فرد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ر-د3 sîga, 37 mücavir kök, 5 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قطعزكريافكرندوفردوَفُرَادَىورثمررخولوريفَرْدًاظهرزعموعظترك

KökSîga 3Ayet 5Sure 4Mücavir 37

▶ Ağı aç (3B)

فرد

ف - ر - د

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Ferd (dal) Düzlükte tek başına yükselen tepe demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ferd (dal) Düzlükte tek başına yükselen tepe demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.147 harf
باب الدال والراء والفاء معهما ر د ف، ف ر د، ر ف د، د ف ر، ف د ر مستعملات ردف: الرِّدْفُ: ما تَبِعَ شيئاً فهو رِدْفُه، إذا تتابع شيءٌ خَلْفُ شيءٍ فهو التّرادُف، والجميعُ: الرُّدافَى، قال: عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافىَ تَخَوَّنَها نُزولي وارتِحالي ويقال: جاءَ القومُ رُدافَى أي بعضهم يتبع بعضاً. ورَديفُكَ: الذي تُردِفه خَلفَك، ويَرْتَدِفُكَ، ويُردِفُه غيرُك. ونَزَلَ بالقوم أمرٌ قد رَدِفَ لهم
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR794 harf
الفَرْدُ: الوِتْرُ، والجمع أفْرادٌ وفُرادى على غير قياس، كأنَّه جمع فَردانَ. وثورٌ فَرْدٌ وفارِدٌ وفَرِدٌ وفَريدٌ كلُّه بمعنى مُنفرِدٍ. وظبيةٌ فارِدٌ: انقطعت عن القطيع؛ وكذلك السِدْرَةُ الفارِدَةُ التي انفردتْ عن سائر الِدْرِ. والفَرندُ: الدُرُّ إذا نُظِمَ وفُصِّل بغيره. ويقال: فَرائِدُ الدرِّ: كبارها. وأفرادُ النجوم: الدَراريُّ في آفاق السماء. ويقال: جاءوا فُراداً وفرادى منوَّناً وغير منوَّن، أي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.309 harf
د ر ف ردف ، رفد ، فدر ، فرد ، دفر : مستعملات . ردف : قال الليث : الرِّدْفُ ما تَبع شيئاً فهو رِدْفُه ، وإذا تَتابَع شيءٌ خلْفَ شيء فهو التَّرادُف ، والجميع الرُّدافَى ، وقال لبيد : عُذَافرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى تَخَوَّنها نُزولي وارْتِحَالي ويقال : جاء القوم رُدَافَى ، أي بعضهم يَتْبعُ بعضاً . ويقال : للْحُداةِ الرُّدافَى ، وأنشد أبو عبيد قول الراعي : وَخُودٍ من اللائي يسمِّعنَ بالضُّحَى
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR19.227 harf
(باب الفاء والراء وما يثلثهما) (فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR520 harf
- الفرد: الذي لا يختلط به غيره، فهو أعم من الوتر وأخص من الواحد، وجمعه: فرادى. قال تعالى: ﴿لا تذرني فردا﴾ [الأنبياء/89]، أي: وحيدا، ويقال في الله: فرد، تنبيها أنه بخلاف الأشياء كلها في الازدواج المنبه عليه بقوله: ﴿ومن كل شيء خلقنا زوجين﴾ [الذاريات/49]، وقيل: معناه المستغني عما عداه، كما نبه عليه بقوله: ﴿غني عن العالمين﴾ [آل عمران/97]، وإذا قيل: هو منفرد بوحدانيته، فمعناه: هو مستغن عن كل تركيب
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR996 harf
ف ر د هذا شيء فرد وفارد وفريد‏.‏ وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ لا تمنع سارحتكم ولا تعد فاردتكم ‏"‏ وهي التي أفردتها عن الغنم تحتلبها في بيتك‏.‏ وظبية فارد‏:‏ منقطعة عن القطيع‏.‏ وهو فارد بهذا الأمر أي منفرد به‏.‏ وفردته فروداً‏.‏ وبعثوا في حاجتهم راكباً مفرداً‏:‏ لا ثاني معه‏.‏ وجاؤا فرادى‏.‏ وعددت الدراهم أفراداً أي واحداً واحداً‏.‏ وطلعت أفراد النجوم وهي الدراري‏.‏ وأفردت الحامل وأتأمت فهي مفرد
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.398 harf
الله تعالى وتقدس هو الفَرْدُ، وقد تَفَرَّدَ بالأَمر دون خلقه. الليث: والفَرْد في صفات الله تعالى هو الواحد الأَحد الذي لا نظير له ولا مثل ولا ثاني. قال الأَزهري: ولم أَجده في صفات الله تعالى التي وردت في السنَّة، قال: ولا يوصف الله تعالى إِلا بما وصف به نفسه أَو وصفه به النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: ولا أَدري من أَين جاء به الليث. والفرد: الوتر، والجمع أَفراد وفُرادَى، على غير قياس، كأَنه جمع
Maddenin bağlantısı

الله تعالى وتقدس هو الفَرْدُ، وقد تَفَرَّدَ بالأَمر دون خلقه. الليث: والفَرْد في صفات الله تعالى هو الواحد الأَحد الذي لا نظير له ولا مثل ولا ثاني. قال الأَزهري: ولم أَجده في صفات الله تعالى التي وردت في السنَّة، قال: ولا يوصف الله تعالى إِلا بما وصف به نفسه أَو وصفه به النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: ولا أَدري من أَين جاء به الليث. والفرد: الوتر، والجمع أَفراد وفُرادَى، على غير قياس، كأَنه جمع فَرْدانَ. ابن سيده: الفَرْدُ نصف الزَّوْج، والفرد: المَنْحَرُ (قوله «المنحر» كذا بالأصل وكتب بهامشه السيد مرتضى صوابه المتحد وفي القاموس الفرد المتحد.) والجمع فِرادٌ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: تَخَطُّفَ الصَّقْرِ فِرادَ السِّرْبِ والفرد أَيضاً: الذي لا نظير له، والجمع أَفراد. يقال: شيء فَرْدٌ وفَرَدٌ وفَرِدٌ وفُرُدٌ وفارِدٌ. والمُفْرَدُ: ثورُ الوَحْشِ؛ وفي قصيدة كعب: تَرْمِي الغُيوبَ بَعَيْنَي مُفْرَدٍ لَهِقٍ المفرد: ثور الوحش شبَّه به الناقة. وثور فُرُدٌ وفارِدٌ وفَرَدٌ وفَرِدٌ وفَرِيد، كله بمعنى مُنْفَرِدٍ. وسِدْرَةٌ فارِدَةٌ: انفردت عن سائر السِّدْر. وفي الحديث: لا تُعَدُّ فارِدَتُكُم؛ يعني الزائدة على الفريضة أَي لا تضم إِلى غيرها فتعد معها وتُحْسَب. وفي حديث أَبي بكر: فمنكم المُزْدَلِفُ صاحِب العِمامة الفَرْدَة؛ إِنما قيل له ذلك لأَنه كان إِذا ركب لم يَعْتَمّ معه غيرُه إِجلالاً له. وفي الحديث: جاءه رجل يشكو رجلاً من الأَنصار شَجَّه فقال: يا خَيْرَ مَنْ يَمْشي بِنَعْلٍ فَرْدِ، أَوْهَبَه لِنَهْدَةٍ ونَهْدِ (* قوله «وأهبه» كذا بألف قبل الواو هنا وفي النهاية أيضاً في مادة ن هـ د وسيأتي للمؤلف فيها وهبه.) أَراد النعل التي هي طاق واحد ولم تُخْصَفْ طاقاً على طاق ولم تُطارَقْ، وهم يمدحون برقَّة النعال، وإِنما يلبسها ملوكهم وساداتهم؛ أَراد: يا خير الأَكابر من العرب لأَنَّ لبس النَّعال لهم دون العجم. وشجرة فارِدٌ وفَارِدَةٌ: متَنَحِّية؛ قال المسيب بن علس: في ظِلِّ فاردَةٍ منَ السِّدْرِ وظبية فاردٌ: منفردة انقطعت عن القطيع. قوله: لا بَغُلَّ فارِدَتكم؛ فسره ثعلب فقال: معناه من انفرد منكم مثل واحد أَو اثنين فأَصاب غنيمة فليردَّها على الجماعة ولا يَغُلَّها أَي لا يأْخذها وحده. وناقة فارِدَةٌ ومِفْرادٌ: تَنْفَرِدُ في المراعي، والذكر فاردٌ لا غير. وأَفرادُ النجوم: الدَّرارِيُّ التي تطلع في آفاق السماء، سميت بذلك لَتَنَحِّيها وانفرادها من سائر النجوم. والفَرُودُ من الإِبل: المتنحية في المرعى والمشرب؛ وفَرَدَ بالأَمر يَفْرُد وتَفَرَّدَ وانْفَرَدَ واسْتَفْرَدَ؛ قال ابن سيده: وأُرَى اللحياني حكى فَرِدَ وفَرُدَ واسْتَفْرَدَ فلاناً: انَفَردَ به. أَبو زيد: فَرَدْتُ بهذا الأَمرِ أَفْرُدُ به فُروُداً إِذا انفَرَدْتَ به. ويقال: اسْتَفْرَدْتُ الشيء إِذا أَخذته فَرْداً لا ثاني له ولا مِثْلَ؛ قال الطرماح يذكر قِدْحاً من قِداحِ الميسر: إِذا انْتَخَت بالشَّمال بارِحةً، حال بَريحاً واسْتَفْرَدَتْهُ يَدُه والفارِدُ والفَرَدُ: الثور؛ وقال ابن السكيت في قوله: طاوِي المَصِيرِ كَسَيْفِ الصَّيْقَلِ الفَرَدِ قال: الفَرَدُ والفُرُدُ، بالفتح والضم، أَي هو منقطع القَرِينِ لا مثل له في جَوْدَتِه. قال: ولم أَسمع بالفَرَدِ إِلا في هذا البيت. واسْتَفْرَدَ الشيءَ: أَخرجه من بين أَصحابه. وأَفرده: جعله فَرْداً. وجاؤوا فُرادَى وفِرادَى أَي واحداً بعد واحد. أَبو زيد عن الكلابيين: جئتمونا فرادى وهم فُرادٌ وأَزواجٌ نَوَّنُوا. قال: وأَما قوله تعالى: ولقد جئتمونا فُرادَى؛ فإِن الفراء قال: فرادى جمع. قال: والعرب تقول قومٌ فرادى، وفُرادَ يا هذا فلا يجرونها، شبهت بِثُلاثَ ورُباعَ. قال: وفُرادَى واحدها فَرَدٌ وفَرِيدٌ وفَرِدٌ وفَرْدانُ، ولا يجوز فرْد في هذا المعنى؛ قال وأَنشدني بعضهم: تَرَى النُّعَراتِ الزُّرْقَ تحتَ لَبانِه، فُرادَ ومَثْنى، أَضعَفَتْها صَواهِلُهْ وقال الليث: الفَرْدُ ما كان وحده. يقال: فَرَدَ يَفْرُدُ وأَفْرَدْتُه جعلته واحداً. ويقال: جاء القومُ فُراداً وفُرادَى، منوناً وغير منون، أَي واحداً واحداً. وعددت الجوز أَو الدارهم أَفراداً أَي واحداً واحداً. ويقال: قد استطرد فلان لهم فكلما استفرد رجلاً كرّ عليه فَجدَّله. والفَرْدُ: الجانِب الواحد من اللَّحْي كأَنه يتوهم مُفْرداً، والجمع أَفراد. قال ابن سيده: وهو الذي عناه سيبويه بقوله: نحو فَرْدٍ وأَفْراداٍ، ولم يعن الفرد الذي هو ضد الزوج لأَن ذلك لا يكاد يجمع. وفَرْدٌ: كَثِيبٌ منفرد عن الكثبانِ غَلب عليه ذلك، وفيه الأَلف واللام (* قوله: وفيه الألف واللام يخالف قوله فيما بعد: ولم نسمع فيه الفرد.) ، حتى جعل ذلك اسماً له كزيد، ولم نسمع فيه الفرد ؛ قال: لَعَمْري لأَعْرابيَّة في عَباءَةٍ تَحُلُّ الكَثِيبَ من سُوَيْقَةَ أَو فَرْداً وفَرْدَةُ أَيضاً: رملة معروفة؛ قال الراعي: إِلى ضَوءِ نارٍ بَيْنٍ فَرْدَةَ والرَّحَى وفَرْدَةُ: ماء من مياه جَرْم. والفَريدُ والفَرائِدُ: المَحالُ التي انفردت فوقعت بين آخر المَحالاتِ السِّتِّ التي تلي دَأْيَ العُنُق، وبين الست التي بيت العَجْبِ وبين هذه، سميت به لانفرادها، واحدتها فَريدَة؛ وقيل: الفَريدة المَحالةُ التي تَخْرُجُ من الصَّهْوَة التي تَلي المَعاقِمَ وقد تَنْتَأُ من بعض الخيل، وإِنما دُعِيت فَريدَة لأَنها وقَعَتْ بين فِقارِ الظهر وبين مَحال الظهر (* قوله «وبين محال الظهر» كذا في الأصل المعتمد وهي عين قوله بين فقار الظهر فالأَحسن حذف أحدهما كما صنع شارح القاموس حين نقل عبارته.) ومعَاقِمِ العَجُزِ؛ المَعاقِمُ: مُلْتَقى أَطراف العِظامِ ومعاقِمِ العجز. والفَريدُ والفَرائدُ: الشَّذْرُ الذي يَفْصِل بين اللُّؤْلؤ والذهب، واحدته فَريدَةٌ، ويقال له: الجاوَرْسَقُ بلسان العجم، وبَيَّاعُه الفَرَّادُ. والفَريدُ: الدُّرُّ إِذا نُظمَ وفُصِلَ بغيره، وقيل: الفَريدُ، بغير هاء، الجوهرة النفيسة كأَنها مفردة في نوعِها، والفَرَّادُ صانِعُها. وذَهَبٌ مُفَرَّدٌ: مَفَصَّلٌ بالفريد. وقال إِبراهيم الحربي: الفَريدُ جمع الفَريدَة وهي الشَّذْرُ من فضة كاللؤْلؤَة. وفَرائِدُ الدرِّ: كِبارُها.