عقب
ع - ق - ب
KÖK- 80 geçiş
- 74 ayet
- 28 sîga
- 12 sözlük
Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir. Ayağın topuğudur. Takip etmek, arkasından gitmek, kovalamak veya kovalanmak anlamlarına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir. Ayağın topuğudur. Takip etmek, arkasından gitmek, kovalamak veya kovalanmak anlamlarına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR7.482 harfباب العين و القاف والباء
)ع ق ب، ع ب ق، ب ع ق، ب ق ع، ق ب ع، ق ع ب كلهن مستعملات( عقب: العَقَبُ: العَصَب الذي تُعْمَل منه الأوتار، الواحدةُ عَقَبةٌ، وخِلاف ما بَيْنَه وبين العَصَبِ أن العَصَبَ يَضربُ إلى صُفْرةٍ والعَقَبُ يضرب إلى بياض وهو أصْلَبُها وأمتَنُها.
والعَقِبُ: مُؤخَّرُ القَدَمِ، تُؤَنَثّهُ العَربُ، وتميمٌ تُخَفِّفُه. وتجمعُ على أعقابِ، وثلاثُ أَعْقِبة. وعَقِبُ الرجل: وَلَدُه وولد
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR3.840 harfعاقبة كلّ شيءٍ: آخره. وقولهم: ليست لفلانٍ عاقبةٌ، أي ولد. وفي الحديث: "السيِّد والعاقب" فالعاقب: مَن يخلف السيدَ بعده. وقول النبي صلى الله عليه وسلم: "أنا العاقب" يعني آخر الأنبياء، وكلُّ من خَلَفَ بعد شيء فهو عاقِبُه. والعَقِب، بكسر القاف: مؤخَّر القدم، وهي مؤنّثة. وعقب الرجلِ أيضا: وَلَده وولد ولده. وفيها لغتان عَقِبٌ وعَقْب بالتسكين. وهي أيضاً مؤنَّثة عن الأخفش: وعَقَبَ فلانٌ مكانَ أبيه
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR36.381 harf(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي)
(عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل.
قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.023 harf- العقب: مؤخر الرجل، وقيل: عقب، وجمعه: أعقاب، وروي: (ويل للإعقاب من النار) (الحديث عن عبد الله بن عمرو قال: تخلف النبي عنا في سفرة سافرناها، فأدركنا وقد أرهقنا العصر، فجعلنا نتوضأ ونمسح على أرجلنا، فنادى بأعلى صوته: ويل للأعقاب من النار. أخرجه البخاري في الوضوء باب غسل الرجلين 1/265؛ ومسلم برقم (241) ) واستعير العقب للولد وولد الولد. قال تعالى: ﴿وجعلها كلمة باقية في عقبه﴾ [الزخرف/28]، وعقب الشهر،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.827 harfع ق ب
نصاب معقب.
ورأيته يعقب قناته: يجعل عليها العقب.
وفلان موطّأ العقب أي كثير الأتباع.
ووشى بعمّار بن ياسر رجل إلى عمر بن الخطاب فقال: اللهم إن كان كذب فاجعله موطأ العقب.
ويقال للقادم: من أين عقبك أي من أين جئت وهل أعقب فلان أي هل ترك عقباً وما لفلان عاقبة أي عقب.
وأنا جئت في عقب الشهر أي في آخره وأنت في عقبه أي بعد مضيّه.
ويقال للفرس الجواد: إنه لذو عفو وذو عقب فعفوه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok35.062 harfعَقِبُ كُلِّ شيءٍ، وعَقْبُه، وعاقِـبتُه، وعاقِـبُه، وعُقْبَتُه، وعُقْباهُ، وعُقْبانُه: آخِرُه؛ قال خالدُ ابن زُهَيْر الـهُذلي: فإِنْ كنتَ تَشْكُو من خَليلٍ مَخافةً، * فتِلْكَ الجوازِي عُقْبُها ونُصُورُها يقول: جَزَيْتُكَ بما فَعَلْتَ بابن عُوَيْمر. والجمعُ: العَواقِبُ والعُقُبُ. والعُقْبانُ، والعُقْبَـى: كالعاقبةِ، والعُقْبِ. وفي التنزيل: ولا يَخافُ عُقْباها؛ قال ثعلب: معناه لا يَخافُ اللّهُ، عز
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR2.060 harf* ع ق ب * * عَاقِبَةُ * كل شيء آخره و * العَاقِبُ * من يخلف السيد وفي الحديث ﴿أنا السيد والعاقب﴾ يعني آخر الأنبياء عليهم الصلاة والسلام و * العَقِبُ * بكسر القاف مُؤخر القدم وجمعه * أعْقَابٌ * وهي مؤنثة و * عَقِبَ * الرجل أيضا ولده وولد ولده وكذا عقْبُه بسكون القاف وهي مؤنثة أيضا عن الأخفش و * العُقْبُ * و * العُقُبُ * العاقبة مثل عُسْر وعُسُر ومنه قوله تعالى ﴿هو خير ثوابا وخير عُقْبا﴾ وتقول
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR34.468 harfالعقب بفتح فسكون: الجري يجيء بعد الجري الأول. وفي الأساس: ويقال للفرس الجواد هو ذو عفو وعقب، فعفوه: أول عدوه، وعقبه: أن يعقب محضرا أشد من الأول، ومنه قولهم لمقطاع الكلام: لو كان له عقب لتكلم، أي جواب، ومثله في لسان العرب. العقب: الولد. ووالد الولد من الرجل: الباقون بعده، كالعقب ككتف، في المعنيين. تقول: لهذا الفرس عقب حسن، وفرس ذو عقب أي له جري بعد جري. قال امرؤ القيس:
على العقب جياش
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR61.704 harfعَقَبَهُ
1 عَقَبَهُ ذ , (S, K,) aor. عَقُبَ , (TA,) inf. n. عَقْبٌ, (TK,) He struck his عَقِب [or heel]. (S, K, TA.) ― -b2- And عَقَبَهُ, (S, Mgh, Msb, K, TA,) aor. عَقُبَ , (Mgh, Msb, TA,) inf. n. عَقْبٌ and عُقُوبٌ, (Msb, TA,) He came after him; [as though at his heel; and hence, properly, close after him; but often meaning near after him;] (S, Mgh, Msb, K, TA;) followed him; succeeded him; (S,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.356 harfعَقَبَ
عَقَبَ U ( n. ac. عَقْب 1 ),
a. Struck, hit in the heel.
b. ( n. ac. عَقْب 1 , عَاْقِبَة 21t , عُقُوْب 27 ), Followed, came behind; succeeded; replaced, superseded; took, occupied ( the place of ).
عَقَّبَ
عَقَّبَ II ,
a. Followed, came after, behind.
b. [ Fī ], Repeated, reiterated; returned to; waited, stayed, remained behind after ( prayer ).
عَاْقَبَ
عَاْقَبَ III ,
a. see II
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR110.453 harfعقب
عَقَبَ - يَعْقُبُ (عَقَبَ - يَعْقِبُ) - عِقَاب - عَاقِب - عَاقِبَة - عُقْبى - عَقِب - عَقِبَيْن- أَعْقَاب - عَقَبَة - أَعْقَب - يُعْقِبُ - عَقَّب - يُعَقِّبُ - مُعَقِّب- مُعَقِّبَة - مُعَقِّبَات - عَاقَبَ - يُعاقِبُ - يَعْقُوب
عَقَبَ - يَعْقُبُ (عَقَبَ - يَعْقِبُ) + شيء أو أمر + شيئاً: يأتي بعده مباشرة زمانياً، وكنتيجة وثمرة مباشرة
عقب عَقَبَ - يَعْقُبُ (عَقَبَ - يَعْقِبُ) - عِقَاب - عَاقِب - عَاقِبَة - عُقْبى - عَقِب - عَقِبَيْن- أَعْقَاب - عَقَبَة - أَعْقَب - يُعْقِبُ - عَقَّب - يُعَقِّبُ - مُعَقِّب- مُعَقِّبَة - مُعَقِّبَات - عَاقَبَ - يُعاقِبُ - يَعْقُوب عَقَبَ - يَعْقُبُ (عَقَبَ - يَعْقِبُ) + شيء أو أمر + شيئاً: يأتي بعده مباشرة زمانياً، وكنتيجة وثمرة مباشرة لفعله وعمله عِقَاب - العقاب: على وزن " فـِعال": اسم فعل مبالغة من " عَقَبَ - يَعْقُبُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل "عَقَبَ - يَعْقُبُ ": التوالي والعقابيل: وهواصطلاحاً: الأذى الذي يُنْزِله كائن بآخر رداً على أذى أصابه منه نتيجة لعمل سيء عمله عَاقِب: اسم فاعل صفة مشبهة من " عَقَبَ - يَعْقُبُ ": الكائن أو الفعل الذي يأتي مباشرة بعد كائن أو فعل آخر وكنتيجة وثمرة له عَاقِبَة: مؤنث " عَاقِب ": وهي كذلك فاعل مرة منه: الكائن أو الفعل أو الأمر الخاص الذي يأتي مباشرة بعد كائن أو فعل آخر، وذلك كنتيجة وثمرة له عَقِب: على وزن " فـَعـِل": اسم فاعل مبالغة من " عَقَبَ - يَعْقُبُ ": كل ما يأتي بعد شيء مباشرة كنتيجة لفعله وعمله، بما في ذلك الذرية والخلفاء وورثة الحكم والأفعال: وهو كذلك اصطلاحاً اسم آلة منه: العضو الذي يعقب الجسد: يأتي بعده مباشرة نتيجة لحركته: وهو العضو المعروف ما يلي قدم الإنسان من الخلف عَقِبَيْن: مثنى " عَقِب " أَعْقَاب: جمع " عَقِب " عَقَبَة: على وزن " فـَعـَلـَة ": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " عَقَبَ - يَعْقُبُ ": الثمرة والنتيجة المباشرة التالية لفعل محدد: وغالباً ما توصف بها النتيجة والثمرة التي فيها ضر وتؤخر وتعيق العمل الأصلي الذي أفرزها عُقْبى: اسم تفضيل أعظمي من " عاقِبَة " على وزن " فُعْلى ": النتيجة والمردود وحاصل العمل الحتمي، الذي يأتي فوراً نتيجة لعمل آخر : عَاقِبَة - أَعْقَب - عُقْبَى أَعْقَب - يُعْقِبُ + كائن + كائناً + شيئاً: على وزن " أفعل من " عَقَبَ - يَعْقُبُ ": جعله " يَعْقُبُ ": جعل أمراً يقع ويحصل كنتيجة وثمرة لفعل سابق: جعله يلحق بفاعله فوراً عَقَّب - يُعَقِّبُ : على وزن " فَعَّل " من " عَقَبَ - يَعْقُبُ ": جعله " يَعْقُبُ " على وجه التكرار والشدة: جعل أمراً يحصل، بشكل أكيد وجلي، كنتيجة لفعل سابق معروف: ربط النتيجة الحاصلة بأصلها وسببها بشكل مفهوم وجلي ودقيق، وأخذ ذلك بالحسبان عَقَّب - يُعَقِّبُ+ كائن + لحكم كائن: استأنف الحكم: جعل للأمر توالي تحدث بعد تمام حدوثه: لم يُنْهِه ولم يَبُتُّه، بل جعل له توالي وأمور تالية تحدث بعد تمامه: كناية عن استئناف الحكم وعدم انتهائه ﴿والله يحكم لا معقب لحكمه﴾: ليس هناك من ينظر في نتائج حكم الله ليُقَيِّمها ويصحح أفعالها (وله المثل الأعلى) مُعَقِّب: اسم فاعل صفة مشبهة من " عَقَّب - يُعَقِّبُ ": من يقرر ماذا سيحدث بعد حدوث ووقوع أمر أو شيء: من يكون مسؤولاً عن تسجيل ومراقبة وتدقيق نتيجة العمل لفرد آخر وربطها بأفعاله مُعَقِّبَة: مؤنث " مُعَقِّب " مُعَقِّبَات: جمع " مُعَقِّبَة " ﴿له معقبات من بين يديه ومن خلفه يحفظونه من أمر الله﴾: المعقبات هي ملائكة ينظرون في نتائج أفعاله الضارة، ثم يحفظونه من أثرها الضار بأمر الله: يجعلون لأمره وعمله عقباً وتالياً حافظاً عَاقَبَ - يُعاقِبُ: على وزن " فاعل " من " عَقَبَ - يَعْقُبُ ": تبادل فعل " عَقَبَ - يَعْقُبُ " مع آخر: جعل كل منهما الآخر يعقبه شيء: أي يجعل كل منهما الآخر يلحقه ويصيبه شيء، رداً على فعل الآخر عليه: مثلاً: آذاه كما أُذي: بادله أذى بأذى ﴿وإن عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم به﴾ يَعْقُوب: اسم نبي، وهو ابن اسحاق ووالد يوسف عليهم السلام: ويبدو والله أعلم أنه سُمِّيَ يَعْقُوبُ، لأَنه وُلِدَ مع عِـيصَوْ في بطن واحد. وُلِدَ عِـيصَوْ قبله، ويَعْقُوبُ متعلق بعَقِـبه، خَرَجا معاً، فعِـيصَوْ أَبو الرُّوم. قال اللّه تعالى في قصة إِبراهيم وامرأَته، عليهما السلام: فَبَشَّرْناها بإِسْحقَ، ومن وَرَاءِ إِسْحقَ يَعْقُوبَ؛ واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان ترتيب وقوع حدثين واحد بعد الآخر زمانياً ومكانياً، ومقدار البعد أوالمسافة الزمنية المكانية التي تفصل بين الفعلين المتتاليين": وهي خَلَفَ - يَخْلُفُ، بَعِدَ - يَبْعَدُ، عَقَبَ - يَعْقُبُ (عَقَبَ - يَعْقِبُ) ، تَلَى - يَتْلِي، تَرَى - يَتْرِي ( تَرِيَ - يَتْرى)، رَدِفَ - يَرْدِفُ
عقبين - أعقابكم يردوكم عل أعقابكم ﴿ياءيها الذين آمنوا إن تطيعوا الذين كفروا يردوكم على أعقابكم فتنقلبوا خاسرين(149)﴾ آل عمران ﴿قل أندعو من دون الله ما لا ينفعنا ولا يضرنا ونرد على أعقابنا بعد إذ هدانا الله كالذي استهوته الشياطين في الأرض حيران له أصحاب يدعونه إلى الهدى ائتنا قل إن هدى الله هو الهدى وأمرنا لنسلم لرب العالمين(71)﴾ الأنعام ينقلب على عقبيه ﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة ﴿وما محمد إلا رسول قد خلت من قبله الرسل أفإين مات أو قتل انقلبتم على أعقابكم ومن ينقلب على عقبيه فلن يضر الله شيئا وسيجزي الله الشاكرين(144)﴾ آل عمران ينكص على عقبيه ﴿وإذ زين لهم الشيطان أعمالهم وقال لا غالب لكم اليوم من الناس وإني جار لكم فلما تراءت الفئتان نكص على عقبيه وقال إني بريء منكم إني أرى ما لا ترون إني أخاف الله والله شديد العقاب(48)﴾ الأنفال ﴿قد كانت آياتي تتلى عليكم فكنتم على أعقابكم تنكصون(66)﴾ المؤمنون ﴿وجعلها كلمة باقية في عقبه لعلهم يرجعون(28)﴾ الزخرف عقاب - العقاب ﴿ولقد استهزئ برسل من قبلك فأمليت للذين كفروا ثم أخذتهم فكيف كان عقاب(32)﴾ الرعد ﴿كذبت قبلهم قوم نوح والأحزاب من بعدهم وهمت كل أمة برسولهم ليأخذوه وجادلوا بالباطل ليدحضوا به الحق فأخذتهم فكيف كان عقاب(5)﴾ غافر ﴿وإذ تأذن ربك ليبعثن عليهم إلى يوم القيامة من يسومهم سوء العذاب إن ربك لسريع العقاب وإنه لغفور رحيم(167)﴾ الأعراف ﴿وهو الذي جعلكم خلائف الأرض ورفع بعضكم فوق بعض درجات ليبلوكم في ما آتاكم إن ربك سريع العقاب وإنه لغفور رحيم (165)﴾ الأنعام ﴿ما يقال لك إلا ما قد قيل للرسل من قبلك إن ربك لذو مغفرة وذو عقاب أليم(43)﴾ فصلت ﴿إن كل إلا كذب الرسل فحق عقاب(14)﴾ ص شديد العقاب ﴿ذلك بأنهم شاقوا الله ورسوله ومن يشاق الله فإن الله شديد العقاب(4)﴾ الحشر ﴿ذلك بأنهم شاقوا الله ورسوله ومن يشاقق الله ورسوله فإن الله شديد العقاب(13)﴾ الأنفال ﴿واتقوا فتنة لا تصيبن الذين ظلموا منكم خاصة واعلموا أن الله شديد العقاب(25)﴾ الأنفال ﴿ويستعجلونك بالسيئة قبل الحسنة وقد خلت من قبلهم المثلات وإن ربك لذو مغفرة للناس على ظلمهم وإن ربك لشديد العقاب(6)﴾ الرعد ﴿ذلك بأنهم كانت تأتيهم رسلهم بالبينات فكفروا فأخذهم الله إنه قوي شديد العقاب(22)﴾ غافر ﴿كدأب آل فرعون والذين من قبلهم كفروا بآيات الله فأخذهم الله بذنوبهم إن الله قوي شديد العقاب (52)﴾ الأنفال { كدأب آل فرعون والذين من قبلهم
Sîgalar(28)
- عَاقِبَةُAkıbet(فَاعِلَةُ)×26
- الْعِقَابِMisilleme(الْفِعَالِ)×16
- عُقْبَىSon(فُعْلَى)×4
- أَعْقَابِكُمْÖkçeleriniz(أَفْعَالِكُمْ)×3
- عَقِبَيْهِOnun iki ökçesi(فَعِلَيْهِ)×3
- عِقَابِMisilleme yapmam(فِعَالِ)×3
- وَالْعَاقِبَةُAkıbet+1 anlam(وَالْفَاعِلَةُ)×3
- يُعَقِّبْTakip eder(يُفَعِّلْ)×2
- أَعْقَابِنَاÖkçelerimiz(أَفْعَالِنَا)×1
- الْعَاقِبَةَAkıbet(الْفَاعِلَةَ)×1
Mücavir kökler98 mücavir (297 toplam)
- نظر
21 ortak ayet · Korkuluk demektir
- شدد
18 ortak ayet · Sicim bağıdır
- سير
11 ortak ayet · Gezerler
- قبل
21 ortak ayet · Önce
- كون
35 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- دور
7 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
- قوي
6 ortak ayet · Kuvvet
- أرض
17 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- وقي
12 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- نكص
2 ortak ayet · Geri döndü
- كذب
11 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- رسل
14 ortak ayet · Saçak demektir
Geçtiği ayetler(74)
قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ
AkıbetSizden önce neler gelip geçti. Onun için gezin de yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.
قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ
AkıbetDe ki: Yeryüzünde gezip dolaşın da sonra bir görün, yalanlayanların sonu nice olmuştur?
قُلْ يَاقَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ
AkıbetDe ki: Ey kavmim; elinizden geleni yapın, doğrusu ben de yapacağım. Dünya evinin sonunun kimin olacağını bileceksiniz. Şurası muhakkak ki zalimler; felah bulmazlar.
وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ
AkıbetOnların üzerine öyle bir yağmur yağdırdık ki; bir bak, işte suçluların sonu nasıl olmuştur.
… وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
AkıbetVe siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.
ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَظَلَمُوا بِهَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
AkıbetSonra onların ardından Musa’yı ayetlerimizle Firavun’a ve erkanına gönderdik. Onlar buna karşı haksızlık ettiler. Bir bak ki; fesadçıların sonu nice oldu?
بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ
AkıbetHayır, onlar bilgisini kavrayamadıkları, yorumu kendilerine gelmemiş bir şeyi yalanladılar. Onlardan öncekiler de böyle yalanlamışlardı. Zalimlerin sonunun nasıl olduğuna bir bak.
فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَجَعَلْنَاهُمْ خَلَائِفَ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ
AkıbetOnu yalanladılar; ama Biz, onu ve gemide beraberinde bulunanları kurtardık. Bunları yeryüzünün halifeleri yaptık. Ayetlerimizi yalanlayanları ise suda boğduk. Bir bak uyarılanların sonu nice oldu.
… الْقُرَى أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا …
AkıbetSenden önce gönderdiğimiz elçiler de ancak kasabalar halkından, kendilerine vahyettiğimiz birtakım erkeklerdi. Yeryüzünde dolaşmıyorlar mı ki; görsünler kendilerinden önce geçenlerin akıbetlerinin nasıl olduğunu. İttika edenler için ahiret yurdu elbette daha hayırlıdır. Hala akıllanmayacak mısınız?
… عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ
AkıbetAndolsun ki; her ümmete: Allah’a ibadet edin ve putlardan kaçının, diye peygamberler göndermişizdir. Allah, içlerinden kimini hidayete erdirdi. Kimi de sapıklığı hak etti. Şimdi yeryüzünde gezin de; peygamberleri yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عقب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلف, تبع, ردف |
| Zıt Kök | سبق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin ardı, ökçesi, arkadan bağlayan kirişi ve peşi sıra gelen neticesi |
| Çekirdek Özet 2 | Eylemlerin kaçınılmaz tarihsel ve uhrevi sonuçları, misilleme ve ardışık denetim |
| Çekirdek Özet 3 | Sebep-sonuç zincirinde her hareketin bir ardıl doğurması ve nihai hesabın kapanması |
| Kritik Hata Riski | Kökün ceza veya akıbet anlamını sebep-sonuç bağından kopuk keyfi bir yaptırıma indirgemek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عق | Sıkma, bükme, bağlama, düğümleme ve tutma eylemi; bu çekirdek عقد kökünde düğüm atma, عقر kökünde kökten bağlayıp kısıtlama, عقل kökünde bağı vurup zapt etme ve عقم kökünde döl yolunu tıkayıp kurutma anlamlarında belirginleşir. | ب | Çekirdeğe bitişme, temas ve ardışıklık boyutu ekleyerek sıkı bağı bedenin arka ucundaki topuk/ökçe kemiğine, oku yaya tutturan beyaz kirişe ve bir eylemin hemen ardına eklemlenen sonuca daraltmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algılama, hedefe yönelme, kaynağın açığa çıkması ve izleme odağını temsil eder. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Çemberin tamamlanması, sınır noktasına varış, toplanma ve döngünün kapanışını simgeler. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir içeriye yerleşme, sığınma, temas ve sonuca dahil olma durumunu gösterir. |
| عقب | Kaynağın izlenip sınır noktasına ulaştırılması ve bir içe bağlanması | Bir hareketin başından sonuna kadar adım adım takip edilip nihai sınırında durdurulmasını ve arkasından gelen bağ ile bir sonuca kavuşturulmasını ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ayağın arka kısmı olan ökçe/topuk; yay kirişi ve mızrak temrenini sarmakta kullanılan sağlam beyaz sinir/kiriş; aşılamaz dik dağ yolu ve deveye nöbetleşe binme. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında hakkını aramak için borçlunun peşini bırakmayan, izini adım adım süren takipçi anlamında مُعَقِّب kelimesi geçmektedir. |
| Erken Arapça kullanım | Hâlid b. Züheyr el-Hüzelî şiirinde geçen فَإِنْ كُنْتَ تَشْكُو مِنْ خَلِيلٍ مَخَافَةً / فَتِلْكَ الْجَوَازِي عُقْبُهَا وَنُصُورُهَا beytinde kök, yapılan bir eylemin mukabili, karşılığı ve nihai bedeli anlamında kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Lebîd.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde عقب kökü ortak bir anatomik ve dinamik mirasa dayanır. İbranicede עקב (ʿāqēḇ) biçimiyle doğrudan ayak topuğu, ökçe ve mecazen birinin ardından dolap çevirme, izini sürme ve çelme takma anlamlarını taşır; nitekim Ya‘kûb (Yaʿaqōv) ismi de doğumda ikizinin topuğunu tutarak arkasından gelmesi veya ardıl olması kökenine dayanır. Süryanicede ܥܩܒܐ (ʿeqbā) kökü topuk, ayak izi, bir şeyin sonu, neticesi ve iz sürerek soruşturma/araştırma fiillerini karşılar. Ugarit dilinde de benzer şekilde ardıllık ve ayak izi semantiği korunur. Arapçada kök bu ilksel anatomik anlamdan kopmadan hem kiriş gibi bağlayıcı dokuyu hem de zaman ve eylem diziliminde bir durumun hemen sonrasını, karşılığını ve sonucunu ifade eden geniş bir semantik ağa dönüşmüştür.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Koehler-Baumgartner, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ökçe, kiriş ve takip | Anatomik ökçe ve yayı bağlayan kiriş anlamından türeyerek peşi sıra gelme, yerini alma, karşılık verme ve nihai sonuca dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עקב (ʿ-q-b), Süryanice ܥܩܒ (ʿ-q-b) | Bütün ana Sami dillerinde topuk, ardıllık, iz sürme ve bir işin akıbetini denetleme anlamları fonetik ve semantik olarak tam örtüşür. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve Habeşçe (Ge'ez) ʿaqaba | Ge'ez dilinde korumak, beklemek, arkasını gözetmek anlamlarıyla paralel bir koruyucu izleme semantiği barındırır. | Güçlü |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Comparative Semitic Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عقب | Anlamlı | Ardıllık, topuk, kiriş ve sonuç | Bir şeyin peşinden gelme, neticelenme ve misilleme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عبق | Anlamlı | Kokunun sinmesi ve yapışması | Güzel kokunun veya bir eserin bir yere nüfuz edip kalması | Kur'an'da geçmez; yapışma bağı ortaklığı |
| قعب | Anlamlı | Çukur ve derin kap | Ağaçtan oyulmuş derin su çanağı, kadeh | Kur'an'da geçmez; içe doğru toplanma bağı |
| قبع | Anlamlı | Başını içeri çekip saklanma | Kirpinin veya insanın kabuğuna çekilip gizlenmesi | Kur'an'da geçmez; geriye çekilme yönü |
| بعق | Anlamlı | Yarıp fışkırtma, dökülme | Bulutun suyunu birden boşanması, kuyunun yarılması | Kur'an'da geçmez; sınırdan taşma yönü |
| بقع | Anlamlı | Alacalık, farklı renkli parça | Bir zeminde farklı renkte beliren leke, yer parçası | Kur'an'da geçer; ayrışan sınır bağı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عقب | Merkez | Ardıllık ve sonuç | Bir eylemin doğrudan topuğuna basarak hemen arkasından gelen organik bağ ve netice | Eylemin arkasından doğan zorunlu karşılık ve kaçınılmaz akıbet |
| خلف | Komşu | Yerine geçme | Bir öncekinin ayrılması veya yokluğu üzerine onun makamına ve yerine geçme | Öncekinin yokluğu şarttır; عقب kökünde ise peş peşe kesintisiz nöbetleşme esastır |
| تبع | Komşu | Peşinden gitme | Öndekinin iradesine veya hareketine uyarak onu adım adım izleme | Tabi olanın öndekine bağımlılığı öne çıkar; عقب doğrudan sonucun çıkmasını vurgular |
| ردف | Komşu | Bitişik ardıllık | Bir binekte terkisine binme gibi araya mesafe koymadan hemen arkasına eklemlenme | Mekânsal ve zamansal bitişiklik vurgulanır, akıbet ve hesap boyutu içermez |
| سبق | Zıt | Öne geçme | Zaman, mekân veya derecede diğerlerinin önüne fırlayıp geride bırakma | Ardıl olma ve sonuca tabi olmanın tam tersine öncülük etme ve geçme hareketidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عقب | Topuk, ardıllık, akıbet ve misilleme | Bir hareketin arkasından gelen bağ, nöbetleşme ve nihai netice | Kesin |
| Latince | Consequor, Calx, Successio | Ardından gelme, topuk, halefiyet | Calx topuğu verir; consequor mantıksal ve zamansal ardıllığı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Consequence, Heel, Retribution, Sequel | Sonuç, topuk, hak edilen ceza, ardıl | Consequence nedensel bağı, retribution misillemeyi karşılar; kiriş anlamı dışarıda kalır | Güçlü |
| Almanca | Folge, Ferse, Vergeltung, Ausgang | Sonuç, ökçe, karşılık/ceza, çıkış noktası | Folge ardıllığı ve neticeyi verir; Vergeltung mukabele boyutunu tam karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Conséquence, Talon, Rétribution, Issue | Netice, topuk, ceza/karşılık, son | Nedensel ardıllığı ve cezai karşılığı yansıtır; somut kiriş anlamını taşımaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَاقِبَة | Eylemlerin nihai sonu ve tarihsel akıbet | Geçmiş kavimlerin yıkılışı ve takva sahiplerinin hayırlı sonu bağlamında (Âl-i İmrân 3:137, Kasas 28:83) |
| الْعِقَاب / عِقَاب | İlahi adaletin suçun peşi sıra getirdiği adil karşılık ve misilleme | Allah'ın cezalandırmasının kesinliği ve dengiyle karşılık verme bağlamında (el-Bakara 2:196, Ra'd 13:32, el-Hac 22:60) |
| عُقْبَى | Hayatın ve amellerin varacağı son yurt ve nihai durak | İman ve inkar tercihlerinin ahiretteki yurdu bağlamında (Ra'd 13:22, Ra'd 13:35) |
| أَعْقَاب / عَقِبَيْهِ | İrtidat, hedeften cayma ve arkaya dönme | Dinden dönme veya savaştan geri kaçma kınaması bağlamında (el-Bakara 2:143, Âl-i İmrân 3:144, el-En'âm 6:71) |
| الْعَقَبَة | Aşılması büyük çaba ve fedakarlık gerektiren sarp ahlaki engel | Köle azat etme ve yetimi doyurma gibi ağır sorumluluklar bağlamında (Beled 90:11, Beled 90:12) |
| مُعَقِّبَات / يُعَقِّبْ | Birbirini nöbetleşe takip eden koruyucular ve geri dönüp bakmama | İnsanı koruyan melekler ve Musa'nın korkuyla arkasına bakmadan kaçışı bağlamında (Ra'd 13:11, Neml 27:10) |
| عَقِبِهِ | Soy, zürriyet ve geride bırakılan nesil | Tevhid kelimesinin İbrahim'in ardından gelen nesillerde baki kılınması bağlamında (Zuhruf 43:28) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve ceza doktrini | Kulun fiilleri ile ilahi ukubet arasındaki zorunlu veya lütfi illiyet bağı; cezanın mahiyeti | Kök, amelin kaçınılmaz ve hak edilmiş ontolojik karşılığına yoğunlaşır |
| Fıkıh | Ceza hukuku ve mukabele-i bilmisil | Had ve tazir cezalarının meşruiyeti; haksızlığa uğrayanın dengiyle mukabele etme hakkı | Kök, tecavüzün ardından uygulanan adil dengeleyici yaptırıma daralır |
| Tefsir | Sünnetullah ve tarih felsefesi | Toplumların helak oluşundaki sebep-sonuç yasası ve takvanın nihai zaferi | Kök, tarihin ve ahlakın nihai meyvesi ve son durağı manasında kullanılır |
| Hadis | İbadet titizliği ve ardıllık | Abdestte topukların yıkanması emri ve namaz tesbihatını ardı ardına yapma | Kök, hem somut ökçe uzvuna hem de zikirlerin peş peşe getirilmesine yoğunlaşır |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi hesap ve ceza | Ukubet ve nihai akıbet | İlahi adaletin tecelli ederek sorumlulukların neticelenmesini sağlamak | Her amelin silinmez bir iz bırakıp sahibinin ardından gelerek onu bulması işlevidir. | Kesin |
| İlmi | Nedensellik ve mantıksal çıkarım | Mantıksal netice (consequentia) | Öncüllerden zorunlu sonuçların türetilmesini temin etmek | Bir önermenin veya olgunun mantıki ve fiziki olarak arkasından getirdiği kaçınılmaz neticedir. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim nöbeti ve hukuki yaptırım | İktidar devri ve müeyyide | Gücün keyfiliğini önleyip ardıl nesillere hesap verebilirlik getirmek | Yöneticilerin eylemlerinin hukuki akıbetine katlanması ve gücün nöbetleşe el değiştirmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Borç tasfiyesi ve sözleşme riski | Vade sonu ve temerrüt yaptırımı | İktisadi işlemlerin nihai tasfiyesini ve taahhütlerin güvencesini kurmak | Yapılan bir finansal hamlenin piyasa üzerindeki geri dönüşü ve borcun arkasından gelen teminattır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri besleme döngüsü ve ardışık durum fonksiyonu | Bir dinamik sistemde çıktının sisteme geri dönerek bir sonraki durumu belirlemesi ve dizinin önceki adıma sıkı sıkıya bağlanması yapısıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Cezai müeyyide ve tarihsel hesap verebilirlik | Bireylerin veya toplumların aldıkları kararların zaman içinde kaçınılmaz sosyolojik bedellere ve yasal sonuçlara dönüşmesi sürecidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökten türeyen «ikab» ve «ukubet» kavramlarını sırf öç alma veya keyfi bir şiddet uygulaması; «akıbet» kavramını ise eylemden bağımsız tesadüfi bir son saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, amelin kendisinden türeyen organik bir neticeyi, sebep-sonuç zincirini, tarihin ahlaki yasalarını ve bireyin kendi geçmişiyle yüzleşmesini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi adaleti mekanik bir intikam gibi algılamak; ameller ile nihai son arasındaki doğrudan illiyet bağını kopararak kaderi ahlaki sorumluluktan soyutlamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak, tarih ve ahiret tasavvurunun temel omurgası olan sebep-sonuç ilişkisini ve ilahi adaletin nedensiz değil, tam bir karşılık ve takip sistemiyle işlediğini ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin akıbetini anlatan tarihsel kıssalarda, cihattan ve imandan geri dönmeyi kınayan irtidat ayetlerinde ve nefsin sarp ahlaki engelleri aşmasını emreden Beled suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaptıklarının yanına kar kalacağı zannını yıkar; cezanın dışsal ve keyfi bir dayatma değil, insanın kendi adımının (ökçesinin) peşinden gelen zorunlu bir karşılık olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAyak ökçesi, yayı ve mızrağı saran sağlam kiriş dokusu, dik ve aşılamaz yokuş.
- Soyut anlamBir fiilin ardından zorunlu olarak gelen iz, ardıllık, nöbetleşme, adil karşılık ve kaçınılmaz netice.
- Sistematik karşılıkBir eylemin sistemde ürettiği etkinin zaman içinde sisteme dönerek dengiyle kapanmasını sağlayan geri beslemeli müeyyide mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde mevcut durumu, failin ortaya koyduğu eylemi, bu eylemin ardından oluşan yeni ardıl durumu (akıbet) temsil eder. İkinci kısımda ise eylemine karşılık sistemin ürettiği tepkisi (ıkāb/misilleme) yer alır; bu tepki eylemin dengi olup nihai sınırda () toplam etkiyi sıfırlayarak adaleti ve dengeyi yeniden kurar.