönelişlerin toplanma sahası. |
| Hadis | Sudûru'n-nâs ve amel defterlerinin açılması | Toplumun önde gelen liderleri (sudûr) ve içte gizlenenlerin kıyamette açığa çıkması rivayetleri. | Sosyal öncülük ile niyetlerin dışa vurulması ekseninde anlam yoğunlaşması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve inanç cephesi | İmanın dış kalkanı | Nefsi vesveselerden koruma | Kalbi muhafaza eden, ilahi mesaja göğüs geren veya inkârla daralan iç vitrin. | Kesin |
| İlmi | Mantık ve epistemoloji | Masdar / Aksiyom | Bilginin neşet ettiği kaynak | İkincil kuralların ve hükümlerin kendisinden türediği temel öncüller kümesi. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu idaresi | Sadaret / Liderlik | Topluma öncülük etme | En ön safta durarak toplumun yükünü üstlenme ve karar mercilerini yönetme. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve ticaret akışı | Çıktı / İhracat (Sudûr) | Ürünün pazara dağıtımı | Üretim merkezinde toplanan değerin tüketim alanlarına sevk edilerek yayılması. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektör alanlarında diverjans ve kaynak (source / divergence) | Bir hacmin içinden dışarıya doğru radyal olarak yayılan akışkan hareketi veya potansiyel alanın bir kaynaktan dışa doğru yayılımı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dışavurum ve ekspresyonizm (sosyo-psikolojik dışa aktarım) | Bireyin iç dünyasında biriktirdiği gerilim, niyet ve tasavvurları dışsal davranışa veya toplumsal eyleme dönüştürme süreci. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca fizyolojik göğüs kafesine hapsetmek veya akevler notundaki gibi yalnızca anatomik kafa/baş yapısına indirgeyerek dilsel mecazı koparmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök hem bilincin dış dünyayla karşılaştığı, daralıp genişleyen psişik ön cepheyi (sadr) hem de bir kaynaktan doyum alıp geri dönme ve dağılma hareketini (sudûr) bütünsel olarak içerir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Göğsün daralması veya genişletilmesi ifadeleri mekanik bir et-kemik operasyonu sanılır; sadrın iç ile dış arasındaki geçiş kapısı ve niyetlerin dışavurum alanı olma niteliği yok edilir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisini (vesvese, kin, ferahlık, iman) ve kıyamet sahnesindeki büyük hareketliliği (kabirlerden fışkırırcasına çıkış) aynı merkezden dışa taşma dinamiğiyle açıklamasını sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın niyet ve sorumluluğunu konu edinen ayetlerde (Âl-i İmrân, el-Hac, el-Âdiyât) ve peygamberlerin risalet yükünü taşırken yaşadıkları ruhsal dönüşümlerde (Tâhâ, el-İnşirâh). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın kalp ve göğüs kavramlarını ilkel bir anatomi bilgisiyle kullandığı iddiasını çürütür; sadrın bedensel ve zihinsel bütün yönelişlerin dışa açılan ön kapısı olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının veya nesnenin ön ve üst cephesi, göğüs bölgesi; su kaynağından doymuş olarak geri dönüp ayrılma eylemi.
- Soyut anlamİçsel duygu ve niyetlerin dış dünyayla yüzleştiği ilk eşik; bir merkezde olgunlaşan durumun dışa doğru yayılması ve öncülük etmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin girdi-çıktı dengesinde kaynağa yönelişten (ورد) sonraki dışa açılma, dağılma ve ürün verme (sudûr) fazı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
, kökün temsil ettiği sadır ve sudûr fonksiyonudur. , duyguların, niyetlerin veya kaynağın toplandığı iç hacmi; , bu hacimden dışarıya doğru yönelen akış alanını; , kapalı veya derin iç merkezden dış çepere doğru gerçekleşen yayılım ve diverjans hareketini sembolize eder. Model, içte birikenin ön cepheden dışa taşmasını ve merkezden ayrılış dinamiğini matematiksel olarak ifade eder.