ابن الأَعرابي: وفَرَّدَ الرجلُ إِذا تَفَقَّه واعتزل الناس وخلا بمراعاة الأَمر والنهي. وقد جاء في الخبر: طوبى للمفرِّدين وقال القتيبي في هذا الحديث: المُفَرِّدون الذين قد هلَك لِداتُهُم من الناس وذهَب القَرْنُ الذي كانوا فيه وبَقُواهم يذكرون الله؛ قال أَبو منصور: وقول ابن الأَعرابي في التفريد عندي أَصوب من قول القتيبي. وفي الحديث عن أَبي هريرة: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، كان في طريق مكة على جبل يقال له بُجْدانُ فقال: سيروا هذا بُجْدانُ، سَبَقَ المُفَرِّدون، وفي رواية: طوبى للمُفَرِّدين، قالوا: يا رسول الله، ومن المُفَرِّدون؟ قال: الذاكرون الله كثيراً والذاكراتُ، وفي رواية قال: الذين اهتزوا في ذكر الله. ويقال: فَرَدَ (* قوله «ويقال فرد» هو مثلث الراء.) برأْيه وأَفْرَدَ وفَرَّد واستَفْرَدَ بمعنى انْفَرَد به. وفي حديث الحديبية: لأُقاتِلَنَّهم حتى تَنْفَرِدَ سالِفَتي أَي حتى أَموتَ؛ السالفة: صفحة العنق وكنى بانفرادها عن الموت لأَنها لا تنفرد عما يليها إِلا به. وأَفْرَدْتُه: عزلته، وأَفْرَدْتُ إِليه رسولاً. وأَفْرَدَتِ الأُنثى: وضعت واحداً فهي مُفْرِدٌ وموُحِدٌ ومُفِذٌّ؛ قال: ولا يقال ذلك في الناقة لأَنها لا تلد إِلاَّ واحداً؛ وفَرِدَ وانْفَرَدَ بمعنى؛ قال الصمة القشيري: ولم آتِ البُيوتَ مُطَنَّباتٍ، بأَكْثِبَةٍ فَرِدْنَ من الرَّغامِ وتقول: لِقيتُ زيداً فَرْدَيْنِ إِذا لم يكن معكما أَحد. وتَفَرَّدْتُ بكذا واستَفْرَدْتُه إِذا انفَرَدْتَ به. والفُرُودُ: كواكِبُ (* قوله «والفرود كواكب» كذا بالأَصل وفي القاموس والفردود، زاد شارحه كسرسور كما هو نص التكملة، وفي بعض النسخ الفرود.) زاهِرَةٌ حَولَ الثُّرَيَّا. والفُرودُ: نجوم حولَ حَضارِ، وحِضارِ هذا نَجم وهو أَحد المُحْلِفَيْنِ؛ أَنشد ثعلب: أَرى نارَ لَيْلى بالعَقِيقِ كأَنَّها حَضارِ، إِذا ما أَعرضَتْ، وفُرودُها وفَرُودٌ وفَرْدَة: اسما مَوْضِعَيْنِ؛ قال بعض الأَغفال: لَعَمْرِي لأَعْرابِيَّةٌ في عَباءَةٍ تَحُلُّ الكَثِيبَ مِنْ سوُيْقَةَ أَو فرْدا، أَحَبّ إِلى القَلْبِ الذي لَجَّ في الهَِوِى، من اللاَّبِساتِ الرَّيْطَ يُظْهِرْنَه كَيْدا أَرْدَفَ أَحَدَ البيتين ولم يُرْدِفِ الآخر. قال ابن سيده: وهذا نادر؛ ومثله قول أَبي فرعون: إِذا طَلَبْتُ الماءَ قالَتْ: لَيْكا، كأَنَّ شَفْرَيْها، إِذا ما احتَكَّا، حَرْفا بِرامٍ كُسِرا فاصْطَكَّا قال: ويجوز أَن يكون قوله أَو فَرْداً مُرَخَّماً من فَرْدَة، رخمه في غير النداءِ اضطراراً، كقول زهير: خُذوا حَظَّكُم، يا آلَ عِكْرِمَ، واذْكُروا أَواصِرنا، والرِّحْمُ بالغَيْبِ تُذْكَرُ أَراد عِكرمةَ: والفُرُداتُ: اسم موضع؛ قال عمرو بن قمِيئَة: نَوازِع للخالِ، إِنْ شِمْنَه على الفُرُداتِ يَسِحُّ السِّجالا

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR342 harf
* ف ر د * * الفَرْدُ * الوتر والجمع أفراد و * فُرادَى * بالضم على غير قياس كأنه جمع فردان و * الفَرِيدُ * الدر إذا نظم وفصل بغيره وقيل * فَرائدُ * الدر كبارها ويقال جاءوا * فُراداً * و * فُرادَى * منونا وغير منون أي واحدا واحدا و * فَرَد * بمعنى * انْفَرد * يَفْرُد * بالضم * فَرادةً * بالفتح و * تَفَرَّدَ * بكذا و * اسْتَفْرَدَهُ * انفرد به
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.737 harf
الفرد: نصف الزوج. والفرد: المتحد، ج: فراد، بالكسر، على القياس في جمع فعل بالفتح. وعن الليث: الفرد في فات الله تعالى: من لا نظير له ولا مثل ولا ثاني. قال الأزهري: ولم أجده في صفات الله تعالى التي وردت في السنة، قال: ولا يوصف الله تعالى إلا بما وصف به نفسه، أو وصفه به النبي صلى الله عليه وسلم، قال: ولا أدري من أين جاء به الليث. والفرد: الوتر، وج أفراد وفرادى، على غير قياس، كأنه جمع فردان كسكراى،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.526 harf
فَرَدَ 1 فَرَدَ ذ , aor فَرُدَ , [inf. n. فُرُودٌ,] He, or it, was, or became, single; sole; or one, and no more. (Msb.) ― -b2- See also 7, (with which two other forms of the unaugmented verb, namely, فَرِدَ and فَرُدَ, are also mentioned,) in four places. فرّد 2 فرّد ذ , inf. n. تَفْرِيدٌ, He applied himself to the study of practical religion, or the law, and withdrew from [the rest of]
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.938 harf
فَرَدَ فَرَدَ U ( n. ac. فُرُوْد 27 ), a. Was single, alone; was unique; was simple ( substance ). b. [ Bi ], Devoted himself to, occupied himself solely with. c. [ 'An ], Withdrew, became separaed from. فَرِدَ فَرِدَ A فَرُدَ U ( n. ac. فُرُوْد 27 ), a. see I (a) . فَرَّدَ فَرَّدَ II , a. Secluded himself, withdrew from mankind ( to study religion & c. ). أَفْرَدَ أَفْرَدَ IV , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR24.206 harf
فرد فَرَدَ - يَفْرُدُ (فَرِدَ - يَفْرُدُ) - فَرْد -أَفْرَاد - فُرَادى فَرَدَ - يَفْرُدُ (فَرِدَ - يَفْرُدُ) + الكائنُ: يكون بمفرده ولوحده: ينفرد أو ينعزل أو يتميز عن مجموعة من الأشياء أو الكائنات لوحده فَرْد: اسم فعل " فَرَدَ - يَفْرِدُ ": الانفراد: وهو كذلك بمعنى مفعول: كائن معزول ومفصول عن غيره، وحده دون آخر معه أفراد: جمع " فَرْد "
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler37 mücavir (53 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ورث

    2 ortak ayet · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…

  2. خول

    1 ortak ayet · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir

  3. زكريا

    1 ortak ayet · Zekeriya

  4. زعم

    1 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…

  5. فكر

    1 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır

  6. ثني

    1 ortak ayet · Sena yaka demektir

  7. وعظ

    1 ortak ayet · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir

  8. شفع

    1 ortak ayet · “Şefeve” dudak demektir

  9. وري

    1 ortak ayet · Arka

  10. مرر

    1 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

  11. قطع

    1 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  12. ترك

    1 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. وَنَرِثُهُ مَا يَقُولُ وَيَأْتِينَا فَرْدًا

    BireyOnun söylemekte olduğuna Biz, mirasçı olacağız. Kendisi Bize tek olarak gelecektir.

  2. وَكُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَرْدًا

    BireyHepsi kıyamet günü O’na tek olarak gelecektir.

  3. وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ

    BireyZekeriyya’ya da. Hani o, Rabbına niyaz etmiş ve Rabbım; beni tek başıma bırakma. Sen, varislerin en hayırlısısın, demişti.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفرد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerوحد, عزل, نفر
Zıt Kökزوج
Çekirdek Özet 1Bir bütünden veya sürüden koparak tek başına, bağımsız ve yalın kalma
Çekirdek Özet 2İnsanın varoluşsal yalnızlığı, yaratılış ve hesap gününde her türlü toplumsal ve nesnel bağdan soyutlanmış yalın birey hali
Çekirdek Özet 3Şahsiyetin ontolojik ve ahlaki sorumluluğunun kolektif yapılara devredilemezliği
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca sayısal bir teklik veya modern bireycilik gibi algılanıp varoluşsal yalınlık ve hesaba çekilme boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فرYarmak, açmak, ayrışmak, kaçarak veya ayrılarak bütünden kopmak. Ortak çekirdeği taşıyan فرق, فرج, فرز, فرغ ve فرر köklerinde de bir bağın çözülmesi, ayrılma ve açığa çıkma esastır.دKapı, sınır ve durma imgesini taşıyan harfin eklenmesiyle ayrışma hareketi sabit bir sınıra ulaşmış; ayrılan varlığın kendi sınırları içinde tekil, yalın ve bağımsız bir fert olarak kalması anlamı pekişmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; dışa açılma, çıkış, ayrılma hamlesiBir bütünden, topluluktan veya başlangıç noktasından dışarıya doğru yönelen ayrılma ve çözülme hareketini temsil eder.
رİnsan başı; öncelik, belirginlik, yükseklikAyrılan şeyin kendi başına görünür hale gelmesini, başını öne çıkararak diğerlerinden ayırt edilmesini anlatır.
دKapı; giriş-çıkış sınırı, hareketin bitimi, sabitlikAyrılma hareketinin kesin bir sınıra kavuşmasını, tekil nesnenin kendi sınırlarına kapanarak bağımsızlaşmasını ifade eder.
فردBütünden dışa doğru ayrılıp (ف), tekil ve belirgin olarak yükselen (ر), kendi sınırları içine kapanıp yalın bir varlık olarak duran (د) hareket bütünlüğü.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSürüden kopup tek başına otlayan yabani sığır veya ceylan; çölde diğer ağaçlardan uzakta tek başına duran ağaç; kolyede diğer incilerden aralıkla dizilmiş iri ve tek inci tanesi.
Cahiliye şiiri kullanımıKâ‘b b. Züheyr bâned su‘âd kasidesinde devesinin gözlerini sürüden ayrılmış tekil yabani sığırın gözlerine benzetirken kökü kullanır: تَرْمِي الغُيوبَ بَعَيْنَي مُفْرَدٍ لَهِقٍ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber’in zikirde ve hayırda öne geçenleri nitelediği hadiste kök şu ibareyle yer alır: سَبَقَ الْمُفَرِّدُونَ

Kaynak Lisânü’l-Arab, Tâcü’l-Arûs, Mekâyîsü’l-Luğa ve Müfredât.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde فرد kökü, fiziksel ayrışma, tek kalma ve çiftin zıddı olarak yalınlaşma matrisiyle örtüşür. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice yansımalarında da ayrılma, dağılma ve dallara ayrılma (İbranice p-r-d פרד: ayrılmak, bölünmek, kendi yoluna gitmek; Akadca parādu: ürküp kaçmak, ayrışmak) temel anlam örgüsünü kurar. Bu katmanda ortak semantik çekirdek bir kümeden, ilişkiler ağından yahut çiftten fiziki olarak kopma hareketidir. Arapçada bu kök, salt bir parçalanma veya mekanik bölünme olmaktan ziyade, bütünden ayrılan şeyin kendine has bir yalınlık ve benzersizlik kazanması (fard, ferîd) yönünde anlam daralması ve semantik derinleşme yaşamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇiftten ve sürüden ayrılmaKök, çiftin (zevc) karşıtı olarak tek kalmayı ve sürüden ayrılarak bağımsızlaşan nesneyi adlandırır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פרד ve Süryanice p-r-dBatı Sami dillerinde ayrılmak, kopmak ve kendi başına kalmak anlamlarında ortak kök karakteri gösterir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik p-r kökleriYarmak, dağıtmak ve ayırmak anlamındaki en eski iki ünsüzlü biçimlerle morfolojik yakınlık taşır.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane’s Lexicon, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فردAnlamlıTek kalmak, ayrılmakSürüden veya çiftten ayrılarak tek başına bağımsız kalma.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
فدرAnlamlıSemirip tembelleşmek, gevşemekBedenin veya devenin güçten düşüp gevşemesi; parçalanan kaya kütlesi.Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir.
رفدAnlamlıDesteklemek, bağışta bulunmakBirine dayanak olmak, hediye vermek ve yardım etmek.Kur'an'da geçer; tekliğe karşı dış destek ve ekleme ilişkisi taşır.
ردفAnlamlıArdından gelmek, peşine takılmakBir şeyin hemen arkasından gelip ona eklemlenmek, terkisine binmek.Kur'an'da geçer; ferdiyetin karşıtı olan peşpeşe dizilme ilişkisidir.
دفرAnlamlıİtmek, kokmakBir şeyi göğsünden şiddetle itip defetmek; pis koku.Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir.
درفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde (Ayn, Tehzîb) mühmel kabul edilmiştir.Veri bulunamadı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فردMerkezTeklik, yalınlık, ayrışmaBir bütünden ayrılarak bağımsız ve desteksiz kalmayı anlatır.Hem fiziki tekliği hem ontolojik yalınlığı kapsar.
وحدKomşuBirlik, teklik, bölünmezlikKendi zatında bölünmez ve dengi bulunmaz olmayı ifade eder.Varlığın içsel bütünlüğünü ve eşsizliğini belirtirken, فرد ilişkilerden soyutlanmış yalınlığı öne çıkarır.
عزلKomşuAyrılmak, kenara çekilmekBir konumdan bilerek ve eylemli olarak uzaklaşmayı anlatır.Toplumsal veya mekânsal bir uzaklaşmayı vurgular; فرد ise doğrudan tekil varoluşu kurar.
نفرKomşuAyrılıp kaçmak, ürkmekTopluluktan korku veya telaşla fırlayıp ayrılmayı belirtir.Hareketteki ürkme ve kaçış psikolojisini taşır.
زوجZıtEşleşme, çift olma, birliktelikİki şeyin birbirini tamamlayarak bir arada bulunması durumudur.Bütün yaratılmışların çift oluşunu ve tekliğin karşıtı olan eşleşmeyi anlatır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفردTek, yalın, bütünden ayrılmışSürüden veya ilişkilerden kopup tek başına kalan varlığı eksiksiz niteler.Kesin
LatinceIndividuum, singularisBölünemez olan, tekilTekil varlığı ve bütünden ayrılmış birimi karşılar; ancak çöldeki fiziki yalınlık çağrışımı eksiktir.Güçlü
İngilizceIndividual, solitary, singleBirey, tek başına, yalınBireysel bağımsızlığı ve yalnızlığı iyi karşılar; ilahi hesap bağlamındaki ontolojik çıplaklığı daraltabilir.Güçlü
AlmancaEinzelne, Einzelwesen, isoliertTekil varlık, birey, yalıtılmışBireyin sistemden ayrık duruşunu verir; Kur'an'daki ahlaki ve varoluşsal çıplaklığı tam kapsamaz.Güçlü
FransızcaIndividu, solitaire, uniqueBirey, yalnız, benzersizBireyin tekilliğini ve eşsizliğini karşılar; kabile bağlarından soyutlanma nüansı dışarıda kalır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَرْدًاMal ve evlattan soyutlanmış çıplak nefisAhirette kabile, servet ve taraftarlardan kopuk olarak tek başına hesaba geliş; Meryem 19:80, Meryem 19:95.
فَرْدًاVaris ve yardımcıdan mahrum yalnızlıkZekeriyya aleyhisselamın nesilsiz ve yapayalnız kalmaktan Allah'a sığınması; Enbiyâ 21:89.
فُرَادَىİlk yaratılıştaki gibi tekil ve desteksiz oluşDiriliş günü ilk yaratılış anındaki gibi yalın, mülksüz ve taraftarsız geliş; En‘âm 6:94.
وَفُرَادَىZihinsel tefekkürde bağımsızlaşmaHakikati ararken kabile ve sürü psikolojisinden arınıp tek başına düşünme hali; Sebe’ 34:46.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı İlâhiyye ve vahdaniyetAllah'ın "el-Ferd" olarak isimlendirilip isimlendirilemeyeceği; zâtında eşi, dengi ve terkibi bulunmaması.Mutlak benzersizlik ve zâtî tenzih.
FıkıhBireysel mükellefiyet ve mirasBireyin kendi fiilinden tek başına sorumlu olması (şahsî mesuliyet) ve ferâiz hükümleri.Hukuki ehliyet ve devredilemez sorumluluk.
TefsirDiriliş ve mahşer tasvirleriİnsanın yaratılışta ve hesaba çekilişte dünyevi aracılardan, nesep bağlarından ve mallardan arınmış yalın hali.Ontolojik yalnızlık ve çıplaklık.
HadisZikir ve ahlaki yoğunlaşmaİbadet ve tefekkürde başkalarını geride bırakıp tek başına Allah'a yönelen "müferridûn" zümresi.Kalbî ve amelî tecerrüd hali.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhiret ve hesapYalın kulSorumluluğu yüklenmeMahşerde hiçbir kabile ve şefaat bağına sığınamayan mutlak muhatap.Kesin
İlmiHakikati arama ve idrakBağımsız akılSürü etkisinden arınmaToplumsal önyargı ve kalabalıklardan bağımsızlaşarak tefekkür etme.Güçlü
SiyasiHukuk ve otorite önündeki konumFert / VatandaşŞahsi mesuliyetSuçun ve itaatin şahsiliği ilkesiyle kolektif baskıyı kırma.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve tasarrufTekil iktisadi aktörMülkiyetin bireyselleşmesiKazancın ve harcamanın nihai olarak bireyin kendi zimmetine bağlanması.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsal sayı / Bağımsız birimKendisinden başka böleni olmayan, diğer bileşenlere indirgenemeyen, sistem içinde tekil ve atomik kalan temel yapı taşı.Güçlü
Beşeri bilimlerÖzerk şahsiyet / Sosyolojik tekillikKolektif yapıların, aşiretin veya sınıf baskısının eritemediği, kendi karar ve eylemlerinin bilincinde olan ahlaki özne.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü modern liberal bireyciliğin benmerkezci, toplum tanımaz ve bencil atom-insan kurgusuna indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da fert, toplumsal bağları hiçe sayan bir egoist değil; Allah karşısında her türlü dünyevi statü, servet ve soy bağından sıyrılmış, yalın ve devredilemez ahlaki mesuliyete sahip öznedir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKök modern anlamıyla okunduğunda, ahiretteki hesap sahnesi ferdî bir varoluş bilinci yerine bencillik gibi anlaşılır; Sebe’ 34:46'daki "furâdâ" tefekkürü ise kolektif sorumluluktan kaçış olarak yorumlanabilir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın temel ahlaki ve ontolojik tezi olan "şahsi sorumluluk" ilkesini doğrudan kurar. İnsanın kabileye, ırka veya zümreye sığınarak kurtulamayacağını, yaratılışın başında ve hesabın sonunda tekil ve çıplak bir nefis olduğunu bildirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mahşer sahnelerini, dirilişi ve hesaba çekilmeyi anlatan eskatolojik ayetlerde (En‘âm 6:94, Meryem 19:80, 19:95) ve tefekkürün yöntemini belirleyen metodolojik ayette (Sebe’ 34:46) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kabilenin, cemaatin veya aracı güçlerin insanı hesaptan kurtarabileceği vehmini yıkar; ahlaki fiilin nihai öznesinin daima tekil nefis olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSürüden veya kümeden ayrılarak tek başına kalan, düzlükte tekil yükselen tepe ya da kolyede araları açılmış tek inci.
  • Soyut anlamHer türlü aracıdan, toplumsal maskeden ve mülkiyet bağından soyutlanarak mutlak ahlaki sorumluluk alanıyla baş başa kalmış yalın insan şahsiyeti.
  • Sistematik karşılıkKolektif veya ikili yapılardan bağımsızlaşarak ahlaki ve hukuki ehliyetin nihai taşıyıcısı haline gelen indirgenemez tekillik.
  • LaTeX modeliS∖⋃i=1nCi={x}  ⟹  R(x)
  • LaTeX açıklaması

Modelde S insanın içinde bulunduğu dünyevi ilişkiler, mülkiyet ve kabile yapılarının bütününü temsil eder. Ci unsurları, insanın sığındığı soy, taraftar, mal ve aracı bağları gösterir. Bu bağların tamamı dışlandığında geriye yalnızca yalın, tekil varlık olan {x} kalır. Bu tekilleşme ise doğrudan R(x) ile ifade edilen şahsi ve devredilemez ahlaki sorumluluk fonksiyonunu netice verir.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف