عسى

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-س-ى4 sîga, 60 mücavir kök, 28 ayet, 16 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حدثقتلبدلقربوَعَسَىعسىتوبخيرعَسَىعَسَيْتُمْرببألهخشي

KökSîga 4Ayet 28Sure 16Mücavir 60

▶ Ağı aç (3B)

عسى

ع - س - ى

KÖK
  • 30 geçiş
  • 28 ayet
  • 4 sîga
  • 7 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Umulur

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: عسو/ي · عسي

Notlarım

Sözlükler(7)

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.274 harf
Madde başı: عسو/ي(باب العين والسين وما يثلثهما) (عسف) العين والسين والفاء كلماتٌ تتقارب ليست تدلُّ على خير إنما هي كالحَيْرة وقلّة البصيرة. قال الخليل: العَسْف: ركوب الأمر من غير تدبير، وركوبُ مفازةٍ بغير قَصْد. ومنه التعسُّف. قال ذو الرّمّة: *قد أعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ *** في ظلِّ أخضَرَ يدعو هامَه البومُ([1]) والعَسِيفُ: الأجير؛ وما يبعدُ أن يكون من هذا القياس؛ لأنَّ ركوبَه في الأمور فيما
Maddenin bağlantısı

(باب العين والسين وما يثلثهما) (عسف) العين والسين والفاء كلماتٌ تتقارب ليست تدلُّ على خير إنما هي كالحَيْرة وقلّة البصيرة. قال الخليل: العَسْف: ركوب الأمر من غير تدبير، وركوبُ مفازةٍ بغير قَصْد. ومنه التعسُّف. قال ذو الرّمّة: *قد أعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ *** في ظلِّ أخضَرَ يدعو هامَه البومُ([1]) والعَسِيفُ: الأجير؛ وما يبعدُ أن يكون من هذا القياس؛ لأنَّ ركوبَه في الأمور فيما يعانيه مخالفٌ لصاحب الأمور. وقال أبو دُوَاد: كالعَسيفِ المربوعِ شَلَّ جمالاً *** ما لـه دونَ منزلٍ من مَبيتِ وقد أومأ إلى المعنى، وأرى أنَّ البيتَ ليس بالصحيح. ونهى رسولُ الله صلى الله عليه وآله وسلم عن قتل العُسَفاء، وهم الأُجَراء. وحديث آخر: "إنَّ ابني كانَ عسيفاً على هذا([2]) ". ويقال: إنَّ البعير العاسِفَ هو الذي بالموت، وهو كالنّزْع في الإنسان. ومما دلَّ على ما قُلناه في أمر العسيف قولُ الأصمعيّ: العَسيف: المملوك المُسْتَهان به الذي اعْتُسِف ليَخْدُمَ، أي قُهِر. وأنشد: أطعْتُ النَّفْسَ في الشَّهوات حَتى *** أعادتْنِي عسيفاً عبدَ عبْدِ([3]) وعُسْفان: موضع بالحجاز يقول فيه عنترة: كأنّها حِينَ صدَّت ما تكلِّمنا *** ظبيٌ بعُسْفانَ سَاجِي الطَّرْف مطروفُ([4]) (عسق) العين والسين والقاف أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على لُصوق الشيء بالشيء. قال الخليل: العَسَق: لُصوق الشيء بالشيء. يقال: عَسِق به عَسَقاً. وعَسِقَتِ الناقةُ بالفَحْل، أي أرَبَّت به. قال رؤبة: فعفَّ عن أسرارها بعدَ العَسَقْ *** ولم يُضِعْها بين فِرْكٍ وعَشَقْ([5]) ومن الباب: في خُلُقه عَسَقٌ، أي التواء وضِيقُ خلق. ويقال: "عَسِق بامرئٍ جُعَلُهُ". (عسك) العين والسين والكاف قريبٌ من الذي قبله. قال الخليل عَسِك به، إذا لزمَه، مثل سَدِك به. وأنشد الأصمعي: إذا شرَكُ الطريق تجشَّمَتْهُ *** عَسِكْنَ بجنبِهِ حذَر الإكامِ([6])

(عسل) العين والسين واللام، الصحيح في هذا الباب أصلان، وبعدهما كلماتٌ إن صحّت. فالأول [من] الأصلين دالٌّ على الاضطراب، والثاني طعامٌ حُلْو، ويُشتقُّ منه. فالطَّعام العَسَل، معروف. والعَسَّالة: التي يتّخذ فيها النَّحْل العسلَ. والعاسل: صاحب العَسَل الذي يَشتاره من مَوضعِه يستخرجُه. وقال: * وأرْيِ دُبُورٍ شارَهُ النَّحْلَ عاسِلُ([7]) * وعَسَّل النَّحْلُ تعسيلاً. وفي تأنيث العسل قال: * بها عسلٌ طابت يَدَا من يَشُورُها([8]) * ومِمّا حُمل على هذا العُسيْلة. وفي الحديث: "حَتَّى يَذُوق عُسَيلَتَها وتذوقَ عُسيلتَه" إنما يُرَاد به الجِماع. ويقال خَلِيَّة عاسلة، وجنحٌ عاسل، أي كثير العسل. والجِنْح: شِقٌّ في الجبل. وقال الهذليّ([9]) : تَنَمَّى بها اليَعسوبُ حتى أقرَّها *** إلى مألَفٍ رَحْبِ المَبَاءةِ عاسِلِ ويقال للذي يَشْتارُه: عاسل. وفي الحديث: "إذا أراد الله بعبدٍ خيراً عَسَلَه([10])"، وهو من هذا، ومعناه طيَّبَ ذِكرَه وحلاَّهُ في قلوب النّاس بالصَّالح من العمل. من قولك عَسَلْتُ الطَّعامَ، أي جعلتُ فيه عَسلاً. وفلانٌ معسول الخُلُق، أي طيِّبه. وعَسَلْتُ فلاناً: جَعلتُ زادَه العسل. والعرب تقول: "فلان ما يُعرَف له مَضْرِب عَسَلة"، أي لا يُعرَفُ له أصل. ومثله "لا يُعرَفُ له مَنْبِض عَسَلَة". والأصل الثاني: العَسَلانُ، وهو شِدّةُ اهتزازِ الرُّمح إذا هززتَه. يقال: عَسَل يَعْسِلُ عَسَلاناً، كما يُعْسِلُ الذّئبُ، إذا مَضى مُسرِعاً. والذِّئب عاسل، والجمعُ عُسَّل وعَواسل. ويقال رمحٌ عَسَّالٌ. وقال: * كلّ عَسّالٍ إذا هُزَّ عَسَلْ * وقال في الذِّئبِ: عَسَلاَنَ الذِّئبِ أمسى قارباً *** بَرَدَ اللّيلُ عليه فنَسَل([11]) وعَسَل الماء، إذا ضَربته الرِّيح فاضطَرب. وأنشد: * حَوْضاً كأنَّ ماءه إذا عَسَلْ([12]) * والدَّليل يَعْسِل في المفازة، إذا أسرع. وقال في ذلك: عَسَلْتُ بُعَيْدَ النَّوم حتى تقطَّعَتْ *** نفانِفُها واللّيلُ بالقومِ مُسْدِفُ وقال أبو عبيدة: يقال فرسٌ عاسل، إذا اضطربت مَعرفَتُهُ في سيره، وخفق رأسُه واطَّرد متنُه. هذا هو الصحيح غير المشكوكِ فيه، ومما قاله وما ندري كيف صحّتُه، بل إلى البُطلان* أقرب: العَسِيل: قضيبُ الفِيل. وزَعموا أن العَسِيل مِكنسة العَطّار يكسَح بها الطِّيب. وينشدون: * كنَاحِتِ يوماً صخرةٍ بعَسيلِ([13]) * (عسم) العين والسين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على التواء ويُبْسٍ في عُضوٍ أو غيره. قال الخليل وغيرُه: العَسَمُ: يُبْسٌ في المِرْفَق تعَوجّ منه اليَدُ. يقال: عسِمَ الرَّجلُ فهو أعْسَم، والمرأة عَسْماء. قال الأصمعيُّ: في الكفِّ والقَدم العسَم، وهو أن يَيْبَس مَفصِل الرُّسغ حتَّى تعوجّ الكفُّ أو القَدَم. قال: في مَنكِبَيه وفي الأصلاب واهنَةٌ *** وفي مَفاصله غمْزٌ من العَسَمِ([14]) قال الكلابيّ: العَسْماء التي فيها انقلابٌ ويُبْس. ويقولون: العُسُوم: كِسَر: الخُبْز. وهذا قد رُوِي عن الخليل، ونُراه غلطاً. وهذا في باب الشِّين أصحّ، وقد ذُكِر. ومن الباب: عَسَمَ، إذا طَمِع في الشَّيء. والقياس صحيح، لأنَّ الطَّامعَ في الشَّيء يَميل إليه ويشتدُّ طلبُه لـه. ويقال عَسَمَ يَعْسِم، وهو من الكلمة التي قبلها، لأنّه لا يَكسِبه إلاّ بعد المَيْل إليه. قال الخليل: والرَّجُل يَعسِم في جماعةِ النّاس في الحرب: يركبُ رأسَه ويَرمي بنفسِه غيرَ مكترِثٍ. تقول: عَسَم بنَفْسِه، أي اقتَحَم. (عسن) العين والسين والنون أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على سِمَن وما قاربَه وأشبهه. قال الخليل: العَسن: نُجوع العَلَف والرَّعي في الدَّوابّ: يقال: عَسَنَتِ الإبلُ عَسْناً. وناس يقولون: عَسِنَت عَسَناً. ويقال إنَّ العُسُنَ: الشَّحم القديم. وقال الفرّاء: إذا بقيَتْ من شحم الدّابّة بقيَّةٌ فذلك العُسُن. ويقال: بعيرٌ حَسَن الإعسان. وأعْسَنَتِ الإبل على شحمٍ متقدِّمٍ كانَ بها. قال النَّمِر: ومُدَفَّع ذي فَرْوَتينِ هنَأْتُه *** إذ لا ترى في المعْسِنات صِرَارا وأمّا قولُهم: تَعَسَّنَ أباه، فهذا من باب الإبدال، والأصل فيه الهمز، وقد ذكر. ويقال: فلانٌ عِسْنُ مالٍ، إذا كان حسنَ القيام عليه، وهذا من الإبدال، كأنّ الأصل عسل، وقد ذُكِر. (عسو/ي) العين والسين والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على قوّةٍ واشتدادٍ في الشَّيء. يقال: عَسَا الشّيءُ يعسو، إذا اشتدّ. قال: * عَن صاملٍ عاسٍ إذا ما اصلَخْمَمَا([15]) * فالكلمات الثلاثُ في البيت متقاربةُ المعنى في الشِّدّة والقُوّة. ومن الباب: شيخٌ عاسٍ، [عَسَا] يعسو وعَسِيَ يَعْسَى. وذلك أنّه يكثُف منه ما كان من بشرَته لطيفاً. وربَّما اتَّسعوا في هذا حتى يقولوا: عَسَا الليل، إذا اشتدَّت ظُلمته، وهو بالغين أشْهر، أعنِي في اللّيل. ويقال: عَسَا النَّبات، إذا غلُظ واشتدّ. وقال في صفة الشيخ: * أشْعَث ضرب قد عسا أو قوَّسا * فأمَّا عَسى فكلمةُ ترجٍّ، تقول: عسى يكون كذا. وهي تدلُّ على قُربٍ وإمكان. وأهلُ العِلم يقولون: عَسَى من الله تعالى واجبٌ، في مثل قولِه تعالى: ﴿عَسَى اللهُ أَنْ يَجعَلَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ الّذِينَ عَادَيْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً﴾ [الممتحنة 7]. (عسب) العين والسين والباء كلماتٌ ثلاثٌ متفرِّدة بمعناها، لا يكاد يتفرَّع منها شيء. فالأولى: طَرْق الفَرَسِ وغيرِه، والثانية عَسِيب الذَّنَب، والثالثة نوعٌ من الأشياء التي تطير. فالأوَّل العَسْب، قالوا: هو طَرْق الفَرَسِ وغيرِه. ثمَّ حُمِل على ذلك حتَّى سُمِّي الكِراء الذي يؤخَذ على العَسْب. وفي الحديث أنَّه صلى الله عليه وآله وسلم نَهَى عن عَسْب الفَحْل. فالعَسْب: الكِراء الذي يُؤخَذ على العَسْبِ، سمِّي باسمِه للمجاوَرَة. وقال زُهير: ولولا عَسْبُهُ لرَدَدْتُموه *** وشرُّ مَنيحةٍ فَحلٌ مُعارُ([16]) ومنه قول كثَيِّر: يُغادِرنَ عَسْب الوالقيِّ وناصحٍ *** تخصُّ به أمُّ الطّريقِ عِيالَها([17]) يصف خيلاً وأنّها أزْلَقت ما في بطونها من أولادها تعباً. والآخر عَسِيب الذَّنَب، وهو العَظم فيه مَنْبِت الشَّعْر. وشُبِّه [بِه] عسيبُ النَّخْلة. وهي الجريدةُ المستقيمةُ. تَشَابَهَا من طريقة الامتداد والاستقامة. يقال عَسِيبٌ وأعْسِبَةٌ وعُسُب([18]) . قال: يستلُّها جدولٌ كالسَّيف منصلِتٌ *** بين الأَشَاءِ تسامَى* حَولَه العُسبُ([19]) وعَسِيب الرِّيشَة مشبَّه بعَسِيب النخلة([20]) . والكلمة الثّالثة: اليَعْسوب، يَعْسوب النَّحل ملكُها. قال أبو ذُؤيب: تَنَمَّى بها اليعسوبُ حتَّى أقرَّها *** إلى مألَفٍ رَحْبِ المباءةِ عاسلِ([21]) والجمع يعاسيب. قال: زُرْقاً أسنّتُها حمراً مُثَقّفةً *** أطرافُهنَّ مَقِيلٌ لليعاسيبِ([22]) وزعموا أنَّ اليَعسوبَ: ضربٌ من الحَجَل أيضاً، وضربٌ من الجراد. وممَّا ليس من هذا الباب عَسِيبٌ: اسمُ جبلٍ، يقول فيه امرؤُ القيس: أجارتَنا إنّ المزارَ قريبُ *** وإنِّي مقيمٌ ما أقامَ عسيبُ([23]) (عسج) العين والسين والجيم. كلمة صحيحة يقال إن العَسْج مدّ العُنُق في المشْي. قال جميل: عَسَجْنَ بأعْناق الظباء وأعيُنِ الـ *** جآذر وارتجّت لهنَّ الروادفُ([24]) وقال ذو الرُّمَّة: والعِيسُ مِن عاسجٍ أو واسجٍ خَبَباً *** يُنْحَزْنَ في جانِبَيْها وهي تنسلبُ([25]) (عسد) العين والسين والدال ليس فيه ما يُعوَّل على صحَّته، إلاّ أَنَّهم يقولون: عَسَدَ، إذا جامَعَ. ويقولون العِسْوَدّة: دويْبَّة. وليس بشيء. (عسر) العين والسين والراء أصلٌ صحيحٌ واحد يدلُّ على صُعوبةٍ وشِدّة. فالعُسْر: نقيض اليُسْر. والإقلال أيْضاً عُسْرةٌ، لأنَّ الأمر ضيِّق عليه شديد. قال الله تعالى: ﴿وَإِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إلَى مَيْسَرَةٍ﴾ [البقرة 280]. والعَسَر: الخلاف والالتواء. ويقال: أمرٌ عَسِرٌ وعَسير. ويومٌ عَسير. وربَّما قالوا: رجُلٌ عَسِر. قال جرير: بِشْرٌ أبو مروانَ إنْ عاسرتَهُ *** عَسِرٌ وعند يَساره ميسورُ([26]) ويقولون: عَسُرَ الأمْرُ عُسْراً وعَسَراً أيضاً. وقالوا: "عليك بالمَيْسُور وأترُكْ ما عَسر". وأعسَرَ الرّجُل، إذا صارَ من مَيْسرة إلى عُسْرة. وعسَرْتُه أنا أعْسِرُه، إذا طالبتَه بدَينكَ وهو مُعْسِرٌ ولم تُنْظِرْه إلى مَيسرتِه. ويقال: عَسَّرْتُ عليه تعسيراً، إذا خالفْتَه. والعُسْرى: خلاف اليُسْرَى، وتعسَّر الأمر: التوى. ويقال لِلغَزْل إذا التَبَس فلم يُقدَر على تخليصه: قد تعَسَّر. وسمعت ابنَ أبي خالدٍ يقول: سمعت ثعلباً يقول: تعسَّر الأمرُ بالعين، وتَغَسَّر الغَزْل بالغين معجمة. ويقال: أعْسَرَتِ المرأةُ، إذا عسُرَ عليها وِلادُها. ويُدْعَى عليها فيقال: أعْسَرْتِ وآنَثْتِ. ويُدْعَى لها: أَيْسَرتِ وأذْكَرْت. ويقال: العَسير: النَّاقة إلى اعتاطَتْ واعتاصتْ فلم تحمِلْ عامَها. قال الأعشى: وعَسيرٍ أدماءَ حادِرة العيْـ *** نِ خَنُوفٍ عَيرانةٍ شِملالِ([27]) ويقال للنّاقة التي تُركَب قبل أن تُراضَ: عَوْسرانيَّة. وهذا ممّا قلنا إنّ زيادةَ حروفِه يدلُّ على الزِّيادة في المعنى. ويقال للذي يَعمل بِشِماله: أعْسَر. والعُسْرى، هي الشِّمال([28]) ، وإِنَّما سمِّيت عُسْرى لأنّه يتعسَّر عليها ما يتيسَّر على اليُمْنى. فأمَّا تسميتهم إيّاها يُسْرى فيُرى أنّه على طريقة التَّفاؤُل، كما يقال للبَيْداء مفازة، وكما يقال للّديغ سَلِيم. والعاسِر من النُّوق إذا عَدَتْ رفعَتْ ذَنبَها. ولا أحسب ذلك يكون إلاَّ من عَسَرٍ في خُلُقها؛ والجمع عَواسِر. قال: * تكسّر أذناب القِلاصِ العَواسِرِ * --------------------- ([1]) سبق إنشاده وتخريجه في (بوم، ظل). ([2]) الحديث برواية أخرى في اللسان. ([3]) البيت لنبيه بن الحجاج، كما في اللسان (عسف). ([4]) ديوان عنترة 164. ([5]) ديوان رؤبة 104 واللسان (سرر، عسق، عشق، فرك) وإصلاح المنطق 9، 24، 111. ([6]) في الأصل: "بحية". ([7]) البيت للبيد في ديوانه 29 طبع 1881 واللسان (عسل، دبر)، ونسب مرة في اللسان (دبر) إلى زيد الخيل. وشاره النحل، أراد شاره من النحل، فعدى بحذف الوسيط، كما في قوله تعالى: ﴿واختار موسى قومه سبعين رجلاً﴾ [الأعراف 155]. وصدر البيت: * بأشهب من أبكار مزن سحابة * ([8]) للشماخ في ديوانه 29 وإصلاح المنطق 398 واللسان (عسل) والمخصص (5: 14/17: 19). وصدره: * كأن عيون الناظرين يشوقها * ([9]) هو أبو ذؤيب الهذلي، ديوان الهذليين (1: 142) واللسان (عسل، نمى). ([10]) في اللسان: "عسله في الناس". ([11]) البيت للبيد، كما في اللسان (عسل، نسل). ويروى للنابغة الجعدي. ([12]) أنشده في اللسان (عسل) والمخصص (4: 93). وقبله: * قد صبحت والظل غض ما زحل * ([13]) فصل بين المتضايقين بالظرف. وصدره في اللسان (عسل): * فرشني بخير لا أكون ومدحتي * ([14]) البيت لساعدة بن جؤية الهذلي في ديوان الهذليين (1: 192) واللسان (وهن). ([15]) أنشده في اللسان (عسا) كما هنا. وفي (صلخم): "عن صائك". وقبله في (عسا): * يهوون عن أركان عز أدرما * ([16]) ديوان زهير 301 واللسان (عسب). ([17]) اللسان (عسب، ولق). والوالقي وناصح: اسما فرسين. ([18]) وعسوب أيضاً، وعُسبان وعِسبان، بضم العين وكسرها، كما في اللسان. ([19]) الأشاء، كسحاب: صغار النخل، واحدته أشاءة وفي الأصل: "بين الأشياء". ([20]) عسيب الريشة: ظاهرها طولا. ([21]) سبق البيت وتخريجه في (عسل). ([22]) في الأصل: "أطرافها" تحريف. والبيت لسلامة بن جندل في المفضليات (1: 121)، وهو ساقط من ديوانه المطبوع في بيروت. ([23]) البيت لم يروه الوزير أبو بكر في ديوانه. وهو في اللسان (عسب) ومعجم البلدان (عسيب)، وشروح سقط الزند 1741 برواية: * أجارتنا إن الخطوب تنوب * ([24]) نسب في اللسان (عسج) إلى جرير، وليس في ديوانه. ([25]) ديوان ذي الرمة 8 واللسان (عسج، وسج، نحز) برواية: "من جانبيها". ([26]) ديوان جرير 301 واللسان (عسر). ([27]) ديوان الأعشى 6 واللسان (عسر، حدر). ([28]) في الأصل: "الشملى".

ـ

Bu madde şu köklerde de gösteriliyor: عسو

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR845 harf
- عسى طمع وترجى، وكثير من المفسرين فسروا (لعل) و (عسى) في القرآن بالازم، وقالوا: إن الطمع والرجاء لا يصح من الله، وفي هذا منهم قصور نظر، وذاك أن الله تعالى إذا ذكر ذلك يذكره ليكون الإنسان منه راجيا لا لأن يكون هو تعالى يرجو، فقوله: ﴿عسى ربكم أن يهلك عدوكم﴾ [الأعراف/129]، أي: كونوا راجين في ذلك. ﴿فعسى الله أن يأتي بالفتح﴾ [المائدة/52]، ﴿عسى ربه إن طلقكن﴾ [التحريم/5]، {وعسى أن تكرهوا شيئا وهو خير
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR202 harf
Madde başı: عسيع س ي يد جاسية عاسية أي غليظة جافية من العمل‏.‏ وما عسى أن تبقى بعد ذهاب أقرانك‏.‏ وإن وصلت إلى بعض حقك فعسى ولعلّ ‏"‏ فهل عسيتم إن توليتم أن تفسدوا في الأرض ‏"‏‏.‏ إقنع بقدح عسا وأقلل من قول عسى‏.‏
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR880 harf
Madde başı: عسي* ع س ي * * عَسَا * الشيء من باب سما و * عَسَاءً * بالمد أي يبس وصلب و * عَسَا * الشيخ يعسو * عُسِيّاً * ولى وكبر مثل عتا قال الخليل و * عَسِيَ * بالكسر لغة فيه و * عَسَى * من أفعال المقاربة وفيه طمع وإشفاق ولا يتصرف لأنه وقع بلفظ الماضي لما جاء في الحال تقول عسى زيد أن يخرج وعست هند أن تقوم فزيد فاعل عسى وأن يخرج مفعولها وهو بمعنى الخروج إلا أن خبره لا يكون اسما لا يقال عسى زيد منطلقا وأما قولهم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.752 harf
: ( ي ( *!عَسَى ) : ) قيل : ( فِعْلٌ مُطْلَقاً ، أَو حَرْفٌ مُطْلقاً ) . ( قالَ شيخُنا : كِلا القَوْلَيْن غَيْرُ محرَّرٍ ، بل عَسَى فيها تَفْصِيل الحَرْفِيَّة إذا دَخَلَتْ على ضمِيرٍ مُتَّصلٍ *!كعَساهُ ، وهو مَذْهبُ سِيْبَوَيْه وجماعَةٍ ، وفِعْلٌ مِن أَفْعالِ المقارَبَةِ إذا دَخَلَتْ على ظاهِرٍ كما هو رأْيُ المبرِّدِ والأخْفَش وغيرِهِما ، ولكلَ مِن الاسْتِعْمالَيْن شُرُوطٌ في التَّسْهيلِ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.630 harf
عَسَى 1 عَسَى ذ is [said by some to be] one of the verbs of appropinquation, implying eager desire, or hope, and fear, and not perfectly inflected, for it is applied in the form of the preterite to that which occurs in the present: one says عَسَى زَيْدٌ أَنْ يَخْرُجَ [meaning, accord. to what has been said above, Zeyd is near to going forth, though generally otherwise expl., as will be shown in
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR767 harf
Madde başı: عسيعَسِيَ عَسِيَ A ( n. ac. عَسًى [ 4 ] ), a. see supra a. ( b ), ( d ). عَاسٍ عَاسٍ [ 21 ], a. Drying up, withering; withered, shrivelled. عُسُوّ عُسُوّ [ 27 ], a. Desiccation; dryness. b. Hardness. عَسَى عَسَى - عَسَى a. Was near to, about to, on the verge of; may-be, may-hap, perhaps. عَسَى أَن عَسَى أَن a. It is possible that; may-be, may-hap, possibly that. عَسَاهُ عَسَاهُ a.
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler60 mücavir (209 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. توب

    5 ortak ayet · Eveye yuva demektir

  2. خير

    6 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  3. قتل

    4 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  4. ربب

    10 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  5. قرب

    3 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  6. كره

    2 ortak ayet · Hoşlanmadı

  7. أله

    15 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  8. حدث

    2 ortak ayet · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…

  9. عود

    2 ortak ayet · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…

  10. مرأ

    2 ortak ayet · Mer’, “merve”den dönüşmüştür

  11. بدل

    2 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

  12. خشي

    2 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur

Geçtiği ayetler(28)

  1. فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَاللَّهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنْكِيلًا

    UmulurAllah yolunda savaş. Sen, ancak kendinden sorumlusun. İman edenleri de savaşa teşvik et. Umulur ki Allah, küfredenlerin şiddet ve baskısını önler. Allah’ın kahrı da, ibret alınacak cezası da pek şiddetlidir.

  2. فَأُولَئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا

    UmulurUmulur ki Allah, onları affetsin. Ve Allah; Afüvv, Gafur olandır.

  3. قَالُوا أُوذِينَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنَا وَمِنْ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا قَالَ عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ

    UmulurDediler ki: Sen, bize gelmezden önce de, geldikten sonra da eziyyet edildik. Dedi ki: Rabbınızın, düşmanınızı yok etmesi ve yeryüzünde sizi onların yerine getirmesi umulur. Ve o zaman nasıl davranacağınıza bakacaktır.

  4. أَوَلَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَدِ اقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ

    UmulurOnlar; göklerin melekutuna, Allah’ın yarattığı herhangi bir şeye ve ecellerinin yaklaşmış olması ihtimaline hiç bakmazlar mı? Bundan sonra artık hangi söze inanacaklar?

  5. وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    UmulurDiğer bir kısımı da günahlarını itiraf ettiler. Onlar iyi ameli kötü ile karıştırdılar. Onlar ki, Allah onların tevbelerini kabul eder. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

  6. وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ …

    UmulurOnu satın alan Mısırlı, karısına dedi ki: Ona güzel bak, olur ki bize faydası dokunur veya onu evlad ediniriz. İşte böylece Yusuf’u Biz oraya yerleştirdik. Ve ona rüyaların yorumunu öğrettik. Ve Allah; emrinde galibdir. Fakat insanların çoğu bilmezler.

  7. قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

    UmulurYa’kub dedi ki: Hayır, nefisleriniz sizi aldatıp bir işe sürüklemiş. Artık bana sabır gerekir. Umulur ki Allah, onların hepsini birden bana getirecektir. Muhakkak ki Alim, Hakim O’dur O.

  8. عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يَرْحَمَكُمْ وَإِنْ عُدْتُمْ عُدْنَا وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ حَصِيرًا

    UmulurBelki Rabbınız size merhamet eder. Eğer dönerseniz; Biz de döneriz ve Biz, cehennemi kafirler için bir zindan kılmışızdır.

  9. … مَرَّةٍ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُءُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيبًا

    UmulurVeya gözünüzde büyüttüğünüz bir yaratık olun. Diyecekler ki: Bizi tekrar kim diriltir? De ki: Sizi ilk defa yaratmış olan. Sana başlarını sallayacaklar ve ne zaman o? diyecekler. De ki: Yakın olması umulur.

  10. وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا

    UmulurGeceleyin yalnız sana mahsus olmak üzere teheccüd namazı kıl. Umulur ki, Rabbın seni öğülmüş bir makama gönderiverir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعسى
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs
Bağlamsal Yakın Köklerرجو, طمع, لعل
Zıt Kökيئس
Çekirdek Özet 1Sertleşmek, kurumak, sütü çekilmiş devenin sütünün yeniden dönmesinin umulması
Çekirdek Özet 2İhtimal, umut ve beklenti kapısını açık tutma, vaadin tahakkuk yakınlığı
Çekirdek Özet 3Beşerî düzeyde ümit ve ihtiyat dengesi, ilahî düzeyde kesinleşmiş vaat ve imkân alanı
Kritik Hata Riskiİlahî hitaptaki beklenti ifadesini beşerî tereddüt sanmak veya bağlayıcı vaadi sıradan bir temenniye indirgemek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عسSıkışma, sertleşme, gece vakti araştırma yapma ve karanlığın çökmesi veya dağılması gibi hareketleri ifade eder; nitekim عسر, عسعس, عسل ve عسق köklerinde de zorluk, kıvam alma, arayış ve yoğunlaşma ortak karakterdir.ىSertleşme ve sıkışma hareketini durağan bir kıvama kavuşturarak nesnenin kurumasının ardından gelen umut ve beklentiye, zihni bir imkân ve yakınlık haline dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakİleride gerçekleşecek olanı gözetleme, basiretle yönelme ve kaynağa dikkat kesilme payını taşır.
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaBir ihtimale veya dayanağa tutunma, varlığını sürdürme ve direnç gösterme hareketini yansıtır.
ىEl ve kol; iş, yapma, uzanmaUmulan sonuca doğru yönelme, geleceğe el uzatma ve eyleme meyil payını katar.
عسىGözün bir dayanağa tutunarak geleceğe el uzatmasıGözün ufuktaki bir imkâna dikilmesi, o imkânın desteğine tutunarak umutla geleceğe doğru uzanması ve tahakkuku yakın olan duruma zihnen yönelmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin sütünün çekilip memelerinin kurumasından sonra yeniden sütünün dönmesinin umulması durumu ile ağacın kuruyup sertleşmesi ve katılaşması anlamıdır.
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımBir hadisenin gerçekleşme yakınlığını ve umudunu bildiren câmid bir fiil olarak yerleşmiştir; ayrıca sütü kesildikten sonra yeniden sağılması umulan deve için bedevilerce ناقة معسية denilmesi bu erken somut kullanımın dildeki izidir.

Kaynak el-Müfredât, Lisânü’l-Arab, Tehzîbü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça عسى kökü, nâkıs yapısı ve dildeki gayrimutasarrıf fiil karakteriyle Sami dilleri ailesinde belirli bir gramatikleşme sürecini temsil eder. Kökün kökeninde yer alan sertleşme, kuruma ve ardından gelen beklenti semantiği, Proto-Sami ikili عس tabanına dayanır. Bu kök İbranicede basmak, sıkıştırmak veya yoğurmak anlamındaki עָסָה ('āsāh) fiiliyle fonetik paralellik gösterir. Arapçada ise son harfin illetleşmesiyle birlikte fiziksel sıkışma ve sertlikten, bir nesnenin kıvamına gelmesi ve ardından umut beslenmesi anlamına doğru anlamsal bir kayma gerçekleşmiştir. Bu durum, Arap dilinin kendi içinde somuttan soyuta geçerek fiili bir mukârebe ve recâ kipine dönüştürdüğünü gösterir.

Güven Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSertleşme ve kuruma (عسو / عسى) tabanından beklentiye geçişKuruyan ve sütü kesilen devenin sütünün döneceğinin umulması metaforundan genel bir imkân ve recâ kipine evrilmiştir.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice עָסָה ('āsāh - sıkıştırmak, basmak) ile fonetik örtüşmeFonetik kök ortaklığı bulunmakla birlikte Arapçadaki recâ ve beklenti kipi iç gelişim ürünüdür.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dış halka soydaşlığı tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-Arab, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عسىAnlamlıUmut etmek, beklenmek, yaklaşmakBir hadisenin tahakkukunu umma veya imkân dahilinde görme fiilidir.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
عىسAnlamlıBeyazlık, sarıya çalan ak renkDevelerde görülen ve makbul sayılan sarımtırak beyaz rengi ifade eder.Renk ve beden niteliğidir; Kur'an'da geçmez.
سعىAnlamlıYürümek, koşmak, çabalamakBir hedefe varmak için kasıtlı ve tempolu şekilde hareket etmektir.Eylemsel çabayı bildirir; Kur'an'da geçer.
سىعAnlamlıAkmak, yayılmak, kaybolmakSuyun yer üstünde serbestçe akması veya bir şeyin kendi haline bırakılmasıdır.Dağılma ve kontrolsüz akışı ifade eder; Kur'an'da geçmez.
ىعسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerin kullanım dışı saydığı permütasyondur.
ىسعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde üçlü kök olarak müstakil bir anlam maddesi bulunmaz.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عسىMerkezİhtimal ve beklentiOlması umulan veya yaklaşan durumu tarafsız ve nesnel bir imkânla bildirirTahakkuk yakınlığını ve gerek beşerî gerek ilahî düzeydeki recâ kapısını kurar.
رجوKomşuArzu ve umutKişinin hayır ve menfaat talebiyle geleceğe dair kalbî niyet beslemesidirعسى genel bir oluş imkânı bildirirken رجو doğrudan kulun talep ve arzusunu ifade eder.
طمعKomşuKuvvetli istek ve tamahArzulanan şeye karşı nefsin duyduğu şiddetli yönelim ve beklentidirعسى durumun tabiatına dair bir yakınlık kurarken طمع elde etme hırsını barındırır.
لعلKomşuGerekçelendirme ve umutBir sebep veya hikmete binaen sonucun doğmasını gözetmektirعسى doğrudan eylemin yakınlığını bildirirken لعل daha çok gaye ve illet bağlamında umut üretir.
يئسZıtUmutsuzluk ve inkıtaBeklentinin tamamen ortadan kalkması ve imkân kapısının kapanmasıdırعسى oluş imkânını diri tutarken يئس beklentiyi kesin bir kesintiyle sonlandırır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعسىUmulur ki, belki, yakındırİhtimal, recâ ve mukârebe bildiren câmid fiilKesin
Latincesperare, fieri potestUmut etmek, mümkün olmakİmkân ve beklentiyi karşılar ancak Arapçadaki gramatikleşmiş kip yapısını tam vermezGüçlü
İngilizcemay, might, perhaps, to hope-ebilir, belki, umulur kiİhtimal ve ümit boyutunu karşılar; ilahî hitaptaki kesin vaat derinliğini tek başına yansıtamazGüçlü
Almancavielleicht, hoffentlich, mögenBelki, umulur ki, -ebilmekİhtimal ve arzu boyutunu verir; Arapçadaki mukârebe fiili karakterini dışarıda bırakırGüçlü
Fransızcapeut-être, espérer, il se peutBelki, umut etmek, olabilir kiOlasılık ve beklentiyi ifade eder; kökün bağlamsal kesinlik yükünü tam taşıyamazGüçlü

Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Larousse.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İlahî özne ile kullanımİlahî vaat ve kesin tahakkukAllah'ın vaadinde şüphe olmaması hasebiyle muhataplara kesin bir recâ kapısı açıldığı bağlamlardır (A'râf 7:129, Mâide 5:52, Tahrîm 66:5).
Hikmet ve hayır bağlamıBilinmeyen hayır ve kader imkânıİnsanın ilk bakışta hoşlanmadığı hadiselerin arkasında ilahî bir hayrın saklı bulunabileceğini bildiren ahlaki ve hukuki bağlamlardır (Bakara 2:216, Nisâ 4:19).
Soru ve kınama bağlamıUyarı, olumsuz ihtimal ve sitemEmirden yüz çevirme veya sorumluluktan kaçma eğilimini teşhir eden ikaz bağlamlarıdır (Bakara 2:246, Muhammed 47:22).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahî irade ve vaadAllah Teâlâ hakkında tereddüt ve beklentinin imkânsızlığı; ilahî hitaptaki ifadenin muhatapta recâ hasıl etmesi meselesiİlahî hitapta şüphenin reddi ve vaadin kesinliği
FıkıhMaslahat ve niza ahlakıAile hukuku ve meşakkatli yükümlülüklerde katlanılan zorluğun getireceği hukuki ve ahlaki maslahatPeşin hüküm vermeyip hadiselerin doğuracağı hayrı gözetme
Tefsir"Allah'tan gelen 'asâ vaciptir" ilkesiKelimenin edat mı fiil mi olduğu ve Allah'a isnat edildiğinde kesinlik bildirip bildirmediğiRecâ vaz'ından kesin vaat ve tahakkuk zeminine intikal
HadisRecâ ahlakı ve akıbet beklentisiGeleceğe dair hayır beklentisinin diri tutulması ve günahtan sonra tövbenin kabulü umuduMüminin daima ilahî rahmet kapısında ümitle beklemesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİman ve kulluk psikolojisiRecâ haliYeis ile güven hissi arasında denge kurmaMümin, ilahî rahmetten ümit kesmeden fakat ameline de güvenmeden beklenti içinde yaşar.Kesin
İlmiEpistemoloji ve araştırmaHipotez ve açık uçlu ihtimalBilinenin ötesindeki potansiyeli araştırmaya sevk etmeGörünürdeki ilk veriye aldanmayıp henüz açığa çıkmamış hayır ve sonuçları hesaba katar.Güçlü
SiyasiKriz yönetimi ve dirençStratejik ümit ve beklenti yönetimiZor zamanlarda toplumsal direnci diri tutmaKuşatma ve mağlubiyet kaygısı anlarında meşru liderliğin zafer ihtimalini canlı tutmasını sağlar.Güçlü
İktisadiRisk ve belirsizlik yönetimiFırsat analizi ve toparlanma potansiyeliKısa vadeli kayıplara tahammül gücü üretmeBaşlangıçta zarar veya külfet gibi görünen süreçlerin uzun vadeli kazanımlar doğurabileceğini hesaplar.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSıfırdan büyük olasılık ve yakınsamaBir durumun gerçekleşme ihtimalinin sıfır olmaması ve belirli parametreler altında kesinliğe doğru yakınsamasıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerBeklenti teorisi ve psikolojik dayanıklılıkBireyin içinde bulunduğu olumsuz şartların değişebilir olduğuna inanmasının kriz anlarında eyleme devam etme iradesi üretmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiعسى ifadesini sıradan bir "belki" veya kararsızlık bildiren modern bir şüphe edatına indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamİlahî hitapta tahakkuku kesin vaat, beşerî hitapta ise hakiki imkân, ahlaki sebat ve hadiselerin arkasındaki saklı hayrı keşfetme bilincidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah Teâlâ'ya tereddüt, bilgisizlik veya temenni izafe etme yanılgısına düşmek; kriz anlarında acele hüküm vererek yeise sürüklenmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İlahî vaat dili ile beşerî psikolojiyi terbiye eden pedagojik üslup arasındaki dengeyi gösterir; kulu yeisten korurken ilahî hikmete teslimiyeti öğretir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların tereddütleri ile müminlerin zafer beklentisini ele alan ayetlerde, cihat ve aile hukuku gibi nefse ağır gelen imtihan bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Olayları yalnızca anlık ve zahirî sonuçlarına göre değerlendirme sığlığını düzeltir; hoşlanılmayan şeylerde büyük hayırlar bulunabileceği ufkunu kazandırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBitki veya odunun katılaşıp sertleşmesi; memesi kuruyan devenin yeniden süt vereceğinin umulması durumu.
  • Soyut anlamBir durumun gerçekleşme yakınlığı, olabilirlik ufku ve zihinde oluşan bağlayıcı umut ve beklenti hali.
  • Sistematik karşılıkİmtihan ve belirsizlik süreçlerinde kulu yeise düşmekten koruyan ve hadiselerin nihai hayır potansiyeline yönelten ilahî vaat ve recâ mekanizması.
  • LaTeX modeliP(Y∣X)>0  ⟹  V(Y)=1
  • LaTeX açıklamasıModelde X insanın içinde bulunduğu zahirî zorluk veya imtihan durumunu, Y bu sürecin ardında saklı bulunan hayırlı akıbeti, P(Y∣X) kul zaviyesinden hadisenin taşıdığı sıfırdan büyük gerçekleşme imkânını ve recâ halini, V(Y) ise ilahî hitap ve vaat zaviyesinden bu sonucun kesin tahakkuk değerini temsil etmektedir. Formül, kulun beklenti ve imkân olarak gördüğü recâ alanının, ilahî irade düzeyinde kesinleşmiş bir vaade dönüştüğünü sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع