صلي
ص - ل - ي
KÖK- 25 geçiş
- 25 ayet
- 19 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ona yaslanırlar
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: صلى
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.558 harfباب الصاد اللام و و ا ي ء معهما
و ص ل، ص ل و، ل ص و، ص ل ي، ل و ص، أ ص ل، ص و ل مستعملات
وصل:
كلُّ شيءٍ اتَّصَلَ بشيءٍ فما بينَهما وُصْلَةٌ.
ومَوْصِل البعير: ما بين عَجُزه وفَخِذه، قال: تَرَى يبيسَ البَوْلِ دونَ المَوْصِلِ وقال المُتَنَخِّل:
ليس لِمَيْتٍ بوَصيل وقـد عُلِّقَ فيه طَرَفُ المَوْصِلِ
والوَصيلة من الغَنَم كانت العربُ اذا ولَدَتِ الشّاةُ ذَكَراً قالوا: هذا لآلهتنا فتَقَرَّبوا به،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.308 harfصَلَيْتُ العصا بالنار، إذا ليَّنْتَها وقوّستها. وقال قيس بن زُهير العبسيّ:
فلا تَعْجَلْ بأمرك واسْتَدِمْهُفما صَلَّى عَصاكَ كمُسْتَديمِ
أي قَوَّمَ. والصَلايَةُ: الفِهْرُ. قال أميّة يصف السماء:
سَراةُ صَلايَةٍ خَلْقاءَ صيغَتْتُزِلُّ الشمسَ ليس لها رِئَابُ
وإنَّما قال امرؤ القيس:
مَداكَ عَروسٍ أو صَلايَةً حَنْظَلِ
فأضافها إليه لأنَّه يُفلَّق بها إذا يبس. والصَلاءَةُ بالهمز مثله.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.229 harfMadde başı: صلىص ل ( و ا ي ء )
صلى ، صول ، وصل ، لصا ، لوص ، ألاص ، يليص .
وصل : قال الليث : كلُّ شيءٍ اتّصل بشيء ، فما بينهما وُصْلَة . وموْصِل البعير : ما بين العَجُز وفخِذِه ، وقال أبو النّجم :
تَرَى يَبِيس الماءِ دُونَ المَوْصلِ
منه بعَجْزٍ كصفَاة الجَيْحل
وقال المتنخّل :
ليس لمَيْتٍ بوَصيلٍ وقد
عُلِّق فيه طَرَفُ المَوْصلِ
يقول : باتَ الميّت فلا يُواصلُه الحيّ ، وقد عُلّق في الحيّ السّبب الذي يُوصّله إلى ما
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.248 harf(باب الصاد واللام وما يثلثهما)
(صلم) الصاد واللام والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قطع واستئصال. يقال صَلَمَ أُذُنَه، إذا استأصَلها. واصْطُلِمَت الأُذُن. أنشد الفرّاء:
مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ([1])جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه *** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ
فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ *** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR858 harfص ل ي
خرجوا إلى المصلى.
واجتمعت اليهود لعنت في صلاتهم وصلواتهم.
وهي كنائسهم " وبيع وصلوات " وأحدقوا بالصلاء والصلى: بالنار.
وأحسن من الصلاء في الشتاء.
وصليت النقاة: قومتها بالنار.
وصلي النار وصلي بها " يصلى النار الكبرى " وتصلاها وتصلى بها.
وأصلاه وصلاه.
وشاة مصلية: مشوية.
وقد صليتها.
وأطيب مضغة صيحانية مصلية مشمسة.
بادياً ناجذاه قد برد المو - ت على
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.634 harf: ( ى ( *!صَلَى اللَّحْمَ ) وغيرَهُ بالنارِ
( *!يَصْلِيه *!صَلْياً ) : إذا ( شَواهُ ) ، فهو *!مَصْلِيٌّ كَمرميَ ؛ ومنه الحديثُ : ( أُتِيَ بشاةٍ *!مَصْلِيَّةٍ ، أَي مَشْوِيَّةٍ ) .
وفي الأساسِ : أَطْيَبُ مُضْغةٍ صَيْحانِيَّةٌ مَصْلِيَّةٌ ، أَي مُشَمَّسَةٌ .
( أَو ) *!صَلاهُ : ( أَلْقاهُ في النَّارِ للإحْراقِ ، *!كأصْلاهُ *!وصَلاَّهُ ) *!تَصْلِيةً ؛ وقُرِىءَ : ﴿*!وَيُصَلَّى سَعِيراً﴾ :
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.837 harfMadde başı: صلىصَلَاهُ
1 صَلَاهُ ذ , (S, M, Msb, K,) aor. يَصْلِيهِ, (S, Msb, K,) inf. n. صَلْىٌ, (S, M, K,) He roasted, broiled, or fried, it, namely, flesh-meat, (S, M, Msb, K,) &c.; (S;) and صَلَاهُ فِى النَّارِ and عَلَى النَّارِ signify the same; and also he burned it. (TA.) And (so in the M, but in the K “ or ”) صَلَاهُ (M, K) فِى النَّارِ (M) He threw it into the fire to be burned; as also ↓ اصلاهُ; and
صَلَاهُ 1 صَلَاهُ ذ , (S, M, Msb, K,) aor. يَصْلِيهِ, (S, Msb, K,) inf. n. صَلْىٌ, (S, M, K,) He roasted, broiled, or fried, it, namely, flesh-meat, (S, M, Msb, K,) &c.; (S;) and صَلَاهُ فِى النَّارِ and عَلَى النَّارِ signify the same; and also he burned it. (TA.) And (so in the M, but in the K “ or ”) صَلَاهُ (M, K) فِى النَّارِ (M) He threw it into the fire to be burned; as also ↓ اصلاهُ; and ↓ صلّاهُ, (M, K,) inf. n. تَصْلِيَةٌ; (TA;) namely, flesh-meat. (M, K. [But see the next sentence.]) And صَلَاهُ النَّارَ and فِى النَّارِ and عَلَى النَّارِ, (M, K,) inf. n. صَلْىٌ and صُلِىٌّ and صِلِىٌّ; (M;) and النَّارَ ↓ اصلاهُ, and النَّارَ ↓ صلّاهُ; He made him to enter into the fire, and to remain, stay, dwell, or abide, therein: (M, K:) and فُلَانٌ النَّارَ ↓ صُلِّىَ [Such as one was made to enter into the fire, &c.]: (M:) [or] you say, صَلَيْتُ الرَّجُلَ نَارًا, meaning I made the man to enter fire and to be burned: and ↓ أَصْلَيْتُهُ, with ا, when you mean I threw him, or cast him, into the fire, as though intending burning [him]; as also ↓ صَلَّيْتُهُ, inf. n. تَصْلِيَةٌ. (S.) ― -b2- And صَلَيْتُ فُلَانًا, (T, TA,) or لِفُلَانٍ, (S, TA,) (tropical:) I laboured in a case, or an affair, desiring to calumniate, or slander, such a one therein, and to cause him to fall into destruction: (T, S, TA:) or صَلَيْتُهُ and صَلَيْتُ لَهُ both signify I calumniated, or slandered, him, and caused him to fall into destruction, (M, TA,) in consequence thereof: (M:) or, accord. to the K, صَلَى فُلَانًا, of which the inf. n. is صَلْىٌ, signifies he soothed, coaxed, wheedled, or cajoled, such a one: or deceived, deluded, beguiled, circumvented, or outwitted, him: which meanings are not in any of the three lexicons above mentioned: accord. to the A, صَلَيْتُ بِفُلَانٍ [probably a mistranscription for لِفُلَانٍ] means (tropical:) I framed a stratagem, or plot, to cause such a one to fall; there said to be tropical. (TA.) ― -b3- صَلَى يَدَهُ بِالنَّارِ [said in the TA to be a mistake]: see 2. -A2- صَلِىَ النَّارَ, (S, M, Msb, K,) and بِالنَّارِ, (M, Msb, K,) aor. يَصْلَى, (S, Msb, * K, *) inf. n. صَلًى, (Msb,) or صُلِىٌّ, (S, K, [صَلْيًا in the CK being a mistranscription for صُلِيًّا,]) or both, (M,) and صِلِىٌّ and صِلَآءٌ, (M, K,) and accord. to the K صَلَآءٌ, but this is a mistake for صَلًى, (TA,) He was, or became, burned [by the fire]: (S:) or he endured, or suffered, the heat of the fire; as also النَّارَ ↓ تصلّى: (M, K:) or he felt the heat of the fire: (Msb:) and one says ↓ تصلّى حَرَّ النَّارِ and ↓ اصطلاهُ [in this last sense or in the sense next preceding]: (Ham p. 792:) and صَلِىَ النَّارَ he entered into the fire: (TA in art. بله: see an ex. voce بَلْهَ:) or, accord. to Er-Rلghib, صَلِىَ بِالنَّارِ means he was tried (بُلِىَ) by fire, or by the fire; and so بِكَذَا (assumed tropical:) [by such a thing, as though by fire]. (TA.) [In the Kur, in which are many exs. of it, (iv. 11, xiv. 34, xvii. 19, &c.,) it is always trans. by itself, without بِ.] And صَلِىَ بِالأَمْرِ, (S, M, *) and بِالحَرْبِ; (S;) and الأَمْرَ ↓ تصلّى, and الحَرْبَ; (M;) He endured, or suffered, the heat, and severity, or vehemence, of the affair, or case, and of the war, or fight: (S, M:) Aboo-Zubeyd says, حَرَّ حَرْبِهِمُ ↓ فَقَدْ تَصَلَّيْتُ المَقْرُورُ مِنْ قَرَسِ ↓ كَمَا تَصَلَّى [And I have suffered the heat and vehemence of their war, like as he who is affected with cold suffers in consequence of coldest and most abundant hoar-frost]. (M.) -A3- [It is said that] صَلِىَ الرَّجُلُ signifies also لَزِمَ [i. e. The man kept to, or clave to, a thing]; and so ↓ اصطلى: whence Zj holds صَلَاةٌ [expl. in art. صلو] to be derived; because it is a keeping, or cleaving, to that which God has appointed: and hence also, [it is said,] فِى النَّارِ ↓ مَنْ يُصَلَّى, i. e. يلزم [app. يُلْزَمُ, meaning مَنْ يُلْزَمُ النَّارَ He who is made to keep, or cleave, to the fire; nearly agreeing with صَلَّاهُ النَّارَ as expl. above from the M and K]. (TA.) -A4- And صَلَيْتُ الظَّهْرَ means I struck, or beat, that part of the back which is called صَلًا: or I hit that part: but this is extr.; for by rule it should be صَلَوْتُهُ, like as Hudheyl say. (M. [See 1 in art. صلو.])
2 صَلَّىَ see 1, second sentence; and third sentence in three places; and last sentence but one. ― -b2- One says also, صلّى يَدَهُ بِالنَّارِ, (M, TA,) accord. to the K ↓ صَلَى, [without teshdeed,] but this is wrong, as is shown by a verse cited in the M, (TA,) He warmed his hand with the fire. (M, K, TA.) [And it is said in the TA that صلا ظَهْرَهُ بالنهر means أَدْفَأَهُ: but I think that the right reading is صلّى ظَهْرَهُ بِالنَّمِرَةِ, i. e. He warmed his back with the woollen garment called نَمِرَة.] ― -b3- And صَلَّيْتُ العَصَا بِالنَّارِ I made the staff supple, and straightened it, by means of fire: (S:) or صلّى العَصَا عَلَى النَّارِ, (M, K,) inf. n. تَصْلِيَةٌ; (K;) and ↓ تصلّاها; he parched and darkened the staff upon the fire; syn. لَوَّحَهَا: (M, K:) or صلّى العَصَا he straightened the staff by turning it round over the fire: (T in art. دوم: see an ex. in a verse cited in that art., conj. 10:) and صَلَّيْتُ القَنَاةَ I straightened the spear-shaft by means of fire: (A, TA:) and صَلَّيْتُ العُودَ بِالنَّارِ I rendered supple the stick, or branch, by means of fire. (Msb.)
4 أَصْلَىَ see 1, second sentence; and third sentence in two places.
5 تَصَلَّىَ see the next paragraph, in two places: ― -b2- see also 1, latter half, in five places: ― -b3- and see 2, last sentence.
اصطلى 8 اصطلى ذ He warmed himself (M, K) بِالنَّارِ [by means of the fire]: (M:) one says, اِصْطَلَيْتُ بِالنَّارِ and بِهَا ↓ تَصَلَّيْتُ [app. meaning I warmed myself by means of the fire]: (S:) or اصطلى النَّارَ and بِالنَّارِ mean he became warm by means of the fire: and بِالنَّارِ ↓ تصلّى, he became burnt by the fire. (MA.) Hence, in the Kur [xxvii. 7 and xxviii. 29], لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ [May-be ye will warm yourselves]: (TA:) in relation to which it is said that the time was winter, and therefore الاِصْطِلَآء was needed. (M, TA.) ― -b2- It is also said of the chameleon, as meaning He repaired to the sun. (M and L in art. شقذ: see an ex. in a verse cited voce شَقَذَانٌ.) ― -b3- And one says of a courageous man, with whom one cannot cope, لَا يُصْطَلَى بِنَارِهِ [lit. One cannot warm himself by means of his fire; meaning (assumed tropical:) one cannot approach him when he is inflamed with rage, especially in fight, or battle]. (S.) The phrase may be also used satirically, as meaning (assumed tropical:) One will not seek his hospitality. (Meyd. [See Freytag's Arab. Prov. ii. 588.]) ― -b4- See also 1, latter half, in two places.
صَلًى صَلًى ذ : see صَلَآءٌ.
صَلَآءٌ صَلَآءٌ ذ : see صَلَايَةٌ.
صِلَآءٌ صِلَآءٌ ذ Roasted, broiled, or fried, flesh-meat. (S, M, K.) ― -b2- And, as also ↓ صَلًى, (S, M, K,) the former with kesr and the latter with fet-h, (S,) Fuel; (S, * M, K;) syn. وَقُودٌ; (M, K, TA; [in the CK, erroneously, وُقُود;]) i. e. مَا تُوقَدُ بِهِ النَّارُ; (TA;) you say صِلَآءُ النَّارِ and صَلَى النَّارِ: (S:) or both signify fire: (M, Mgh, K:) or صِلَآءٌ signifies the heat of fire. (Msb.) One says, هُوَ أَحْسَنُ مِنَ الصِّلَآءِ فِى الشِّتَآءِ [It, or he, is better than fire in winter]. (TA.)
صَلِىٌّ صَلِىٌّ ذ : see مَصْلِىٌّ.
صَلَآءَةٌ صَلَآءَةٌ ذ : see what next follows.
صَلَايَةٌ صَلَايَةٌ ذ and ↓ صَلَآءَةٌ, (S, M, Mgh, K,) the latter with ء because ↓ صَلَآءٌ is used as the pl., [or rather coll. gen. n.,] but not by those who say صَلَايَةٌ, (Sb, M,) [for] the pl. [of this] is صُلِىٌّ and صِلِىٌّ (K) and صَلَايَاتٌ, (MA,) i. q. فِهْرٌ [i. e. A stone such as fills the hand; or of the size of that with which one bruises and breaks walnuts and the like]: (S:) or a thing with which perfume is bruised, brayed, or pounded: (M, K:) or a stone upon which one bruises, or powders, (MA, Mgh,) perfume or some other thing; (Mgh;) that with which [not upon which] one does so being called مِدْوَكٌ. (MA.) Imra-el-Keys [in a verse of his Mo'allakah, (see EM p. 45,) as some relate it,] uses the phrase صَلَايَةُ حَنْظَلِ, because colocynths, when they have become dry, are split therewith. (S. [But there are two other readings, صَرَايَة and صَرَابَة.]) ― -b2- Also, (K,) as being likened thereto, (TA,) (assumed tropical:) The forehead. (K.) ― -b3- And the former word, A rough, rugged, سَرِيحَة [or long strip] of [high ground such as is termed] قُفّ. (ISh, Az, TA.)
صِلِّيَانٌ صِلِّيَانٌ ذ : see art. صل.
صَالٍ [ صَالٍ ذ is expl. by Freytag as meaning Heated or warmed (“ calefactus ”), and burnt: and the pl. is said by him to be صُلِىٌّ: but he names no authority: if this be correct, it must be a possessive epithet from صَلِىَ.]
صَالِيَةٌ صَالِيَةٌ ذ A support for the cooking-pot, such as is termed أُثْفِيَّةٌ. (MA.)
مَصْلِىٌّ مَصْلِىٌّ ذ Roasted, broiled, or fried; as also ↓ صَلِىٌّ. (Ham pp. 13-14. [Both of these words are there without any syll. signs.]) It is said in a trad., أُتِىَ بِشَاةٍ مَصْلِيَّةٍ i. e. A roasted sheep, or goat, was brought. (S, TA.) ― -b2- And صَيْحَانِيَّةٌ مَصْلِيَّةٌ means [A date of the sort called صَيْحَانِىّ] dried in the sun. (A, TA.)
أَرْضٌ مَصْلَاةٌ أَرْضٌ مَصْلَاةٌ ذ A land abounding with the plant called صِلِّيَان. (K.)
مِصْلَاةٌ مِصْلَاةٌ ذ A snare that is set up for birds &c.: (S, M: *) pl. مَصَالٍ. (S, M.) It is said in a trad., اـِنَّ لِلشَّيْطَانِ فُخُوخًا وَمَصَالِىَ (S) or مَصَالِىَ وَفُخُوخًا i. e. [Verily to the Devil belong snares and traps] with which he catches men. (M.)
مُصْطَلًى مُصْطَلًى ذ The limbs of a man, or his arms and legs and face and every prominent part, which become cold at the time of death, and which are warmed at the fire: (AHeyth, L in art. برد:) or the face and extremities. (Z, TA.) One says, بَرَدَ المَوْتُ عَلَى مُصْطَلَاهُ. (AHeyth, L in art. برد: see 1 in that art.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.043 harfصَلَى
صَلَى I ( n. ac. صَلْي 1 )
a. [ acc. & Fī or 'Ala ], Cooked, roasted.
b. Warmed, heated; burned.
c. [ La ], Laid snares for.
صَلِيَ
صَلِيَ A ( n. ac. صَِلًى [ صَلَي 4 , 7 ])
a. [ acc. or Bi ], Bore the heat of; warmed himself at ( fire ),
b. ( n. ac. صَلَي 4 ,
صُلِيّ
صُلِيّ )
a. [ acc. or Bi ], Was burned by ( the fire ).
صَلَّيَ
صَلَّيَ II
a. [ acc. & Bi or 'Ala ],
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok53.521 harfصلي
صَلِيَ - يَصْلَى - صَلِيْ - صِلِيّ - صِلِيَّاً - صَلاة - صَلَوَات - صَالِي - صَالُوْن - اصْطَلى - يَصْطَلِي - أََصْلَى - يُصْلِي، صُلِيَ - يُصْلَى - صَلَّى - يُصَلِّي - تَصْلِيَة- مُصَلِّي - مُصَلِّيْن - مُصَلَّى
صَلِيَ - يَصْلَى + كائن + مكاناً أو كائناً: يثوي ويقيم بالقرب من كائن أو مكان ويلزمه بهدف التأثر به والتفاعل معه
{سيصلى
Sîgalar(19)
- يَصْلَوْنَهَاOna yaslanırlar(يَفْعَلُونَهَا)×4
- اصْلَوْهَاOna yaslanın(افْعَلُوهَا)×2
- تَصْطَلُونَIsınırsınız(تَفْتَعِلُونَ)×2
- يَصْلَاهَاOna yaslanır(يَفْعَلُهَا)×2
- تَصْلَىYaslanır(تَفْعَلُ)×1
- سَأُصْلِيهِOnu yaslayacağım(سَأُفْعِلِهِ)×1
- سَيَصْلَىYaslanacak(سَيَفْعَلُ)×1
- صَالُوYaslananlar(فَاعِلُو)×1
- صَالِYaslanan(فَاعِلُ)×1
- صَلُّوهُOnu yaslayın(فَعِّلُوهُ)×1
Mücavir kökler20 mücavir (111 toplam)
- نور
9 ortak ayet · Ateş demektir
- جحم
4 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır
- جهم
5 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- سعر
2 ortak ayet · “Sa’ire” ateşin alevidir
- بأس
3 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir
- صير
2 ortak ayet · Dönüşüm yeri
- خبر
2 ortak ayet · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- عدو
2 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- أهل
2 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir
- موسى
2 ortak ayet · Musa
- غير
2 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- ولي
2 ortak ayet · Veli arka demektir
Geçtiği ayetler(25)
جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا وَبِئْسَ الْقَرَارُ
Ona yaslanırlarYaslanacakları cehenneme ki; o, ne kötü bir karargahtır.
جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمِهَادُ
Ona yaslanırlarCehennem. Oraya girerler. Ne kötü bir konaktır.
… أَنْفُسِهِمْ لَوْلَا يُعَذِّبُنَا اللَّهُ بِمَا نَقُولُ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Ona yaslanırlarGizli gizli konuşmaktan men’edildikleri halde, men’edildikleri şeyi yapmaya kalkışanlarla günah işlemek, düşmanlık etmek ve Peygambere karşı gelmek konusunda gizlice konuşanları görmedin mi? Sana geldikleri zaman, seni Allah’ın selamladığı bir şeyle selamlarlar. Kendi aralarında da: Söylediklerimiz yüzünden Allah’ın bize azab etmesi gerekmez miydi? derler. Onlara cehennem yeter. Oraya gireceklerdir. Ne kötü dönüş yeridir.
يَصْلَوْنَهَا يَوْمَ الدِّينِ
Ona yaslanırlarDin günü oraya girerler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صلي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حرق, نضج, شوي |
| Zıt Kök | برد |
| Çekirdek Özet 1 | Ateşe doğrudan maruz kalma, ateşin sıcağında pişme, ısınma veya ateşe yaslanma |
| Çekirdek Özet 2 | Suçluların ve inkârcıların amellerinin karşılığı olarak cehennem ateşinin yakıcılığına bizzat katlanmaları ve ateşe yaslanmaları |
| Çekirdek Özet 3 | Isıl ve cezai temas; failin dışsal bir azaba uzaktan bakmayıp onun yakıcı etkisini bizzat yüklenmesi ve onunla yüzleşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca pasif bir «ateşe atılma» veya soyut bir azap gibi algılanıp ateşle kurulan kaçınılmaz temas, bizzat ateşe yaslanma ve ıstırabı tatma boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صل | Katılık, sertleşme, ısıl işlem veya baskı yoluyla form kazanma, sıkı temas kurma; nitekim صلب sertleşmeyi, صلد katı ve pürüzsüz taşı, صلصل pişmiş çamurun ses vermesini, صلح bozulmanın zıddı olarak kıvama ermeyi ve صلو eğilip bağlanmayı ifade eder | ي | İlave edilen harfin kattığı yönelim ve dinamizm, katılık ve ısıyla terbiye hareketini doğrudan ateşe maruz kalma, ateşte kavrulma, ısınma veya ateşin yakıcılığına bizzat yaslanma sürecine daraltmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Hedefin yakalanması, kaçınılmaz bir biçimde kıstırılması ve kuşatılması etkisini verir. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Varlığın belirli bir doğrultuya sevk edilmesi, boyun eğdirilmesi ve temas noktasına sürülmesi payını taşır. |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Eylemin bizzat fiiliyata dökülmesi, doğrudan temasın ve tecrübenin somut olarak gerçekleşmesi hareketini tamamlar. |
| صلي | Kıskaca alınan ve yöneltilen varlığın yakıcı bir kaynağa doğrudan temas ettirilmesi | Harflerin birleşimi, kaçışı olmayan bir hedefin ateşe sürülerek onun yakıcı sıcağına bizzat maruz bırakılması ve bu tecrübeyi fiilen yaşaması hareketini resmeder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Eğri bir sopanın veya ağacın ateşe tutularak düzeltilmesi (صَلَيْتُ العُودَ بالنار), etin közde veya fırında kızartılması (شاة مصلية) ve kışın ateşin sıcağına yaklaşarak ısınma (صَلِيَ بالنار). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde ateşin yakıcılığı ve mangalda yakılan odunların tasvirinde geçer: تَجْعَلُ العودَ واليَلَنْجُوجَ والرَّنْـ / ـدَ صِلاَءً لَها على الكَانونِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde ateşle ısınma ve kızartma anlamlarının yanı sıra mecazen savaşın yakıcı şiddetine göğüs germe ve bedelini ödeme bağlamında «صَلِيَ بالحرب» biçiminde kullanılmıştır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Lisānü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Arapça صلي kökü, Batı ve Güney Sami dil sahasında ateş, kızartma, fırınlama ve ısıya maruz bırakma semantik matrisinde ortak köklere dayanır. İbranice ṣālāh (צָלָה - ateşte kızartmak, pişirmek), Aramice ve Süryanice ṣəlā (צְלָא / ܨܠܳܐ - fırınlamak, közlemek, ateşe tutmak) ve Ge'ez dilinde ṣalaya (kavurmak, kızartmak) biçimleri düzenli ses denkliğiyle bu kökün Proto-Samice *ṣly (ateşe tutmak, ızgara yapmak) kökünden geldiğini gösterir. Kökün ilksel çekirdeği ateşte pişirme ve ısıl işlem görme etrafında kuruludur. Arapçada bu somut çekirdek (eğriliği ateşte düzeltme, ateşe yaslanıp ısınma ve közleme) korunmuş; Kur’an dilinde ise inkârcıların kendi amellerinin yakıcı sonucuna bizzat katlanması ve cehennem ateşine doğrudan yaslanması anlamında soyut ve eskatolojik bir derinlik kazanmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صلي ve صلو ile ortak صل çekirdeği | Ateşle terbiye edilme, bükülme, doğrudan temas ve boyun eğme ekseninde içsel bir semantik geçişkenlik barındırır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צלה (ṣālāh), Süryanice ܨܠܳܐ (ṣəlā) | Ateşte pişirme, közleme ve doğrudan ısıya maruz bırakma anlamında tam ses ve anlam denkliği bulunur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik genel hat | Ateş ve ısıl işlem bildiren temel köklerle kavramsal akrabalık taşısa da kök düzeyinde kesin eşleşme sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صلي | Anlamlı | Ateşe maruz kalmak, yanmak, ısınmak | Hedef köktür; ateşin yakıcılığını yüklenme ve ateşe yaslanma. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| صيل | Anlamlı | Bağırma, saldırganlaşma | صائل biçiminde saldırgan deve veya köpeğin keskin sesi. | Kur'an'da geçmez. |
| لصي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
| ليص | Anlamlı | Kaçmak, kurtulmaya çalışmak | Hedef kökün ateşe maruz kalma ve yakalanma anlamına karşılık bir kurtulma çabasıdır. | Kur'an'da geçmez. |
| يصل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydında mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| يلص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydında mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صلي | Merkez | Ateşle doğrudan temas ve yaslanma | Ateşe bizzat maruz kalarak onun yakıcı ıstırabını çekme | Bizzat ateşin sıcağını yüklenme, ateşte pişme ve ona yaslanma |
| حرق | Komşu | Ateşin tüketici etkisi | Maddenin alevle tahrip olup küle dönmesi | Ateşin nesneyi yok edici ve tüketici yönünü öne çıkarır |
| نضج | Komşu | Isıyla pişme ve başkalaşma | Isının tesiriyle dokunun kemale ermesi veya kavrulması | Isının biyolojik dokudaki pişme neticesine odaklanır |
| شوي | Komşu | Yüzeyin kavrulması | Doğrudan ateş karşısında dış yüzeyin yanıp soyulması | Yüzeysel kızarma ve kavrulmayı ifade eder |
| برد | Zıt | Soğukluk ve sükûnet | Isının, hararetin ve ateşin tamamen yokluğu | Termal dinginlik ve yanmanın zıddı olan hal |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صلي | Ateşe maruz kalmak, yanmak, ısınmak | Isı kaynağıyla doğrudan temas kurarak yakıcılığı tecrübe etme | Kesin |
| Latince | torreo, ardeo | Kavurmak, ateşte yanmak | Ateşe tutulma ve pişme yönünü karşılar; cehennemdeki yaslanma boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to roast, to burn, to endure fire | Kavrulmak, yanmak, ateşe maruz kalmak | Fiziksel kızarma ve yanmayı ifade eder; failin ateşe yaslanması nüansı eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | rösten, brennen | Közlenmek, yanmak | Ateşte pişirilme durumunu verir; failin azaba bizzat katlanma derinliğini tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Fransızca | rôtir, brûler, subir le feu | Kızartmak, yanmak, ateşi tatmak | Ateşin tesirine girme halini belirtir; Kur’an’daki kuşatıcı ceza vurgusunu kısmen karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَصْطَلُونَ | Ateşten yararlanarak ısınma | Dünyevi ihtiyaç, soğuktan korunma ve ateşin fiziksel faydası (Neml 27:7, Kasas 28:29) |
| يَصْلَوْنَهَا / سَيَصْلَى | Uhrevî azap olarak ateşe bizzat yaslanma ve yanma | İnkârcıların dünyadaki amellerinin bedeli olarak cehennem sıcağını bizzat tatmaları (İbrâhîm 14:29, Sâd 38:56, Mücâdele 58:8, İnfitâr 82:15, Mesed 111:3) |
| اصْلَوْهَا | Kaçınılmaz yüzleşme ve azaba boyun eğme emri | Kıyamet günü suçlulara ateşle doğrudan yüzleşmelerinin ve ona katlanmalarının bildirilmesi (Yâsîn 36:64, Tûr 52:16) |
| صَلُّوهُ | Ateşe sürülme ve maruz bırakılma | Haddi aşan zalimin yakalanıp cehenneme yaslanmaya zorlanması (Hâkka 69:31) |
| صِلِيًّا | Ateşte kavrulmaya en layık olma hali | Cehennem azabına maruz kalma önceliği ve hak ediş derecesi (Meryem 19:70) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve azabın mahiyeti | Cehennem azabının sadece ruhani bir mahrumiyet mi yoksa bedene doğrudan temas eden cismani bir ateş mi olduğu tartışması | Azabın doğrudan bedenle temas eden, yakıcı ve kaçınılmaz bir hakikat olduğu |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Eskatolojik sahnelerin tefsiri | Kökün salt «girmek» (duhûl) anlamına mı yoksa ateşe temas edip onun sıcaklığını tatmaya mı (mübâşeretü'n-nâr) işaret ettiği | Ateşle doğrudan temas kurma, ona yaslanma ve yakıcılığını bizzat yüklenme |
| Hadis | Ahiret tasvirleri ve ahlaki uyarılar | Şeytanın kapanları ve tuzakları (مصالي) ile cehennem ehlinin ateşe doğrudan maruz kalışı | İnsanı ateşe sürükleyen sinsi kapanlar ve kaçınılmaz yüzleşme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevî adalet ve karşılık ilkesi | Amelle yüzleşme | Cezanın bedene ve öze doğrudan sirayet etmesi | Failin dünyada işlediği kötülüğün yakıcı tabiatını ahirette bizzat yüklenmesi | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve ısı transferi | Isıl iletim ve faz değişimi | Enerjinin temas yoluyla maddeye nüfuz etmesi | Yüksek sıcaklığın temas ettiği nesnenin iç yapısını kaçınılmaz biçimde dönüştürmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki yaptırım ve ceza infazı | Yaptırıma maruz kalma | Hükmün fiilen icra edilmesi | Düzeni bozan failin yargılanarak cezanın tüm ağırlığına bizzat katlanması | Muhtemel |
| İktisadi | Mali risk ve zarar maliyeti | Bedeli bizzat ödeme | Zararın doğrudan üstlenilmesi | Yanlış ekonomik kararların doğurduğu yıkıcı maliyetin bizzat fail tarafından çekilmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termal iletim (kondüksiyon) ve entropi artışı | Bir sistemin yüksek sıcaklıktaki bir kaynakla doğrudan temas etmesi sonucu ısının kütleye bütünüyle yayılması ve sistemin iç yapısının geri döndürülemez biçimde değişmesi hareketine denktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Cezanın doğrudan infazı ve bedelin içselleştirilmesi | Hukuki veya ahlaki bir yaptırımın soyut bir kural olmaktan çıkıp failin bizzat varlığı üzerinde tecrübe edilen somut bir ıstıraba ve bedele dönüşmesi yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece «cehenneme girmek» şeklinde pasif ve mekânsal bir geçişe indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Ateşin hem dünyada hayati bir ısınma ve sığınak kaynağı (Neml 27:7) hem de ahirette amellerin yakıcı sonucu olarak bedene doğrudan temas eden kuşatıcı bir azap olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennem azabının kişiden bağımsız harici bir oda gibi algılanması; oysa kökün ifade ettiği doğrudan temas, yaslanma ve yakıcılığı bizzat yüklenme gerçeğinin gözden kaçırılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ceza tasavvurunda azabın dışsal bir seyir değil, failin ameliyle doğrudan yüzleşip onun yakıcılığına bizzat yaslanması ve bedelini ödemesi olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların ve zalimlerin akıbetini haber veren Mekkî eskatoloji ayetlerinde ve Hz. Musa'nın ateş arayışını anlatan kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabı yalnızca soyut bir mahrumiyet ya da ateşe uzaktan bakma şeklinde yorumlayan yaklaşımları düzeltir; temasın, yaslanmanın ve fiziksel maruziyetin kaçınılmazlığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAğacın ateşte ısıtılarak doğrultulması, etin közde pişmesi ve soğukta ısınmak amacıyla ateşe yaklaşılıp yaslanılması.
- Soyut anlamYapılan tercihin ve amelin yakıcı sonucuna bizzat maruz kalma, kaçamayarak o ıstırabı doğrudan yüklenme.
- Sistematik karşılıkTermal ve cezai temas matrisi; yüksek yaptırım odağına doğrudan bağlanarak içsel dönüşüme ve bedel ödemeye mahkûm olma sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde maruz kalan özneyi, yakıcı etkeni veya ateş potansiyelini, temas süresini, maruziyet sınırını simgeler. temas ve yaslanma fonksiyonunu, toplam termal ve cezai yüklenmeyi gösterir. ifadesi ise bu kaçınılmaz ve yakıcı temas neticesinde öznenin yapısal durumunun geri döndürülemez bir ıstırap ve dönüşüm sürecine girdiğini sembolize eder.