عسى
ع - س - ى
KÖK- 30 geçiş
- 28 ayet
- 4 sîga
- 7 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Umulur
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: عسو/ي · عسي
Notlarım
Sözlükler(7)
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR11.274 harfMadde başı: عسو/ي(باب العين والسين وما يثلثهما)
(عسف) العين والسين والفاء كلماتٌ تتقارب ليست تدلُّ على خير إنما هي كالحَيْرة وقلّة البصيرة.
قال الخليل: العَسْف: ركوب الأمر من غير تدبير، وركوبُ مفازةٍ بغير قَصْد. ومنه التعسُّف. قال ذو الرّمّة:
*قد أعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ *** في ظلِّ أخضَرَ يدعو هامَه البومُ([1])
والعَسِيفُ: الأجير؛ وما يبعدُ أن يكون من هذا القياس؛ لأنَّ ركوبَه في الأمور فيما
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR845 harf- عسى طمع وترجى، وكثير من المفسرين فسروا (لعل) و (عسى) في القرآن بالازم، وقالوا: إن الطمع والرجاء لا يصح من الله، وفي هذا منهم قصور نظر، وذاك أن الله تعالى إذا ذكر ذلك يذكره ليكون الإنسان منه راجيا لا لأن يكون هو تعالى يرجو، فقوله: ﴿عسى ربكم أن يهلك عدوكم﴾ [الأعراف/129]، أي: كونوا راجين في ذلك. ﴿فعسى الله أن يأتي بالفتح﴾ [المائدة/52]، ﴿عسى ربه إن طلقكن﴾ [التحريم/5]، {وعسى أن تكرهوا شيئا وهو خير
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR202 harfMadde başı: عسيع س ي
يد جاسية عاسية أي غليظة جافية من العمل.
وما عسى أن تبقى بعد ذهاب أقرانك.
وإن وصلت إلى بعض حقك فعسى ولعلّ " فهل عسيتم إن توليتم أن تفسدوا في الأرض ".
إقنع بقدح عسا وأقلل من قول عسى.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR880 harfMadde başı: عسي* ع س ي * * عَسَا * الشيء من باب سما و * عَسَاءً * بالمد أي يبس وصلب و * عَسَا * الشيخ يعسو * عُسِيّاً * ولى وكبر مثل عتا قال الخليل و * عَسِيَ * بالكسر لغة فيه و * عَسَى * من أفعال المقاربة وفيه طمع وإشفاق ولا يتصرف لأنه وقع بلفظ الماضي لما جاء في الحال تقول عسى زيد أن يخرج وعست هند أن تقوم فزيد فاعل عسى وأن يخرج مفعولها وهو بمعنى الخروج إلا أن خبره لا يكون اسما لا يقال عسى زيد منطلقا وأما قولهم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.752 harf: ( ي ( *!عَسَى ) : ) قيل : ( فِعْلٌ مُطْلَقاً ، أَو حَرْفٌ مُطْلقاً ) .
( قالَ شيخُنا : كِلا القَوْلَيْن غَيْرُ محرَّرٍ ، بل عَسَى فيها تَفْصِيل الحَرْفِيَّة إذا دَخَلَتْ على ضمِيرٍ مُتَّصلٍ *!كعَساهُ ، وهو مَذْهبُ سِيْبَوَيْه وجماعَةٍ ، وفِعْلٌ مِن أَفْعالِ المقارَبَةِ إذا دَخَلَتْ على ظاهِرٍ كما هو رأْيُ المبرِّدِ والأخْفَش وغيرِهِما ، ولكلَ مِن الاسْتِعْمالَيْن شُرُوطٌ في التَّسْهيلِ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.630 harfعَسَى
1 عَسَى ذ is [said by some to be] one of the verbs of appropinquation, implying eager desire, or hope, and fear, and not perfectly inflected, for it is applied in the form of the preterite to that which occurs in the present: one says عَسَى زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ [meaning, accord. to what has been said above, Zeyd is near to going forth, though generally otherwise expl., as will be shown in
عَسَى 1 عَسَى ذ is [said by some to be] one of the verbs of appropinquation, implying eager desire, or hope, and fear, and not perfectly inflected, for it is applied in the form of the preterite to that which occurs in the present: one says عَسَى زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ [meaning, accord. to what has been said above, Zeyd is near to going forth, though generally otherwise expl., as will be shown in what follows], and عَسَتْ فُلَانَةُ أَنْ تَخْرُجَ [Such a woman is near to going forth]; زَيْدٌ being the agent of عَسَى, and أَنْ يَخْرُجَ being its objective complement and meaning الخُرُوجَ: and one says also, عَسَيْتُ أَنْ أَفْعَلَ ذَاكَ [as meaning, accord. to what here precedes, I am near to doing that], and عَسِيتُ, with kesr, agreeably with readings [in the Kur xlvii. 24], فَهَلْ عَسِيتُمْ and عَسَيْتُمْ, with kesr and fet-h; and one says to a woman, عَسَيْتِ أَنْ تَفْعَلِى ذَاكَ; and [to women,] عَسَيْتُنَّ; but one does not use the form يَفْعَلُ thereof, nor the form فَاعِلٌ; (S;) both of which [however] are memtioned [as used] by the author of the “ Insلf: ” (I 'Ak p. 88:) [or, accord. to Fei,] عَسَى is a preterite verb, [used in the sense of the present,] aplastic, not perfectly inflected, of the verbs of appropinquation, implying hope, and eager desire, and sometimes opinion, and certainty; and it is incomplete [i. e. non-attributive], and complete [i. e. attributive]: the incomplete has for its predicate an aor. mansoob by means of أَنْ, as in the saying, عَسَى زَيْدٌ أَنْ يَقُومَ, meaning قَارَبَ زَيْدٌ القِيَامَ [Zeyd is near to standing], the predicate being an objective complement or having the meaning of an objective complement: or, as some say, the meaning is لَعَلَّ زَيْدًا أَنْ يَقُومَ, i. e. [virtually, but not literally,] I eagerly desire, or I hope, that Zeyd may be performing the act of standing: [but see عَلَّ and لَعَلَّ in art. عل, as well as what follows in this paragraph after the explanation of the next ex.:] the complete is such as occurs in the saying, عَسَى أَنْ يَقُومَ زَيْدٌ [meaning, accord. to what is said above, Zeyd's standing is near to being a fact]; the agent being literally a phrase composed of a subject and an attribute because أَنْ is here what is termed مَصْدَرِيَّة [so that أَنْ يَقُومَ زَيْدٌ is equivalent to قِيَامُ زَيْدٍ]: (Msb:) ― -b2- [in the MA and PS and TK &c., عَسَى is expl. as meaning It may be that; and this, or simply may-be, or may-hap, or perhaps, I regard as the preferable rendering; as being virtually the meaning in all cases: for عَسَى زَيْدٌ أَنْ يَقُومَ, in which it is used as an incomplete verb, however it may be rendered, virtually means It may be that Zeyd is, or will be, standing; or may-be Zeyd &c.: and عَسَى أَنْ يَقُومَ زَيْدٌ, in which it is used as a complete verb, virtually means the same, though more properly rendered Zeyd's standing may be a fact: its usages are various, and have occasioned much dispute respecting its grammatical character and its meaning or meanings; as will be shown by what here follows:] ― -b3- it is [said to be] a verb unrestrictedly, or a particle unrestrictedly: (K:) [but this statement seems to have originated from a mistranscription: IHsh says,] it is a verb unrestrictedly: not a particle unrestrictedly, contrary to the opinion of Ibn-Ks-Sarrلj and Th; nor when it has an affixed pronoun, as in عَسَاكَ, contrary to an opinion of Sb, ascribed to him by Seer: (Mughnee:) it denotes hope in the case of that which is liked, and fear in the case of that which is disliked; as in the saying in the Kur [ii. 213], وَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ [But it may be that ye dislike a thing when it is good for you, and it may be that ye like a thing when it is evil for you]: (Mughnee, K: *) ― -b4- it is used in various ways; one of which is the saying, عَسَى زَيْدٌ أَنْ يَقُومَ [mentioned above], respecting the analysis of which there are different opinions: that of the generality is, that it is like كَانَ زَيْدٌ يَقُومُ [inasmuch as عسى is here an incomplete verb]; but this is deemed dubious, because the predicate [أَنْ يَقُومَ] is rendered by an inf. n., and the subject [زَيْدٌ] is a substance; to which several replies have been made; one being that a prefixed noun is meant to be understood, either before the subject, so that the meaning is, عَسَى أَمْرُ زَيْدٍ القِيَامُ [It may be that the case of Zeyd is, or will be, the performing of the act of standing], or before the predicate, so that the meaning is عَسَى زَيْدٌ صَاحِبُ القِيَامِ [It may be that Zeyd is, or will be, the performer of the act of standing]; and another reply is, that it is of the class of زَيْدٌ عَدْلٌ and صَوْمٌ [meaning عَادِلٌ and صَائِمٌ, for أَنْ يَقُومَ is equivalent to an inf. n., and an inf. n. may be used in the sense of an act. part. n.]; and another is, that أَنْ is here redundant, which reply is [said to be] nought, because ان has rendered the aormansoob, and because it seldom falls out [from the phrase, though it should be remarked that لَعَلَّ, which is said in the Mughnee to be like عَسَى in meaning, is generally followed by a simple aor. and sometimes by أَنْ and an aor.]: another opinion respecting the analysis of the phrase is, that عَسَى is a trans. verb, like قَارَبَ in meaning and in government, [agreeably with the explanations mentioned above from the S and Msb,] or intrans. like قَرُبَ مِنْ with the preposition suppressed; and this is the opinion of Sb and Mbr: the opinion of the generality is, that it is an incomplete verb [like كَانَ in the phrase كَانَ زَيْدٌ يَقُومُ, mentioned above], and that أَنْ and the verb following it compose a substitute of implication supplying what is wanting in the two preceding portions of the sentence: ― -b5- the second way of using it is, the making it to have أَنْ and the verb following this for its object, [as in عَسَى أَنْ يَقُومَ زَيْدٌ, mentioned above], so that it is a complete verb: ― -b6- the third and fourth and fifth are when it is followed by a simple aor. [being in this case likened to كَادَ, (S, K, * TA.)] or an aor. with س prefixed, or a single noun; as in عَسَى زَيْدٌ يَقُومُ [It may be that Zeyd stands, or will stand] and عَسَى زَيْدٌ سَيَقُومُ [It may be that Zeyd will stand] and عَسَى زَيْدٌ قَائِمٌ [It may be that Zeyd is standing]; the first whereof is one of which there are few exs., such as the saying, عَسَى الكَرْبُ الَّذِى أَمْسَيْتَ فِيهِ يَكُونُ وَرَآءَهُ فَرَجٌ قَرِيبُ [It may be that the state of anxiety in which thou hast become (or, as some relate it, أَمْسَيْتُ i. e. I hare become,) is such that after it will be a near removal thereof]; and the third is one of which there are fewer exs., [and which is said in the S to be not allowable,] such as the saying, أَكْثَرْتَ فِى العَذْلِ مُلِحًّا دَائِمَا لَا تُكْثِرَنْ اـِنِّى عَسِيتُ صَائِمَا [or, as some relate it, عَسَيْتُ, which is more common, i. e. Thou hast been profuse in censuring, persisting constantly: be not thou profuse: verily it may be that I am, or shall be, abstaining]; and as to the prov., عَسَى الغُوَيْرُ أَبْؤُسًا [expl. in art. بأس, and of which it is said in the K that the verb therein is used in the manner of كَانَ, and in the S that the phrase is extr., that ابؤسا is there put in the place of the predicate, and that there sometimes occurs in provs. what does not occur elsewhere], the right opinion is that يَكُونُ is suppressed before ابؤسا; and [in the latter of the two verses cited above] أَكُونُ is suppressed before صائما; because thus the primary usage is preserved, and because what is hoped is the person's being an abstainer, not the abstainer him- self; and as to the second of the three modes of using عَسَى last mentioned above, with س prefixed to the aor., it is very extr.: ― -b7- the sixth way of using it is the saying عَسَانِى and عَسَاكَ and عَسَاهُ, which is rare: in this case, accord. to Sb, it is used in the manner of لَعَلَّ, as governing the subject in the accus. case, and the predicate in the nom.; the predicate being sometimes expressed, in the nom. case, as in the saying, فَقُلْتُ عَسَاهَا نَارُ كَأْسٍ وَعَلَّهَا تَشَكَّى فَآتِى نَحْوَهَا فَأَعُودُهَا [And I said, May-be it is the fire of Ka-s, (for I suppose that كأس is here a proper name, that of a woman, daughter of El-Kelhabeh El-'Oranee,) and perhaps she has a complaint, (تَشَكَّى being for تَبَشَكَّى,) so I will come towards her, and visit her]: ― -b8- the seventh way is the saying, عَسَى زَيْدٌ قَائِمٌ, mentioned by Th; which is to be explained on the ground that عسى is here an incomplete verb, and that its subject is the ضَمِيرُ الشَّأْنِ [i. e. اـِنَّهُ is suppressed, the meaning being, It may be that the case is this, Zeyd is standing], the nominal proposition being the predicate. (Mughnee. [Several other statements in that work, respecting عَسَى, I have omitted, as being refuted therein, or as being of little or no importance.]) ― -b9- It also denotes opinion, (Msb,) or doubt, (K, TA,) and certainty: (Msb, K, TA:) the last is meant in the saying of Ibn-Mukbil, ظَنِّى بِهِمْ كَعَسَى وَهُمْ بِتَنُوفَةٍ يَتَنَازَعُونَ جَوَائِزَ الأَمْثَالِ [My opinion of them is like an expression of certainty while they, in a desert, or in a desert destitute of water or of herbage and water, &c., are contending in reciting current proverbs instead of attending to the wants of themselves and their camels]. (S, TA.) ― -b10- As uttered by God, it is expressive of an event of necessary occurrence, (S, K,) in the whole of the Kur-لn, except the saying, [in lxvi. 5,] عَسَى رَبُّهُ اـِنْ طّلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ [It may be that his Lord, if he divorce you, will give him in exchange wives better than you]. (S.) ― -b11- هَلْ عَسَيْتُمْ with what follows it, in the Kur [ii. 247], means [virtually] Are ye near to fleeing? (K:) some read thus; and some, عَسِيتُمْ. (TA.) -A2- عَسِىَ النَّبَاتُ [erroneously written in the CK عَسَى]: see the first sentence in art. عسو.
أَعْسِ بِهِ 4 أَعْسِ بِهِ ذ means How well adapted or disposed, or how apt, meet, suited, suitable, fitted, fit, competent, or proper, or how worthy, is he! (Lh, K, TA.)
بِالعَسَى أَنْ تَفْعَلَ بِالعَسَى أَنْ تَفْعَلَ ذ means بِالحَرَى [i. e. It is suitable, fit, or proper, that thou shouldst do such a thing]. (K. [In the CK, and likewise in the TK, erroneously, بالعَسِىِّ and بالحَرِىِّ.]) -A2- عَسًا: see art. عسو.
هُوَ عَسٍ بِهِ هُوَ عَسٍ بِهِ ذ : see what next follows.
هُوَ عَسِىٌّ بِهِ هُوَ عَسِىٌّ بِهِ ذ He is adapted or disposed by nature, apt, meet, suited, suitable, fitted, fit, competent, proper, or worthy, for it or of it; as also ↓ عَسٍ بِهِ: (K, TA:) but one should not say عَسًى. (TA.) [See also مَعْسَاةٌ.]
عَاسٍ عَاسٍ ذ : see art. عسو.
مِعْسَآءٌ مِعْسَآءٌ ذ A girl thought to have attained puberty: (Lh, TA:) or a girl near to attaining puberty. (K.)
مَعْسَاةٌ مَعْسَاةٌ ذ is from عَسَى, like مَئِنَّةٌ from اـِنَّ: you say, هُوَ مَعْسَاةٌ لِلْخَيْرِ, meaning He is a person (مَحَلٌّ) [fit, or proper,] for one's saying of him, عَسَى أَنْ يَفْعَلَ خَيْرًا [It may be that he will do good]: (A and TA in art. ان:) and اـِنَّهُ لَمَعْسَاةٌ بِكَذَا, meaning مَخْلَقَةٌ [i. e. Verily he is adapted or disposed by nature, apt, meet, suited, &c., for such a thing]: (K, TA:) and in like manner, without variation, it is used in speaking of a female, and of two persons, and of a pl. number. (TA.)
مُعْسِيَةٌ مُعْسِيَةٌ ذ A she-camel of which one doubts whether there be in her milk or not: (IAar, K, TA:) or whose milk has stopped and it is hoped that it will return. (Er-Rلghib, TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR767 harfMadde başı: عسيعَسِيَ
عَسِيَ A ( n. ac. عَسًى [ 4 ] ),
a. see supra
a. ( b ), ( d ).
عَاسٍ
عَاسٍ [ 21 ],
a. Drying up, withering; withered, shrivelled.
عُسُوّ
عُسُوّ [ 27 ],
a. Desiccation; dryness.
b. Hardness.
عَسَى
عَسَى - عَسَى
a. Was near to, about to, on the verge of; may-be, may-hap, perhaps.
عَسَى أَن
عَسَى أَن
a. It is possible that; may-be, may-hap, possibly that.
عَسَاهُ
عَسَاهُ
a.
Mücavir kökler60 mücavir (209 toplam)
- توب
5 ortak ayet · Eveye yuva demektir
- خير
6 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- قتل
4 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- ربب
10 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- قرب
3 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
- كره
2 ortak ayet · Hoşlanmadı
- أله
15 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- حدث
2 ortak ayet · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
- عود
2 ortak ayet · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
- مرأ
2 ortak ayet · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
- بدل
2 ortak ayet · Bedr dolunay demektir
- خشي
2 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
Geçtiği ayetler(28)
فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَاللَّهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنْكِيلًا
UmulurAllah yolunda savaş. Sen, ancak kendinden sorumlusun. İman edenleri de savaşa teşvik et. Umulur ki Allah, küfredenlerin şiddet ve baskısını önler. Allah’ın kahrı da, ibret alınacak cezası da pek şiddetlidir.
فَأُولَئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا
UmulurUmulur ki Allah, onları affetsin. Ve Allah; Afüvv, Gafur olandır.
قَالُوا أُوذِينَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنَا وَمِنْ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا قَالَ عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ
UmulurDediler ki: Sen, bize gelmezden önce de, geldikten sonra da eziyyet edildik. Dedi ki: Rabbınızın, düşmanınızı yok etmesi ve yeryüzünde sizi onların yerine getirmesi umulur. Ve o zaman nasıl davranacağınıza bakacaktır.
أَوَلَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَدِ اقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ
UmulurOnlar; göklerin melekutuna, Allah’ın yarattığı herhangi bir şeye ve ecellerinin yaklaşmış olması ihtimaline hiç bakmazlar mı? Bundan sonra artık hangi söze inanacaklar?
وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
UmulurDiğer bir kısımı da günahlarını itiraf ettiler. Onlar iyi ameli kötü ile karıştırdılar. Onlar ki, Allah onların tevbelerini kabul eder. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.
وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ …
UmulurOnu satın alan Mısırlı, karısına dedi ki: Ona güzel bak, olur ki bize faydası dokunur veya onu evlad ediniriz. İşte böylece Yusuf’u Biz oraya yerleştirdik. Ve ona rüyaların yorumunu öğrettik. Ve Allah; emrinde galibdir. Fakat insanların çoğu bilmezler.
قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
UmulurYa’kub dedi ki: Hayır, nefisleriniz sizi aldatıp bir işe sürüklemiş. Artık bana sabır gerekir. Umulur ki Allah, onların hepsini birden bana getirecektir. Muhakkak ki Alim, Hakim O’dur O.
عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يَرْحَمَكُمْ وَإِنْ عُدْتُمْ عُدْنَا وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ حَصِيرًا
UmulurBelki Rabbınız size merhamet eder. Eğer dönerseniz; Biz de döneriz ve Biz, cehennemi kafirler için bir zindan kılmışızdır.
… مَرَّةٍ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُءُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيبًا
UmulurVeya gözünüzde büyüttüğünüz bir yaratık olun. Diyecekler ki: Bizi tekrar kim diriltir? De ki: Sizi ilk defa yaratmış olan. Sana başlarını sallayacaklar ve ne zaman o? diyecekler. De ki: Yakın olması umulur.
وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا
UmulurGeceleyin yalnız sana mahsus olmak üzere teheccüd namazı kıl. Umulur ki, Rabbın seni öğülmüş bir makama gönderiverir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عسى |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رجو, طمع, لعل |
| Zıt Kök | يئس |
| Çekirdek Özet 1 | Sertleşmek, kurumak, sütü çekilmiş devenin sütünün yeniden dönmesinin umulması |
| Çekirdek Özet 2 | İhtimal, umut ve beklenti kapısını açık tutma, vaadin tahakkuk yakınlığı |
| Çekirdek Özet 3 | Beşerî düzeyde ümit ve ihtiyat dengesi, ilahî düzeyde kesinleşmiş vaat ve imkân alanı |
| Kritik Hata Riski | İlahî hitaptaki beklenti ifadesini beşerî tereddüt sanmak veya bağlayıcı vaadi sıradan bir temenniye indirgemek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عس | Sıkışma, sertleşme, gece vakti araştırma yapma ve karanlığın çökmesi veya dağılması gibi hareketleri ifade eder; nitekim عسر, عسعس, عسل ve عسق köklerinde de zorluk, kıvam alma, arayış ve yoğunlaşma ortak karakterdir. | ى | Sertleşme ve sıkışma hareketini durağan bir kıvama kavuşturarak nesnenin kurumasının ardından gelen umut ve beklentiye, zihni bir imkân ve yakınlık haline dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | İleride gerçekleşecek olanı gözetleme, basiretle yönelme ve kaynağa dikkat kesilme payını taşır. |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Bir ihtimale veya dayanağa tutunma, varlığını sürdürme ve direnç gösterme hareketini yansıtır. |
| ى | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Umulan sonuca doğru yönelme, geleceğe el uzatma ve eyleme meyil payını katar. |
| عسى | Gözün bir dayanağa tutunarak geleceğe el uzatması | Gözün ufuktaki bir imkâna dikilmesi, o imkânın desteğine tutunarak umutla geleceğe doğru uzanması ve tahakkuku yakın olan duruma zihnen yönelmesidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin sütünün çekilip memelerinin kurumasından sonra yeniden sütünün dönmesinin umulması durumu ile ağacın kuruyup sertleşmesi ve katılaşması anlamıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Bir hadisenin gerçekleşme yakınlığını ve umudunu bildiren câmid bir fiil olarak yerleşmiştir; ayrıca sütü kesildikten sonra yeniden sağılması umulan deve için bedevilerce ناقة معسية denilmesi bu erken somut kullanımın dildeki izidir. |
Kaynak el-Müfredât, Lisânü’l-Arab, Tehzîbü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça عسى kökü, nâkıs yapısı ve dildeki gayrimutasarrıf fiil karakteriyle Sami dilleri ailesinde belirli bir gramatikleşme sürecini temsil eder. Kökün kökeninde yer alan sertleşme, kuruma ve ardından gelen beklenti semantiği, Proto-Sami ikili عس tabanına dayanır. Bu kök İbranicede basmak, sıkıştırmak veya yoğurmak anlamındaki עָסָה ('āsāh) fiiliyle fonetik paralellik gösterir. Arapçada ise son harfin illetleşmesiyle birlikte fiziksel sıkışma ve sertlikten, bir nesnenin kıvamına gelmesi ve ardından umut beslenmesi anlamına doğru anlamsal bir kayma gerçekleşmiştir. Bu durum, Arap dilinin kendi içinde somuttan soyuta geçerek fiili bir mukârebe ve recâ kipine dönüştürdüğünü gösterir.
Güven Muhtemel
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sertleşme ve kuruma (عسو / عسى) tabanından beklentiye geçiş | Kuruyan ve sütü kesilen devenin sütünün döneceğinin umulması metaforundan genel bir imkân ve recâ kipine evrilmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עָסָה ('āsāh - sıkıştırmak, basmak) ile fonetik örtüşme | Fonetik kök ortaklığı bulunmakla birlikte Arapçadaki recâ ve beklenti kipi iç gelişim ürünüdür. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış halka soydaşlığı tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-Arab, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عسى | Anlamlı | Umut etmek, beklenmek, yaklaşmak | Bir hadisenin tahakkukunu umma veya imkân dahilinde görme fiilidir. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| عىس | Anlamlı | Beyazlık, sarıya çalan ak renk | Develerde görülen ve makbul sayılan sarımtırak beyaz rengi ifade eder. | Renk ve beden niteliğidir; Kur'an'da geçmez. |
| سعى | Anlamlı | Yürümek, koşmak, çabalamak | Bir hedefe varmak için kasıtlı ve tempolu şekilde hareket etmektir. | Eylemsel çabayı bildirir; Kur'an'da geçer. |
| سىع | Anlamlı | Akmak, yayılmak, kaybolmak | Suyun yer üstünde serbestçe akması veya bir şeyin kendi haline bırakılmasıdır. | Dağılma ve kontrolsüz akışı ifade eder; Kur'an'da geçmez. |
| ىعس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerin kullanım dışı saydığı permütasyondur. |
| ىسع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde üçlü kök olarak müstakil bir anlam maddesi bulunmaz. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عسى | Merkez | İhtimal ve beklenti | Olması umulan veya yaklaşan durumu tarafsız ve nesnel bir imkânla bildirir | Tahakkuk yakınlığını ve gerek beşerî gerek ilahî düzeydeki recâ kapısını kurar. |
| رجو | Komşu | Arzu ve umut | Kişinin hayır ve menfaat talebiyle geleceğe dair kalbî niyet beslemesidir | عسى genel bir oluş imkânı bildirirken رجو doğrudan kulun talep ve arzusunu ifade eder. |
| طمع | Komşu | Kuvvetli istek ve tamah | Arzulanan şeye karşı nefsin duyduğu şiddetli yönelim ve beklentidir | عسى durumun tabiatına dair bir yakınlık kurarken طمع elde etme hırsını barındırır. |
| لعل | Komşu | Gerekçelendirme ve umut | Bir sebep veya hikmete binaen sonucun doğmasını gözetmektir | عسى doğrudan eylemin yakınlığını bildirirken لعل daha çok gaye ve illet bağlamında umut üretir. |
| يئس | Zıt | Umutsuzluk ve inkıta | Beklentinin tamamen ortadan kalkması ve imkân kapısının kapanmasıdır | عسى oluş imkânını diri tutarken يئس beklentiyi kesin bir kesintiyle sonlandırır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عسى | Umulur ki, belki, yakındır | İhtimal, recâ ve mukârebe bildiren câmid fiil | Kesin |
| Latince | sperare, fieri potest | Umut etmek, mümkün olmak | İmkân ve beklentiyi karşılar ancak Arapçadaki gramatikleşmiş kip yapısını tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | may, might, perhaps, to hope | -ebilir, belki, umulur ki | İhtimal ve ümit boyutunu karşılar; ilahî hitaptaki kesin vaat derinliğini tek başına yansıtamaz | Güçlü |
| Almanca | vielleicht, hoffentlich, mögen | Belki, umulur ki, -ebilmek | İhtimal ve arzu boyutunu verir; Arapçadaki mukârebe fiili karakterini dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | peut-être, espérer, il se peut | Belki, umut etmek, olabilir ki | Olasılık ve beklentiyi ifade eder; kökün bağlamsal kesinlik yükünü tam taşıyamaz | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Larousse.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İlahî özne ile kullanım | İlahî vaat ve kesin tahakkuk | Allah'ın vaadinde şüphe olmaması hasebiyle muhataplara kesin bir recâ kapısı açıldığı bağlamlardır (A'râf 7:129, Mâide 5:52, Tahrîm 66:5). |
| Hikmet ve hayır bağlamı | Bilinmeyen hayır ve kader imkânı | İnsanın ilk bakışta hoşlanmadığı hadiselerin arkasında ilahî bir hayrın saklı bulunabileceğini bildiren ahlaki ve hukuki bağlamlardır (Bakara 2:216, Nisâ 4:19). |
| Soru ve kınama bağlamı | Uyarı, olumsuz ihtimal ve sitem | Emirden yüz çevirme veya sorumluluktan kaçma eğilimini teşhir eden ikaz bağlamlarıdır (Bakara 2:246, Muhammed 47:22). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî irade ve vaad | Allah Teâlâ hakkında tereddüt ve beklentinin imkânsızlığı; ilahî hitaptaki ifadenin muhatapta recâ hasıl etmesi meselesi | İlahî hitapta şüphenin reddi ve vaadin kesinliği |
| Fıkıh | Maslahat ve niza ahlakı | Aile hukuku ve meşakkatli yükümlülüklerde katlanılan zorluğun getireceği hukuki ve ahlaki maslahat | Peşin hüküm vermeyip hadiselerin doğuracağı hayrı gözetme |
| Tefsir | "Allah'tan gelen 'asâ vaciptir" ilkesi | Kelimenin edat mı fiil mi olduğu ve Allah'a isnat edildiğinde kesinlik bildirip bildirmediği | Recâ vaz'ından kesin vaat ve tahakkuk zeminine intikal |
| Hadis | Recâ ahlakı ve akıbet beklentisi | Geleceğe dair hayır beklentisinin diri tutulması ve günahtan sonra tövbenin kabulü umudu | Müminin daima ilahî rahmet kapısında ümitle beklemesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman ve kulluk psikolojisi | Recâ hali | Yeis ile güven hissi arasında denge kurma | Mümin, ilahî rahmetten ümit kesmeden fakat ameline de güvenmeden beklenti içinde yaşar. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve araştırma | Hipotez ve açık uçlu ihtimal | Bilinenin ötesindeki potansiyeli araştırmaya sevk etme | Görünürdeki ilk veriye aldanmayıp henüz açığa çıkmamış hayır ve sonuçları hesaba katar. | Güçlü |
| Siyasi | Kriz yönetimi ve direnç | Stratejik ümit ve beklenti yönetimi | Zor zamanlarda toplumsal direnci diri tutma | Kuşatma ve mağlubiyet kaygısı anlarında meşru liderliğin zafer ihtimalini canlı tutmasını sağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Risk ve belirsizlik yönetimi | Fırsat analizi ve toparlanma potansiyeli | Kısa vadeli kayıplara tahammül gücü üretme | Başlangıçta zarar veya külfet gibi görünen süreçlerin uzun vadeli kazanımlar doğurabileceğini hesaplar. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sıfırdan büyük olasılık ve yakınsama | Bir durumun gerçekleşme ihtimalinin sıfır olmaması ve belirli parametreler altında kesinliğe doğru yakınsamasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Beklenti teorisi ve psikolojik dayanıklılık | Bireyin içinde bulunduğu olumsuz şartların değişebilir olduğuna inanmasının kriz anlarında eyleme devam etme iradesi üretmesidir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | عسى ifadesini sıradan bir "belki" veya kararsızlık bildiren modern bir şüphe edatına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İlahî hitapta tahakkuku kesin vaat, beşerî hitapta ise hakiki imkân, ahlaki sebat ve hadiselerin arkasındaki saklı hayrı keşfetme bilincidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah Teâlâ'ya tereddüt, bilgisizlik veya temenni izafe etme yanılgısına düşmek; kriz anlarında acele hüküm vererek yeise sürüklenmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahî vaat dili ile beşerî psikolojiyi terbiye eden pedagojik üslup arasındaki dengeyi gösterir; kulu yeisten korurken ilahî hikmete teslimiyeti öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların tereddütleri ile müminlerin zafer beklentisini ele alan ayetlerde, cihat ve aile hukuku gibi nefse ağır gelen imtihan bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Olayları yalnızca anlık ve zahirî sonuçlarına göre değerlendirme sığlığını düzeltir; hoşlanılmayan şeylerde büyük hayırlar bulunabileceği ufkunu kazandırır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBitki veya odunun katılaşıp sertleşmesi; memesi kuruyan devenin yeniden süt vereceğinin umulması durumu.
- Soyut anlamBir durumun gerçekleşme yakınlığı, olabilirlik ufku ve zihinde oluşan bağlayıcı umut ve beklenti hali.
- Sistematik karşılıkİmtihan ve belirsizlik süreçlerinde kulu yeise düşmekten koruyan ve hadiselerin nihai hayır potansiyeline yönelten ilahî vaat ve recâ mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde insanın içinde bulunduğu zahirî zorluk veya imtihan durumunu, bu sürecin ardında saklı bulunan hayırlı akıbeti, kul zaviyesinden hadisenin taşıdığı sıfırdan büyük gerçekleşme imkânını ve recâ halini, ise ilahî hitap ve vaat zaviyesinden bu sonucun kesin tahakkuk değerini temsil etmektedir. Formül, kulun beklenti ve imkân olarak gördüğü recâ alanının, ilahî irade düzeyinde kesinleşmiş bir vaade dönüştüğünü sembolize eder.