صوب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-و-ب46 sîga, 114 mücavir kök, 56 ayet, 27 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رسلسوأحذرمُصِيبَةٌأَصَابَصوبألهأَصَابَتْهُمْحسنأَصَابَكَشيأرعدتُصِبْهُمْقدم

KökSîga 46Ayet 56Sure 27Mücavir 114

▶ Ağı aç (3B)

صوب

ص - و - ب

KÖK
  • 77 geçiş
  • 56 ayet
  • 46 sîga
  • 12 sözlük

Sağanak yağmur demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sağanak yağmur demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.289 harf
باب الصاد والباء و وايء معهما ص و ب، و ص ب، ص ب و، ب و ص، و ب ص، ب ي ص، ص أ ب، ص ب أ مستعملات صوب: الصَّوْبُ: المَطَرُ. والصَّيِّبُ: سحابٌ ذو صَوْبٍ. وقال اللهُ تعالى: أو كصَيِّبٍ من السماء الى قوله: وبَرْق. وصابَ الغَيث بمكان كذا. والصُّيّابُ: الخِيارُ من كلِّ شيءٍ، قال رؤبة: بَيْتُكَ من كِندةَ في الصُّيّابِ وصابَ السهمُ نحو الرَّميّة يُصوبُ صَيْبُويةً اذا قَصَدَ، وسَهْمٌ صائبٌ أي قاصد، قال:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.337 harf
الصَوْبُ نزول المطر والصيب: السحاب دون الصواب. وصاب، أي نزل. قال الشاعر: فلستَ لإنْسِيٍّ ولكنْ لمـلأكٍتنزَّل من جوِّ السماء يَصوبُ والتَصَوُّبُ مِثله. وصَوَّبْتُ الفرس، إذا أرسلتَه في الجَرْيِ. ويقال صابَه المطر، أي مُطِرَ. وصاب السهمُ يَصوبُ صَيْبوبَةً، أي قَصَد ولم يَجُرْ. وصابَ السهمُ القِرطاسَ يَصيبُهُ صَيْباً، لغةٌ في أصابه. وفي المثل: مع الخواطئ سهمٌ صائب. وقولهم: دعْني وعليَّ خَطَئِي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.738 harf
(باب الصاد والواو وما يثلثهما) (صوي) الصاد والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ وصَلابة ويُبْس. عن ابن دريد([1]): "صَوَى الشَّيء، إذا يَبِس، فهو صاوٍ. ويقال صوِيَ يَصوَى". والصَّوَّانُ: حجارةٌ فيها صلابة. وربَّما استُعِير من هذا وحُمِلَ عليه فقيل صَوَّيْت لإِبلي فَحْلاً، إذا اخترتَه لها. ولا يكون الاختيارُ وحدَه تصويَةً، لكن يُصنَع لذلك حتَّى يقوَى ويصلُب. قال: * صَوَّى لها ذا كِـَدْنَةٍ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.936 harf
- الصواب يقال على وجهين: أحدهما: باعتبار الشيء في نفسه، فيقال: هذا صواب: إذا كان في نفسه محمودا ومرضيا، بحسب مقتضى العقل والشرع، نحو قولك: تحري العدل صواب، والكرم صواب. والثاني: يقال باعتبار القاصد إذا أدرك المقصود بحسب ما يقصده، فيقال: أصاب كذا، أي: وجد ما طلب، كقولك: أصابه السهم، وذلك على أضرب؟؟: الأول: أن يقصد ما يحسن قصده فيفعله، وذلك هو الصواب التام المحمود به الإنسان. والثاني: أن يقصد ما
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR844 harf
ص و ب صاب المطر بمكان كذا وصاب أرضهم يصوبها كقولك‏:‏ مطرها وجادها وغاثها وهو مصاب الودق وشمت مصاوب المطر‏.‏ قال الطرماح‏:‏ إني امرؤ لك لا لغيرك ما أني منكم أشيم مصاوب الأمطار وسقاهم صوب السماء وصيبها وسحاب صيب وغيث صيب‏.‏ وأصابتهم مصيبة ومصاب ومصيبات ومصائب‏.‏ وهو مصاب ببصره وعقله‏.‏ وفي عقله صابة‏:‏ لوثة‏.‏ وسهم صائب ومصيب وصاب السهم نحو الرمية وهو يصوب نحوه‏.‏ ورمى فأصاب‏.‏ وصوب
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.454 harf
الصَّوْبُ: نُزولُ الـمَطَر. صَابَ الـمَطَرُ صَوْباً، وانْصابَ: كلاهما انْصَبَّ. ومَطَرٌ صَوْبٌ وصَيِّبٌ وصَيُّوبٌ، وقوله تعالى: أَو كَصَيِّبٍ من السماءِ؛ قال أَبو إِسحق: الصَّيِّبُ هنا المطر، وهذا مَثَلٌ ضَرَبه اللّه تعالى للمنافقين، كـأَنّ المعنى: أَو كأَصْحابِ صَيِّبٍ؛ فَجَعَلَ دينَ الإِسلام لهم مثلاً فيما ينالُهم فيه من الخَوْفِ والشدائد، وجَعَلَ ما يَسْتَضِـيئُون به من البرق مثلاً لما
Maddenin bağlantısı

الصَّوْبُ: نُزولُ الـمَطَر. صَابَ الـمَطَرُ صَوْباً، وانْصابَ: كلاهما انْصَبَّ. ومَطَرٌ صَوْبٌ وصَيِّبٌ وصَيُّوبٌ، وقوله تعالى: أَو كَصَيِّبٍ من السماءِ؛ قال أَبو إِسحق: الصَّيِّبُ هنا المطر، وهذا مَثَلٌ ضَرَبه اللّه تعالى للمنافقين، كـأَنّ المعنى: أَو كأَصْحابِ صَيِّبٍ؛ فَجَعَلَ دينَ الإِسلام لهم مثلاً فيما ينالُهم فيه من الخَوْفِ والشدائد، وجَعَلَ ما يَسْتَضِـيئُون به من البرق مثلاً لما يستضيئُون به من الإِسلام، وما ينالهم من الخوف في البرق بمنزلة ما يخافونه من القتل. قال: والدليل على ذلك قوله تعالى: يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عليهم. وكُلُّ نازِلٍ من عُلْوٍ إِلى سُفْلٍ، فقد صابَ يَصُوبُ؛ وأَنشد: كأَنـَّهمُ صابتْ عليهم سَحابَةٌ، * صَواعِقُها لطَيرهنَّ دَبيبُ(1) (1 عجز هذا البيت غامض.) وقال الليث: الصَّوْبُ المطر. وصابَ الغيثُ بمكان كذا وكذا، وصابَتِ السَّماءُ الأَرضَ: جادَتْها. وصابَ الماءَ وصوَّبه: صبَّه وأَراقَه؛ أَنشد ثعلب في صفة ساقيتين: وحَبَشِـيَّـينِ، إِذا تَحَلَّبا، * قالا نَعَمْ، قالا نَعَمْ، وصَوَّبا والتَّصَوُّبُ: حَدَبٌ في حُدُورٍ، والتَّصَوُّبُ: الانحدار. والتَّصْويبُ: خلاف التَّصْعِـيدِ. وصَوَّبَ رأْسَه: خَفَضَه. التهذيب: صَوَّبتُ الإِناءَ ورأْسَ الخشبة تَصْويباً إِذا خَفَضْتُه؛ وكُرِه تَصْويبُ الرأْسِ في الصلاة. وفي الحديث: من قَطَع سِدْرةً صَوَّبَ اللّه رأْسَه في النار؛ سُئِلَ أَبو داود السِّجسْتانيّ عن هذا الحديث، فقال: هو مُخْتَصَر، ومعناه: مَنْ قَطَعَ سِدْرةً في فلاة، يَسْتَظِلُّ بها ابنُ السبيل، بغير حق يكون له فيها، صَوَّبَ اللّه رأْسَه أَي نكَّسَه؛ ومنه الحديث: وصَوَّبَ يَده أَي خَفَضَها. والإِصابةُ: خلافُ الإِصْعادِ، وقد أَصابَ الرجلُ؛ قال كُثَيِّر عَزَّةَ: ويَصْدُرُ شتَّى من مُصِـيبٍ ومُصْعِدٍ، * إِذا ما خَلَتْ، مِـمَّنْ يَحِلُّ، المنازِلُ والصَّـيِّبُ: السحابُ ذو الصَّوْبِ. وصابَ أَي نَزَلَ؛ قال الشاعر: فَلَسْتَ لإِنْسِيٍّ ولكن لـمَـْلأَكٍ، * تَنَزَّلَ، من جَوِّ السماءِ، يَصوبُ قال ابن بري: البيتُ لرجلٍ من عبدِالقيس يمدَحُ النُّعْمانَ؛ وقيل: هو لأَبي وجزَة يمدح عبدَاللّه بن الزُّبير؛ وقيل: هو لعَلْقَمَة بن عَبْدَة. قال ابن بري: وفي هذا البيتِ شاهدٌ على أَن قولَهم مَلَك حُذِفت منه وخُفِّفَت بنقل حركتِها على ما قبلَها، بدليل قولهم مَلائكة، فأُعيدت الهمزة في الجمع، وبقول الشاعر: ولكن لـمَـْلأَك، فأَعاد الهمزة، والأَصل في الهمزة أَن تكون قبل اللام لأَنه من الأَلُوكَة، وهي الرسالة، فكأَنَّ أَصلَ مَلأَكٍ أَن يكون مأْلَكاً، وإِنما أَخروها بعد اللام ليكون طريقاً إِلى حذفها، لأَن الهمزة متى ما سكن ما قبلها، جاز حذفها وإِلقاء حركتها على ما قبلها. والصَّوْبُ مثل الصَّيِّبِ، وتقول: صابَهُ الـمَطَرُ أَي مُطِرَ. وفي حديث الاستسقاء: اللهم اسقِنا غيثاً صَيِّباً؛ أَي مُنْهَمِراً متدفقاً. وصَوَّبْتُ الفرسَ إِذا أَرسلته في الجَرْيِ؛ قال امرؤُ القيس: فَصَوَّبْتُه، كأَنه صَوْبُ غَبْيَةٍ، * على الأَمْعَزِ الضاحي، إِذا سِـيطَ أَحْضَرا والصَّوابُ: ضدُّ الخطإِ. وصَوَّبه: قال له أَصَبْتَ. وأَصابَ: جاءَ بالصواب. وأَصابَ: أَراد الصوابَ؛ وأَصابَ في قوله، وأَصابَ القِرْطاسَ، وأَصابَ في القِرْطاس. وفي حديث أَبي وائل: كان يُسْـأَلُ عن التفسير، فيقول: أَصابَ اللّهُ الذي أَرادَ، يعني أَرادَ اللّهُ الذي أَرادَ؛ وأَصله من الصواب، وهو ضدُّ الخطإِ. يقال أَصاب فلانٌ في قوله وفِعْلِه؛ وأَصابَ السهمُ القِرْطاسَ إِذا لم يُخْطِـئْ؛ وقولٌ صَوْبٌ وصَوابٌ. قال الأَصمعي: يقال أَصابَ فلانٌ الصوابَ فأَخطأَ الجواب؛ معناه أَنه قَصَدَ قَصْدَ الصوابِ وأَراده، فأَخْطَـأَ مُرادَه، ولم يَعْمِدِ الخطأَ ولم يُصِبْ. وقولهم: دَعْني وعليَّ خطَئي وصَوْبي أَي صَوابي؛ قال أَوسُ بن غَلْفاء: أَلا قالَتْ أُمامةُ يَوْمَ غُولٍ، * تَقَطَّع، بابنِ غَلْفاءَ، الحِـبالُ: دَعِـيني إِنما خَطَئي وصَوْبي * عليَّ، وإِنَّ ما أَهْلَكْتُ مالُ وإِنَّ ما: كذا منفصلة. قوله: مالُ، بالرفع، أَي وإِنَّ الذي أَهلكتُ إِنما هو مالٌ. واسْتَصْوَبَه واسْتَصابَه وأَصابَه: رآه صَواباً. وقال ثعلب: اسْتَصَبْتُه قياسٌ. والعرب تقول: اسْتَصْوَبْتُ رأْيَك. وأَصابه بكذا: فَجَعَه به. وأَصابهم الدهرُ بنفوسهم وأَموالهم. جاحَهُم فيها فَفَجَعَهم. ابن الأَعرابي: ما كنتُ مُصاباً ولقد أُصِبْتُ. وإِذا قال الرجلُ لآخر: أَنتَ مُصابٌ، قال: أَنتَ أَصْوَبُ مِني؛ حكاه ابن الأَعرابي؛ وأَصابَتْهُ مُصِـيبةٌ فهو مُصابٌ. والصَّابةُ والـمُصِـيبةُ: ما أَصابَك من الدهر، وكذلك الـمُصابةُ والـمَصُوبة، بضم الصاد، والتاء للداهية أَو للمبالغة، والجمع مَصاوِبُ ومَصائِبُ، الأَخيرة على غير قياس، تَوَهَّموا مُفْعِلة فَعِـيلة التي ليس لها في الياءِ ولا الواو أَصل. التهذيب: قال الزجَّاج أَجمع النحويون على أَنْ حَكَوْا مَصائِبَ في جمع مُصِـيبة، بالهمز، وأَجمعوا أَنَّ الاختيارَ مَصاوِبُ، وإِنما مَصائبُ عندهم بالهمز من الشاذ. قال: وهذا عندي إِنما هو بدل من الواو المكسورة، كما قالوا وسادة وإِسادة؛ قال: وزعم الأَخفش أَن مَصائِبَ إِنما وقعت الهمزة فيها بدلاً من الواو، لأَنها أُعِلَّتْ في مُصِـيبة. قال الزجّاج: وهذا رديء لأَنه يلزم أَن يقال في مَقَام مَقَائِم، وفي مَعُونة مَعائِن. وقال أَحمدُ بن يحيـى: مُصِـيبَة كانت في الأَصل مُصْوِبة. ومثله: أَقيموا الصلاة، أَصله أَقْوِمُوا، فأَلْقَوْا حركةَ الواو على القاف فانكسرت، وقلبوا الواو ياء لكسرة القاف. وقال الفراء: يُجْمَعُ الفُواق أَفْيِـقَةً، والأَصل أَفْوِقةٌ. وقال ابن بُزُرْجَ: تركتُ الناسَ على مَصاباتِهم أَي على طَبقاتِهم ومَنازِلهم. وفي الحديث: من يُرِدِ اللّهُ به خيراً يُصِبْ منه، أَي ابتلاه بالمصائب ليثيبه عليها، وهو الأَمر المكروه ينزل بالإِنسان. يقال أَصابَ الإِنسانُ من المال وغيره أَي أَخَذَ وتَنَاول؛ وفي الحديث: يُصِـيبونَ ما أَصابَ الناسُ أَي يَنالون ما نالوا. وفي الحديث: أَنه كان يُصِـيبُ من رأْس بعض نسائه وهو صائم؛ أَراد التقبيلَ . والـمُصابُ: الإِصابةُ؛ قال الحرثُ بن خالد المخزومي: أَسُلَيْمَ ! إِنَّ مُصابَكُمْ رَجُلاً * أَهْدَى السَّلامَ، تحيَّـةً، ظُلْمُ أَقْصَدْتِه وأَرادَ سِلْمَكُمُ، * إِذْ جاءَكُمْ، فَلْـيَنْفَعِ السِّلْمُ قال ابن بري: هذا البيت ليس للعَرْجِـيِّ، كما ظنه الحريري، فقال في دُرَّة الغواص: هو للعَرْجِـيِّ. وصوابه: أَظُلَيْم؛ وظُلَيم: ترخيم ظُلَيْمة، وظُلَيْمة: تصغير ظَلُوم تصغير الترخيم. ويروى: أَظَلُومُ إِنَّ مُصابَكم. وظُلَيْمُ: هي أُمُّ عمْران، زوجةُ عبدِاللّه بنُ مُطِـيعٍ، وكان الحرثُ يَنْسِبُ بها، ولما مات زوجها تزوجها. ورجلاً: منصوبٌ بمُصابٍ، يعني: إِنَّ إِصابَتَكم رجلاً؛ وظُلْم: خبر إِنَّ. وأَجمعت العرب على همز الـمَصائِب، وأَصله الواو، كأَنهم شبهوا الأَصليّ بالزائد. وقولُهم للشِّدة إِذا نزلتْ: صَابَتْ بقُرٍّ أَي صارت الشِّدَّة في قَرارِها. وأَصابَ الشيءَ: وَجَدَه. وأَصابه أَيضاً: أَراده. وبه فُسِّر قولُه تعالى: تَجْري بأَمْره رُخاءً حيثُ أَصابَ؛ قال: أَراد حيث أَراد؛ قال الشاعر: وغَيَّرها ما غَيَّر الناسَ قَبْلَها، * فناءَتْ، وحاجاتُ النُّفوسِ تُصِـيبُها أَراد: تُريدها؛ ولا يجوز أَن يكون أَصَابَ، من الصَّواب الذي هو ضدّ الخطإِ، لأَنه لا يكونُ مُصيباً ومُخْطِئاً في حال واحد. وصَابَ السَّهْمُ نحوَ الرَّمِـيَّةِ يَصُوبُ صَوْباً وصَيْبُوبةً وأَصابَ إِذا قَصَد ولم يَجُزْ؛ وقيل: صَابَ جاءَ من عَلُ، وأَصابَ: من الإِصابةِ، وصَابَ السهمُ القِرْطاسَ صَيْباً، لغة في أَصابه. وإِنه لسَهْمٌ صائِبٌ أَي قاصِدٌ. والعرب تقول للسائر في فَلاة يَقْطَعُ بالـحَدْسِ، إِذا زاغَ عن القَصْدِ: أَقِمْ صَوْبَك أَي قَصْدَك. وفلان مُستقيم الصَّوْبِ إِذا لم يَزِغْ عن قَصْدِه يميناً وشمالاً في مَسِـيره. وفي المثل: مع الخَوَاطِـئِ سهمٌ صائبٌ؛ وقول أَبي ذؤَيب: إِذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفْرُها، * كعَنْزِ الفَلاةِ، مُسْتَدِرٌّ صِـيابُها أَرادَ جمعَ صَائِبٍ، كصاحِب وصِحابٍ، وأَعَلَّ العينَ في الجمع كما أَعَلَّها في الواحد، كصائم وصِـيامٍ وقائم وقِـيامٍ، هذا إِن كان صِـيابٌ من الواو ومن الصَّوابِ في الرمي، وإِن كان من صَابَ السَّهمُ الـهَدَفَ يَصِـيبُه، فالياء فيه أَصل؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: فكيفَ تُرَجِّي العَاذِلاتُ تَجَلُّدي، * وصَبْرِي إِذا ما النَّفْسُ صِـيبَ حَمِـيمُها فسره فقال: صِـيبَ كقولكَ قُصِدَ؛ قال: ويكون على لغة من قال: صَاب السَّهْمُ. قال: ولا أَدْري كيف هذا، لأَن صاب السهمُ غير متعدٍّ. قال: وعندي أَن صِـيبَ ههنا من قولهم: صابتِ السماءُ الأَرْضَ أَصابَتْها بِصَوْبٍ، فكأَنَّ المنيةَ كانت صابَتِ الـحَمِيمَ فأَصابَتْه بصَوْبِها. وسهمٌ صَيُوبٌ وصَوِيبٌ: صائبٌ؛ قال ابن جني: لم نعلم في اللغة صفة على فعيل مما صحت فاؤُه ولامه، وعينه واو، إِلاَّ قولهم طَوِيلٌ وقَوِيم وصَوِيب؛ قال: فأَما العَوِيصُ فصفة غالبة تَجْرِي مَجْرى الاسم. وهو في صُوَّابةِ قومه أَي في لُبابهم. وصُوَّابةُ القوم: جَماعتُهم، وهو مذكور في الياءِ لأَنها يائية وواوية. ورجلٌ مُصابٌ، وفي عَقْل فلان صابةٌ أَي فَتْرة وضَعْفٌ وطَرَفٌ من الجُنون؛ وفي التهذيب: كأَنه مجنون. ويقال للمجنون: مُصابٌ. والـمُصابُ: قَصَب السُّكَّر. التهذيب، الأَصمعي: الصَّابُ والسُّلَعُ ضربان، من الشجر، مُرَّان. والصَّابُ عُصارة شجر مُرٍّ؛ وقيل: هو شجر إِذا اعْتُصِرَ خَرَج منه كهيئة اللَّبَن، وربما نَزَت منه نَزِيَّةٌ أَي قَطْرَةٌ فتقع في العين كأَنها شِهابُ نارٍ، وربما أَضْعَفَ البصر؛ قال أَبو ذُؤَيب الـهُذَلي: إِني أَرِقْتُ فبِتُّ الليلَ مُشْتَجِراً، * كأَنَّ عَيْنِـيَ فيها الصّابُ مَذْبُوحُ(1) (1 قوله «مشتجراً» مثله في التكملة والذي في المحكم مرتفقاً ولعلهما روايتان.) ويروى: نام الخَلِـيُّ وبتُّ الليلَ مُشْتَجراً والـمُشْتَجِرُ: الذي يضع يده تحت حَنَكِه مُذكِّراً لِشِدَّة هَمِّه. وقيل: الصَّابُ شجر مُرٌّ، واحدته صابَةٌ. وقيل: هو عُصارة الصَّبِرِ. قال ابن جني: عَيْنُ الصَّابِ واوٌ، قياساً واشتقاقاً، أَما القياس فلأَنها عين والأَكثر أَن تكون واواً، وأَما الاشتقاق فلأَنَّ الصَّابَ شجر إِذا أَصاب العين حَلَبها، وهو أَيضاً شجر إِذا شُقَّ سالَ منه الماءُ. وكلاهما في معنى صابَ يَصُوبُ إِذا انْحَدر. ابن الأَعرابي: الـمِصْوَبُ الـمِغْرَفَةُ؛ وقول الهذلي: صابُوا بستَّةِ أَبياتٍ وأَربعةٍ، * حتَّى كأَن عليهم جابِـياً لُبَدَا صابُوا بهم: وَقَعوا بهم. والجابي: الجَراد. واللُّبَدُ: الكثير. والصُّوبةُ: الجماعة من الطعام. والصُّوبةُ: الكُدْسةُ من الـحِنْطة والتمر وغيرهما. وكُلُّ مُجْتَمعٍ صُوبةٌ، عن كراع. قال ابن السكيت: أَهلُ الفَلْجِ يُسَمُّونَ الجَرِينَ الصُّوبةَ، وهو موضع التمر. والصُّوبةُ: الكُثْبة من تُراب أَو غيره. وحكى اللحياني عن أَبي الدينار الأَعرابي: دخلت على فلان فإِذا الدنانيرُ صُوبةٌ بين يديه أَي كُدْسٌ مجتمع مَهِـيلةٌ؛ ومَن رواه: فإِذا الدينار، ذهب بالدينار إِلى معنى الجنس، لأَن الدينار الواحد لا يكون صُوبةً. والصَّوْبُ: لَقَبُ رجل من العرب، وهو أَبو قبيلة منهم. وبَنُو الصَّوْبِ: قوم من بَكْر بن وائل. وصَوْبةُ: فرس العباسِ بن مِرْداس. وصَوْبة أَيضاً: فرس لبني سَدُوسٍ.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR631 harf
* ص و ب * * الصَّوْبُ * نزول المطر وبابه قال و * الصَّيِّبُ * السحاب ذو الصَّوب و * صابَهُ * المطر أي مُطر و * صابَ * السهم من باب باع لغة في * أصَابَ * وفي المثل مع الخواطئ سهم * صائِبٌ * و * الصَّوْبُ * لغة في الصواب والصَّواب ضد الخطأ و * المُصابُ * مفعول من * أصابَتْهُ * مصيبة و * المُصابُ * أيضا الإصابة ورجل * مُصابٌ * أي به طرف جنون و * صَوَّبَهُ * قال له * أصَبْتَ * و * اسْتَصْوبَ * فعله و
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.591 harf
الصوب: الانصباب من صبه إذا أراقه فانصب كالانصياب. يقال: صاب المطر صوبا، وانصاب كلاهما بمعنى انصب. الصوب: الصيب كسيد. يقال: مطر صوب وصيب كالصيوب وهو شاذ، خصه أكثر منء نقله بالضرورة، قاله شيخنا. قلت: وهذا نقله ابن دريد، فقال مطر صيوب، مثال تنور، فيعول من الصوب أي كثير الانسكاب. قال تعالى: أو كصيب من السماء قال أبو إسحاق: الصيب هنا المطر. وفي حديث الاستسقاء: اللهم اسقنا غيثا صيبا أي منهمرا متدفقا.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok23.164 harf
صَابَ 1 صَابَ ذ , (S, M, A,) [aor. يَصُوبُ,] inf. n. صَوْبٌ (S, M, A, K) and مَصَابٌ, (Har p. 240,) said of rain, (S, M, A, *) It poured forth; (M, A, K;) as also ↓ انصاب: (M, K:) or it descended; and ↓ تصوّب signifies the like. (S.) A poet says, فَسَقَى دِيَارَكَ غَيْرَ مُفْسِدِهَا صَوْبُ الرَّبِيعِ وَدِيمَةٌ تَهْمِى which may mean, [And may] the descending of the rain called the ربيع [and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.480 harf
صَابَ صَابَ ( w ) U ( n. ac. صَوْب 1 , مَصَاب [ 17A ] ), a. Poured down, descended, fell; was poured out. b. Poured out. c. Inundated, deluged. d. ( n. ac. صَوْب 1 , صَيْبُوْبَة ), Hit the mark ( arrow ). صَوَّبَ صَوَّبَ II , a. Approved of, commended. b. Depressed, lowered, bent down. c. [ coll. ], Pointed, levelled ( cannon ). d. Started, let go ( horse ). أَصْوَبَ أَصْوَبَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR32.809 harf
صوب صَابَ - يَصُوبُ- صَواب - صَواباً - أَصَابَ - يُصِيْبُ صَابَ - يَصُوبُ + شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً: توجه إليه فوقع عليه كما ينبغي: توجهت الرمية باتجاه هدف مراد فطارت إلى هدفها وصدمته كما كان متوقعاً صَوَاب: على وزن " فـَعال": اسم فعل مبالغة من " صَابَ - يَصُوبُ ": إصابة الهدف بدقة: التوجيه الصحيح للرمية بالاتجاه المراد بحيث تصدم هدفها
Tamamını oku

Sîgalar(46)

Mücavir kökler114 mücavir (335 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    39 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. حسن

    11 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  3. سوأ

    9 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  4. رعد

    2 ortak ayet · Gürleyen bulut demektir

  5. ودق

    2 ortak ayet · Sicim gibi yağmurdur

  6. فرح

    4 ortak ayet · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…

  7. شيأ

    13 ortak ayet · Şey

  8. رسل

    12 ortak ayet · Saçak demektir

  9. وطأ

    2 ortak ayet · “Vita” minder demektir

  10. يدي

    6 ortak ayet · El ve kol demektir

  11. حذر

    3 ortak ayet · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi

  12. قدم

    4 ortak ayet · “Kudüm” ön demektir

Geçtiği ayetler(56)

  1. الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ

    İsabet edenKi onlara bir musibet geldiği zaman; biz Allah içiniz ve yine O’na döneceğiz, derler.

  2. أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    İsabet edenOnları iki misline uğrattığınız bir musibete kendiniz uğrayınca; bu nereden? dediniz. De ki: O, kendinizdendir. Doğrusu Allah herşeye kadirdir.

  3. فَكَيْفَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ثُمَّ جَاءُوكَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا إِحْسَانًا وَتَوْفِيقًا

    İsabet edenKendi işledikleri yüzünden başlarına bir musibet geldiğinde, nasıl hemen sana geldiler de; gayemiz sadece bir iyilik etmek ve ara bulmaktan ibaret idi, diye yemin ediyorlar.

  4. وَإِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيدًا

    İsabet edenAranızda pek ağır davranacak olanlar da var. Size bir musibet geldiği takdirde: Allah bana gerçekten lütfetti de onlarla beraber bulunmadım der.

  5. إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ

    İsabet edenEğer sana bir iyilik erişirse; bu onları fenalaştırır. Bir kötülük erişirse de derler ki: Biz, daha önceden tedbirimizi almışızdır. Ve sevinerek dönüp giderler.

  6. وَلَوْلَا أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

    İsabet edenYaptıklarından ötürü başlarına bir musibet geldiği zaman: Rabbımız, bize bir peygamber gönderseydin de ayetlerine uysak ve mü’minlerden olsak olmaz mıydı? derler.

Sîga sayfası: أَصَابَتْكُمْ
Sîga sayfası: أَصَابَتْهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصوب
YapıÜçlü kök
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli: و)
Bağlamsal Yakın Köklerوقع, نزل, سقط, أتى
Zıt Kökخطأ
Çekirdek Özet 1Yukarıdan aşağıya dökülme, hedefe yönelip tam yerine inme ve orada karar kılma
Çekirdek Özet 2İlahi takdir ve eylemin hedefini tam bulması; hayır veya şer olarak insana isabet eden kaçınılmaz oluş
Çekirdek Özet 3Varoluşsal ve ahlaki eylemin hakikate tam denk gelmesi (isabet ve savab); niyet ile hedefin örtüşmesi
Kritik Hata RiskiKökün türevi olan musibeti yalnızca rastlantısal felaket ve kötülük sanmak; hedefe tam denk gelen isabet boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صوBir kaynaktan dışarıya doğru yönelme, yoğunlaşarak çıkma veya şekil alma; صوت (sesin çıkması), صور (biçimlenme), صوع (ölçüp ayırma), صوف (kabarıp örtme) ve صوم (tutunup durma) köklerinde olduğu gibi odaklanmış bir yoğunluk taşırبİçine girme, birleşme ve hedefe temas etme imgesi eklenerek; yönelen enerjinin yukarıdan aşağıya akıp tam hedefine ulaşması, hedefin içine işlemesi ve orada sabitlenmesi anlamı oluşmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صAvlanma kancası, dik duran bitki sapıOdaklanma, hedefe kilitlenme, yakalama ve yön tayin etme gücü
وÇengel, bağlama kazığıHareketi taşıma, iki düzlem (gök ile yer) arasında bağ kurma ve süreklilik
بÇadır, barınak, iç mekânHedef noktaya girme, kapalı bir alanda karar kılma ve yerleşme
صوبOdaklanarak yönelen bir akışın hedefine kilitlenip oraya girmesi ve yerleşmesiYukarıdan aşağıya doğru bir amaca kilitlenen şeyin hedefini tam bularak içine nüfuz etmesi eylemi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGökyüzünden boşalan sağanak yağmurun hedeflenen araziye inip orayı sulaması; atılan okun sapmadan hedefini tam vurması
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abd muallakasında işin yerine oturup kesinleşmesini darb-ı meselle anar: سادراً أحسب غيي رشداً / فتناهيت وقد صابت بقر
Erken Arapça kullanımBir kimsenin çölde yönünü kaybetmeden doğrudan hedefe yürümesi hakkında أقم صوبك denir; hedeften sapmayan yürüyüş ve tam isabet eden ok için kullanılır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Batı Sami ve Güney Sami dillerinde kök, yukarıdan dökülme, akma, yönelme ve hedefe ulaşma düzleminde ortak morfolojik izler taşır. Klasik Arapçada صوب biçimi, bir şeyin yukarıdan inerek bir noktada karar kılması (نزول شيء واستقراره قراره) anlamında kristalleşmiştir. Arapçadaki sağanak yağmur (sayyib) ve hedefe isabet eden ok (sehmun sâib) tasavvuru, kökün en kadim katmanını oluşturur. Diğer Sami dillerinde kök harflerinin ötümlüleşmesi ve kaymasıyla ilişkili formlarda akma, dökülme ve yönelme semantiği korunur. İbranicedeki dökülme ve yönelme bildiren bazı akraba köklerle fonetik benzeşmeler bulunsa da Arapça, kavramı hedefe tam denk gelme ve hakikatle örtüşme (savâb) yönünde soyutlayarak özgün bir ahlaki ve ontolojik düzleme taşımıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصوب / صيبYağmurun inmesi, kabın eğilip dökülmesi ve hedefin vurulması somut tabanından ahlaki doğruluk (savab) ve takdir edilen oluş (musibet) türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami akrabalığıDökülme, akma ve hedeflenen noktaya ulaşma kök matrisiyle bağlantılı semantik süreklilikGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yönelimSu akışı, hedefe fırlatma ve bir noktada sabitlenme bildiren arkaik fonetik köklerMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صوبAnlamlıHedefe inme ve isabet etmeYağmurun inmesi, hedefin vurulması, doğrulukHedef kök; Kur'an'da geçer
صبوAnlamlıMeyletme, arzulama, çocuksu eğilimGönlün bir tarafa kontrolsüzce akması ve yönelmesiKur'an'da geçer; yönelme anlamında ortak çekirdek taşır
وصبAnlamlıSüreklilik, yerleşiklik ve zahmetBir yerde sabit kalma, sürekli hastalık ve dinmeyen acıKur'an'da geçer; kararlılık ve hedefe yapışma bağı
وبصAnlamlıParıldama ve şimşek çakmasıIşığın ani parlaması, parıltının göze çarpmasıKur'an'da geçmez; sözlükte müsta'meldir
بصوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkip (mühmel)Veri bulunamadı
بوصAnlamlıÖne geçme, kurtulma, mesafe almaYarışta mesafe katedip öne fırlamaKur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صوبMerkezHedefe isabet ve inişYukarıdan belirlenmiş hedefe tam denk gelerek nüfuz etmeRastlantı değil amaca tam uygun gerçekleşme
وقعKomşuDüşme ve vuku bulmaAğır bir nesnenin aşağıya çarpıp yerleşmesiOlayın kesinleşmesi ve ağırlığı ön plandadır
نزلKomşuAşamalı veya doğrudan inişYüksek bir makamdan daha alt bir konuma intikalHedefe saplanmaktan ziyade konum değişimidir
سقطKomşuDüşme ve kontrolden çıkmaKasıtsız, dengesiz ve aşağı doğru düşüşHedef ve amaçlılık içermez, zaaf taşır
أتىKomşuGelme ve erişmeBir mesafeyi katederek hedefe doğru yaklaşmaİsabet etme şiddetinden ziyade geliş sürecidir
خطأZıtHedefin dışına taşma ve yanılmaAtılan okun hedeften sapması, amaca ulaşılamamasıHedefi bulamama, ıskalama ve hakikatten sapma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصوبHedefe tam isabet etme, dökülmeYağmurun inmesi ve okun hedefe tam varmasıKesin
LatinceCadere, contingere, aptareDüşmek, isabet etmek, denk gelmekHedefe temas etmeyi karşılar ancak ilahi takdir boyutunu eksik bırakırGüçlü
İngilizceHit the mark, befall, afflictHedefi vurmak, başına gelmekOlumsuz musibet ve hedefi vurma ayrımını parçalı verirGüçlü
AlmancaTreffen, widerfahrenHedefi bulmak, başına gelmekTam denk gelme durumunu karşılar, sağanak semantiği dışarıda kalırGüçlü
FransızcaFrapper, atteindre, advenirVurmak, ulaşmak, vuku bulmakHedefe varma boyutu güçlüdür, rahmet inişi boyutu eksiktirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صَيِّبٍBoşalan sağanak yağmurŞimşek ve karanlıklarla birlikte inen hayat verici ve korkutucu rahmet; Bakara 2:19
أَصَابَ / يُصِيبُNimet, rahmet ve lütfun hedefine ulaşmasıAllah'ın dilediği kuluna rahmetini ulaştırması; Nisâ 4:73, Yûnus 10:107
أَصَابَ / يُصِيبُCeza, azap ve felaketin suçluları bulmasıİlahi gazabın ve dünyevi yaptırımın tam hedefini vurması; A'râf 7:156, Hûd 11:89
مُصِيبَةٌİnsanın hayatında imtihan olarak karşılaştığı sarsıcı olaySabır ve teslimiyet gerektiren varoluşsal hadiseler; Bakara 2:156, Teğâbün 64:11
سَهْمٌ صَائِبٌ (Siyak)Doğru karara varma, isabetli iradeHakikate tam denk gelen söz ve amel bağlamı; Nebe 78:38

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKaza, kader ve hayır-şer meselesiİnsana isabet eden musibetlerin ilahi irade ve kulun kesbi ile ilişkisiHer isabetin ilahi bir yazgı ve hikmet dahilinde gerçekleştiği vurgusu
Fıkıhİctihad ve isabet teorisiMüctehidin hüküm çıkarırken gerçeği bulup bulmadığı (küllü müctehidin musîb)Zannın hakikate tam denk düşmesi ve ameli doğruluk
TefsirTemsil ve mecaz tahliliSayyib metaforunun vahiy, şeriat ve nifak karşısındaki durumuna tatbikiYağmurun diriltici özü ile şimşeğin sarsıcılığı arasındaki denge
HadisBela ve sabır ahlakıMüminin ayağına batan dikenden büyük acılara kadar her isabetin arınma vesilesi oluşuBaşa gelen her oluşun rastlantı değil hikmetli bir isabet olduğu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKader ve imtihanİsabet ve musibetTeslimiyet ve bilinç inşasıBaşa gelen durumların kör talih değil ilahi hedefleme olduğunu idrak ettirirKesin
İlmiMetodoloji ve mantıkSavab (doğruluk)Hükmün vakıaya mutabakatıÖnermenin veya yargının nesnel gerçeklikle tam örtüşmesini sağlarGüçlü
SiyasiHukuk ve adaletİsabetli yönetim ve kararKamu maslahatını hedefi vururcasına gerçekleştirmekYöneticinin kararlarının toplumsal ihtiyaca tam denk gelmesiGüçlü
İktisadiKaynak dağıtımıSayyib (bereketli yatırım)Sermaye ve emeğin tam ihtiyaç noktasına akıtılmasıKaynakların israf edilmeden doğrudan katma değer üretecek alana isabet ettirilmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoğruluk ve kesinlik (Accuracy and Precision) / Hedef optimizasyonuBir merminin veya fonksiyon çıktısının hedeflenen koordinata sıfır hata payıyla ulaşmasıGüçlü
Beşeri bilimlerNedensellik ve maruziyet (Causality and Exposure)Bireyin veya toplumun kendi eylemlerinin ya da yapısal dinamiklerin sonucuna tam muhatap olmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiصوب kökünden gelen musibet kelimesini yalnızca ölüm, iflas, kaza gibi yıkıcı ve kötü olaylara hasretmek; onu kör bir talihsizlik olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da hem rahmet, yağmur, lütuf ve hayır için hem de azap ve imtihan için kullanılır; ortak unsur olayın rastgele değil, tam hedefini bularak inmesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın başına gelen musibetleri anlamsız bir haksızlık veya tesadüf sanması; hayrın da bir isabet olduğu bilincini yitirerek nimet karşısında şımarıp felaket karşısında isyana düşmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık alemindeki olayların tesadüf ve kör rastlantı değil, ilahi bir kasıt, takdir ve hikmetle belirlenmiş birer isabet olduğunu kavratır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların ruh halini tasvir eden benzetmelerde, kader ve imtihan ayetlerinde ve savaş meydanındaki kayıpların izah edildiği Uhud bağlamındaki ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hayrı kendinden bilip şerri kadere yıkan bencil insan algısını yıkar; insanın kendi elleriyle yaptıklarının bir sonucu olarak başına gelenleri adalet ve terbiye çerçevesinde okumasını sağlar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYağmurun gökten hedeflenen araziye boşalması ve atılan okun tam hedefine saplanması.
  • Soyut anlamBir niyetin, hükmün, eylemin veya kaderi hükmün hiçbir sapma göstermeden doğrudan hakikate veya muhatabına denk gelmesi.
  • Sistematik karşılıkİlahi takdir ile kulun sorumluluğu arasındaki deterministik ve ahlaki örtüşme sistemi; kararın nesneye mutabakatı.
  • LaTeX modeliS(t)=∫Ωδ(x−x0)⋅Ψ(x,t) dx
  • LaTeX açıklamasıModelde Ψ(x,t) uzay ve zaman koordinatlarında yukarıdan aşağıya yönelen ilahi veya insani eylem alanını; δ(x−x0) ise eylemin x0 hedef noktasına tam isabet etmesini sağlayan Dirac delta fonksiyonunu temsil eder. İntegral S(t), eylemin hedefe tam denk gelmesiyle ortaya çıkan isabet ve savab neticesidir; hedef dışındaki tüm sapmalar sıfırlanırken, tam hedefe varan oluş kesinlik kazanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص