ضيف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-ي-ف4 sîga, 37 mücavir kök, 6 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خزيجدرضَيْفِيطعمضيففضحطلقضَيْفِهِقضضرشدكرمضَيْفِإبراهيمرود

KökSîga 4Ayet 6Sure 5Mücavir 37

▶ Ağı aç (3B)

ضيف

ض - ي - ف

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Bir topluluğa sığınan kişidir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bir topluluğa sığınan kişidir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.889 harf
باب الضاد والفاء و و ا ي ء معهما ض ف و، ف ض و، ف و ض، ف ي ض، ض ي ف، و ف ض مستعملات ضفو: ضَفَا الشَّعْرُ يَضْفُو أي كُثُرُ. وشَعْرٌ ضافٍ، وذَنَب ضافٍ، وأنشد قوله: بضافٍ فُوَيْقَ الأرض ليس بأعزَلِ ودِيمةٌ ضافيةٌ تَضْفُو ضَفْواً أي تُخصِبُ الأرضَ. وفَرَسٌ ضافي العُرْفِ والذَّنَبِ. وفلان ضافي العَطِيّة أي كثيرة، قال: فجُدْ علينا من جَداكَ الضافي والضَّفْوُ: السَّعَةُ والخيرُ والكَثْرة، وأنشدَ: اذا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.502 harf
الضَيْفُ يكون واحداً وجمعاً، وقد يجمع على الأضياف والضيوف والضيفان. والمرأة ضيف وضيفة. وأضيفت الرجل إذا أنزلته بك ضَيْفاً وقرَيْتَه. وضِفْتُ الرجلَ ضيافَةً، إذا نزلتَ عليه ضَيْفاً، وكذلك تَضَيَّفْتُهُ. ومنه قول الفرزدق: يرجو فَضْلَهُ المُتَضَيِّفُ وتَضَيَّفَتِ الشمسُ، إذا مالت للغروب، وكذلك ضافَتْ وضَيَّفَتْ. ويقال: ضافَ السهمُ عن الهدَف مثل صافَ، أي عَدَل. وأضَفْتُ الشيء إلى الشيء، أي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.997 harf
ض ف ( و ا ي ء ) ضفا ، ضيف ، فضا ، فيض ، فوض ، وفض ، وضف ، فضأ . ضفا : قال اللّيث : يقال : ضَفَا الشَّعَرُ يَضْفُو : إذا كَثُر . وشَعرٌ ضَافٍ ، وذَنَبٌ ضافٍ ، وأَنشد قوله : يضافٍ فوَيقَ الأرض ليسَ بأَعزَل ودِيمَةٌ ضافِية ، وهي تَضفو ضَفواً : إذا أَخْصبت الأرضُ منها . والضَّفْوُ : السَّعةُ والخَيْر والكَثْرة ، وأَنشدَ : إذا الهَدَفُ المعْزالُ صَوّبَ رأسَه وأَعجَبَه ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ وقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.928 harf
(باب الضاد والياء وما يثلثهما) (ضيل) الضاد والياء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَباتٍ معروف. من ذلك الضَّالُ: السِّدْرُ البَرّيّ.الواحدة ضالة. قال الفرَّاء: أَضَالَت الأرض، وأضْيَلَت، إِذا صارَ فيها الضَّالُ. ويقال إنَّ الضَّالَةَ: بُرَة النّاقة. قال ابنُ ميّادة: قطعتُ بمِصلالِ الخِشاشِ يردُّها *** على الكَرْهِ منها ضالةٌ وجديلُ([1])(ضيح) الضاد والياء والحاء أُصَيلٌ صحيح، وهو اللَّبن الممزوج،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR628 harf
- أصل الضيف الميل. يقال: ضفت إلى كذا، وأضفت كذا إلى كذا، وضافت الشمس للغروب وتضيفت، وضاف السهم عن الهدف، وتضيف، والضيف: من مال إليك نازلا بك، وصارت الضيافة متعارفة في القرى، وأصل الضيف مصدر؛ ولذلك استوى فيه الواحد والجمع في عامة كلامهم، وقد يجمع فيقال: أضياف، وضيوف، وضيفان. قال تعالى: ﴿ضيف إبراهيم﴾ [الحجر/51]، ﴿ولا تخزون في ضيفي﴾ [هود/78]، ﴿إن هؤلاء ضيفي﴾ [الحجر/68]، ويقال: استضفت فلانا فأضافني،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.073 harf
ض ي ف ضاف إليه‏:‏ مال إلهي وضاف عنه‏:‏ مال عنه‏.‏ وضاف السهم عن الهدف‏.‏ وضافت الشمس وضيفت وتضيفت‏:‏ مالت إلى الغروب‏.‏ وقال بشر‏:‏ طاو برملة أو رال تضيفه إلى الكناس عشيٌّ بارد صرد أي أماله إليه‏.‏ والناقة تضيف إلى الفحل‏.‏ والجارية تضيف إلى الرجل‏:‏ تستأنس إلى صوته وتريد أن تأتيه‏.‏ وأضف ظهرك إلى الحائط‏:‏ أمله وأسنده‏.‏ قال امرؤ القيس‏:‏ ونزلوا بضيف الوادي‏:‏ بناحيته وتضايفوا الوادي‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.300 harf
ضِفْتُ الرجل ضَيْفاً وضِيافةً وتَضَيَّفْتُه: نزلتُ به ضَيْفاً ومِلْتُ إليه، وقيل: نزلت به وصِرْت له ضَيفاً. وضِفْتُه وتَضَيَّفْتُه: طلبت منه الضِّيافةَ؛ ومنه قول الفرزدق: وجَدْت الثَّرى فينا إذا التُمِسَ الثَّرى، ومَنْ هو يَرْجُو فَضْلَه المُتَضَيِّفُ قال ابن بري: وشاهِد ضِفْتُ الرجل قولُ القطامي: تَحَيَّزُ عَني خَشْيَةً أَن أَضِيفَها، كما انْحازَتِ الأَفْعى مَخافةَ ضارِب وقد فسر في ترجمة حيز.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR567 harf
* ض ي ف * * الضَّيْفُ * واحد وجمع وقد يجمع على * الأَضْيافِ * و * الضُّيُوفِ * و * الضِّيفَانِ * والمرأة * ضَيْفٌ * و * ضَيْفَةٌ * و * أَضَافَ * الرجل و * ضَيَّفَهُ تَضْيِيفا * أنزله به * ضَيْفاً * و * ضَافَهُ ضِيَافَةً * إذا نزل عليه ضيفا وكذا * تَضَيَّفهُ * و * تَضَيَّفَتِ * الشمس مالت إلى الغروب و * أضَافَ * الشيء إلى الشيء أماله و * المُضافُ * الملزق بالقوم و * الضَّيْفَنُ * الذي يجيء مع
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.340 harf
الضيف يكون للواحد والجميع كعدل وخصم، قال الله تعالى: إن هؤلاء ضيفي فلا تفضحون هكذا ذكروه على أن ضيفا قد يجوز أن يكون ههنا جمع ضائف الذي هو النازل، فيكون من باب زور وصوم، فافهم وقد يجمع على أضياف، وضيوف، وضيفان قال رؤبة: فإن تضئ نارك للعوافي لا يغشها جاري ولا أضيافي هذا التغاني عنك والتكافي وقال آخر: جفؤك ذا قدرك للضيفان جفأ على الرغفان في الجفان وهي ضيف، وضيفة
Maddenin bağlantısı

الضيف يكون للواحد والجميع كعدل وخصم، قال الله تعالى: إن هؤلاء ضيفي فلا تفضحون هكذا ذكروه على أن ضيفا قد يجوز أن يكون ههنا جمع ضائف الذي هو النازل، فيكون من باب زور وصوم، فافهم وقد يجمع على أضياف، وضيوف، وضيفان قال رؤبة: فإن تضئ نارك للعوافي لا يغشها جاري ولا أضيافي هذا التغاني عنك والتكافي وقال آخر: جفؤك ذا قدرك للضيفان جفأ على الرغفان في الجفان وهي ضيف، وضيفة قال البعيث: لقى حملته أمه وهي ضيفة فجاءت بيتن للضيافة أرشما هكذا أنشده الجوهري، وحرفه أبو عبيدة، فعزاه إلى جرير، والرواية: فجاءت بنز للنزالة أرشما

ويروى: من نزالة أرشما: أي من ماء عبد به رشوم وخطوط، ومعنى البيت: أي ضافت قوما، فحبلت في غير دار أهلها. وقال أبو الهيثم: أراد بالضيفة هنا أنها حملته وهي حائض، يقال ضافت تضيف: إذا حاضت لأنها مالت من الطهر إلى الحيض وهي ضيفة: حائض. وضفته بالكسر أضيفه ضيفا وضيافة، بالكسر: أي نزلت به وصرت له ضيفا، وأنشد ابن بري للقطامي: تحيز عني خشـية أن أضـيفـهـا كما انحازت الأفعى مخافة ضارب وفي حديث عائشة - رضي الله عنها -: ضافها ضيف فأمرت له بملحفة صفراء. كتضيفته ومنه حديث النهدي: تضيفت أبا هريرة سبعا، وقال الفرزدق: وجدت الثرى فينا إذا التمس الثرىومن هو يرجو فضله المتضيف هكذا أنشده الجوهري ويروى: ومنا خطيب لا يعاب وقائل ومـن هـو.... الــخ وفي اللسان تضيفته: سألته أن يضيفني، وأتيته ضيفا، قال الأعشى: تضيفته يوما فأكرم مقعـدي وأصفدني على الزمانة قائدا والضيف: فرس كان لبني تغلب من نسل الحرون قال مقاتل بن حني: مقابل للضيف والحرون محض وليس المحض كالهجين والضيف: علم من أعلام الأناسي. وقال أبو زيد: الضيف بالكسر: الجنب. وأبو عبد الله محمد بن عبد الملك بن ضيفون، كسحنون الرصافي، من رصافة قرطبة روى عن أبي سعيد بن الأعرابي وغيره، وضيفون: في أعلام المغاربة كثير. والمضيفة بفتح الميم ويضم: الهم والحزن هنا ذكره الجوهري على الصواب، ونقل عن الأصمعي قال: ومنه المضوفة: وهو الأمر يشفق منه، وأنشد لأبي جندب الهذلي: وكنت إذا جاري دعا لمـضـوفة أشمر حتى ينصف الساق مئزري ثم قال: قال أبو سعيد: هذا البيت يروى على ثلاثة أوجه، على: المضوفة والمضيفة والمضافة. قلت: والأخير على أنه مصدر بمعنى الإضافة، كالكرم بمعنى الإكرام، ثم تصف بالمصدر، فتأمل ذلك. والضيفن: الذي يجيء مع الضيف، كما في الصحاح، وزاد غيره متطفلا أي من غير دعوة، قال الجوهري: والنون زائدة، وهو فعلن، وليس بفعيل، قال الشاعر: إذا جاء ضيف جاء للضيف ضيفن فأودى بما تقرى الضيوف الضيافن وجعله سيبويه من ضفن وسيأتي ذكره. وضاف إليه: مال ودنا، وكذا ضاف السهم عن الهدف: إذا عدل عنه، مثل صاف. وضافت الشمس تضيف: دنت للغروب، وقربت، كتضيف، وضيف. وفي الصحاح: تضيفت الشمس: مالت للغروب، وكذلك ضافت وضيفت، ومنه الحديث: نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الصلاة إذا تضيفت الشمس للغروب. وأضفته إليه: أملته قال امرؤ القيس: فلما دخلناه أضفنا ظهورنـا إلى كل حاري جديد مشطب

ويقال: أضاف إليه أمرا: أي أسنده واستكفاه، وفلان أضيفت إليه الأمور، وهو مجاز، وكل ما أميل إلى شيء وأسند إليه فقد أضيف، وفي الحديث: مضيف ظهره إلى القبة. والنحويون يسمون الباء حرف الإضافة، وذلك أنك إذا قلت: مررت بزيد، فقد أضفت مرورك إلى زيد بالباء. وفي الصحاح: إضافة الاسم إلى الاسم كقولك: غلام زيد، فالغلام: مضاف، زيد: مضاف إليه، والغرض بالإضافة التخصيص والتعريف، ولهذا لا يجوز أن يضاف الشيء إلى نفسه؛ لأنه لا يعرف نفسه، فلو عرفها لما احتيج إلى الإضافة. وفي العباب: إضافة الاسم إلى الاسم على ضربين: معنوية ولفظية: فالمعنوية: ما أفادت تعريفا، كقولك دار عمرو، أو تخصيصا، كقولك: غلام رجل، ولا تخلو في الأمر العام من أن تكون بمعنى اللام، كقولك: مال زيد، أو بمعنى من، كقولك: خاتم فضة. واللفظية: أن تضاف الصفة إلى مفعولها في قولك: هو ضارب زيد، وراكب فرس، بمعنى ضارب زيدا وراكب فرسا، أو إلى فاعلها، كقولك: زيد حسن الوجه، بمعنى حسن وجهه، ولا تفيد إلا تخفيفا في اللفظ، والمعنى كما هو قبل الإضافة، ولاستواء الحالين وصفت النكرة بهذه الصفة مضافة، كما وصفت بها مفصولة في قولك: مررت برجل حسن الوجه، وبرجل ضارب أخيه، ثم ذكر ما نقله الجوهري، وهو قوله: والغرض بالإضافة... إلى آخر العبارة. وأضفته من الضيافة أيضا: مثل ضيفته كلاهما بمعنى واحد، قاله أبو الهيثم، وفي التنزيل: فأبوا أن يضيفوهما وأنشد ثعلب لأسماء بن خارجة الفزاري يصف الذئب: ورأيت حقا أن أضـيفـه إذ رام سلمي واتقى حربي استعار له التضييف، وإنما يريد أنه أمنه وسالمه. وقال شمر: سمعت رجاء بن سلمة الكوفي يقول: ضيفته: إذا أطعمته، قال: والتضييف: الإطعام، قال أبو الهيثم: وقوله عز وجل: فأبوا أن يضيفوهما قال سألوهم الإضافة فلم يفعلوا ولو قرئت أن يضيفوهما كان صوابا. وأضفته إليه: ألجأته ومنه المضاف في الحرب، كما سيأتي. وأضفت منه: أشفقت وحذرت نقله الجوهري، زاد الزمخشري حذر المحاط به، وهو مجاز، وأنشد للنابغة الجعدي: أقامت ثلاثـا بـين يوم ولـيلة وكان النكير أن تضيف وتجأرا وإنما غلب التأنيث لأنه لم يذكر الأيام، يقال: أقمت عنده ثلاثا بين يوم وليلة، غلبوا التأنيث. وأضفت: عدوت، وأسرعت، وفررت عن ابن عباد، وهو المضيف للفار. وأضفت على الشيء: أشرفت قاله العزيزي. ومن المجاز: هو يأخذ بيد المضاف وهو في الحرب: من أحيط به نقله الجوهري، وهو من أضفته إليه: إذا ألجأته، وأنشد لطرفة: وكري إذا نادى المضاف محنباكسيد الغضى نبهته المتورد وقال غيره: المضاف: هو الواقع بين الخيل والأبطال، وليس به قوة. ومن المجاز: ما هو إلا مضاف، وهو: الملزق بالقوم وليس منهم. وكذلك: الدعي بغير نسب. وكذلك المسند إلى من ليس منهم والمضاف أيضا: الملجأ المحرج المثقل بالشر، قال البريق الهذلي: ويحمي المضاف إذا ما دعا إذا ما دعا اللمة الفـيلـم والمستضيف: المستغيث نقلضه ابن عباد. وقال ابن الأعرابي: استضاف من فلان إلى فلان: إذا لجأ إليه، وأنشد:

ومارسني الشيب عن لمتـي فأصبحت عن حقه مستضفا ومما يستدرك عليه: ضيفه: أنزله منزلة الأضياف. والمضيف، كمحدث: صاحب المنزل، والنزيل: مضيف، كمعظم. والضائف: النازل، والجمع ضيف. والمضيفة، مفعلة: موضع الضيافة، وصاحبها المضايفي، حجازية. واستضافه: طلب إليه الضيافة، قال أبو خراش: يطير إذا الشعراء ضافت بحلبه وأضاف إليه: مال ودنا، قال ساعده بن جؤية يصف سحابا: حتى أضاف إلى واد ضفـادعـه غرقى ردافى تراها تشتكي النشجا وضافني الهم: نزل بي، قال الراعي: أخليد إن أباك ضاف وسادة همان باتا جنبة ودخـيلا :أي بات أحد الهمين جنبه، وبات الآخر داخل جوفه. والمضيف: المضيق، لغة في الصاد، وقد تقدم. والمضوف: المحاط به الكرب، ومنه قول الهذلي: أنت تجيب دعوة المضوف بني على لغة من قال في بيع: بوع. ويقال: هؤلاء ضيافي، بالكسر: جمع ضيف، ومنه قول جواس: ثم قد يحمدني الضي ف إذا ذم الضيافـا قال ابن بري: والمستضاف أيضا بمعنى المضاف، قال جواس بن حيان الأزدي: ولقد أقدم في الـرو ع وأحمي المستضافا والمضافة: الشدة. وضاف الرجل، وأضاف: خاف. وأضاف منه، وضاف: إذا أشفق منه، وفي حديث علي - رضي الله عنه -: أضن ابن الكواء وقيس بن عباد جاءاه فقالا له: أتيناك مضافين مثقلين أي: خائفين. ومضائف الوادي: أحناؤه. والضيف: جانب الجبل والوادي وفي التهذيب جانب الوادي. واستعار بعض الأغفال الضيف للذكر، فقال: حتى إذا وركت من أييري سواد ضيفيه إلى القصير وتضايف الوادي: تضايق، نقله الجوهري، وأنشد: يتبعن عودا يشتكي الأظلا إذا تضايفن عليه انسلا أي: إذا صرن قريبا منه إلى جنبه، قال: والقاف فهي تصحيف. وتضايفه القوم: إذا صاروا بضيفيه. وتضايفه السبعان: تكنفاه. وتضايفت الكلاب الصيد، وتضايفت عليه. وضافه الهم، وكل ذلك مجاز. وناقة تضيف إلى صوت الفحل: أي إذا سمعته أرادت أن تأتيه، قال البريق الهذلي: من المدعين إذا نوكـروا تضيف إلى صوته الغيلم وتستعمل الإضافة في كلام بعضهم في كل شيء يثبت بثبوته آخر، كالأب والابن والأخ والصديق، فإن كل ذلك يقتضي وجوده وجود آخر، فيقال لهذه الأسماء: الأسماء المتضايفة، نقله الراغب.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.271 harf
ضَافَ 1 ضَافَ ذ , (M, K,) [aor. يَضِيفُ,] inf. n. ضَيْفٌ; (TK;) and ↓ اضاف, (M,) and ↓ تضيّف, and ↓ ضيّف; (K;) He, or it, inclined, (M, K,) and approached, or drew near; اـِلَيْهِ [to him, or it]. (M.) ― -b2- And ضافت الشَّمْسُ, (S, M, Mgh,) or ضافت الشمس لِلْغُرُوبِ, (O,) aor. تَضِيفُ, inf. n. ضَيْفٌ; (M;) and ↓ تضيّفت, (S, M, Mgh,) or تضيّفت للغروب; (O;) and ↓ ضيّفت, (S, M, Mgh,) ضيّفت للغروب;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.013 harf
ضَافَ ضَافَ ( y ) I ( n. ac. ضَيْف 1 , ضِيَاْفَة 23t ), a. Alighted at the house of, became the guest of. b. [ Ila ], Inclined, leant towards. c. [ 'An ], Swerved, turned aside from. d. Was low ( sun ). e. Menstruated. ضَيَّفَ ضَيَّفَ II a. [ acc. & Ila ], Made to lean, incline to; bent towards b. Caused to alight; welcomed. c. Was received hospitably, was entertained. d. see
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler37 mücavir (54 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فضح

    1 ortak ayet · Beni utandırırmayın

  2. قضض

    1 ortak ayet · Yıkılır

  3. هرع

    1 ortak ayet · (Her’) Rüzgarın döktüğü yapraktır

  4. إبراهيم

    2 ortak ayet · İbrahim

  5. جدر

    1 ortak ayet · Cidar duvar demektir

  6. طمس

    1 ortak ayet · Hemen sildik

  7. رود

    2 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  8. أبي

    1 ortak ayet · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır

  9. رشد

    1 ortak ayet · “Rasad” gözetleyici demektir

  10. طلق

    1 ortak ayet · “Dalk” sansar demektir

  11. خزي

    1 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir

  12. طهر

    1 ortak ayet · Akar temiz sudur

Geçtiği ayetler(6)

  1. وَنَبِّئْهُمْ عَنْ ضَيْفِ إِبْرَاهِيمَ

    MisafirHem onlara İbrahim’in konuklarından haber ver.

  2. هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْرَاهِيمَ الْمُكْرَمِينَ

    MisafirSana, İbrahim’in şerefli misafirlerinin haberi geldi mi?

Sîga sayfası: يُضَيِّفُوهُمَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضيف
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef
Bağlamsal Yakın Köklerنزل, قرى, لجا
Zıt Kökطرد
Çekirdek Özet 1Bir şeyin başka bir şeye meyletmesi, eğilmesi, yanaşması ve dayanması
Çekirdek Özet 2Bir mekâna, haneye veya kişiye sığınarak/yanaşarak himaye ve ikram talebinde bulunan konuk
Çekirdek Özet 3Bir varlığın tek başına bağımsız kalmayıp başka bir unsura iltihak etmesi, bağıntı ve himaye ilişkisi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca modern anlamdaki geçici çay-kahve misafirliği olarak daraltılması, himaye ve iltica boyutunun yitirilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضيSıkışma, daralma, bir tarafa meyil ve kenara yanaşma (ضيق, ضيع, ضير, ضيز)فKenara meyledip dayanma eylemini, bir nesnenin veya şahsın sınırına, kıyısına (fe harfinin temsil ettiği ağız/kenar hattına) varıp sığınması ve ilişiklenmesi şeklinde özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki / Sıkışma ve yan yatmaYan tarafa eğilme, kenara kayma, baskı veya ihtiyaç sebebiyle bir yöne meyil gösterme hareketidir (ikiz harf olan ص türetmesi)
يEl ve kolBir şeye doğru uzanma, ilişki kurma, tutunma ve dayanma hareketidir
فAğız / Kenar ve açıklıkBir sınırın, eşiğin, açıklığın veya kıyının kenarına varıp orada durma hareketidir
ضيفBir tarafa meylederek el uzatıp kenara/eşiğe sığınmaBir varlığın kendi ekseninden eğilip başka bir varlığın kapısına, kenarına veya himaye sınırına yanaşarak tutunması ve eklemlenmesidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin bir tarafa eğilmesi, güneşin batışa doğru meyletmesi (ضافت الشمس) ve vadinin yan kıyısı veya kenarı (ضيف الوادي)
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays beytinde sırtın bir desteğe yaslanıp dayandırılması anlamında geçer: فلمّا دخلناه أضفنا ظهورنا / إلى كل حاري جديد مشطب
Erken Arapça kullanımOkun hedeften yana sapması (ضاف السهم عن الهدف), bir kimsenin sıkışıp tehlike anında kabileye sığınması (المضاف: الملجأ) ve kış soğuğunda barınak arayan kurdun doyurulması anlatımlarında yer alır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Kök Sami dilleri havzasında yönelme, eğilme, yanaşma ve kenara eklenme çekirdeği etrafında şekillenmiştir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ضيف şeklinde konukluk anlamı baskın bir kök olarak gelişmek yerine, yan tarafa meyil, katılma ve eklenme işlevi gösteren morfolojik veya edatsal yapılara (لوى veya צוה gibi katılma köklerine) yakın dururken; Arapçada kök hem fiziksel meyil (güneşin batıya eğilmesi, okun sapması, dağın/vadinin yamacı) hem de bu eğilmenin insani bir ilişkiye dönüşmesi (birinin evine, çadırına yanaşıp konuk olması ve himaye görmesi) şeklinde tam bir semantik olgunluğa erişmiştir. Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde de kenara çekilme veya misafirlik ilişkileriyle semantik temas kuran formlar tartışılmıştır. Arapça, kökün ilksel somut çekirdeği olan bir nesneye sırtını dayamak veya meyletmek anlamını gramer alanındaki isim tamlamasına (izafet) ve sosyolojik alandaki sığınma/konukluk (ziyafet) kurumuna taşıyarak genişletmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönضيفBir şeye eğilmek, meyletmek, vadinin kenarı ve hedeften sapmak gibi fiziksel hareketlerden konuğun ev sahibine yanaşmasına ve nahivdeki izafet terimine evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami semantik paralellikleriKenara meyil, katılma ve sığınma anlam matrisinde paralel köklerle örtüşür; misafirlik kurumu Arapçada bu kökle özel bir terimleşme kazanmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kenar/yanaşma unsurlarıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضيفAnlamlıMeyletmek, yanaşmak, konuk olmakBir şeye sırtını vermek, yanına eğilmek, konuk veya sığınmacı olmakHedef kök; Kur'an'da geçer
ضفيAnlamlıBol olmak, taşmak, örtmekElbisenin veya saçın uzun olup yere kadar sarkması, bedeni bütünüyle sarmasıKur'an'da geçmez; kenarın sarkıp örtmesi ilişkisi
يضفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde mühmeldir
يفضAnlamlıYükselmek, tepeye çıkmakYüksek bir yere tırmanmak veya aceleyle yönelmek (وفض / أفض ile ses değişimi)Kur'an'da geçmez
فضيAnlamlıGenişlemek, boşalmakAlanın veya kabın genişleyip ferahlaması, açıklık meydana gelmesiKur'an'da geçer (فضو / فضي)
فيضAnlamlıTaşmak, dolup dökülmekSuyun, gözyaşının veya kabın dolup kenarlarından dışarı akmasıKur'an'da geçer; kenardan aşma ortaklığı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضيفMerkezMeyledip sığınma ve konuklukBir kimsenin sınırına, himayesine ve sofrasına yanaşarak ilişiklenmesiHem tekil hem çoğul kullanılabilen mastar kökenli konukluk ve himaye
نزلKomşuİnmek, konaklamakBir yere yukarıdan veya yoldan inip yerleşme eylemini vurgularMekânsal iniş ve konaklama esastır; meyil ve eklemlenme şart değildir
قرىKomşuİkram etmek, ağırlamakMisafire yemek ve azık sunarak ihtiyacını fiilen giderme eylemidirKonuğun gelişinden ziyade ev sahibinin sunduğu ziyafeti ve cömertliği hedefler
لجاKomşuSığınmak, iltica etmekTehlike veya korku sebebiyle bir korunağa kaçıp sığınma durumudurHukuki ve fiili can güvenliği arayışı ön plandadır; ikram boyutu ikincildir
طردZıtKovmak, uzaklaştırmakYanaşmak isteyen birini itmek, kapıdan sürmek ve himayeden mahrum bırakmakضيف kökünün meyledip yanaşma hareketinin tam tersi olan uzaklaştırma hareketidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضيفMeyledip sığınan konukKapıya yanaşan, himaye ve ikram talep eden kişi; izafet bağı kuranKesin
LatinceHospes, advenaMisafir, konuk, yanaşan yabancıHospes hem misafiri hem ev sahibini kapsayan karşılıklı himaye bağıdır; advena yanaşan kişiyi anlatırGüçlü
İngilizceGuest, dependent, clientMisafir, bağımlı, eklemlenenGuest ikram boyutunu karşılar; client ve dependent sığınma ve bir büyüğe dayanma boyutunu verirGüçlü
AlmancaGast, SchutzbefohlenerKonuk, himaye altındaki kimseGast sosyal konukluğu; Schutzbefohlener himayeye muhtaç sığınmacı boyutunu karşılarGüçlü
FransızcaHôte, dépendantKonuk, sığınan bağıntılı kişiHôte çift yönlü konukluk ilişkisini anlatırken tamlamadaki bağ kurma işlevini dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ضَيْفِ / ضَيْفِيMelek elçilerin beşer kılığına girerek oluşturduğu himaye ve ikram arayan heyetİbrahim'e müjde, Lût'a ise kavminden himaye isteme bağlamında gelen ilahi elçiler (Hicr 15:51, Hûd 11:78, Hicr 15:68, Zâriyât 51:24)
ضَيْفِهِTecavüz ve saldırı kastıyla yönelinen sığınmacı/konukLût kavminin peygamberin himayesindeki konukların dokunulmazlığını çiğneme girişimi (Kamer 54:37)
يُضَيِّفُوهُمَاAç ve yolcu kalmış iki kişiyi haneye alıp doyurmayı reddetmekMûsâ ile Hızır'ın vardıkları kasaba halkından konukluk ve sofra talep edip geri çevrilmeleri (Kehf 18:77)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi elçilerin mahiyetiMeleklerin beşer sûretine girip yiyip içmemeleri ve İbrahim'in bu durumu fark edişiMeleklerin cismanî sıfatlardan tenzihi ve peygamberin gaybı bilme sınırı
FıkıhZiyafet hakkı ve sığınma hukukuYolcuyu bir gün ve bir gece ağırlamanın vacip mi müstehap mı olduğuMisafirin hak sahibi, ev sahibinin ise yükümlü olduğu hukuki himaye ve ikram bağı
TefsirLût ve İbrahim kıssalarıMisafirin şerefi (ضيف إبراهيم المكرمين) ve misafire yapılacak kötülüğün ev sahibine yapılmış sayılmasıMisafirin dokunulmazlığı ve ev sahibinin şerefini temsil eden ilhak ilişkisi
HadisÂdâb-ı muâşeret ve iman alâmetiAllah'a ve ahiret gününe inananın misafirine ikram etmesi emriMisafirperverliğin imanın pratik ve ahlaki göstergesi haline gelmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAllah adına sığınan kula hürmetEmanet ve dokunulmazlıkDikey himayenin yatay düzlemde tecellisiMisafire ikram ve koruma, ilahi rızayı kazanmanın ve emaneti korumanın göstergesidirKesin
İlmiNahiv ve mantık disipliniİzafet (bağıntı) ve izafi kavramlarİki terimi birbirine dayandırarak anlam üretmeBir ismin diğerine meyledip anlamını daraltması veya baba-oğul gibi biri olmadan diğeri düşünülemeyen bağıntıKesin
SiyasiHukuki himaye ve ilticaDokunulmazlık hakkı (diplomatik eman)Zayıf olanın güçlü otoriteye dayanarak korunmasıBir kabileye veya eve meyledip sığınan kişinin dokunulmazlığının ev sahibi tarafından üstlenilmesiGüçlü
İktisadiZiyafet ve kaynak paylaşımıKarşılıksız lojistik destek ve ikramDolaşımda olan sermayenin yolcuya aktarılmasıYolculuk ve gurbet sebebiyle darda kalan ferdin hanelerin fazlasından beslenmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÇekim alanı veya bağıl koordinat sistemiBağımsız bir parçacığın daha büyük bir kütlenin potansiyel kuyusuna meylederek onun alanına girmesi ve konumunun ona göre tanımlanmasıGüçlü
Beşeri bilimlerİltica hukuku ve hamilik kurumuKendi kurumsal gücü yetersiz olan bireyin daha üst bir kuruma veya otoriteye sığınarak onun himaye zırhına bürünmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca çağdaş nezaket kuralları çerçevesinde kahve içmeye gelen, önceden randevulu misafir düzeyine indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKökün can güvenliği, yabancılık, himaye arayışı, açlık ve bir kapıya iltica ederek o hanenin dokunulmazlığına sığınma anlamlarını içeren kapsamlı varoluşsal boyut
Yanlış anlamanın doğuracağı hataLût'un kavmine karşı "Misafirlerimin önünde beni rezil etmeyin" feryadındaki ve Kehf suresindeki "onları konuk etmeyi reddettiler" ifadesindeki ağır hukuki, ahlaki ve insani krizin anlaşılamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da bireyin tek başına savunmasız kaldığı anlarda tesis edilen himaye, eman ve cömertlik ahlakını gösterir; ayrıca peygamberlerin tebliğ ortamlarındaki sosyal teamülleri aydınlatır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbrahim kıssasında ikram ve cömertlik ahlakını bildiren ayetlerde (Hicr 15:51, Zâriyât 51:24), Lût kıssasında sığınmacı dokunulmazlığını anlatan ayetlerde (Hûd 11:78, Hicr 15:68, Kamer 54:37) ve Mûsâ-Hızır yolculuğundaki temel ahlaki kırılmada (Kehf 18:77) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Misafirliğin keyfi bir ağırlama değil, yabancının canını ve karnını korumayı üstlenen hukuki bir iltica kurumu olduğunu ortaya koyarak kıssalardaki kavimlerin işlediği suçun vahametini netleştirir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir cismin bir tarafa doğru eğilmesi, bir şeyin sınırına veya kenarına yanaşarak sırtını oraya dayaması.
  • Soyut anlamBir kimsenin kendi yetersizliği veya yolculuğu sebebiyle bir otoritenin/hanenin himaye çemberine girip oraya eklemlenmesi ve izafet bağı kurması.
  • Sistematik karşılıkSosyopolitik alanda iltica ve eman hakkı; dilbilimsel ve mantıksal alanda ise bağımsız olmayan bir terimin bir başkasına bağlanarak varlık kazanması (izafet/mütazâyifât).
  • LaTeX modeliA→ θ B  ⟹  R(A∣B)∪H(B→A)
  • LaTeX açıklamasıFormülde A kendi ekseninden eğilen veya yolda olan zayıf/yalnız özneyi, B ise sığınılan güçlü merkezi (hane veya otorite) temsil eder. θ meyil ve yanaşma açısını; R(A∣B) A'nın varlık ve konumunun B'ye nispetle tanımlandığı izafet ilişkisini; H(B→A) ise B'den A'ya doğru akan himaye, eman ve ikram fonksiyonunu sembolize eder. İki kümenin birleşimi tam bir konukluk/sığınma (ziyafet) durumunu oluşturur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض