عزز

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ز-ز22 sîga, 102 mücavir kök, 117 ayet, 48 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رحمصورعَزِيزٌالْعِزَّةِأَعِزَّةٍعززحكمالْعِزَّةَألهسبحالْأَعَزُّقويذللالْعَزِيزِلحق

KökSîga 22Ayet 117Sure 48Mücavir 102

▶ Ağı aç (3B)

عزز

ع - ز - ز

KÖK
  • 120 geçiş
  • 117 ayet
  • 22 sîga
  • 9 sözlük

Yağmur suyu ile doymuş topraktır. Ta’ziz etmek güçlendirmek veya yüceltmek anlamına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Yağmur suyu ile doymuş topraktır. Ta’ziz etmek güçlendirmek veya yüceltmek anlamına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.375 harf
باب العين والزاي )ع ز، ز ع مستعملان( عز: العزَّة لله تبارك وتعالى، والله العزيز يُعِزُّ من يشاء ويُذِلُّ من يشاء. من اعتَزَّ بالله أعزَّه الله. ويُقال: عزَّ الشيء، جامِعٌ لكلّ شَيء إذا قلَّ حتى يكادُ لا يُوجدُ من قلَّته. يَعِزُّ عِزَّة، وهو عزيز بَيَّنُ العَزازة، ومُلْك أعَزُّ أي عزيز، قال الفرزدق: إنّ الذي سمك السَّماء بنى لنا بَيْتا دَعائمُهُ أعَـزُّ وأطـوَلُ والعزَّاءُ: السَّنة الشَّديدةُ،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.780 harf
العِزُّ: خلاف الذُلّ. ومطر عِزٌّ، أي شديد. وعَزَّ الشيء يَعِزُّ عِزًّا وعِزَّةً وعَزازَةً، إذا قلَّ لا يكاد يوجد، فهو عزيزٌ. وعَزَّ فلان يَعِزُّ عِزًّا وعِزَّةً وعَزازَةً أيضاً، أي صار عَزيزاً، أي قوي بعد ذِلَّة. وأعَزَّهُ الله. وعَزَزْت عليه أيضاً: كَرُمت عليه. وقوله تعالى: "فَعَزَّزْنا بثالث"، يخفَّف ويشدد، أي قوَّينا وشدَّدنا. وتَعَزَّزَ الرجلُ: صار عزيزاً. وهو يَعْتَزُّ بفلان. وعَزَّ عليَّ أن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR934 harf
ع ز ز ‏"‏ من عزّ بزّ ‏"‏‏:‏ من عزّه على أمره يعزّه إذا غلبه‏.‏ قد عازّني فعززته‏.‏ وجيء به عزّاً بزّاً أي لا محالة‏.‏ وسيل عزّ‏:‏ غالب‏.‏ وأعزز عليّ أن أراك بحال سوء‏.‏ وعزّ عليّ أن أسوءك أي اشتدّز وتقول للرجل‏:‏ أتحبّني فيقول‏:‏ لعزّ ما ولشدّ ما ولحقّ ما‏.‏ واستعز بالرجل إذا أصيب بعزاء وهي الشدة من مرض أو موت أو غير ذلك‏.‏ واستعز به المرض‏.‏ واستعز الرمل‏:‏ تماسك‏.‏ قال رؤبة‏:‏ إذا رجا
Maddenin bağlantısı

ع ز ز ‏"‏ من عزّ بزّ ‏"‏‏:‏ من عزّه على أمره يعزّه إذا غلبه‏.‏ قد عازّني فعززته‏.‏ وجيء به عزّاً بزّاً أي لا محالة‏.‏ وسيل عزّ‏:‏ غالب‏.‏ وأعزز عليّ أن أراك بحال سوء‏.‏ وعزّ عليّ أن أسوءك أي اشتدّز وتقول للرجل‏:‏ أتحبّني فيقول‏:‏ لعزّ ما ولشدّ ما ولحقّ ما‏.‏ واستعز بالرجل إذا أصيب بعزاء وهي الشدة من مرض أو موت أو غير ذلك‏.‏ واستعز به المرض‏.‏ واستعز الرمل‏:‏ تماسك‏.‏ قال رؤبة‏:‏ إذا رجا استعزازه تعقّفاً وقال القطاميّ يصف فحلاً‏:‏ أنوف حين يغضب مستعز جنوح يستبدّ به العزيم وتعزز لحم الناقة‏:‏ اشتد وصلب‏.‏ ‏"‏ فعززنا بثالث ‏"‏‏:‏ قوّينا‏.‏ وعزز بهم أي شدد عليهم ولم يرخّص ومنه حديث عمر رضي الله تعالى عنه‏:‏ أن قوماً اشتركوا في صيد فقالوا له‏:‏ أعلى كل واحد منا جزاء أم هو جزاء واحد فقال‏:‏ إنه لمعزز بكم إذاً بل عليكم جزاء واحد‏.‏ وتقول‏:‏ من حسن منه العزاء هانت عليه العزّاء‏.‏ وأنا معتز ببني فلان ومستعز بهم‏.‏ وتقول‏:‏ ما العزوز كالفتوح ولا الجرور كالمتوح أي الضيّقة الإحليل كالواسعته والبعيدة القعر كالقريبته‏.‏

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR13.786 harf
العَزِيزُ: من صفات الله عز وجل وأَسمائه الحسنى؛ قال الزجاج: هو الممتنع فلا يغلبه شيء، وقال غيره: هو القوي الغالب كل شيء، وقيل: هو الذي ليس كمثله شيء. ومن أَسمائه عز وجل المُعِزُّ، وهو الذي يَهَبُ العِزَّ لمن يشاء من عباده. والعِزُّ: خلاف الذُّلِّ. وفي الحديث: قال لعائشة: هل تَدْرِينَ لِمَ كان قومُك رفعوا باب الكعبة؟ قالت: لا، قال: تَعَزُّزاً أَن لا يدخلها إِلا من أَرادوا أَي تَكَبُّراً وتشدُّداً
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.042 harf
* ع ز ز * * العِزُّ * ضد الذل تقول منه * عَزَّ * يعز * عِزَّا * بكسر العين فيهما و * عَزازةً * بالفتح فهو * عَزِيزٌ * أي قوي بعد ذلة و * أغَزَّهُ * الله و * عَزَّ * الشيء أيضا بوزان ما مر فهو * عَزيزٌ * إذا قل فلا يكاد يوجد و * عَزَزْتُ * عليه بالفتح كرمت عليه وقوله تعالى ﴿فَعَزَّزْنا بثالث﴾ يخفف ويشدد أي قوينا وشددنا و * تَعَزَّزَ * الرجل صار عزيزا وهو * يَعْتَزُّ * بفلان و * عَزَّ * عليَّ أن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR22.967 harf
عز الرجل يعر عزا وعزة، بكسرهما، وعزازة، بالفتح: صار عزيزا، كتعزز، ومنه الحديث: قال لعائشة: هل تدرين لم كان قومك رفعوا باب الكعبة، قالت: لا. قال: تعززا لا يدخلها إلا من أرادوا ، أي تكبرا وتشددا على الناس، وجاء في بعض نسخ مسلم: تعزرا، بالراء بعد الزاي من التعزير وهو التوقير. قال أبو زيد: عز الرجل يعز عزا وعزة، إذا قوي بعد ذلة وصار عزيزا. وأعزه الله تعالى: جعله عزيزا وعززه تعزيزا كذلك، ويقال: عززت
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.914 harf
عَزَّ عَزَّ I ( n. ac. عَزّ 1 , عِزّ 2 , عِزَّة 2t , عَزَاْزَة 22t ), a. Was, became mighty, powerful; was great, exalted; was loved, honoured. b. Was rare, scarce; was valuable, precious, costly, dear. c. Strengthened himself. d. [ 'Ala ], Was hard, difficult for; tried, distressed. e. Resisted, withstood. f. U ( n. ac. عَزّ 1 ) [ acc. & Fī ], Surpassed, excelled, vanquished,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR110.829 harf
عزز 1.BAB عَزَّ - يَعُزَّ - عِزٌّ - عِزٌّاً - عَزِيْز عَزَّزَ - يُعَزِّزُ عَزَّ - يَعُزَّ + كائن + كائناً: يفوقه ويقوى عليه فيغلبه ويقهره، ويخضعه لسلطانه وحكمه عَزَّ - يَعُزَّ + كائن + كائناً + في أمر: يفوقه ويقوى عليه فيغلبه ويقهره، ويخضعه لسلطانه وحكمه في ذلك الأمر ﴿فقال أكفلنيها وعزني في الخطاب﴾ عَزَّ - يَعُزَّ + كائن أو أمر أو شيء + على
Tamamını oku

Sîgalar(22)

Mücavir kökler102 mücavir (348 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حكم

    49 ortak ayet · Gem demektir

  2. أله

    69 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. رحم

    20 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  4. قوي

    7 ortak ayet · Kuvvet

  5. نقم

    5 ortak ayet · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir

  6. رهط

    2 ortak ayet · Köstebeğin kazdığı toprağı biriktirdiği yuvasıdır

  7. ذلل

    4 ortak ayet · Zeyl etek denektir

  8. طمأن

    3 ortak ayet · Huzur bulan

  9. سبح

    7 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  10. عنت

    2 ortak ayet · Sıkıntıya düştünüz

  11. صور

    3 ortak ayet · Sûr

  12. لحق

    2 ortak ayet · Meyve devşirdikten sonra olgunlaşan meyveler demektir

Geçtiği ayetler(117)

Sîga sayfası: الْعَزِيزُ
  1. رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    EtkinRabbımız, onların arasından, senin ayetlerin onlara okuyacak, kitabı, hikmeti öğretecek ve onları tezkiye edecek bir peygember gönder. Şüphesiz ki Aziz, Hakim Sensin Sen.

  2. هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الْأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاءُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    EtkinSizi rahimlerde dilediği gibi şekillendiren O’dur. O’ndan başka hiç bir ilah yoktur. O, Aziz’dir, Hakim’dir.

  3. شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    EtkinAllah, şehadet etti ki: Gerçekten O’ndan başka ilah yoktur. Melekler ve ilim sahibleri de adaleti ayakta tutarak buna şehadet ettiler; O’ndan başka ilah yoktur. O, Aziz’dir, Hakim’dir.

  4. إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْقَصَصُ الْحَقُّ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    EtkinDoğrusu işte budur, o kıssanın hak ifadesi: Allah’dan başka ilah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

  5. إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    EtkinEğer onlara azab edersen; şüphesiz onlar Senin kullarındır. Şayet bağışlarsan; muhakkak ki Sensin Sen; Aziz, Hakim.

  6. فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا صَالِحًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَمِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ

    EtkinEmrimiz gelince; Salih’i ve beraberindeki mü’minleri, tarafımızdan bir rahmet ile azabdan ve o günün rüsvaylığından kurtardık. Doğrusu Rabbın; Kavi’dir, Aziz’dir.

  7. قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَبًا شَيْخًا كَبِيرًا فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

    EtkinDediler ki: Ey Aziz, gerçekten bunun ihtiyar bir babası var, onun yerine bizden birini al. Doğrusu biz seni ihsan edenlerden görüyoruz.

  8. فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا …

    EtkinOnlar yanına vardıklarında dediler ki: Ey Aziz; bizi de ailemizi de darlık bastı, pek değersiz bir malla geldik. Bize yine tam ölçek ver de tasadduk et. Muhakkak ki Allah, tasadduk edenleri mükafaatlandırır.

  9. وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    EtkinBiz, her peygamberi kendi milletinin diliyle gönderdik ki; onlara, apaçık anlatsın. Bundan sonra Allah; dilediğini saptırır, dilediğini de doğru yola iletir. Ve O; Aziz’dir, Hakim’dir.

  10. لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    EtkinAhirete inanmayanlar kötülük örneğidirler. En yüce örnek ise Allah’ındır. O; Aziz’dir, Hakim’dir.

Sîga sayfası: الْعَزِيزِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعزز
YapıÜçlü (katlamalı / müzâaf)
Özel DurumMüzâaf (ayn ve lâm harfleri aynı cinstendir)
Bağlamsal Yakın Köklerقوو, غلب, قدر
Zıt Kökذلل
Çekirdek Özet 1Sert, taşlık ve aşınmaz zemin; geçit vermeme, aşılmazlık ve nadirlik
Çekirdek Özet 2Mağlup edilemez mutlak kudret, sarsılmaz izzet ve zeval bulmaz üstünlük
Çekirdek Özet 3Dış etkilere karşı tam bağımsızlık, ontolojik direnç ve ilahi egemenlik
Kritik Hata Riskiİzzeti kör bir zorbalık veya kaba kuvvet sanarak ahlaki ve ontolojik yetkinlik zemininden koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عزKendi sınırını koruma, ayrışarak sertleşme ve baskı altına girmeme yönündeki ilk direnç; nitekim عزب kökünde uzaklaşarak korunma, عزر kökünde sınır çekerek takviye etme, عزل kökünde bütünüyle ayırma ve عزم kökünde iradeyi sertleştirip pekiştirme hareketleri bu ortak zemine dayanır.زİkilenen kesici ve engelleyici ses unsuru, direncin ve aşılmazlığın kalıcı bir niteliğe dönüşerek mutlak bir galebe ve aşınmaz bir kudret haline gelmesini sağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عgöz; görme, bilme, kaynakVarlığın merkezindeki diri kaynak, bilme ve odak noktası oluş
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeDış tesirlere sınır çizen, bölen ve içeri sızmayı engelleyen keskin hat
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeKeskin sınırın pekiştirilmesi, geçit vermezliğin ve direncin iki katına çıkarılması
عززKaynağın çifte keskin hatla kuşatılarak dış müdahalelere bütünüyle kapatılması, aşınmaz ve mağlup edilemez bir üstünlük merkezi kurulması hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSert, taşlık, ayak basıldığında iz bırakmayan ve çiğnenmesi güç zemin (el-azāz). Suyun içine batmayıp akıp gittiği sert toprak tabakası ile memesinin darlığı sebebiyle sütü ancak büyük bir güçlükle sağılabilen koyun (el-azūz).
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi el-Ferazdak, kabilesinin şeref ve sarsılmaz konumunu överken kökü bina sütunlarının yıkılmazlığı anlamında kullanmıştır: إنّ الذي سمك السَّماء بنى لنا / بَيْتا دَعائمُهُ أعَـزُّ وأطـوَلُ. Aynı dönemin recez şairi el-Accâc ise kıtlık ve şiddet yılını nitelemek üzere şöyle demiştir: ويَعْبِطُ الكُوم في العَزَّاءِ إن طُرِقَا.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāġa.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde عزز kökü, fiziksel dayanıklılık, katılık, zorluk ve mağlup edilemez kudret ekseninde son derece köklü ve tutarlı bir semantik devamlılığa sahiptir. İbranicede aynı ses ve anlam denkliğiyle yer alan עָזַז (azaz) fiili güçlü olmak, metanet göstermek, sertleşmek ve galebe çalmak manalarını taşır; buradan türeyen עֹז (oz) gücü, sığınak niteliğindeki sarsılmazlığı ifade eder. Süryanicede ܥܙܙ (‘zaz) kökü şiddetlenmek, kuvvet bulmak, direnmek ve baskın gelmek anlamında kullanılır. Ugarit tabletlerinde 'zz biçimi tanrısal veya krallara mahsus sarsılmaz kudreti niteleyen bir sıfat olarak yaygındır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki en ilksel anlamı, dışarıdan gelen basınca boyun eğmeyen, dağılmayan ve şekil değiştirmeyen katı kütle hareketidir. Arapçada bu ilksel fiziki sertlik (el-azāz), ahlaki ve ontolojik alana taşınarak kimsenin üstesinden gelemediği mutlak hâkimiyet, onur, dokunulmazlık ve nadir bulunurluk (izzet) kavramlarına kaynaklık etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSert, su geçirmeyen ve ayak izi bırakmayan taştan, aşılmaz güce ve izzete intikalÇöl tabiatındaki aşınmaz taşlık arazinin (el-azāz) taşıdığı geçit vermezlik vasfı, boyun eğmezlik ve galebe manasına dönüştürülmüştür.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice עָזַז (azaz), Süryanice ܥܙܙ (‘zaz), Ugaritçe ‘zzDoğu ve Batı Sami kollarının tamamında 'fiziki güç, tahkim edilmiş sığınak ve sarsılmaz üstünlük' ortak kök değeridir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda kökle doğrudan örtüşen ikna edici bir soydaş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عززAnlamlıGüçlü, galip ve aşılmaz olmakSertlik, boyun eğmezlik ve mutlak üstünlük.Hedef kök; Kur'an'da 120 kez geçer.
زعزAnlamlıŞiddetle sarsmak ve yerinden oynatmakDörtlü زعزع formunun ikili çekirdek köküdür; rüzgârın bir şeyi kökünden sarsması hareketidir.Kur'an'da geçmez; hedef kökteki sarsılmaz sertliğe karşı sarsma fiilidir.
ززعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîbü'l-Luğa'da mühmel (kullanım dışı) kaydedilmiştir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عززMerkezMutlak galebe ve aşılmazlıkDış tesirlere kapalı, asla mağlup edilemez, sarsılmaz ve onurlu güçHem kendi içinde direnç hem dışa karşı üstünlük bildirir
قووKomşuKuvvet ve dayanıklılıkZayıflığın zıddı olarak enerjik ve fiili yapabilme gücünü ifade eder; izzetteki aşılmaz üstünlük ve şeref vurgusu ikincildirEylemi icra edebilme potansiyelidir
غلبKomşuGalebe çalmak ve yenmekBir mücadele ve çatışma sonrasında hasmı alt etmeyi bildirir; izzet ise mücadele olmaksızın da zatî bir aşılmazlıktırÇatışma neticesinde ortaya çıkan fiili üstünlüktür
قدرKomşuGüç yetirme ve ölçü koymaBir şeyi belli bir ölçü ve takdir dairesinde yapabilme yetkinliğidirÖlçülü güç ve tasarruf kudretidir
ذللZıtZillet ve boyun eğmeKolayca yönlendirilen, çiğnenen, direnci kırılmış ve emre amade kılınmış durumİzzetin doğrudan karşıtı olup direncin ve şerefin yokluğudur

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعززSertleşmek, üstün gelmek, aşılmaz olmakHem ontolojik dokunulmazlığı hem kudret ve azameti hem de az bulunur kıymeti içerir.Kesin
Latinceinvictus, praevalensYenilmez, baskın çıkaninvictus kelimesi yenilmezlik ve aşılamazlık yönünü, praevalens ise galebe çalma yönünü karşılar; izzetin ahlaki ve ontolojik asalet boyutunu tam vermez.Güçlü
İngilizceinvincible, mighty, prevalentYenilmez, kudretli, hâkiminvincible aşılmazlık yönünü, mighty kuvvetini verir; kökün nadirlik (az bulunma) boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
Almancaunüberwindlich, allmächtigAşılamaz, mutlak kudretliFiziksel ve metafizik direnci çok iyi karşılar; toplumsal şeref ve onur nüansını eksik bırakır.Güçlü
Fransızcainvincible, souverainYenilmez, egemensouverain ile egemenlik ve üstünlük boyutu, invincible ile aşılamazlık boyutu karşılanır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْعَزِيزُ / عَزِيزٌAllah'ın mutlak mağlup edilemez kudretiİlahî isim bağlamında; özellikle 'el-Hakîm' ve 'er-Rahîm' isimleriyle birlikte hükmün ve merhametin zayıflıktan değil aşılmaz güçten kaynaklandığını bildiren ayetler (Bakara 2:129, Şuarâ 26:9).
الْعِزَّةَ / عِزَّةٍSahte büyüklük taslama, kibir ve inatMüşrik ve münafıkların hakka karşı dirençlerini ve haksız gururlarını bildiren bağlamlar (Bakara 2:206, Sâd 38:2).
الْعِزَّةُHakiki ve kalıcı onur, dokunulmaz şerefBütün üstünlüğün yalnızca Allah'a, Resulüne ve müminlere ait olduğunu bildiren ayetler (Fâtır 35:10, Münâfikûn 63:8).
فَعَزَّزْنَاDesteklemek, takviye ederek güçlendirmekElçilerin tebliğ hareketine üçüncü bir elçiyle güç ve dayanak verilmesi bağlamı (Yâsîn 36:14).
وَعَزَّنِيMünazarada veya davada baskın çıkmakİki kişi arasındaki hak iddialaşmasında birinin diğerine baskın gelmesi (Sâd 38:23).
عَزِيزٌ عَلَيْهِAğır gelmek, tahammülü güç olmakMüminlerin sıkıntıya uğramasının Peygamber'e çok ağır geldiğini ifade eden bağlam (Tevbe 9:128).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı İlâhiyye ve el-Esmâü'l-HüsnâAllah'ın 'el-Azîz' isminin zâtî mi fiilî mi olduğu; O'nun kudretinin hiçbir kayıt ve illetle sınırlandırılamayacağı, hiçbir şeyin O'na galebe çalamayacağı tartışması.Mutlak galebe, zatî dokunulmazlık ve dengi bulunmayan aşkınlık.
FıkıhMüslümanın hukuki ve ahlaki izzetiİslâm'ın ve müminin izzetinin zedelenmemesi ilkesi; zimmî hukuku, cizye, kısas ve köle azadında izzet ve zillet statülerinin tespiti.Hukuki korunmuşluk, aşağılanmaya karşı dokunulmazlık ve hak üstünlüğü.
Tefsirİsim çiftlerinin semantik terkibiKur'an'da 'el-Azîz' isminin 'el-Hakîm' ile 47 kez, 'er-Rahîm' ile 13 kez yan yana gelmesinin hikmeti; mutlak gücün hikmet ve rahmetle dizginlendiği tespiti.Zorbalıktan arınmış, hikmetle kuşatılmış meşru ve dengeli kudret.
HadisAhlaki vakar ile kibir ayrımı"İzzet O'nun izârı, azamet O'nun ridâsıdır" kudsî hadisi ve kişinin dinde izzet ararken kibre düşmemesi, müminin kendisini zillete düşürmemesi gerektiği bahsi.Kulun Allah'a sığınarak kazandığı vakar ve sahte benlik taslamaktan sakınma.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk ekseniMutlak dokunulmazlık ve sığınakSahte güç odaklarına boyun eğmeyi engellemeBütün izzetin Allah'a ait olduğunu bilmek, mümini dünyevi otoriteler karşısında eğilmekten kurtarır.Kesin
İlmiHakikatin epistemolojik sağlamlığıYanlışlanamaz aksiyomatik zeminŞüphe ve tahrif baskısına karşı dirençÇürütülemez, aşınmaz ve doğruluğu zeval bulmaz temel hakikat ilkelerinin sarsılmazlığını temin eder.Güçlü
SiyasiEgemenlik ve dış bağımsızlıkTam egemenlik (hâkimiyet)Vesayet ve tahakkümü reddetmeBir toplumun veya devletin dış baskılara boyun eğmeme, kendi kaderini tayin etme ve caydırıcı olma yeteneğidir.Kesin
İktisadiKıymet ve kaynak güvenliğiDeğerlilik, az bulunurluk (kıtlık)Enflasyona ve değer kaybına karşı dayanıklılıkArzı sınırlı, bozulmayan ve kolayca ikame edilemeyen stratejik malların yüksek değerini ve piyasa direncini temsil eder.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel bariyeri / Deformasyon direnciFizikte bir parçacığın veya sistemin dış bir kuvvet tarafından durumunun değiştirilmesine karşı koyduğu aşılmaz enerji eşiği; malzeme biliminde maddenin basınç altında yapısını koruma katsayısı.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal egemenlik ve otonomiSiyaset ve hukuk felsefesinde bir yapının dışarıdan hiçbir meşruiyet veya emir almaksızın kendi kurallarını koyabilme ve müdahalelere karşı tam dokunulmazlık zırhına sahip olma durumu.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİzzeti yalnızca dünyevi şan, şöhret, siyasi kibir, milliyetçi böbürlenme veya kaba askeri üstünlük zannetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamİzzetin yalnızca Allah'a ait ontolojik bir hakikat olduğu; ahlak, hikmet ve adaletle birleşmeyen hiçbir gücün izzet sayılamayacağı, aksine 'el-ızzetü bi'l-ism' (günahla gelen kibir) olarak zilletin ta kendisi olduğu gerçeği.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGücü hakikatin ölçüsü saymak; zalimlerin geçici galebesini izzet zannederek hakiki izzeti zayıf görünen adaletin ve tevhidin yanında aramamaktan doğan ahlaki ve itikadi çöküş.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın uluhiyet tasavvurunda kudretin keyfî bir zorbalık değil, aşılmaz bir izzet, mutlak bir hikmet ve kuşatıcı bir rahmet dengesi üzerinde durduğunu kavramanın anahtarıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Esma-i Hüsna ayetlerinde (özellikle el-Azîz el-Hakîm ve el-Azîz er-Rahîm terkiplerinde), peygamberlerin kavimleriyle olan güç mücadelelerinde ve münafıkların üstünlük iddialarını boşa çıkaran ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müminlerin dünyevi güçsüzlük anlarında zillete düştükleri vehmini yıkar; hakiki izzetin siyasi veya maddi üstünlükte değil, Allah'a aidiyette olduğunu göstererek güç ile hakikat arasındaki ilişkiyi doğru kurar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSert, çiğnenemez, iz bırakmaz taşlık zemin; su sızdırmazlık, nadir bulunuş ve aşınmazlık.
  • Soyut anlamDışarıdan hiçbir gücün mağlup edemediği, zevale uğratamadığı mutlak üstünlük, sarsılmaz haysiyet ve dokunulmazlık.
  • Sistematik karşılıkSistemin dış müdahalelere karşı geliştirdiği mutlak direnç eşiği ve kendi meşruiyetini bizatihi kendi aşkınlığından alan egemenlik merkezi.
  • LaTeX modeliE={x∈Ω∣∀y (y→x  ⟹  Δx=0)∧∀z (x≻z)}
  • LaTeX açıklaması

Modelde Ω tüm varlık ve etkileşim uzayını temsil eder. E kümesi bu uzayda izzet sahibi merkezi gösterir. Formül iki temel hareketi modeller: İlk kısım olan ∀y (y→x  ⟹  Δx=0) ifadesi, uzaydaki herhangi bir y unsurunun x üzerine uyguladığı hiçbir etki veya baskının x üzerinde bir deformasyona, aşınmaya veya değişime (Δx=0) yol açamayacağını, yani mutlak aşılmazlık ve direnci simgeler. İkinci kısım olan ∀z (x≻z) ise sistemdeki diğer tüm unsurlara karşı x'in mutlak galebe ve üstünlüğünü (x≻z) ifade eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع