صدر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-د-ر16 sîga, 61 mücavir kök, 43 ayet, 31 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.علمبديصُدُورِكُمْخفيصُدُورِهِمْصدرشرحذوالصُّدُورُقلبصَدْرَهُضيقحوجصُدُورُهُمْحرج

KökSîga 16Ayet 43Sure 31Mücavir 61

▶ Ağı aç (3B)

صدر

ص - د - ر

KÖK
  • 46 geçiş
  • 43 ayet
  • 16 sîga
  • 13 sözlük

Okun ön yarısına denir. Sonraları “baş” kelimesi olarak kullanılmıştır. Kur’an’daki “sadırda bulunan kalp” o zamanki biyoloji bilgisinin eksikliği nedeniyle göğüs anlamında kullanılmıştır. Sadr, boynun üst kısmı anlamına gelen “baş” demektir. Re’s ise başın saçlı olan kısmıdır. Biz “baş” olarak tercüme edeceğiz.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Okun ön yarısına denir. Sonraları “baş” kelimesi olarak kullanılmıştır. Kur’an’daki “sadırda bulunan kalp” o zamanki biyoloji bilgisinin eksikliği nedeniyle göğüs anlamında kullanılmıştır. Sadr, boynun üst kısmı anlamına gelen “baş” demektir. Re’s ise başın saçlı olan kısmıdır. Biz “baş” olarak tercüme edeceğiz.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.864 harf
باب الصاد والدال والراء معهما ص د ر، ر ص د، ص ر د، د ر ص مستعملات صدر: الصَّدْرُ: أعلى مُقَدَّمِ كُلِّ شيءٍ، وصَدْرُ القَناةِ أعلاها، وصَدْرُ الأمر أوَّلُه. وصُدْرةُ الاِنسانِ: ما أَشَرفَ من أعلى صَدْره. والصِّدارُ: ثَوبٌ رأسُه كالمِقْنَعَةِ، وأسفلُه يُغَشِّي الصَّدْر والمَنْكِبَيْنِ تَلْبَسُه النِّساءُ. والتصدير: حَبْلٌ يُصَدَّرُ به البعير اذا جَرَّ حِمْلَه الى خَلف، فالحَبْلُ اسمه التصدير،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.537 harf
الصَدْرُ: واحد الصُدورِ، وهو مذكر. وإنَّما قال الأعشى: ويَشْرَقُ القول الذي قد أَذَعْـتَـهُكما شَرِقَتْ صَدْرُ القَناةِ من الدَمِ فأنَّثَه على المعنى لأنَّ صدر القناة من القناة. وصَدْرُ كلِّ شيء: أوّله. وصَدْرُ السهم: ما جاز من وسطه إلى مستدَقِّه وسمِّي بذلك لأنه المتقدِّم إذا رُمِيَ. والصَدْرُ: الطائفة من الشيء. والصُدْرَةُ من الإنسان: ما أشرف من أعلى صَدْرِهِ، ومنه الصُدْرَةُ التي تلبس.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.570 harf
ص د ر صدر ، صرد ، رصد ، درص استعمل من وجوهها : صدر ، صرد ، رصد ، درص . صدر : قال ابن المظفّر : الصَّدْرُ : أعْلى مقدَّم كلّ شيء قال : وصَدْرُ القَناة : أعْلاها . وصَدْرُ الأمر أوّله . قال : والصُّدْرةُ من الإنسان : ما أشرَفَ من أَعْلى صَدْرِه . قلتُ : ومن هذا قول امرأة طائيَّةٍ كانت تحتَ امرىء القيس ففَرِكَتْه وقالت : إني ما علمتُك إلاّ ثقيلَ الصُّدْرة ، سريع الهِراقة ، بطيءَ الإفاقة . وقال أحمد
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.424 harf
(باب الصاد والدال وما يثلثهما) (صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره. فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها. وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد: وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.174 harf
- الصدر: الجارحة. قال تعالى: ﴿رب أشرح لي صدري﴾ [طه/25]، وجمعه: صدور. قال: ﴿وحصل ما في الصدور﴾ [العاديات/10]، ﴿ولكن تعمى القلوب التي في الصدور﴾ [الحج/46]، ثم استعير لمقدم الشيء كصدر القناة، وصدر المجلس، والكتاب، والكلام، وصدره أصاب صدره، أو قصد قصده نحو: ظهره، وكتفه، ومنه قيل: رجل مصدور: يشكو صدره، وإذا عدي صدر ب (عن) اقتضى الانصراف، تقول: صدرت الإبل عن الماء صدرا، وقيل: الصدر، قال: {يومئذ يصدر
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.093 harf
ص د ر صدروا عن الماء صدوراً وصدراً‏.‏ ‏"‏ وتركتهم على مثل ليلة الصدر ‏"‏‏.‏ وأصدرتهم عنه‏.‏ وتصادروا‏.‏ وليست المحد الصدار‏.‏ وأخضل الدمع صدارها وهو ثوب تغطّى به الرأس والصدر‏.‏ وشد البعير بالتصدير وهو حبل يشد في صدره‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ يكاد من التصدير ينسل كلما ترنم أو مس العمامة راكبه وأسد مصدر‏:‏ شديد الصدر‏.‏ ورجل أصدر مصدر‏:‏ مشرف الصدرة قويّ الصدر والصدرة‏:‏ أعلى الصدر‏.‏ وضربته
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.030 harf
الصَّدْر: أَعلى مقدَّم كل شيء وأَوَّله، حتى إِنهم ليقولون: صَدْر النهار والليل، وصَدْر الشتاء والصيف وما أَشبه ذلك مذكّراً؛ فأَما قول الأَعشى: وتَشْرَقُ بالقَوْل الذي قد أَذَعْتَه، كما شَرِقَتْ صَدْر القَناة من الدَّمِ قال ابن سيده: فإِن شئت قلت أَنث لأَنه أَراد القناة، وإِن شئت قلت إِن صَدْر القَناة قَناة؛ وعليه قوله: مَشَيْنَ كما اهْتَزَّت رِماح، تَسَفَّهَتْ أَعالِيها مَرُّ الرِّياح النَّواسِم
Maddenin bağlantısı

الصَّدْر: أَعلى مقدَّم كل شيء وأَوَّله، حتى إِنهم ليقولون: صَدْر النهار والليل، وصَدْر الشتاء والصيف وما أَشبه ذلك مذكّراً؛ فأَما قول الأَعشى: وتَشْرَقُ بالقَوْل الذي قد أَذَعْتَه، كما شَرِقَتْ صَدْر القَناة من الدَّمِ قال ابن سيده: فإِن شئت قلت أَنث لأَنه أَراد القناة، وإِن شئت قلت إِن صَدْر القَناة قَناة؛ وعليه قوله: مَشَيْنَ كما اهْتَزَّت رِماح، تَسَفَّهَتْ أَعالِيها مَرُّ الرِّياح النَّواسِم والصَّدْر: واحد الصُّدُور، وهو مذكر، وإِنما أَنثه الأَعشى في قوله كما شَرِقَتْ صَدْر القَناة على المعنى، لأَن صَدْر القَناة من القَناة، وهو كقولهم: ذهبت بعض أَصابعه لأَنهم يؤنِّثُون الاسم المضاف إِلى المؤنث، وصَدْر القناة: أَعلاها. وصَدْر الأَمر: أَوّله. وصَدْر كل شيء: أَوّله. وكلُّ ما واجهك: صَدْرٌ، وصدر الإِنسان منه مذكَّر؛ عن اللحياني، وجمعه صُدُور ولا يكسَّر على غير ذلك. وقوله عز وجل: ولكن تَعْمَى القُلوب التي في الصُّدُور؛ والقلب لا يكون إِلاَّ في الصَّدْر إِنما جرى هذا على التوكيد، كما قال عز وجل: يقولون بأَفواههم؛ والقول لا يكون إِلاَّ بالفَمِ لكنه أَكَّد بذلك، وعلى هذا قراءة من قرأَ: إِن أَخي له تِسْعٌ وتسعون نَعْجَةً أُنثى. والصُّدُرة: الصَّدْر، وقيل: ما أَشرف من أَعلاه. والصَّدْر: الطائفة من الشيء. التهذيب: والصُّدْرة من الإِنسان ما أَشرف من أَعلى صدْره؛ ومنه الصُّدْرة التي تُلبَس؛ قال الأَزهري: ومن هذا قول امرأَة طائيَّة كانت تحت امرئ القيس، فَفَرِ كَتْهُ وقالت: إِني ما عَلِمْتُكَ إِلاَّ ثَقِيل الصُّدْرة سريع الهِدافَةَ بَطِيء الإِفاقة. والأَصْدَر: الذي أَشرفت صَدْرته. والمَصْدُور: الذي يشتكي صدره؛ وفي حديث ابن عبد العزيز: قال لعبيدالله بن عبدالله بن عتبة: حتى متَى تقولُ هذا الشعر؟ فقال: لا بُدَّ للمَصْدُور من أَن يَسْعُلا المَصْدُور: الذي يشتكي صَدْره، صُدِرَ فهو مصدور؛ يريد: أَن من أُصيب صَدْره لا بدّ له أَن يَسْعُل، يعني أَنه يَحْدُث للإِنسان حال يتمثَّل فيه بالشعر ويطيِّب به نفسه ولا يكاد يمتنع منه. وفي حديث الزهري: قيل له إِن عبيد الله يقول الشِّعْر، قال: ويَسْتَطَيعُ المَصْدُور أَن لا يَنْفُِثَ أَي لا يَبْزُق؛ شَبَّه الشِّعْر بالنَّفْث لأَنهما يخرجان من الفَمِ. وفي حديث عطاء: قيل له رجل مَصْدُور يَنْهَزُ قَيْحاً أَحَدَثٌ هُوَ؟ قال: لا، يعني يَبزُق قَيْحاً. وبَنَات الصدر: خَلَل عِظامه. وصُدِرَ يَصْدَرُ صَدْراً: شكا صَدْرَه؛ وأَنشد: كأَنما هُوَ في أَحشاء مَصْدُورِ وصَدَرَ فلان فلاناً يَصْدُرُه صَدْراً: أَصاب صَدْرَه. ورجل أَصْدَرُ: عظيم الصَّدْرِ، ومُصَدَّر: قويّ الصَّدْر شديده؛ وكذلك الأَسَد والذئب. وفي حديث عبد الملك: أُتِيَ بأَسِير مُصَدَّر؛ هو العظيم الصَّدْر. وفَرس مُصَدَّرٌ: بَلَغ العَرَق صَدْرَه. والمُصَدَّرُ من الخيل والغنم: الأَبيض لَبَّةِ الصَّدْرِ، وقيل: هو من النِّعاج السَّوداء الصدر وسائرُها أَبيضُ؛ ونعجة مُصَدَّرَة. ورجل بعيد الصَّدْر: لا يُعطَف، وهو على المثَل.والتَّصَدُّر: نصْب الصَّدْر في الجُلوس. وصَدَّر كتابه: جعل له صَدْراً؛ وصَدَّره في المجلس فتصدَّر. وتصدَّر الفرسُ وصَدَّر، كلاهما: تقدَّم الخيلَ بِصَدره. وقال ابن الأَعرابي: المُصَدَّرُ من الخيل السابق، ولم يذكر الصَّدْرَ؛ ويقال: صَدَّرَ الفرسُ إِذا جاء قد سبق وبرز بِصَدْرِه وجاء مُصَدَّراً؛ وقال طفيل الغَنَوِيّ يصف فرساً: كأَنه بَعْدَما صَدَّرْنَ مِنْ عَرَقٍ سِيدٌ، تَمَطَّرَ جُنْحَ الليل، مَبْلُولُ كأَنه: الهاءُ لَفَرسِهِ. بعدما صَدَّرْنَ: يعني خَيْلاَ سَبَقْنَ بصُدُورِهِنَّ. والعَرَق: الصفُّ من الخيل؛ وقال دكين: مُصَدَّرٌ لا وَسَطٌ ولا بَالي (* قوله: «مصدر إِلخ» كذا بالأَصل). وقال أَبو سعيد في قوله: بعدما صَدَّرْنَ من عرق أَي هَرَقْنَ صَدْراً ومن العَرَق ولن يَسْتَفْرِغْنَه كلَّه؛ ور وي عن ابن الأَعرابي أَنه قال: رواه بعدما صُدِّرْنَ، على ما لم يسمَّ فاعله، أَي أَصاب العَرَقُ صُدُورهُنَّ بعدما عَرِقَ؛ قال: والأَول أَجود؛ وقول الفرزدق يخاطب جريراً:وحَسِبتَ خيْلَ بني كليب مَصْدَراً، فَغَرِقْتَ حين وَقَعْتَ في القَمْقَامِ يقول: اغْتَرَرْتَ بخيْل قومك وظننت أَنهم يخلِّصونك من بحر فلم يفعلوا. ومن كلامِ كُتَّاب الدَّواوِين أَن يقال: صُودِرَ فلانٌ العامل على مالٍ يؤدِّيه أَي فُورِقَ على مالٍ ضَمِنَه. والصِّدَارُ: ثَوْبٌ رأْسه كالمِقْنَعَةِ وأَسفلُه يُغَشِّى الصَّدْرَ والمَنْكِبَيْنِ تلبَسُه المرأَة؛ قال الأَزهري: وكانت المرأَة الثَّكْلَى إِذا فقدت حميمها فأَحَدّتْ عليه لبست صِدَاراً من صُوف؛ وقال الراعي يصف فلاة: كَأَنَّ العِرْمِسَ الوَجْناءَ فيها عَجُولٌ، خَرَّقَتْ عنها الصَّدارَا ابن الأَعرابي: المِجْوَلُ الصُّدْرَة، وهي الصِّدار والأُصْدَة. والعرَب تقول للقميص الصغير والدِّرْع القصيرة: الصُّدْرَةُ، وقال الأَصمعي: يقال لِمَا يَلي الصَّدْر من الدِّرْعِ صِدارٌ. الجوهري: الصِّدارُ. بكسر الصاد، قميص صغير يَلي الجسد. وفي المثل: كلُّ ذات صِدارٍ خالَةٌ أَي من حَقِّ الرجل أَن يَغارَ على كل امرأَة كما يَغارُ على حُرَمِهِ. وفي حديث الخَنْساء: دخلتْ على عائشة وعليها خِمارٌ مُمَزَّق وصِدار شعَر؛ الصِّدار: القميص القصير كما وَصَفناه أَوَّلاً. وصَدْرُ القَدَمِ: مُقَدَّمُها ما بين أَصابعها إِلي الحِمارَة. وصَدْرُ النعل: ما قُدَّام الخُرْت منها. وصَدْرُ السَّهْم: ما جاوز وسَطَه إِلى مُسْتَدَقِّهِ، وهو الذي يَلي النَّصْلَ إِذا رُمِيَ به، وسُمي بذلك لأَنه المتقدِّم إِذا رُمِي، وقيل: صَدْرُ السهم ما فوق نصفه إِلى المَرَاش. وسهم مُصَدَّر: غليظ الصَّدْر، وصَدْرُ الرمح: مثله. ويومٌ كصَدْرِ الرمح: ضيِّق شديد. قال ثعلب: هذا يوم تُخَصُّ به الحرْب؛ قال وأَنشدني ابن الأَعرابي: ويوم كصَدْرِ الرُّمْحِ قَصَّرْت طُولَه بِلَيْلي فَلَهَّانِي، وما كُنْتُ لاهِيَا وصُدُورُ الوادي: أَعاليه ومَقادمُه، وكذلك صَدَائرُهُ؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد. أَأَنْ غَرَّدَتْ في بَطْنِ وادٍ حَمامَةٌ بَكَيْتَ، ولم يَعْذِرْكَ في الجهلِ عاذِرف؟ تَعَالَيْنَ في عُبْرِيَّةٍ تَلَعَ الضُّحى على فَنَنٍ، قد نَعَّمَتْهُ الصَّدائِرُ واحدها صَادِرَة وصَدِيرَة. (* قوله: «واحدها صادرة وصديرة» هكذا في الأَصل وعبارة القاموس جمع صدارة وصديرة). والصَّدْرُْ في العَروضِ: حَذْف أَلِفِ فاعِلُنْ لِمُعاقَبَتِها نون فاعِلاتُنْ؛ قال ابن سيده: هذا قول الخليل، وإِنما حكمه أَن يقول الصَدْر الأَلف المحذوفة لِمُعاقَبَتها نون فاعِلاتُنْ. والتَّصْدِيرُ؛ حزام الرَّحْل والهَوْدَجِ. قال سيبويه: فأَما قولهم التَّزْدِيرُ فعلى المُضارعة وليست بلُغَة؛ وقد صَدَّرَ عن البعير. والتَّصْدِيرُ: الحِزام، وهو في صَدْرِ البعير، والحَقَبُ عند الثِّيل. والليث: التَّصْدِيرُ حبل يُصَدَّرُ به البعير إِذا جرَّ حِمْله إِلى خلْف، والحبلُ اسمه التَّصْدِيرُ، والفعل التَّصْدِيرُ. قال الأَصمعي: وفي الرحل حِزامَةٌ يقال له التَّصْدِيرُ، قال: والوَضِينُ والبِطان لِلْقَتَبِ، وأَكثر ما يقال الحِزام للسَّرج. وقال الليث: يقال صَدِّرْ عن بَعِيرك، وذلك إِذا خَمُصَ بطنُه واضطرب تَصْدِيُرهُ فيُشدُّ حبل من التَّصْدِيرِ إِلى ما وراء الكِرْكِرَة، فيثبت التَّصْدِير في موضعه، وذلك الحبل يقال له السِّنافُ. قال الأَزهري: الذي قاله الليث أَنَّ التَّصدْيِر حبل يُصَدَّر به البعير إِذا جرَّ حِمْله خَطَأٌ، والذي أَراده يسمَّى السِّناف، والتَّصْديرُ: الحزام نفسُه. والصِّدارُ: سِمَةٌ على صدر البعير.والمُصَدَّرُ: أَول القداح الغُفْل التي ليست لها فُروضٌ ولا أَنْصباء، إِنما تثقَّل بها القداح كراهِيَة التُّهَمَة؛ هذا قول اللحياني. والصَّدَرُ، بالتحريك: الاسم، من قولك صَدَرْت عن الماء وعن البِلاد. وفي المثل: تَرَكْته على مِثْل ليلَة الصَّدَرِ؛ يعني حين صَدَرَ الناس من حَجِّهِم. وأَصْدَرْته فصدَرَ أَي رَجَعْتُهُ فرَجَع، والموضع مَصْدَر ومنه مَصادِر الأَفعال. وصادَرَه على كذا. والصَّدَرُ: نقِيض الوِرْد. صَدَرَ عنه يَصْدُرُ صَدْراً ومَصْدراً ومَزْدَراً؛ الأَخيرة مضارِعة؛ قال:ودَعْ ذا الهَوَى قبل القِلى؛ تَرْكُ ذي الهَوَى، مَتِينِ القُوَى، خَيْرٌ من الصَّرْمِ مَزْدَرَا وقد أَصْدَرَ غيرَه وصَدَرَهُ، والأَوَّل أَعلى. وفي التنزيل العزيز: حتى يَصْدُرَ الرِّعاءُ؛ قال ابن سيده: فإِمَّا أَن يكون هذا على نِيَّةِ التعدَّي كأَنه قال حتى يَصْدُر الرِّعاء إِبِلَهم ثم حذف المفعول، وإِمَّا أَن يكون يَصدرُ ههنا غير متعدٍّ لفظاً ولا معنى لأَنهم قالوا صَدَرْتُ عن الماء فلما يُعَدُّوه. وفي الحديث: يَهْلِكُونَ مَهْلَكاً واحداً ويَصْدُرُون مَصادِر شَتَّى؛ الصَّدَرُ، بالتحريك: رُجوع المسافر من مَقصِده والشَّارِبةِ من الوِرْدِ. يقال: صَدَرَ يَصْدُرُ صُدُوراً وصَدَراً؛ يعني أَنه يُخْسَفُ بهم جميعهم فَيْهلكون بأَسْرِهم خِيارهم وشِرارهم، ثم يَصْدُرون بعد الهَلَكَة مَصادِرَ متفرِّقة على قدْر أَعمالهم ونِيَّاتِهم، ففريقٌ في الجنة وفريق في السعير. وفي الحديث: لِلْمُهاجِرِ إِقامَةُ ثلاثٍ بعد الصَّدَر؛ يعني بمكة بعد أَن يقضي نُسُكَه. وفي الحديث: كانت له رَكْوة تسمَّى الصادِرَ؛ سمِّيت به لأَنه يُصْدَرُ عنها بالرِّيّ؛ ومنه: فأَصْدَرْنا رِكابَنَا أَي صُرِفْنا رِواءً فلم نحتج إِلى المُقام بها للماء. وما له صادِرٌ ولا وارِدٌ أَي ما له شيء. وقال اللحياني: ما لَهُ شيء ولا قوْم. وطريق صادِرٌ: معناه أَنه يَصْدُر بِأَهْله عن الماء. ووارِدٌ: يَرِدُهُ بِهم؛ قال لبيد يذكر ناقَتَيْن: ثم أَصْدَرْناهُما في وارِدٍ صادِرٍ وَهْمٍ، صُوَاهُ قد مَثَلْ أَراد في طريق يُورد فيه ويُصْدَر عن الماء فيه. والوَهْمُ: الضَّخْمُ، وقيل: الصَّدَرُ عن كل شيء الرُّجُوع. الليث: الصَّدَرُ الانصراف عن الوِرْد وعن كل أَمر. يقال: صَدَرُوا وأَصْدَرْناهم. ويقال للذي يَبْتَدِئُ أَمْراً ثم لا يُتِمُّه: فُلان يُورِد ولا يُصْدِر، فإِذا أَتَمَّهُ قيل: أَوْرَدَ وأَصْدَرَ. قال أَبو عبيد: صَدَرْتُ عن البِلاد وعن الماء صَدَراً، وهو الاسم، فإِذا أَردت المصدر جزمت الدال؛ وأَنشد لابن مقبل: وليلةٍ قد جعلتُ الصبحَ مَوْعِدَها صَدْرَ المطِيَّة حتء تعرف السَّدَفا قال ابن سيده: وهذا منه عِيٌّ واختلاط، وقد وَضَعَ منه بهذه المقالة في خطبة كتابِه المحكَم فقال: وهل أَوحَشُ من هذه العبارة أَو أَفحشُ من هذه الإِشارة؟ الجوهري: الصَّدْرُ، بالتسكين، المصدر، وقوله صَدْرَ المطِيَّة مصدر من قولك صَدَرَ يَصْدُرُ صَدْراً. قال ابن بري: الذي رواه أَبو عمرو الشيباني السَّدَف، قال: وهو الصحيح، وغيره يرويه السُّدَف جمع سُدْفَة، قال: والمشهور في شعر ابن مقبل ما رواه أَبو عمرو، والله أَعلم. والصَّدَر: اليوم الرابع من أَيام النحر لأَن الناس يَصْدُرون فيه عن مكة إِلى أَماكنهم. وتركته على مِثْل ليلة الصَّدَر أَي لا شيء له. والصَّدَر: اسم لجمع صادر؛ قال أَبو ذؤيب: بِأَطْيَبَ منها، إِذا مال النُّجُو مُ أَعْتَقْنَ مثلَ هَوَادِي الصَّدَرْ والأَصْدَرَانِ: عِرْقان يضربان تحت الصُّدْغَيْنِ، لا يفرد لهما واحد. وجاء يضرِب أَصْدَرَيْه إِذا جاء فارِغاً، يعنى عِطْفَيْهِ، ويُرْوَى أَسْدَرَيْهِ، بالسين، وروى أَبو حاتم: جاء فلان يضرب أَصْدَرِيْهِ وأَزْدَرَيهِ أَي جاء فارغاً، قال: ولم يدر ما أَصله؛ قال أَبو حاتم: قال بعضهم أَصْدَراهُ وأَزْدَراهُ وأَصْدغاهُ ولم يعرِف شيئاً منهنَّ. وفي حديث الحسَن: يضرب أَصْدَرَيْه أَي منكِبيه، ويروى بالزاي والسين. وقوله تعالى: يَصْدُرَ الرِّعاء؛ أَي يرجعوا من سَقْيِهم، ومن قرأَ يُصْدِرَ أَراد يردّون. مواشِيَهُمْ. وقوله عز وجل: يومئذٍ يَصْدُرُ الناس أَشتاتاً؛ أَي يرجعون. يقال: صَدَرَ القوم عن المكان أَي رَجَعُوا عنه، وصَدَرُوا إِلى المكان صاروا إِليه؛ قال: قال ذلك ابن عرفة. والوارِدُ: الجائِي، والصَّادِرُ: المنصرف. التهذيب: قال الليث: المَصْدَرُ أَصل الكلمة التي تَصْدُرُ عنها صَوادِرُ الأَفعال، وتفسيره أَن المصادر كانت أَول الكلام، كقولك الذّهاب والسَّمْع والحِفْظ، وإِنما صَدَرَتِ الأَفعال عنها، فيقال: ذهب ذهاباً وسمِع سَمْعاً وسَمَاعاً وحَفِظ حِفْظاً؛ قال ابن كيسان: أَعلم أَن المصدر المنصوب بالفعل الذي اشتُقَّ منه مفعولٌ وهو توكيد للفعل، وذلك نحو قمت قِياماً وضربته ضَرْباً إِنما كررته (* قوله: «إِنما كررته إِلى قوله وصادر موضع» هكذا في الأَصل). وفي قمتُ دليلٌ لتوكيد خبرك على أَحد وجهين: أَحدهما أَنك خِفْت أَن يكون من تُخاطِبه لم يَفهم عنك أَوَّلَ كلامك، غير أَنه علم أَنك قلت فعلت فعلاً، فقلتَ فعلتُ فِعلاً لتردِّد اللفظ الذي بدأْت به مكرَّراً عليه ليكون أَثبت عنده من سماعه مرَّة واحدة، والوجه الآخر أَن تكون أَردت أَن تؤكد خَبَرَكَ عند مَنْ تخاطبه بأَنك لم تقل قمتُ وأَنت تريد غير ذلك، فردَّدته لتوكيد أَنك قلتَه على حقيقته، قال: فإِذا وصفته بصفة لو عرَّفتْه دنا من المفعول به لأَن فعلته نوعاً من أَنواع مختلفة خصصته بالتعريف، كقولك قلت قولاً حسناً وقمت القيام الذي وَعَدْتك. وصادِرٌ: موضع؛ وكذلك بُرْقَةُ صادر؛ قال النابغة: لقدْ قلتُ للنُّعمان، حِينَ لَقِيتُه يُريدُ بَنِي حُنٍّ بِبُرْقَةِ صادِرِ وصادِرَة: اسم سِدْرَة معروفة: ومُصْدِرٌ: من أَسماء جُمادَى الأُولى؛ قال ابن سيده: أُراها عادِيَّة.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR553 harf
* ص د ر * * الصَّدْرُ * واحد * الصُدُورِ * وهو مذكر وإنما قال الأعشى % كما شرِقت صدر القناة من الدم % حملا على المعنى لأن صدر القناة من القناة وهو كقولهم ذهبت بعض أصابعه لأنهم يُؤنثون الاسم المضاف إلى المؤنث و * صَدْرُ * كل شيء أوله و * المَصْدُورُ * الذي يشتكي صدره و * الصَّدَرُ * بفتح الدال الاسم من قولك * صَدَرَ * عن الماء وعن البلاد من باب نصر ودخل و * أصْدَرَهُ فَصَدَرَ * أي رجعه فرجع
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.368 harf
الصدر: أعلى مقدم كل شيء وأوله، حتى أنهم ليقولون: صدر النهار والليل، وصدر الشتاء والصيف وما أشبه ذلك، ويقولون: أخذ الأمر بصدره، أي بأووله، والأمور بصدورها، وهو مجاز. وكل ما واجهك صدر، ومنه صدر الإنسان. من المجاز: رصفت صدر السهم: الصدر من السهم: ما جا و ز من وسطه إلى مستدقه، وهو الذي يلي النصل إذا رمي به، وسمي بذلك لأنه المتقدم إذا رمي. وقيل: صدر السهم: ما فوق نصفه إلى المراش، وعليه اقتصر الزمخشري.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok23.866 harf
صَدَرَ 1 صَدَرَ ذ , (S, M, A, Msb, K,) aor. صَدُرَ (S, M, Msb, K) and صَدِرَ , (K,) inf. n. صَدْرٌ (S, M, A, Msb, K) and صُدُورٌ (A, TA) and مَصْدَرٌ (M, K) and مَزْدَرٌ because of the similarity [of the letters ص and ز], (M,) He returned, went back; (S, M, A, Msb, K;) and went, or turned, away; (Msb;) from (عَنْ) water, (S, M, A,) and a country, (S, M,) or a place, (Msb,) and (assumed tropical:)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.266 harf
صَدَرَ صَدَرَ I , U ( n. ac. صَدْر 1 , مَصْدَر 17 ) a. [ 'An ], Returned, came back from. b. ( n. ac. صُدُوْر 27 ), Occurred, happened, took place. c. U ( n. ac. صُدُوْر 27 ) [ 'An ], Came, proceeded, emanated, resulted from; issued, originated from; was derived from. d. [ Ila ], Went to, came to. e. Struck, hit in the chest, breast. صَدَّرَ صَدَّرَ II , a. Walked first, led ( horse
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR35.199 harf
صدر صَدَرَ - يَصْدُرُ - صَدْر - صُدُوْر - أَصْدَرَ - يُصْدِرُ صَدَرَ - يَصْدُرُ + كائن + عن مكان أو شيء: يتحرك منطلقاً مغادراً مكاناً أقام فيه بشكل مؤقت: يبدأ بالخروج من مكان أقام فيه بشكل مؤقت صَدْر: على وزن " فـَعل" من " صَدَرَ - يَصْدُرُ ": اسم مكان أو آلة: المكان الذي يصدر منه كائن: المكان الذي تتحرك منه كائنات منطلقة مغادرة، وبذلك يكون "
Tamamını oku

Sîgalar(16)

Mücavir kökler61 mücavir (238 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شرح

    5 ortak ayet · “Şeriha” et dilimi demektir

  2. ذو

    12 ortak ayet · Sahip

  3. علم

    19 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  4. ضيق

    4 ortak ayet · Dar geçit, boğaz demektir

  5. خفي

    5 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir

  6. علن

    4 ortak ayet · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir

  7. حوج

    2 ortak ayet · Hace deve dikeni demektir

  8. سرر

    4 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır

  9. نزع

    3 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir

  10. شفي

    2 ortak ayet · Çukur, kuyu gibi yerlerin kenar kısmıdır

  11. بدي

    3 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız

  12. حرج

    2 ortak ayet · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir

Geçtiği ayetler(43)

Sîga sayfası: الصُّدُورِ
  1. … الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

    Kafalarİşte siz; öyle kimselersiniz ki; onlar sizi sevmezken, siz onları seversiniz. Ve kitabın bütününe inanırsınız. Onlar ise ancak sizinle karşılaştıkları zaman; İman ettik, derler. Yalnız başlarına kaldıkları vakit de, size karşı öfkeden parmaklarını ısırırlar. De ki: Öfkenizden ölün. Gerçekten Allah, göğüslerin özünü bilir.

  2. … صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

    KafalarSonra o üzüntünün ardından, üzerinize öyle bir emniyet ve öyle bir uyku indirdi ki; içinizden bir kısmını bürüyordu, bir kısmı da canları sevdasına düşmüştü. Allah’a karşı cahiliyet zannı gibi haksız bir zan besliyorlar. Bu işten bize ne? diyorlardı. De ki: Bütün iş Allah’ındır. İçlerinde sana açmadıkları birşey gizliyorlar. Bu, bize ait birşey olsaydı burada öldürülmezdik, diyorlar. De ki: Evlerinizde olsaydınız üzerlerine ölüm yazılmış olanlar yine mutlaka devrilecekleri yerlere çıkıp gideceklerdi. Bu; göğüslerinizin içindekini yoklamak, kalblerinizdekini temizlemek içindir. Allah, göğüslerdekini bilendir.

  3. وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

    KafalarVe Allah’ın üzerinizdeki nimetini; işittik, itaat ettik, dediğinizde sizi onunla bağlamış olduğu misakını anın. Allah’tan sakının. Muhakkak ki Allah; kalblerdekini bilir.

  4. إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلًا وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا لَفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

    KafalarHani Allah; uykunda, onları sana az gösteriyordu. Eğer sana onları çok göstermiş olsaydı; elbette çekinecek ve iş hakkında çekişecektiniz. Fakat Allah, sizi kurtardı. Muhakkak ki O; göğüslerde olanı bilendir.

  5. يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ

    KafalarEy insanlar; size Rabbınızdan bir öğüt, gçğüslerde olana bir şifa, mü’minler için bir hidayet ve rahmet gelmiştir.

  6. أَلَا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِيَسْتَخْفُوا مِنْهُ أَلَا حِينَ يَسْتَغْشُونَ ثِيَابَهُمْ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

    KafalarDikkat edin, onlar peygambere düşmanlıklarını gizlemek için iki büklüm olurlar. Elbiselerine büründükleri zaman da dikkat edin. Allah, onların gizlediklerini ve açığa vurduklarını bilir. Çünkü O, göğüslerde olanı bilendir.

  7. أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ

    KafalarYeryüzünde dolaşmıyorlar mı ki; orada olanları akledecek kalbleri, işitecek kulakları olsun. Ne var ki yalnız gözler kör olmaz, göğüslerde olan kalbler de körelir.

  8. وَمَنْ كَفَرَ فَلَا يَحْزُنْكَ كُفْرُهُ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ فَنُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

    KafalarKim de küfrederse; onun küfrü, seni üzmesin. Onların dönüşü Bize’dir. O zaman yaptıklarını onlara bildiririz. Şüphesiz ki Allah; göğüslerin özünü gerçekten bilendir.

  9. إِنَّ اللَّهَ عَالِمُ غَيْبِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

    KafalarMuhakkak ki Allah; göklerin ve yerin gaybını bilendir. Şüphesiz ki O; göğüslerde olanı da bilicidir.

  10. … مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

    KafalarEğer küfrederseniz; muhakkak ki Allah, sizden müstağnidir. Fakat O, kulları için küfre rıza göstermez. Eğer şükrederseniz; sizden hoşnud olur. Hiç bir günahkar diğerinin günahını yüklenmez. Sonra dönüşünüz Rabbınızadır. O zaman yaptıklarınızı size haber verir. Muhakkak ki O, göğüslerin özünü bilendir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصدر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقلب, فؤاد, نحر
Zıt Kökورد
Çekirdek Özet 1Varlığın veya bedenin ön, üst ve yüzleşen cephesi; su kaynağından doymuş olarak ayrılıp geri dönme hareketi.
Çekirdek Özet 2İnsanın dış dünyayı göğüsleyen, niyet ve yönelişlerin toplanıp dışa vurulduğu iç cephesi; mahşerde amellerin sonucunu görmek üzere merkezden ayrılıp dağılma hali.
Çekirdek Özet 3Giriş ve kaynağa yöneliş (ورد) karşıtı olarak sistemden dışa akış, menşe olma, çıkış ve öncülük ilkesi.
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca fiziksel bir göğüs kemiğine veya kafatasına indirgeyerek, Kur'an'da bilincin dış dünyayla temas kurduğu ve niyetlerin mayalandığı dinamik ön cephe vasfını gözden kaçırmak.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صدKatılık, set çekme, engelleme, karşı durma, bir şeye yüz çevirip yönelme veya öne çıkmaرKökün taşıdığı karşı durma ve yüzleşme anlamına akışkanlık, öncülük ve kaynaktan ayrılarak dağılma dinamiği eklenmiş; böylece öne yönelen ilk cephe ve oradan dışa doğru yayılma anlamı meydana gelmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaBir amaca kilitlenme, öne doğru odaklanma ve yüzleşme hamlesini kurar.
دKapı; giriş, geçiş, hareketİçerisi ile dışarısı arasında bir geçiş alanı oluşturur; dışa açılmayı sağlar.
رİnsan başı; baş, ilk, üstEn önde ve üstte olma, başlangıç noktasını teşkil etme ve liderlik vasfını yükler.
صدرOdaklanarak kapıdan öne atılan ve başı çeken hareketBir yapının en önünde duran, dış dünyaya ilk kapıyı açan, olayları göğüsleyen ve oradan dışarıya doğru hareketi başlatan merkez.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBedenin veya herhangi bir nesnenin ön, üst ve dışa bakan kısmı (göğüs bölgesi, mızrağın ucu); develerin su kaynağından içtikten sonra geri dönüp ayrılması (hilâfü'l-vird).
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir beytinde kökü mızrağın uç kısmı için şöyle kullanır: وتَشْرَقُ بالقَوْل الذي قد أَذَعْتَه / كما شَرِقَتْ صَدْر القَناة من الدَّمِ
Erken Arapça kullanımZü’r-Rimme deveyi göğüs bağıyla (تصدير) bağlamayı zikreder; ayrıca su başından dönüşteki telaş ve ayrılışı ifade eden Arap darbımeselinde geçer: تركتهم على مثل ليلة الصدر

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde صدر kökü düzen, sıra, öncelik ve kaynaktan dışa doğru sıralanma semantiğiyle doğrudan irtibatlıdır. Batı Sami dillerinden İbranicede sēder biçimi düzen, dizi, ayin sırası ve intizam anlamını taşırken; Süryanicede sdārā / sedrā kelimesi saf, sıra, sıralanmış birlik ve tertip edilmiş metin manalarına gelir. Arapçada bu kök bir yandan canlının veya nesnenin en önünde sıralanan, dışa karşı duran üst kısmını (göğüs ve ön cephe) ifade etmiş, diğer yandan da belirli bir sırayla su kaynağından ayrılarak dışarıya doğru dağılmayı (sudûr) simgelemiştir. Böylece kök, Proto-Sami düzeyindeki öncelikli düzen ve dizilim matrisinden, Arapçada somut bir organ cephesine ve kaynaktan neşet etme eylemine doğru özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصد çekirdeğinden türemeKatılık, yüzleşme ve karşı durma eyleminin üst ve ön bölgeye taşınarak dışa yayılması.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice s-d-r köküSıra, dizi, öncelikli düzen ve saf tutma semantiğiyle ortak kökenden neşet etme.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrulanmış doğrudan ses ve anlam denkliği tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صدرAnlamlıÖn cephe, göğüs; kaynaktan ayrılışBir şeyin ilk ve ön kısmı; sudan geri dönüp dağılma.Hedef kök; Kur'an'da geçer
صردAnlamlıKatıksız soğuk, delip geçmeŞiddetli soğuk; okun avı delip karşıya geçmesi; saf ve katışıksız olma.Kur'an'da geçmez
دصرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez
درصAnlamlıKüçük hayvan yavrusu, saklanmaFare veya kertenkele yavrusu; küçük deliklere sığınma.Kur'an'da geçmez
رصدAnlamlıGözetleme, pusu kurma, beklemeYolu ve hedefi dikkatle izleyip kollama; geçit yerinde durma.Kalb ve yöneliş ilişkisi; Kur'an'da geçer
ردصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صدرMerkezÖn cephe, iç alan, kaynaklanışVarlığın dış dünyaya açılan ön yüzeyi ve oradan neşet eden eylemler.Hem bedensel ön cepheyi hem de kaynaktan dönüşü kuşatır.
قلبKomşuİçsel öz, karar ve idrak merkeziصدر, duyguların ilk ulaştığı geniş ön alanı simgelerken; قلب onun derininde dönüp duran karar merkezidir.Sadr kalbin mahfazası ve vitrini konumundadır.
فؤادKomşuHissiyat ve teessür odağıصدر dış dünyaya göğüs geren genel iç hacimdir; فؤاد ise heyecan ve acıyla tutuşan hassas idrak noktasıdır.Sadr daha kapsayıcı ve yapısal, fuâd daha dinamik ve duyarlıdır.
نحرKomşuÜst göğüs, boğaz çukuruصدر bütün göğüs kafesini ve ön kısmı kapsarken; نحر yalnızca boynun göğüsle birleştiği kurban boğazlama noktasıdır.Anatomik olarak daha dar ve özel bir kesiti anlatır.
وردZıtKaynağa varış, suya girişصدر kaynaktan doyup ayrılmayı ve dışa dağılmayı anlatırken; ورد kaynağa doğru inmeyi ve girişi anlatır.Giriş ve çıkış hareketinin tam zıt kutuplarıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصدرÖn cephe, göğüs, sudûrBedenin ön kısmı, iç niyetlerin mahalli ve kaynaktan ayrılıp çıkma hali.Kesin
Latincepectus, origoGöğüs, yürek; köken, çıkışPectus içsel hislerin barındığı göğsü; origo ise kaynaktan neşet etme ve başlama yönünü karşılar.Güçlü
İngilizcechest, bosom, emanation, issueGöğüs, bağır; yayılma, çıkışChest fiziksel yapıyı, bosom duygusal iç dünyayı, emanation ve issue ise kaynaktan sudûr etmeyi verir.Güçlü
AlmancaBrust, Ursprung, AusgehenGöğüs, bağır; köken; çıkışBrust insanın duygu cephesini, Ursprung menşei, Ausgehen ise kaynaktan ayrılıp yayılmayı karşılar.Güçlü
Fransızcapoitrine, sein, émanationGöğüs; bağır; sudûr, fışkırmaPoitrine ve sein içsel alanı, émanation bir merkezden türeyip dışarı doğru yönelmeyi ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صُدُور / صُدُورِهِمْSırların, niyetlerin ve kinin gizlendiği iç cepheİnsanın içinde sakladığı duyguların, hasedin ve niyetlerin Allah tarafından bilinmesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:118, 3:119; Hûd 11:5; el-Âdiyât 100:10).
صَدْر / صَدْرُكَRuhi ferahlık veya sıkıntı ve daralma alanıİslâm'a açılma, peygamberin risalet yüküyle daralması veya göğsün genişletilmesi bağlamı (el-En'âm 6:125; Tâhâ 20:25; el-İnşirâh 94:1).
يَصْدُرُHayvanların ve insanların su başından geri çekilmesiHz. Mûsâ kıssasında çobanların su çekip ayrılmasını bekleyen iki kadının durumu (el-Kasas 28:23).
يَصْدُرُMahşerde amellerin sonucunu görmek üzere kabirlerden dağılmaKıyamet günü insanların hesap vermek ve amellerini görmek üzere gruplar halinde çıkışı (ez-Zilzâl 99:6).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman mahalli ve felsefî sudûr teorisiİmanın sadr ile kalb arasındaki ilişkisi ve varlığın ilk ilkeden neşet etmesi tartışması.İmanın dış etkilere ve şüpheye ilk muhatap olan savunma hattı olarak kavranması.
FıkıhTavâfü's-sadr (Veda tavafı)Hacıların Mekke'den ayrılmadan önce icra ettiği son tavafın fıkhi hükmü ve vakti.Mekke merkezinden memlekete dönüş, ayrılış ve ibadetin tamamlanması.
TefsirŞerh-i sadr ve ta'miyetü's-sudûrSadrın açılması (inşirâh) ve göğüslerdeki kalplerin körleşmesi ayetlerinin tevili.İdrakin dışa açılan vitrini ve ahlaki yönelişlerin toplanma sahası.
HadisSudûru'n-nâs ve amel defterlerinin açılmasıToplumun önde gelen liderleri (sudûr) ve içte gizlenenlerin kıyamette açığa çıkması rivayetleri.Sosyal öncülük ile niyetlerin dışa vurulması ekseninde anlam yoğunlaşması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlak ve inanç cephesiİmanın dış kalkanıNefsi vesveselerden korumaKalbi muhafaza eden, ilahi mesaja göğüs geren veya inkârla daralan iç vitrin.Kesin
İlmiMantık ve epistemolojiMasdar / AksiyomBilginin neşet ettiği kaynakİkincil kuralların ve hükümlerin kendisinden türediği temel öncüller kümesi.Güçlü
SiyasiYönetim ve kamu idaresiSadaret / LiderlikTopluma öncülük etmeEn ön safta durarak toplumun yükünü üstlenme ve karar mercilerini yönetme.Güçlü
İktisadiÜretim ve ticaret akışıÇıktı / İhracat (Sudûr)Ürünün pazara dağıtımıÜretim merkezinde toplanan değerin tüketim alanlarına sevk edilerek yayılması.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektör alanlarında diverjans ve kaynak (source / divergence)Bir hacmin içinden dışarıya doğru radyal olarak yayılan akışkan hareketi veya potansiyel alanın bir kaynaktan dışa doğru yayılımı.Güçlü
Beşeri bilimlerDışavurum ve ekspresyonizm (sosyo-psikolojik dışa aktarım)Bireyin iç dünyasında biriktirdiği gerilim, niyet ve tasavvurları dışsal davranışa veya toplumsal eyleme dönüştürme süreci.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca fizyolojik göğüs kafesine hapsetmek veya akevler notundaki gibi yalnızca anatomik kafa/baş yapısına indirgeyerek dilsel mecazı koparmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök hem bilincin dış dünyayla karşılaştığı, daralıp genişleyen psişik ön cepheyi (sadr) hem de bir kaynaktan doyum alıp geri dönme ve dağılma hareketini (sudûr) bütünsel olarak içerir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGöğsün daralması veya genişletilmesi ifadeleri mekanik bir et-kemik operasyonu sanılır; sadrın iç ile dış arasındaki geçiş kapısı ve niyetlerin dışavurum alanı olma niteliği yok edilir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisini (vesvese, kin, ferahlık, iman) ve kıyamet sahnesindeki büyük hareketliliği (kabirlerden fışkırırcasına çıkış) aynı merkezden dışa taşma dinamiğiyle açıklamasını sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın niyet ve sorumluluğunu konu edinen ayetlerde (Âl-i İmrân, el-Hac, el-Âdiyât) ve peygamberlerin risalet yükünü taşırken yaşadıkları ruhsal dönüşümlerde (Tâhâ, el-İnşirâh).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın kalp ve göğüs kavramlarını ilkel bir anatomi bilgisiyle kullandığı iddiasını çürütür; sadrın bedensel ve zihinsel bütün yönelişlerin dışa açılan ön kapısı olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının veya nesnenin ön ve üst cephesi, göğüs bölgesi; su kaynağından doymuş olarak geri dönüp ayrılma eylemi.
  • Soyut anlamİçsel duygu ve niyetlerin dış dünyayla yüzleştiği ilk eşik; bir merkezde olgunlaşan durumun dışa doğru yayılması ve öncülük etmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin girdi-çıktı dengesinde kaynağa yönelişten (ورد) sonraki dışa açılma, dağılma ve ürün verme (sudûr) fazı.
  • LaTeX modeliS=∇⋅V⃗Ω
  • LaTeX açıklaması

S, kökün temsil ettiği sadır ve sudûr fonksiyonudur. Ω, duyguların, niyetlerin veya kaynağın toplandığı iç hacmi; V⃗, bu hacimden dışarıya doğru yönelen akış alanını; ∇⋅, kapalı veya derin iç merkezden dış çepere doğru gerçekleşen yayılım ve diverjans hareketini sembolize eder. Model, içte birikenin ön cepheden dışa taşmasını ve merkezden ayrılış dinamiğini matematiksel olarak ifade eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص