فرد
ف - ر - د
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Ferd (dal) Düzlükte tek başına yükselen tepe demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ferd (dal) Düzlükte tek başına yükselen tepe demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.147 harfباب الدال والراء والفاء معهما
ر د ف، ف ر د، ر ف د، د ف ر، ف د ر مستعملات
ردف:
الرِّدْفُ: ما تَبِعَ شيئاً فهو رِدْفُه، إذا تتابع شيءٌ خَلْفُ شيءٍ فهو التّرادُف، والجميعُ: الرُّدافَى، قال:
عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافىَ تَخَوَّنَها نُزولي وارتِحالي
ويقال: جاءَ القومُ رُدافَى أي بعضهم يتبع بعضاً.
ورَديفُكَ: الذي تُردِفه خَلفَك، ويَرْتَدِفُكَ، ويُردِفُه غيرُك.
ونَزَلَ بالقوم أمرٌ قد رَدِفَ لهم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR794 harfالفَرْدُ: الوِتْرُ، والجمع أفْرادٌ وفُرادى على غير قياس، كأنَّه جمع فَردانَ. وثورٌ فَرْدٌ وفارِدٌ وفَرِدٌ وفَريدٌ كلُّه بمعنى مُنفرِدٍ. وظبيةٌ فارِدٌ: انقطعت عن القطيع؛ وكذلك السِدْرَةُ الفارِدَةُ التي انفردتْ عن سائر الِدْرِ. والفَرندُ: الدُرُّ إذا نُظِمَ وفُصِّل بغيره. ويقال: فَرائِدُ الدرِّ: كبارها. وأفرادُ النجوم: الدَراريُّ في آفاق السماء. ويقال: جاءوا فُراداً وفرادى منوَّناً وغير منوَّن، أي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.309 harfد ر ف
ردف ، رفد ، فدر ، فرد ، دفر : مستعملات .
ردف : قال الليث : الرِّدْفُ ما تَبع شيئاً فهو رِدْفُه ، وإذا تَتابَع شيءٌ خلْفَ شيء فهو التَّرادُف ، والجميع الرُّدافَى ، وقال لبيد :
عُذَافرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى
تَخَوَّنها نُزولي وارْتِحَالي
ويقال : جاء القوم رُدَافَى ، أي بعضهم يَتْبعُ بعضاً .
ويقال : للْحُداةِ الرُّدافَى ، وأنشد أبو عبيد قول الراعي :
وَخُودٍ من اللائي يسمِّعنَ بالضُّحَى
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR19.227 harf(باب الفاء والراء وما يثلثهما)
(فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR520 harf- الفرد: الذي لا يختلط به غيره، فهو أعم من الوتر وأخص من الواحد، وجمعه: فرادى. قال تعالى: ﴿لا تذرني فردا﴾ [الأنبياء/89]، أي: وحيدا، ويقال في الله: فرد، تنبيها أنه بخلاف الأشياء كلها في الازدواج المنبه عليه بقوله: ﴿ومن كل شيء خلقنا زوجين﴾ [الذاريات/49]، وقيل: معناه المستغني عما عداه، كما نبه عليه بقوله: ﴿غني عن العالمين﴾ [آل عمران/97]، وإذا قيل: هو منفرد بوحدانيته، فمعناه: هو مستغن عن كل تركيب
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR996 harfف ر د
هذا شيء فرد وفارد وفريد.
وفي الحديث: " لا تمنع سارحتكم ولا تعد فاردتكم " وهي التي أفردتها عن الغنم تحتلبها في بيتك.
وظبية فارد: منقطعة عن القطيع.
وهو فارد بهذا الأمر أي منفرد به.
وفردته فروداً.
وبعثوا في حاجتهم راكباً مفرداً: لا ثاني معه.
وجاؤا فرادى.
وعددت الدراهم أفراداً أي واحداً واحداً.
وطلعت أفراد النجوم وهي الدراري.
وأفردت الحامل وأتأمت فهي مفرد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.398 harfالله تعالى وتقدس هو الفَرْدُ، وقد تَفَرَّدَ بالأَمر دون خلقه. الليث: والفَرْد في صفات الله تعالى هو الواحد الأَحد الذي لا نظير له ولا مثل ولا ثاني. قال الأَزهري: ولم أَجده في صفات الله تعالى التي وردت في السنَّة، قال: ولا يوصف الله تعالى إِلا بما وصف به نفسه أَو وصفه به النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: ولا أَدري من أَين جاء به الليث. والفرد: الوتر، والجمع أَفراد وفُرادَى، على غير قياس، كأَنه جمع
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR342 harf* ف ر د * * الفَرْدُ * الوتر والجمع أفراد و * فُرادَى * بالضم على غير قياس كأنه جمع فردان و * الفَرِيدُ * الدر إذا نظم وفصل بغيره وقيل * فَرائدُ * الدر كبارها ويقال جاءوا * فُراداً * و * فُرادَى * منونا وغير منون أي واحدا واحدا و * فَرَد * بمعنى * انْفَرد * يَفْرُد * بالضم * فَرادةً * بالفتح و * تَفَرَّدَ * بكذا و * اسْتَفْرَدَهُ * انفرد به
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.737 harfالفرد: نصف الزوج. والفرد: المتحد، ج: فراد، بالكسر، على القياس في جمع فعل بالفتح. وعن الليث: الفرد في فات الله تعالى: من لا نظير له ولا مثل ولا ثاني. قال الأزهري: ولم أجده في صفات الله تعالى التي وردت في السنة، قال: ولا يوصف الله تعالى إلا بما وصف به نفسه، أو وصفه به النبي صلى الله عليه وسلم، قال: ولا أدري من أين جاء به الليث. والفرد: الوتر، وج أفراد وفرادى، على غير قياس، كأنه جمع فردان كسكراى،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR16.526 harfفَرَدَ
1 فَرَدَ ذ , aor فَرُدَ , [inf. n. فُرُودٌ,] He, or it, was, or became, single; sole; or one, and no more. (Msb.) ― -b2- See also 7, (with which two other forms of the unaugmented verb, namely, فَرِدَ and فَرُدَ, are also mentioned,) in four places.
فرّد
2 فرّد ذ , inf. n. تَفْرِيدٌ, He applied himself to the study of practical religion, or the law, and withdrew from [the rest of]
فَرَدَ 1 فَرَدَ ذ , aor فَرُدَ , [inf. n. فُرُودٌ,] He, or it, was, or became, single; sole; or one, and no more. (Msb.) ― -b2- See also 7, (with which two other forms of the unaugmented verb, namely, فَرِدَ and فَرُدَ, are also mentioned,) in four places.
فرّد 2 فرّد ذ , inf. n. تَفْرِيدٌ, He applied himself to the study of practical religion, or the law, and withdrew from [the rest of] mankind, and attended only to the observance of the commands and prohibitions [of religion]. (IAar, T, L, K.) [See also the part. n., below.]
افرد 4 افرد ذ as intrans.: see 7. ― -b2- أَفْرَدَتْ She (a female, S, L, a pregnant female, A, or a woman, K) brought forth one only: (S, A, L, K:) opposed to أَتْأَمَتْ: (A:) not said of a she-camel, because she never brings forth more than one. (S, L, K.) ― -b3- افردهُ He made him, or it, to be single; sole; or one, and no more. (Lth, T, M, * L, Msb. *) ― -b4- And He put, or set, him, or it, apart, aside, or away; he separated him, or it. (S, K.) You say, افردهُ مِنْهُ [He separated him from him, and rendered him solitary; or he left him solitary]. (A and Mgh in art. وتر.) [See an ex. in a verse cited voce عَاذِبٌ.] ― -b5- [Hence,] افرد فُلاَنًا بِشَىْءٍ He made such a one to have a thing to himself alone, with none to share, or participate, with him in it. (A in art. فرز.) ― -b6- And افرد الحَجَّ عَنِ العُمْرَةِ He performed the rites and ceremonies of the pilgrimage separately from those of the عُمْرَةِ [q. v.]. (Msb.) ― -b7- And افرد اـِلَيْهِ رَسُولاً (S, K) He sent [away] a messenger to him. (K.)
5 تَفَرَّدَ see the next paragraph, in two places.
انفرد 7 انفرد ذ and ↓ فَرَدَ signify the same: (S:) the latter, aor. فَرُدَ , [inf. n. فُرُودٌ,] is expl. by Lth as signifying He was, or became, alone, by himself, apart from others, or solitary: (T, L:) and thus انفرد بِنَفْسِهِ signifies. (Msb.) And انفرد عَنْهُ He, or it, was, or became, apart, or separate, from him, or it, and alone. (L.) And انفرد بِفُلاَنِ and ↓ استفردهُ are syn. [as meaning He was, or became, alone with such a one]. (M, A, K.) And انفرد بَالأَمْرِ, (AZ, T, M, L, K,) and بِكَذَا, (S,) and بِرَأْيِهِ; (L;) and ↓ فَرَدَ, (AZ, T, M, L, K,) aor. فَرُدَ , (AZ, T, M, L,) inf. n. فُرُودٌ; (AZ, L;) and ↓ فَرِدَ, and ↓ فَرُدَ, (M, L, K,) mentioned by Lh; (M, L;) and ↓ افرد, (L, K,) and ↓ تفرّد, and ↓ استفرد; (S, M, L, K;) signify alike; (AZ, T, S, M, L, K;) i. e. He was, or became, alone; independent of others; without any to share, or participate, with him; in the affair, and in such a thing, and in his opinion: (the lexicons passim: [see اِسْتَبَدَّ:]) and [in like manner] بِالمَالِ ↓ تفرّد [he was without any to share, or participate, with him in the property]. (Msb.) ― -b2- لَأُقَاتِلَنَّهُمْ حتَّى تَنْفَرِدُ سَالِفَتِى, occurring in a trad., means (assumed tropical:) I will assuredly fight with them until I die; lit., until the side of my neck shall become separate from my body; because its separation can be only by death. (L.)
استفرد 10 استفرد ذ as intrans.: see 7. -A2- استفردهُ: see 7. ― -b2- Also He found him alone, having no second person with him. (A.) [Hence, one says,] اِسْتَطْرَدَ فَجَدَّلَهُ لَهُمْ فَلَمَّا اسْتَفْرَدَ مِنْهُمْ رَجُلاً كَرَّ عَلَيْهِ [He fled, or wheeled about widely, from them, to turn again, by way of stratagem; and when he found a man of them alone, he returned against him, and threw him down upon the ground]. (A, L.) And استفرد الدُّرَّةَ He (the diver) found the pearl alone, having no other with it. (A.) ― -b3- And He took it alone; by itself; without any other, or any like it. (T, L.) He took it forth from among the things that were with it. (M, K.)
فَرْدَ فَرْدَ ذ Single; sole; only; one, and no more; syn. وِتْرَ; (S, A, L, Msb;) i. e. وَاحِدٌ: (Msb:) [and, used as a subst., a single, or an individual, person or thing:] fem. فَرْدَةٌ and ↓ فَرْدَىْ [which latter is anomalous, as though fem. of فَرْدَانُ]: (Msb:) pl. أَفْرَادٌ and ↓ فُرَادَى which latter is anomalous, as though pl. of فُرْدَانُ (S, L, Msb) and of فَرْدَىْ, like as سُكَارَى is pl. of سُكْرَانُ and of سَكْرَى. (Msb. See also فُرَادٌ, below.) You say, عَدَدْتُ الدَّرَاهِمَ أَفْرَاداً I counted the dirhems one by one. (T, A.) ― -b2- And Such as has no equal, or like: (Lth, M, L, K:) pl. أَفْرَادٌ (M, K) and فُرَادَى [respecting which latter see above]. (K.) الفَرْدُ as an epithet applied to God means The Single; the Sole; the One; (T;) He who has no equal, or like; the Unequalled: (Lth, T, L:) but Az says, I have not found it so applied in the Sunneh; and no epithet should be applied to God except such as He has applied to Himself, or such as the Prophet has applied to Him. (L.) And one says سَيْفٌ فَرْدٌ, (K,) and ↓ فَرَدٌ, (T, L, K,) and ↓ فُرُدٌ, (L, K,) and ↓ فَرِدٌ, (K,) and ↓ فَرُدٌ, (T, K,) and ↓ فَرِيدٌ and ↓ فَرْدَدٌ, (K, but the third and fifth not in the text of the K as given in the TA,) A sword having diversified wavy marks, streaks, or grain; (ذُو فِرِنْدٍ, K, [in the TA وَفِرِنْدٌ, as though one said also سَيْفٌ فِرِنْدٌ, which is evidently a mistake,]) unequalled (T, L, K) in excellence. (T, L.) ― -b3- And The half [meaning one] of a pair or couple. (M, L, K.) ― -b4- And Such as is alone, by himself or by itself, or apart from others; unconnected with, or unattended by, others; solitary, or separate; syn. مُتَّحِدٌ, (M, L, K,) or مَا كَانَ وَحْدَهُ; (Lth, L;) unmixed with others; [in which sense it is] a word of more common application than وِتْرٌ, and more special than وَاحِدٌ: (Kull p. 278:) pl. فِرَادٌ (M, L, K) [and أَفْرَادٌ and فُرُودٌ also, as will be shown below]: an ex. of the first of these pls. occurs in the saying, (cited by IAar, L,) تَخَلُّفَ السَّقْرِ فِرَادَ السِّرْبِ [As the hawk's seizing, or carrying off by force, those that are apart from the others of the flock of birds]. (M, L. See, again, فُرَادٌ.) [Hence,] one says ثَوْرٌ فَرْدٌ, (S,) and شَىْءٌ فَرْدٌ, (M, K,) and ↓ فَرِدٌ, (S, M, K,) and ↓ فَرَدٌ, and ↓ فَرُدٌ, (M, K,) and ↓ فُرُدٌ, (K,) and ↓ فَارِدٌ, (S, M, K,) and ↓ فَرِيدٌ, (S, K,) and ↓ فَرُودٌ, (M, K,) and ↓ فَرْدَانُ, (K,) [and ↓ مُفْرَدٌ (see an ex. voce شَاةٌ, in art. شوه),] A bull, (S,) and a thing, (M, K,) that is alone, by itself, or apart from others; solitary, or separate from others. (S, M, K.) And ↓ سِدْرَةٌ فَارِدَةٌ A lote-tree apart from others. (S.) And شَجَرَةٌ ↓ فَارِدٌ, (M, K,) and فَارِدَةٌ, (M, TA,) A tree apart from others. (M, K, * TA.) And ↓ ظَبْيَةٌ فَارِدٌ A gazelle apart, or separate, from the herd. (S, M, K.) And ↓ نَاقَةٌ فَارِدٌ, and ↓ مِفْرَادٌ, and ↓ فَرُودٌ, A she-camel that goes away alone, apart from others, in the pasture, (M, L, K, *) and at the water; (M in explanation of the last, and L;) the epithet applied to the male being ↓ فَارِدٌ, only. (M, L.) And بِهٰذَا الأَمْرِ ↓ هُوَ فَارِدٌ He is alone in this affair. (A.) And it is said in a trad., ↓ لاَ تُعَدُّ فَارِدَتُكُمْ, meaning Your ewe, or she-goat, that ye have set apart from the flock, or herd, that ye may milk her in the tent, or house, shall not be reckoned [among those for which ye are to pay the poorrate]: (A:) or the meaning is, what is over and above the فَرِيضَة [or fixed number of camels, &c., to be given in payment of the poor-rate] shall not be added to the latter and reckoned therewith. (L.) And in another it is said, ↓ لاَ يَغُلُّ فَارِدَتُكُمْ, expl. by Th as meaning Such of you as shall segregate himself, as, for instance, one or two, and gain spoil, shall resign it to the collective body, and not act unfaithfully by taking it for himself. (M, L.) And in another, فَمِنْكُمُ المُزْدَلِفُ صَاحِبُ العِمَامَةِ الفَرْدَةِ And of you is El-Muzdelif, he of the solitary turban: this was said of him because, when he rode, no one with him wore a turban, to show honour to him. (L.) ― -b5- لَقِيْتُهُ فَرْدَيْنِ means I met him, we two being alone. (S, L, K.) ― -b6- أَفْرَادُ النُّجُومِ, (S, M, L, K,) as also فُرُودُهَا, (K,) signifies The brightly-shining stars (الدَّرَارِىْءُ) in the horizon [when other stars, there, are invisible]: so called because they are apart from the other [visible] stars. (M, L.) And الفُرُودُ, (T, M, L, and so in some copies of the K,) in some copies of the K ↓ الفُرْدُودُ, [and thus in the CK,] but the former is the right, (TA,) Certain stars, disposed in a row, behind the Pleiades; (K;) in some copies of the K, around the Pleiades: (TA:) certain bright stars around the Pleiades. (T, L.) And (L) Certain stars around حَضَارِ [q. v.], which is one of the two stars called المُحْلِفَانِ, (M, L, TA,) the other whereof is called الوَزْنُ; (TA;) certain small stars with حَضَارِ; so called because situate apart from the latter, by its side. (Kitلb Anwل el- 'Arab, TA.) And الفَرْدُ is a name of The star (a) in the hinder part of the neck of الشُّجَاع [the constellation Hydra; which star is also called عُنُقُ الشُّجَاعِ]. (Kzw in his description of الشجاع.) ― -b7- فَرْدٌ signifies also One side of a jaw: (M, L, K:) pl. أَفْرَادٌ. (M, L.) ― -b8- And A sandal such as is termed سِمْطٌ, not patched, nor having a second sole added to it; (K;) a sandal having a single sole; not having a sole composed of two pieces of leather sewed together, one beneath the other; thus in the saying, يَا خَيْرَ مَنْ يَمْشِى بِنَعلٍ فَرْدِ [O best of such as walk with a single-soled sandal], meaning O best of the great men of the Arabs; for sandals were worn by the Arabs, exclusively of the foreigners; and thin sandals, only by the kings and chief persons of the former. (L.) ― -b9- Also, and ↓ فَارِدٌ, A bull [app. a wild bull]. (Lth, T, L. [See also مُفْرَدٌ.]) ― -b10- [The pl.] الأَفْرَادُ as a conventional term in lexicology signifies What have been transmitted by only one of the lexicologists; what is thus transmitted, if the transmitter is a person of exactness (as Aboo-Zeyd and ElKhaleel and others), is admitted. (Mz, 5th نوع. [See also الآحَادُ, voce أَحَدٌ; a similar, but less restricted, term: and see المَفَارِيدُ.])
فَرَدٌ فَرَدٌ ذ and فَرِدٌ and فَرُدٌ and فُرُدٌ: see the next preceding paragraph, first quarter: and again, in the second quarter: and for the first and second and third, see also فُرَادٌ.
فَرْدَةٌ فَرْدَةٌ ذ fem. of فَرْدٌ [used as an epithet] in the first of the senses assigned to the latter above. (Msb.)
فُرَدَةٌ فُرَدَةٌ ذ One who goes away alone, (K, TA,) having left his companions. (TA.)
فُرْدَاتٌ فُرْدَاتٌ ذ [Hills, or the like, such as are termed] آكَام [pl. of أَكَمَةٌ, q. v.]. (K.)
فَرْدَى فَرْدَى ذ : see فَرْدٌ, first sentence: ― -b2- and see فُرَادٌ.
فَرْدَانُ فَرْدَانُ ذ : see فَرْدٌ, second quarter: ― -b2- and see فُرَادٌ.
فَرَادَ فَرَادَ ذ ; see the paragraph here following.
فُرَادٌ فُرَادٌ ذ [is most properly regarded as a quasi-pl. n., rather than as a pl., of فَرْدٌ; and فُرَادُ is similar to it in meaning]. One says, جَاؤُوا فُرَاداً, and ↓ فُرَادَى, (S, M, K,) with tenween and without it, (S,) and فُرَادَ, (K,) like ثُلَاثَ and رُبَاعَ, (TA,) and ↓ فَرَادَ, and فِرَاداً [a pl. of ↓ فَرْدٌ,] and ↓ فَرْدَى, (K,) [and ↓ فُرَّاداً, perhaps thus by poetic license, see an ex. in a verse cited voce مُرْسِمٌ,] They came one by one; one at a time; (S;) one after another: (M, K:) AZ relates that the Kilلbees said, جِئْتُمُونَا فُرَاداً [Ye came to us one by one; or one after another]: and هُمْ فُرَادٌ وَأَزْوَاجٌ [They are separate persons and pairs], with tenween: and the Arabs said قَوْمٌ فُرَادُ, imperfectly decl., likened to ثُلاَثُ and رُبَاعُ, [A party composed of separate persons, disposed by ones, or one after another,] and ↓ فُرَادَى, which latter is said by Fr to be a pl.: (T, L:) and the sing. [he adds] is ↓ فَرَدٌ and ↓ فَرِدٌ and ↓ فَرِيدٌ and ↓ فَرْدَانُ: (T, K:) but ↓ فَرُدٌ, (so accord. to a copy of the T,) or ↓ فَرْدٌ, (so in the K accord. to the TA, [in the CK فُرْدٌ,]) in this sense, [i. e. in the pl. sense] is not allowable. (T, K.)
فَرُودٌ فَرُودٌ ذ : see فَرْدٌ, second quarter, in two places.
فَرِيدٌ فَرِيدٌ ذ : see فَرْدٌ, former half, in two places: and see فُرَادٌ. ― -b2- Also i. q. شَذْرٌ [app. as meaning The beads that divide the other beads of a string]; (T, A;) in the language of the 'Ajam [app. meaning Persians] called جَاوَرْسَق [a word I do not find in any dictionary]: accord. to Ibrلheem El-Harbee, شَذْر of silver, like pearls: (T:) or شَذْر that divide the pearls and gold: (M, L, K:) and pearls that are strung, and divided by other things interposed: (S, L, K:) or pearls that divide the pieces of gold in a necklace: (A:) one thereof is termed ↓ فَرِيدَةٌ: (T, M, A, L:) pl. فَرَائِدُ. (T, M, K.) And A precious, or highly-esteemed, gem; (M, L, K;) as also ↓ فَرِيدَةٌ; (K;) as though it were the only one of its kind; (M, L;) or so called because unequalled; or because [it is a pearl] found alone in its shell: (MF:) and as some say, (S,) ↓ فَرَائِدُ الدُّرِّ signifies the large pearls. (S, L.) ― -b3- Also The intermediate vertebrو between the last of the six vertebrو that are next to the دَأْى [q. v.] of the neck and the six that are between these فَرِيد and the [rump-bone called the] عَجْب; as also ↓ فَرَائِدُ: (M, L, K:) or ↓ فَرِيدَةٌ [the sing.] signifies the vertebra that projects from the part, of the back of a horse, that is next to the lumbar vertebrœ; intervening between the dorsal vertebrو and the lumbar: it projects in some horses. (M, L.)
فَرِيدَةٌ فَرِيدَةٌ ذ , and the pl. فَرَائِدُ: see the next preceding paragraph, in five places.
فُرَادَى فُرَادَى ذ : see فَرْدٌ, first sentence: and see also فُرَادٌ, in two places.
فَرَّادٌ فَرَّادٌ ذ One who sells, (T, A, L, K,) and one who makes, (M, L, K,) what are termed فَرِيد, (A, L, K,) i. e. (A) شَذْر. (T, A.)
فُرَّادًا فُرَّادًا ذ : see فُرَادٌ.
فَرْدَدٌ فَرْدَدٌ ذ : see فَرْدٌ, first quarter.
الفُرْدُود الفُرْدُود ذ : see فَرْدٌ, latter half.
فَارِدٌ فَارِدٌ ذ , and its fem. (with ة): see فَرْدٌ, near the middle, in nine places: ― -b2- and again, near the end. ― -b3- سُكَّرٌ فَارِدٌ Sugar of the best kind, and white. (K.) ― -b4- And اـِبِلٌ فَوَارِدُ [She-camels] which stallions do not resemble (لاَ تُشْبِهُهَا). (So in the O and K. [But the right reading is evidently I think, لا تَشْتَهِيهَا, which the Turkish translator of the K appears to have found in a copy of that work; and the meaning, therefore, which stallions do not desire. فَوَارِدُ is pl. of فَارِدَةٌ.])
مُفْرَدٌ مُفْرَدٌ ذ : see فَرْدٌ, second quarter. ― -b2- [Hence, as a conventional term, A single, simple, word or vocable;] an expression of which a portion does not denote a portion of its meaning: (KT:) [pl. مُفْرَدَاتٌ. ― -b3- And Singular, as distinguished from dual and plural. ― -b4- And مُفْرَادَاتُ الطِّبِّ The simples of medicine; medicinal simples.] ― -b5- And مُفْرَدٌ signifies also A wild bull. (L. [See, again, فَرْدٌ, near the end.])
مُفْرِدٌ مُفْرِدٌ ذ A female, (S, L,) a pregnant female, (A,) or a ewe or she-goat, (M,) or a woman, (K,) bringing forth one only: (S, M, A, L, K:) like مُوحِدٌ and مُفِذٌّ: (S, L:) opposed to مُتْئِمٌ. (A.) [See its verb, 4.]
ذَهَبَ مُفَرَّدٌ ذَهَبَ مُفَرَّدٌ ذ Pieces of gold (in a necklace, A) divided, one from another, by فَرِيد [q. v.], (M, A, L, K,) i. e., by pearls. (A.)
مُفَرِّدٌ مُفَرِّدٌ ذ A rider having no other with him: (A:) or a rider having only his camel with him. (K.) ― -b2- طُوبَى لِلْمُفَرِّدِينَ, occurring in a trad., (L,) means Good betide those who apply themselves to the study of practical religion, or the law, and withdraw from [the rest of] mankind, and attend only to the observance of the commands and prohibitions [of religion]: (IAar, T, * L, K, TA:) and (K, TA) it is also said to mean (TA) those who are devoted to the commemoration of the praises of God: (K, TA:) or, as expl. by the Prophet himself, those men and women who commemorate the praises of God much, or frequently: (TA:) also, (K,) or, as Kt says in explaining the trad., (TA,) [and as his words are cited in the T,] those whose contemporaries in birth, (K, TA,) and the generation among which they were, (TA,) have perished, or died, while they themselves have remained, (K, TA,) commemorating the praises of God: but Az holds the explanation of IAar to be more correct than this of Kt. (TA.)
مِفْرَادٌ مِفْرَادٌ ذ : see فَرْدٌ, near the middle of the paragraph.
المَفَارِيدٌ المَفَارِيدٌ ذ as a conventional term in lexicology signifies What have been uttered by only one of the Arabs: differing from الأَفْرَادُ, which signifies what have been transmitted from the Arabs by only one of the leading lexicologists. (Mz, 15th نوع.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.938 harfفَرَدَ
فَرَدَ U ( n. ac. فُرُوْد 27 ),
a. Was single, alone; was unique; was simple ( substance ).
b. [ Bi ], Devoted himself to, occupied himself solely with.
c. [ 'An ], Withdrew, became separaed from.
فَرِدَ
فَرِدَ A فَرُدَ U ( n. ac. فُرُوْد 27 ),
a. see I (a) .
فَرَّدَ
فَرَّدَ II ,
a. Secluded himself, withdrew from mankind ( to study religion & c. ).
أَفْرَدَ
أَفْرَدَ IV ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR24.206 harfفرد
فَرَدَ - يَفْرُدُ (فَرِدَ - يَفْرُدُ) - فَرْد -أَفْرَاد - فُرَادى
فَرَدَ - يَفْرُدُ (فَرِدَ - يَفْرُدُ) + الكائنُ: يكون بمفرده ولوحده: ينفرد أو ينعزل أو يتميز عن مجموعة من الأشياء أو الكائنات لوحده
فَرْد: اسم فعل " فَرَدَ - يَفْرِدُ ": الانفراد: وهو كذلك بمعنى مفعول: كائن معزول ومفصول عن غيره، وحده دون آخر معه
أفراد: جمع " فَرْد "
Mücavir kökler37 mücavir (53 toplam)
- ورث
2 ortak ayet · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
- خول
1 ortak ayet · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir
- زكريا
1 ortak ayet · Zekeriya
- زعم
1 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- فكر
1 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
- ثني
1 ortak ayet · Sena yaka demektir
- وعظ
1 ortak ayet · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
- شفع
1 ortak ayet · “Şefeve” dudak demektir
- وري
1 ortak ayet · Arka
- مرر
1 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
- قطع
1 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim
- ترك
1 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
Geçtiği ayetler(5)
وَنَرِثُهُ مَا يَقُولُ وَيَأْتِينَا فَرْدًا
BireyOnun söylemekte olduğuna Biz, mirasçı olacağız. Kendisi Bize tek olarak gelecektir.
وَكُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَرْدًا
BireyHepsi kıyamet günü O’na tek olarak gelecektir.
وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ
BireyZekeriyya’ya da. Hani o, Rabbına niyaz etmiş ve Rabbım; beni tek başıma bırakma. Sen, varislerin en hayırlısısın, demişti.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فرد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وحد, عزل, نفر |
| Zıt Kök | زوج |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünden veya sürüden koparak tek başına, bağımsız ve yalın kalma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın varoluşsal yalnızlığı, yaratılış ve hesap gününde her türlü toplumsal ve nesnel bağdan soyutlanmış yalın birey hali |
| Çekirdek Özet 3 | Şahsiyetin ontolojik ve ahlaki sorumluluğunun kolektif yapılara devredilemezliği |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca sayısal bir teklik veya modern bireycilik gibi algılanıp varoluşsal yalınlık ve hesaba çekilme boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فر | Yarmak, açmak, ayrışmak, kaçarak veya ayrılarak bütünden kopmak. Ortak çekirdeği taşıyan فرق, فرج, فرز, فرغ ve فرر köklerinde de bir bağın çözülmesi, ayrılma ve açığa çıkma esastır. | د | Kapı, sınır ve durma imgesini taşıyan harfin eklenmesiyle ayrışma hareketi sabit bir sınıra ulaşmış; ayrılan varlığın kendi sınırları içinde tekil, yalın ve bağımsız bir fert olarak kalması anlamı pekişmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; dışa açılma, çıkış, ayrılma hamlesi | Bir bütünden, topluluktan veya başlangıç noktasından dışarıya doğru yönelen ayrılma ve çözülme hareketini temsil eder. |
| ر | İnsan başı; öncelik, belirginlik, yükseklik | Ayrılan şeyin kendi başına görünür hale gelmesini, başını öne çıkararak diğerlerinden ayırt edilmesini anlatır. |
| د | Kapı; giriş-çıkış sınırı, hareketin bitimi, sabitlik | Ayrılma hareketinin kesin bir sınıra kavuşmasını, tekil nesnenin kendi sınırlarına kapanarak bağımsızlaşmasını ifade eder. |
| فرد | Bütünden dışa doğru ayrılıp (ف), tekil ve belirgin olarak yükselen (ر), kendi sınırları içine kapanıp yalın bir varlık olarak duran (د) hareket bütünlüğü. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sürüden kopup tek başına otlayan yabani sığır veya ceylan; çölde diğer ağaçlardan uzakta tek başına duran ağaç; kolyede diğer incilerden aralıkla dizilmiş iri ve tek inci tanesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kâ‘b b. Züheyr bâned su‘âd kasidesinde devesinin gözlerini sürüden ayrılmış tekil yabani sığırın gözlerine benzetirken kökü kullanır: تَرْمِي الغُيوبَ بَعَيْنَي مُفْرَدٍ لَهِقٍ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber’in zikirde ve hayırda öne geçenleri nitelediği hadiste kök şu ibareyle yer alır: سَبَقَ الْمُفَرِّدُونَ |
Kaynak Lisânü’l-Arab, Tâcü’l-Arûs, Mekâyîsü’l-Luğa ve Müfredât.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde فرد kökü, fiziksel ayrışma, tek kalma ve çiftin zıddı olarak yalınlaşma matrisiyle örtüşür. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice yansımalarında da ayrılma, dağılma ve dallara ayrılma (İbranice p-r-d פרד: ayrılmak, bölünmek, kendi yoluna gitmek; Akadca parādu: ürküp kaçmak, ayrışmak) temel anlam örgüsünü kurar. Bu katmanda ortak semantik çekirdek bir kümeden, ilişkiler ağından yahut çiftten fiziki olarak kopma hareketidir. Arapçada bu kök, salt bir parçalanma veya mekanik bölünme olmaktan ziyade, bütünden ayrılan şeyin kendine has bir yalınlık ve benzersizlik kazanması (fard, ferîd) yönünde anlam daralması ve semantik derinleşme yaşamıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çiftten ve sürüden ayrılma | Kök, çiftin (zevc) karşıtı olarak tek kalmayı ve sürüden ayrılarak bağımsızlaşan nesneyi adlandırır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice פרד ve Süryanice p-r-d | Batı Sami dillerinde ayrılmak, kopmak ve kendi başına kalmak anlamlarında ortak kök karakteri gösterir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik p-r kökleri | Yarmak, dağıtmak ve ayırmak anlamındaki en eski iki ünsüzlü biçimlerle morfolojik yakınlık taşır. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane’s Lexicon, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فرد | Anlamlı | Tek kalmak, ayrılmak | Sürüden veya çiftten ayrılarak tek başına bağımsız kalma. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| فدر | Anlamlı | Semirip tembelleşmek, gevşemek | Bedenin veya devenin güçten düşüp gevşemesi; parçalanan kaya kütlesi. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| رفد | Anlamlı | Desteklemek, bağışta bulunmak | Birine dayanak olmak, hediye vermek ve yardım etmek. | Kur'an'da geçer; tekliğe karşı dış destek ve ekleme ilişkisi taşır. |
| ردف | Anlamlı | Ardından gelmek, peşine takılmak | Bir şeyin hemen arkasından gelip ona eklemlenmek, terkisine binmek. | Kur'an'da geçer; ferdiyetin karşıtı olan peşpeşe dizilme ilişkisidir. |
| دفر | Anlamlı | İtmek, kokmak | Bir şeyi göğsünden şiddetle itip defetmek; pis koku. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| درف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde (Ayn, Tehzîb) mühmel kabul edilmiştir. | Veri bulunamadı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فرد | Merkez | Teklik, yalınlık, ayrışma | Bir bütünden ayrılarak bağımsız ve desteksiz kalmayı anlatır. | Hem fiziki tekliği hem ontolojik yalınlığı kapsar. |
| وحد | Komşu | Birlik, teklik, bölünmezlik | Kendi zatında bölünmez ve dengi bulunmaz olmayı ifade eder. | Varlığın içsel bütünlüğünü ve eşsizliğini belirtirken, فرد ilişkilerden soyutlanmış yalınlığı öne çıkarır. |
| عزل | Komşu | Ayrılmak, kenara çekilmek | Bir konumdan bilerek ve eylemli olarak uzaklaşmayı anlatır. | Toplumsal veya mekânsal bir uzaklaşmayı vurgular; فرد ise doğrudan tekil varoluşu kurar. |
| نفر | Komşu | Ayrılıp kaçmak, ürkmek | Topluluktan korku veya telaşla fırlayıp ayrılmayı belirtir. | Hareketteki ürkme ve kaçış psikolojisini taşır. |
| زوج | Zıt | Eşleşme, çift olma, birliktelik | İki şeyin birbirini tamamlayarak bir arada bulunması durumudur. | Bütün yaratılmışların çift oluşunu ve tekliğin karşıtı olan eşleşmeyi anlatır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فرد | Tek, yalın, bütünden ayrılmış | Sürüden veya ilişkilerden kopup tek başına kalan varlığı eksiksiz niteler. | Kesin |
| Latince | Individuum, singularis | Bölünemez olan, tekil | Tekil varlığı ve bütünden ayrılmış birimi karşılar; ancak çöldeki fiziki yalınlık çağrışımı eksiktir. | Güçlü |
| İngilizce | Individual, solitary, single | Birey, tek başına, yalın | Bireysel bağımsızlığı ve yalnızlığı iyi karşılar; ilahi hesap bağlamındaki ontolojik çıplaklığı daraltabilir. | Güçlü |
| Almanca | Einzelne, Einzelwesen, isoliert | Tekil varlık, birey, yalıtılmış | Bireyin sistemden ayrık duruşunu verir; Kur'an'daki ahlaki ve varoluşsal çıplaklığı tam kapsamaz. | Güçlü |
| Fransızca | Individu, solitaire, unique | Birey, yalnız, benzersiz | Bireyin tekilliğini ve eşsizliğini karşılar; kabile bağlarından soyutlanma nüansı dışarıda kalır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَرْدًا | Mal ve evlattan soyutlanmış çıplak nefis | Ahirette kabile, servet ve taraftarlardan kopuk olarak tek başına hesaba geliş; Meryem 19:80, Meryem 19:95. |
| فَرْدًا | Varis ve yardımcıdan mahrum yalnızlık | Zekeriyya aleyhisselamın nesilsiz ve yapayalnız kalmaktan Allah'a sığınması; Enbiyâ 21:89. |
| فُرَادَى | İlk yaratılıştaki gibi tekil ve desteksiz oluş | Diriliş günü ilk yaratılış anındaki gibi yalın, mülksüz ve taraftarsız geliş; En‘âm 6:94. |
| وَفُرَادَى | Zihinsel tefekkürde bağımsızlaşma | Hakikati ararken kabile ve sürü psikolojisinden arınıp tek başına düşünme hali; Sebe’ 34:46. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı İlâhiyye ve vahdaniyet | Allah'ın "el-Ferd" olarak isimlendirilip isimlendirilemeyeceği; zâtında eşi, dengi ve terkibi bulunmaması. | Mutlak benzersizlik ve zâtî tenzih. |
| Fıkıh | Bireysel mükellefiyet ve miras | Bireyin kendi fiilinden tek başına sorumlu olması (şahsî mesuliyet) ve ferâiz hükümleri. | Hukuki ehliyet ve devredilemez sorumluluk. |
| Tefsir | Diriliş ve mahşer tasvirleri | İnsanın yaratılışta ve hesaba çekilişte dünyevi aracılardan, nesep bağlarından ve mallardan arınmış yalın hali. | Ontolojik yalnızlık ve çıplaklık. |
| Hadis | Zikir ve ahlaki yoğunlaşma | İbadet ve tefekkürde başkalarını geride bırakıp tek başına Allah'a yönelen "müferridûn" zümresi. | Kalbî ve amelî tecerrüd hali. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret ve hesap | Yalın kul | Sorumluluğu yüklenme | Mahşerde hiçbir kabile ve şefaat bağına sığınamayan mutlak muhatap. | Kesin |
| İlmi | Hakikati arama ve idrak | Bağımsız akıl | Sürü etkisinden arınma | Toplumsal önyargı ve kalabalıklardan bağımsızlaşarak tefekkür etme. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve otorite önündeki konum | Fert / Vatandaş | Şahsi mesuliyet | Suçun ve itaatin şahsiliği ilkesiyle kolektif baskıyı kırma. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf | Tekil iktisadi aktör | Mülkiyetin bireyselleşmesi | Kazancın ve harcamanın nihai olarak bireyin kendi zimmetine bağlanması. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asal sayı / Bağımsız birim | Kendisinden başka böleni olmayan, diğer bileşenlere indirgenemeyen, sistem içinde tekil ve atomik kalan temel yapı taşı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Özerk şahsiyet / Sosyolojik tekillik | Kolektif yapıların, aşiretin veya sınıf baskısının eritemediği, kendi karar ve eylemlerinin bilincinde olan ahlaki özne. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü modern liberal bireyciliğin benmerkezci, toplum tanımaz ve bencil atom-insan kurgusuna indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da fert, toplumsal bağları hiçe sayan bir egoist değil; Allah karşısında her türlü dünyevi statü, servet ve soy bağından sıyrılmış, yalın ve devredilemez ahlaki mesuliyete sahip öznedir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök modern anlamıyla okunduğunda, ahiretteki hesap sahnesi ferdî bir varoluş bilinci yerine bencillik gibi anlaşılır; Sebe’ 34:46'daki "furâdâ" tefekkürü ise kolektif sorumluluktan kaçış olarak yorumlanabilir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel ahlaki ve ontolojik tezi olan "şahsi sorumluluk" ilkesini doğrudan kurar. İnsanın kabileye, ırka veya zümreye sığınarak kurtulamayacağını, yaratılışın başında ve hesabın sonunda tekil ve çıplak bir nefis olduğunu bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mahşer sahnelerini, dirilişi ve hesaba çekilmeyi anlatan eskatolojik ayetlerde (En‘âm 6:94, Meryem 19:80, 19:95) ve tefekkürün yöntemini belirleyen metodolojik ayette (Sebe’ 34:46) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kabilenin, cemaatin veya aracı güçlerin insanı hesaptan kurtarabileceği vehmini yıkar; ahlaki fiilin nihai öznesinin daima tekil nefis olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSürüden veya kümeden ayrılarak tek başına kalan, düzlükte tekil yükselen tepe ya da kolyede araları açılmış tek inci.
- Soyut anlamHer türlü aracıdan, toplumsal maskeden ve mülkiyet bağından soyutlanarak mutlak ahlaki sorumluluk alanıyla baş başa kalmış yalın insan şahsiyeti.
- Sistematik karşılıkKolektif veya ikili yapılardan bağımsızlaşarak ahlaki ve hukuki ehliyetin nihai taşıyıcısı haline gelen indirgenemez tekillik.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde insanın içinde bulunduğu dünyevi ilişkiler, mülkiyet ve kabile yapılarının bütününü temsil eder. unsurları, insanın sığındığı soy, taraftar, mal ve aracı bağları gösterir. Bu bağların tamamı dışlandığında geriye yalnızca yalın, tekil varlık olan kalır. Bu tekilleşme ise doğrudan ile ifade edilen şahsi ve devredilemez ahlaki sorumluluk fonksiyonunu netice verir.