فلك
ف - ل - ك
KÖK- 25 geçiş
- 25 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
Fülk (kef), İğ topacı demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Fülk (kef), İğ topacı demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.378 harfالكاف واللام والفاء معهما
ك ل ف، ل ف ل، ف ك ل، ف ل ك مستعملات كلف: كَلِفَ وجهه يكلفُ كلفاً. وبعير أَكلَفُ، وبه كُلفة، كل هذا في الوجه خاصة، وهو لون يعلو الجلد فيغير بشرته. وبعير أَكْلَف: يكون في خديه سواد خفي.
والكَلَفُ: الإيلاع بالشيء، كَلِفَ بهذا الأمر، وبهذه الجارية فهو بها كَلِفٌ ومكلف.
وكَلِفتُ هذا الأمر وتكلفته.
والكُلفةُ: ما تكلفت من أمر في نائبه أو حق، والجميع: الكُلَف.
وفلان يتكلَّفُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR720 harfفَلْكَةُ المِغزل سمِّيت لاستدارتها. والفَلْكَةُ: قطعةٌ من الأرض أو الرمل تستدير وترتفع على ما حولها؛ والجمع فَلَكٌ. قال الكميت:
فلا تَبْكِ العِراصَ ودِمْنَتَيْها بِناظِرةٍ ولا فَلَكَ الأسـيلِ
ومنه قيل فَلَّكَ ثديُ الجارية تَفْليكاً وتَفَلَّكَ أي استدار. قال أبو عمرو: التَفْليكُ أن يجعل الراعي من الهُلب مثل الفَلْكَةِ ثم يجعله في لسان الفَصيل لئلاّ يرضع. والفُلْكُ بالضم:السفينة، واحدٌ وجمعٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.378 harfك ل ف
كلف ، كفل ، فلك ، فكل ، لفك : مستعملات .
كلف : قال الليث : كَلِفَ وجهُهُ يَكْلَفُ كَلَفاً ، وبَعِيرٌ أكْلَفُ ، وبه كُلْفَةٌ كل هذا في الوجه خاصةً ، وهو لونٌ يعلو الجلدَ فيغيِّرُ بشرتَه .
ويقال للبَهَقِ : الكَلَفُ والبعير الأَكْلَفُ يكون في خدَّيه سوادٌ خفِيٌّ .
قال : وخَدٌّ أَكْلَفُ أي أَسْفَعُ .
وقال العجَّاج :
عَنْ حَرْفِ حَيْشُومٍ وخَدَ أَكْلَفَا
يصف الثور .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : قال :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.067 harf(باب الفاء واللام وما يثلثهما)
(فلم) الفاء واللام والميم كلمةٌ. يقولون الفَيْلم: العظيم من الرِّجال. وفي ذكر الدَّجَّال: "رأيتُه فَيْلَمَانِيَّاً". وقال الشَّاعر([1]) :
ويَحمِي المُضافَ إذا ما دَعا *** إذا فرَّ ذُو اللِّمَّةِ الفَيْلَمُ
ويقولون: الفَيْلَم: المُشْط([2]) . وليس بشيء.
(فلن) الفاء واللام والنون كناية عن كلِّ أحد. ورخَّمه أبو النجمِ فقال:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3])
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR540 harf- الفلك: السفينة، ويستعمل ذلك للواحد والجمع، وتقديراهما مختلفان، فإن الفلك إن كان واحدا كان كبناء قفل، وإن كان جمعا فكبناء حمر. قال تعالى: ﴿حتى إذا كنتم في الفلك﴾ [يونس/22]، ﴿والفلك التي تجري في البحر﴾ [البقرة/164]، ﴿وترى الفلك فيه مواخر﴾ [فاطر/12]، ﴿وجعل لكم من الفلك والأنعام ما تركبون﴾ [الزخرف/12]. والفلك: مجرى الكواكب، وتسميته بذلك لكونه كالفلك، قال: ﴿وكل في فلك يسبحون﴾ [يس/40]. وفلكه المغزل،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR617 harfف ل ك
فلّك ثدي الجارية وتفلّك واستفلك: صار كالفلكة.
قال امرؤ القيس: ومستفلك الذّفرى كأن عنانه ومثناته في رأس جذع مشذّب وقال عتيبة بن مرداس: تطالع أهل السوق والباب دونها بمستفلك الذّفرى إسيل المذمر صغر الذّفرى: مدح في الإبل.
ويقال: تركته كأنه يدور في فلك وتركته يدور كأنه فلك إذا تركته مضطرباً لا يقرّ به قرار كالكوكب الذي لايزال في فلكه أو كما يدور الفلك وقيل: الفلك: الماء الذي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.832 harfالفَلَك: مَدارُ النجوم، والجمع أَفْلاك. والفَلَكُ: واحد أَفْلاك النجوم، قال: ويجوز أَن يجمع على فُعْل مثل أَسَدٍ وأُسْدٍ، وخَشَب وخُشْب. وفَلَكُ كل شيء: مُسْتداره ومُعْظمه. وفَلَكُ البحر: مَوْجُه المسْتَدير المترَدّد. وفي حديث عبد الله بن مسعود: أَن رجلاً أَتى رجلاً وهو جالس عنده فقال: إني تَرَكْتُ فَرَسَك كأنه يدورفي فَلَكٍ، قال أَبو عبيد: قوله في فَلَكٍ فيه قولان: فأَما الذي تعرفه العامّة فإنه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR755 harf* ف ل ك * * فَلْكَةُ * المغزل بالفتح سميت بذلك لاستدارتها و * الفُلْكُ * السفينة واحد وجمع يذكر وينث قال الله تعالى ﴿في الفلك المشحون﴾ فأفرد وذكر وقال تعالى ﴿والفلك التي تجري في البحر﴾ فأنّث ويحتمل الإفراد والجمع وقال تعالى ﴿حتى إذا كنتم في الفلك وجرين بهم﴾ فجمع وكأنه يذهب بها إذا كانت واحدة الى المركب فيذكر والى السفينة فيؤنث وكان سبويه يقول الفلك التي هي جمع تكسير للفلك التي هي واحد وليس
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.320 harfالفلك، محركة: مدار النجوم ويقول المنجمون: إنه سبعة أطواق دون السماء قد ركبت فيها النجوم السبعة في كل طوق منها نجم، وبعضها أرفع من بعض، يدور فيها بإذن الله تعالى، وقال الزجاج في قوله تعالى: كل في فلك يسبحون لكل واحد منها فلك أفلاك، وفلك بضمتين ويجوز أن يجمع على فلك بالضم، كأسد وأسد، وخشب وخشب. والفلك من كل شيء: مستداره ومعظمه. والفلك: موج البحر المضطرب المستدير المتردد، وفي حديث عبد الله ابن
الفلك، محركة: مدار النجوم ويقول المنجمون: إنه سبعة أطواق دون السماء قد ركبت فيها النجوم السبعة في كل طوق منها نجم، وبعضها أرفع من بعض، يدور فيها بإذن الله تعالى، وقال الزجاج في قوله تعالى: كل في فلك يسبحون لكل واحد منها فلك أفلاك، وفلك بضمتين ويجوز أن يجمع على فلك بالضم، كأسد وأسد، وخشب وخشب. والفلك من كل شيء: مستداره ومعظمه. والفلك: موج البحر المضطرب المستدير المتردد، وفي حديث عبد الله ابن مسعود رضي الله تعالى عنه: أن رجلا أتى رجلا وهو جالس عنده فقال: إني تركت فرسك كأنه يدور في فلك قال أبو عبيد: فيه قولان: فأما الذي تعرفه العامة فإنه شبهه بفلك السماء الذي يدور عليه النجوم، وهو الذي يقال له القطب، شبه بقطب الرحى، قال: وقال بعض العرب: الفلك هو الموج إذا ماج في البحر فاضطرب وجاء وذهب، فشبه الفرس في اضطرابه بذلك، وإنما كانت عينا أصابته، قال: وهو الصحيح.
والفلك: الماء الذي حركته الريح فتموج وجاء وذهب، نقله الزمخشري، وبه فسر قولهم: تركته كأنه يدور في فلك ويدور كأنه فلك: إذا تركته لا يقر به قرار، شبهه بهذا الماء. والفلك: التل من الرمل حوله فضاء عن ابن الأعرابي، وقيل: الفلك من الرمل أجوية غلاظ مستديرة كالكذان تحفرها الظباء. والفلك: قطع من الأرض تستدير وترتفع عما حولها في غلط أو سهولة الواحدة فلكة ساكنة اللام، فلاك كرجال كقصعة وقصاع، قال ابن بري: وفي الغريب المصنف: فلكة وفلك بالتحريك، وفي كتاب سيبويه فلكة وفلك مثل حلقة وحلق. والأفلك: من يدور حولها أي: الفلكة، ونص ابن الأعرابي: من يدور حول الفلك، وهو التل من الرمل حوله فضاء. وفلك ثديها، وأفلك، وفلك تفليكا وتفلك الأولى عن ابن عباد، والثانية عن ثعلب، وما بعدها من كتاب سيبويه: استدار كالفلكة، وهو دون النهود، قال: جارية شبت شبابا هبركا لم يعد ثديا نحرها أن فلكا مستنكران المس قد تدملكا وقال أبو عمرو: الثدي الفوالك دون النواهد. وفلكت الجارية وفلكت تفليكا فهي فالك ومفلك إذا تفلك ثديها. وفلكة المغزل بالفتح معروفة وتكسر وهذه عن الصاغاني، والجمع فلك وفلك سميت لاستدارتها. والفلكة: موصل ما بين الفقرتين من البعير. والفلكة: الهنة الناتئة على رأس أصل اللسان. والفلكة: جانب الزور وما استدار منه، والجمع من كل ذلك فلك إلا الفلكة من الأرض. والفلكة: أكمة من حجر واحد مستديرة وقال ابن شميل: الفلكة: أصاغر الآكام وإنما فلكها اجتماع رأسها كأنه فلكة مغزل لا تنبت شيئا، والفلكة طويلة قدر رمحين أو رمح ونصف، وأنشد: يظلان النهار برأس قـف كميت اللون ذي فلك رفيع والفلكة: شيء يفلك من الهلب فيخرق لسان الفصيل فيعضد به. وفي التهذيب: قال أبو عمرو: التفليك أن يجعل الراعي من الهلب مثل فلكة المغزل ثم يثقب لسان الفصيل فيجعله فيه ليمتنع من الرضاع قال ابن مقبل: ربيب لم تفلكه الـرعـاء ولـم يقصر بحومل أدنى شربه ورع
وقال الليث: فلكت الجدي، وهو قضيب يدار على لسانه لئلا يرضع، قال الأزهري: والصواب في التفليك ما قال أبو عمرو. وكل مستدير فلكة. والفلك، بالضم: السفينة قال شيخنا: على الضم اقتصر الجماهير، كالمصنف، وقيل: إنه يقال: فلك بضمتين أيضا، وأشار الرضي في شرح الشافية إلى جواز أن يكون بضمتين هو الأصل، وأن ضم الأول وتسكين الثاني لعله تخفيف منه كعنق، وأطال في توجيهه، يؤنث ويذكر، وهو للواحد والجميع قال تعالى: في الفلك المشحون فذكر الفلك وجاء به موحدا، ويجوز أن يؤنث واحده، كقوله تعالى: جاءتها ريح عاصف فأنث وقال: وترى الفلك فيه مواخر فجمع، وقال تعالى: والفلك التي تجري في البحر فأنث. ويحتمل جمعا واحدا، وقال تعالى: حتى إذا كنتم في الفلك وجرين بهم فجمع وأنث فكأنه يذهب بها إذا كانت واحدة إلى المركب فيذكر، وإلى السفينة فيؤنث، كما في الصحاح، فإن شئت جعلته من باب جنب، وإن شئت من باب دلاص وهجان، وهذا الوجه الأخير هو مذهب سيبويه، أعني أن تكون ضمة الفاء من الواحد بمنزلة ضمة باء برد، وخاء خرج، وضمة الفاء في الجمع بمنزلة ضمة حاء حمر، وصاد صفر، جمع أحمر وأصفر، وإلى هذا أشار المصنف بقوله: أو الفلك التي هي جمع تكسير للفلك التي هي واحد وهذا نص الصحاح والعباب، قال ابن بري، هنا: صوابه للفلك الذي هو واحد، قال سيبويه: وليست كجنب التي هي ونص الصحاح والعباب: الذي هو واحد وجمع وأشباهه من الأسماء كالطفل وغيره: قال شيخنا: وقد سمع من العرب فلكان مثنى فلك، ولم يسمع جنبان مثنى جنب، قالوا: وما لم يثن ليس بجمع بل مشترك، وما ثني جمع مقدر التغيير لا اسم جمع، وإن رجحه ابن مالك في التسهيل، ثم قال سيبويه معللا: لأن فعلا بالضم وفعلا بالتحريك يشتركان في الإطلاق على الشيء الواحد كالعرب والعرب والعجم والعجم والرهب والرهب، قال شيخنا: كاشتراكهما في جمعهما على أفعال، وفي ورودهما مصدرين لكثير من الأفعال كبخل وبخل وسقم وسقم ورشد ورشد، ولما جاز أن يجمع فعل بالتحريك على فعل بالضم كأسد وأسد جاز أن يجمع فعل على فعل بالضم فيهما أيضا. قال ابن بري: إذا جعلت الفلك واحدا فهو مذكر لا غير، وإن جعلته جمعا فهو مؤنث لا غير، وقد قيل: إن الفلك يؤنث وإن كان واحدا، قال الله تعالى: قلنا احمل فيها من كل زوجين اثنين . وقال ابن جني في الشواذ: الفلك عندنا اسم مكسر، وليس عندنا كما ذهب إليه الفراء فيه من أنه اسم مفرد يقع على الواحد والجميع، كالطاغوت ونحوه، وإذا كان جمعا مكسرا أشبه الفعل من حيث كان التكسير ضربا من التصرف، وأصل التصرف للفعل، ألا ترى أن ضربا من الجمع أشبه الفعل فمنع من الصرف، وهو باب مفاعل ومفاعيل إلى آخر ما قال، قال شيخنا: واختلفوا فيه، فقال بعض، إنه جمع، وقيل: اسم جمع، وبه جزم الأخفش، وقيل: مشترك بين الواحد والجمع، وهذا أولى من اعتبار سكون الواحد غير سكون الجمع؛ لأن السكون أمر عدمي، كما قاله عبد الحكيم في حواشي البيضاوي. وفلك الرجل تفليكا: لج في الأمر. وفلكت الكلبة: أجعلت وحاضت نقله الصاغاني. والفلك، ككتف: المتفكك العظام وقال ابن عباد: هو الضعيف المتخلع العظام المسترخي.
وقيل: هو الجافي المفاصل. وقيل: من به وجع في فلكة ركبته وهذه عن ابن عباد. وقيل: هو من له ألية كفلكة، أي على هيئتها كالزنج، قال أبو عمرو: وأليات الزنج مدورة، قال رؤبة: لا تعدليني بالرذالات الحمك ولا شظ فدم ولا عبد فلـك أي عظيم الأليتين. وفلك كجبل: بسرخس وضبطها الحافظ بسكون اللام، ومنها محمد بن أبي الرجاء الفلكي، روى عن أبي مسلم الكجي ومطين وغيرهما. وقال ابن الأعرابي: الفيلكون: الشوبق قال الأزهري: وهو معرب عندي. وقال ابن دريد: الإفليكان بالكسر: لحمتان تكتنفان اللهاة وهما الغندبتان ومما يستدرك عليه: الفلك: دوران السماء خاصة، كما جاء في الحديث. وفلك السماء: القطب. وأفلك الرجل في الأمر: لج فيه. والفيلكون: البردي، نقله الجوهري. والفلكي بزيادة ياء: لغة في الفلك، وبه قرأ أبو الدرداء رضي الله تعالى عنه: حتى إذا كنتم في الفلكي نقله ابن جني في الشواذ، ومثله بأحمر وأحمري، ودوار ودواري، وأطال في التوجيه. ويجمع الفلك أيضا على فلوك، عن ابن عباد. والفلك، كعنق: لغة في الفلك، وبه قرأ موسى بن الزبير نقله ابن جني أيضا، وقال: حكى أبو الحسن عن عيسى بن عمر أنه قال: ما سمع فعل إلا وقد سمعنا فيه فعل، فقد يكون هذا منه أيضا. والفليكة، كجهينة: السفينة الصغيرة، والعامة تقول فلوكة. والفلكي: من يشتغل بعلم النجوم، وقد نسب هكذا جماعة. وعلي بن محمد بن حمزة الفلكي بالكسر: حدث بالحلية عن الحداد بسمرقند، سمعها منه عبد الرحيم بن السمعاني، هكذا قيده الضياء، قال الحافظ: وهو في أنساب السمعاني، ولامه مفتوحة.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.939 harf1 فَلڤكَ see the next paragraph, in two places.
فلّك
2 فلّك ذ , (S, O, K,) inf. n. تَفْكِيكٌ, (S,) said of a girl's breast, It became round, (S, O, K, TA,) like the فَلْكَة [or whirl (of a spindle)], but less than is denoted by نُهُودٌ [inf. n. of نَهَدَ, q. v.]; (TA;) as also ↓ تفلّك, (S, O, K,) and ↓ افلك, (Th, O, K,) and ↓ فَلَكَ. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b2- And فلّكت, (K,) inf. n. as above,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.127 harfفَلَكَ
فَلَكَ U ( n. ac. فَلْك 1 ),
a. Was round, spherical.
b. Had well-rounded breasts.
فَلَّكَ
فَلَّكَ II ,
a. see I (a) , ( b ).
c. [ coll. ], Practised astrology.
d. [ coll. ], Persisted, persevered.
أَفْلَكَ
أَفْلَكَ IV ,
a. see I (b) .
تَفَلَّكَ
تَفَلَّكَ V ,
a. see I (a) & II ( c ).
فَلْكَة
فَلْكَة 1t , ( pl. فَلَك 4 ),
a. Whirl ( of a spindle ).
فُلْك
فُلْك 3 ,
a. Ship,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR21.550 harfفلك
فَلَكَ - يَفْلُكُ - فَلَك - فُلْك
فَلَكَ - يَفْلُكُ + الكائن + في مكان أو حول كائن أو مكان: يدور بحركة معاودة ومتكررة على مسار دائري، حول الكائن أو المكان
فَلَك:على وزن " فَعَل": اسم فعل من " فَلَكَ - يَفْلُكُ"، اسم مكان منه: المسار أو المجرى الدائري الذي يحيط بالشيء، والذي ينبغي أن يسير عليه من يريد أن يدور حول الشيء
فُلْك: على وزن "
Mücavir kökler55 mücavir (135 toplam)
- بحر
9 ortak ayet · Bahr deniz demektir
- سخر
6 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır
- جري
7 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir
- شحن
3 ortak ayet · İçi dolu kaptır
- شكر
6 ortak ayet · Sütle dolu memedir
- نجو
6 ortak ayet · Özel konuşmak
- بغي
6 ortak ayet · Buğa boğa demektir
- غرق
4 ortak ayet · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
- طري
2 ortak ayet · Taze
- مخر
2 ortak ayet · Suyu yaranlar
- فضل
5 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- صنع
3 ortak ayet · İmal ederler
Geçtiği ayetler(25)
فَكَذَّبُوهُ فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا عَمِينَ
GemiBunun üzerine onu yalanladılar. Biz de onu ve gemide beraberinde olanları kurtardık. Ayetlerimizi yalan sayanları da suda boğduk. Çünkü onlar, gerçekten kör bir kavim idiler.
… يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِهَا جَاءَتْهَا رِيحٌ …
GemiSizi karada ve denizde yürüten O’dur. Gemide bulunduğunuzda geminin onları hoş bir rüzgarla götürdüğünde ve onunla sevindiklerinde; birden şiddetli bir kasırga gelip onları her taraftan dalgaların sardığı ve çepeçevre kuşatıldıklarını sandıkları anda, Allah’ın dinine sarılarak: Bizi bu tehlikeden kurtarırsan; andolsun ki, şükredenlerden oluruz, diye O’na yalvarırlar.
فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَجَعَلْنَاهُمْ خَلَائِفَ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ
GemiOnu yalanladılar; ama Biz, onu ve gemide beraberinde bulunanları kurtardık. Bunları yeryüzünün halifeleri yaptık. Ayetlerimizi yalanlayanları ise suda boğduk. Bir bak uyarılanların sonu nice oldu.
وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ
GemiHem onların üzerinde, hem de gemilerin üstünde taşınırsınız.
فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
GemiSen ve beraberindekiler, gemiye yerleşince: Bizi zalimler topluluğundan kurtaran Allah’a hamdolsun, de.
فَأَنْجَيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ
GemiBunun üzerine Biz de, onu ve beraberindekileri, dolu bir gemi içinde kurtardık.
فَإِذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ يُشْرِكُونَ
GemiGemiye bindiklerinde; dini yalnız Allah’a tahsis ederek O’na yalvarırlar. Ama onları karaya çıkararak kurtarınca, hemen Allah’a şirk koşarlar.
وَآيَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ
GemiSoylarını dolu gemiyle taşımış olmamız da onlar için bir ayettir.
إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ
GemiHani o, dolu bir gemiye kaçmıştı.
وَلَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ وَلِتَبْلُغُوا عَلَيْهَا حَاجَةً فِي صُدُورِكُمْ وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ
GemiOnlarda sizin için daha nice faydalar vardır. Gönüllerinizdeki arzulara, onlara binerek ulaşırsınız. Onlarla ve gemilerle taşınırsınız.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فلك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دور, سفن, سبح, مور |
| Zıt Kök | ركد |
| Çekirdek Özet 1 | İğ ağırşağı veya yuvarlak bir nesnenin kendi ekseninde dönmesi, kabarıp kavis alması |
| Çekirdek Özet 2 | Gök cisimlerinin dairesel akış yörüngesi ve suların dalgalı akıntısında yüzen gemi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yasa ve akış eksenine bağlı kalarak dengeli, sürekli ve düzenli hareket etme sistemi |
| Kritik Hata Riski | Gemiyi basit bir tahta taşıt, yörüngeyi ise sabit ve hareketsiz gök kubbe sanarak kökteki dinamik akış ve denge yasasını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فل | Bir bütünü yarmak, açmak, kesmek veya yüzeyini kırarak dışarı çıkarmak; nitekim فلق tohumu veya şafağı yarmak, فلح toprağı yarıp sürmek ve فلن bilinmeyeni açığa vurmak anlamındadır | ك | Yarma ve açma hareketini, kendi etrafında kıvrılan, tutunan, yuvarlaklaşan ve eksenel bir kavisle toparlanan düzenli bir harekete dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Dışarıya doğru açılma, yüzeyde yarık oluşturma ve akışa başlama anı |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Harekete yön verme, onu belirli bir istikamette bükme ve sınırlandırma |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Açılan ve yönlendirilen hareketi avuç gibi kavrayıp yuvarlama, çevreleme ve eksende tutma |
| فلك | Açıklığın yönlendirilerek kavranıp yuvarlak bir eksende döndürülmesi | Bir yarıktan veya ortamdan geçerek ilerleyen kütlenin, yönlendirici bir tutuşla kendi ekseni veya kavisli yörüngesi üzerinde akıp gitmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İğ ağırşağı olan فَلْكَةُ الْمِغْزَلِ nesnesidir; eğrilen yünün iğ ucunda dengede dönmesini sağlayan yuvarlak parça, kadının göğsünün yuvarlaklaşıp tomurcuklanması ve çöldeki dairesel yükseltiler bu kökten türemiştir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde devenin kulak ardındaki yuvarlak ve dolgun kemiği şu lafızla nitelemiştir: ومستفلك الذّفرى كأن عنانه / ومثناته في رأس جذع مشذّب |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mes‘ûd’dan nakledilen rivayette hızla ve telaşla dönüp çırpınan at için كأنه يدور في فلك ifadesi kullanılmış; buradaki فلك hem gök yörüngesi hem de denizin çalkantılı dalga girdabı anlamıyla açıklanmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça فلك kökü, Semitik dil ailesinde dairesellik, bükülme, iğ ağırşağı ve dairesel hareket ekseni bildiren ortak leksikal katmana aittir. İbranicede pilekh (פֶּלֶךְ) biçimi doğrudan iğ ağırşağını, çıkrığı ve belirli bir idari bölgeyi ya da dairesel çevreyi karşılar. Süryanicede pelkā (ܦܠܟܐ) yine çıkrık, yuvarlak disk, eksen ve bölge anlamındadır. Akadcada palāku(m) ve pilku(m) kökleri bir bölgeyi sınırlandırmak, dairesel alan belirlemek ve pay ayırmak işlevindedir. Kökün Afro-Asyatik arka planında, bir nesnenin veya sınırın kavis çizerek dönmesi ve birleşmesi yatar. Klasik Arapça bu somut iğ ağırşağı ve kavisli dönme çekirdeğini hem gök cisimlerinin yörüngesi olan فَلَك lafzına hem de akışkan üzerinde dalgaları yararak ilerleyen gemi anlamındaki فُلْك lafzına genişletmiştir; geminin dalgalar arasında dönerek ve dengede kalarak süzülmesi ile gök cisminin yörüngede akması aynı dairesel denge matrisinde buluşmuştur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İğ ağırşağı ve dairesel dönme | Kökün asıl somut çekirdeği فَلْكَة olup, buradan göğsün yuvarlaklaşması, tepenin kavis alması, yıldızların yörüngesi ve su üstünde süzülen gemi türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice pilekh ve Süryanice pelkā | İğ ağırşağı, çıkrık, dairesel çevre ve eksen kavramları ortak Sami mirası olarak korunmuştur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akadca palāku ve Sümerce palağ | Su kanalı veya sınırlandırma ile ilişkili erken Mezopotamya leksikal etkileşimi muhtemeldir | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فلك | Anlamlı | Dairesel dönme, yörünge, gemi | Kökün merkez anlamı olup eksenel ve dengeli hareketi bildirir | Kur'an'da geçer |
| فكل | Anlamlı | Titreme ve sendeleyerek yürüme | Yürürken ayakların birbirine dolanması ve eklemlerin zayıflaması halidir | Kur'an'da geçmez |
| لفك | Anlamlı | Karıştırma ve çiğneme | Lokmayı ağızda evirip çevirerek döndürme ve yoğurma eylemidir | Kur'an'da geçmez |
| لكف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| كفل | Anlamlı | Yüklenme, üstlenme, koruma | Bir şeyin bakımını ve sorumluluğunu dairesel biçimde sarıp üzerine alma | Kur'an'da geçer |
| كلف | Anlamlı | Zahmet, yük, renk değişimi | Yüze kavisli biçimde yayılan leke ve bir işin külfetini kuşatma | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فلك | Merkez | Yörünge ve seyrüsefer | Bir kural, eksen ve dairesel denge dahilinde akıp gitme | Hem gök cisminin yörüngesini hem denizde süzülen gemiyi ifade eder |
| دور | Komşu | Dönme | Başlangıç noktasına geri dönme hareketine odaklanır | Eksenin kavisli yapısından ziyade devir sürecini öne çıkarır |
| سفن | Komşu | Taşıt | Geminin suyun yüzeyini sıyırıp soyması ve kabuğunu kazımasıdır | Kavis ve akıştan ziyade nesnenin su yüzünü yarmasına ve şekline bakar |
| سبح | Komşu | Akış ve süzülme | Ortam içinde hiçbir yere çarpmadan serbestçe süzülüp yüzme | Hareketi yönlendiren eksenden ziyade hareketin kesintisiz akışkanlığıdır |
| مور | Komşu | Dalgalanma | Nesnenin bir o yana bir bu yana çalkalanıp akması | Eksenel bir nizam taşımayan sarsıntılı ve hızlı çalkantıdır |
| ركد | Zıt | Durgunluk | Hareketin kesilmesi, rüzgarın durması ve suyun hareketsiz kalması | Akışın, dönüşün ve seyrüseferin tamamen donması halidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فلك | Yörünge, gemi, dönme ekseni | Hem uzaydaki dairesel yolu hem su üzerindeki dengeli taşıtı kapsar | Kesin |
| Latince | Orbis, navis | Halka, daire, gemi | Orbis gök çemberini, navis gemiyi karşılar; tek kökte birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | Orbit, celestial sphere, vessel | Yörünge, gök kubbe, gemi | Orbit yörüngeyi, vessel seyrüsefer aracını karşılar | Güçlü |
| Almanca | Umlaufbahn, Himmelsgewölbe, Schiff | Yörünge, gök kubbe, gemi | Umlaufbahn dönüş hareketini, Schiff su taşıtını açıklar | Güçlü |
| Fransızca | Orbite, sphère céleste, navire | Yörünge, gök küre, gemi | Orbite kavisli yolu, navire su üstü ulaşımını ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَلَك | Gök cisimlerinin akış yörüngesi | Güneş ve ayın bir düzen içinde yüzdüğü semavi yörünge bağlamı (Enbiyâ 21:33, Yâsîn 36:40) |
| الْفُلْك (tekil) | Büyük kurtuluş gemisi | Nûh kavminin tufandan kurtuluşunu sağlayan ilahi vahiyle inşa edilmiş sefine bağlamı (A‘râf 7:64, Hûd 11:37, Mü'minûn 23:27) |
| الْفُلْك (cins/çoğul) | Denizde ticari ve insani seyrüsefer araçları | İnsanların rızık araması ve deniz yasalarının emre amade kılınması nimeti bağlamı (Bakara 2:164, İsrâ 17:66, Hac 22:65, Rûm 30:46, Câsiye 45:12) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve ilahi nizam | Feleklerin yaratılmışlığı, gök cisimlerinin iradesiz olup ilahi bir takdirle yörüngede yüzdüğü | Maddi determinizm yerine ilahi kanunun sürekliliği |
| Fıkıh | Deniz ticareti ve seyrüsefer hükümleri | Deniz taşımacılığında navlun, can emniyeti, fırtınada yük atma ve deniz ürünleri hukuku | Gemide gerçekleşen ibadet ve akitlerin geçerlilik şartları |
| Tefsir | Kehf ve Nûh kıssaları ile kevnî ayetler | فُلْك lafzının hem tekil hem çoğul kullanılması ve gökteki felek ile denizdeki sefine benzerliği | İlahi kudretin tabiat kuvvetlerini insanın istifadesine boyun eğdirmesi |
| Hadis | Ahir zaman fitneleri ve ibadet vakitleri | Deniz yolculuğunda namaz kılınması ve fitnelerin felek gibi dönüp durması rivayetleri | Çalkantılı ortamlarda istikameti ve dengeyi koruma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik ve gaybî nizam | Ayet ve kurtuluş mihveri | Vahyin rehberliğinde helakten kurtulma ve ilahi azameti temaşa | Geminin suda, yıldızın semada yüzmesi Allah'ın değişmez yasasını kanıtlar | Kesin |
| İlmi | Astronomi ve akışkanlar mekaniği | Yörünge geometrisi ve kaldırma kuvveti | Kütlelerin belirli bir denge ekseninde serbestçe yol almasını anlama | Gök mekaniği ile hidrodinamik yasalar aynı matematiksel denge ilkesine dayanır | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası hakimiyet ve korunma | Deniz gücü ve sınır kontrolü | Toplumların savunma, fetih ve iletişim ağlarını açık tutma | Deniz yollarını ve seyrüseferi denetleyen yapılar iktidarı korur | Güçlü |
| İktisadi | Küresel ticaret ve lojistik | Taşımacılık ve pazar dolaşımı | Malların kıtalar arasında düşük maliyetle ve topluca nakledilmesi | Deniz ticareti zenginliğin küresel ölçekte tedavülünü sağlar | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yörünge mekaniği ve hidrodinamik yüzme | Bir kütlenin yerçekimi veya kaldırma kuvveti dengesinde dairesel veya kavisli bir hat boyunca en az dirençle akmasıdır | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal denge ve toplumsal dönüşüm | Bir toplumun veya kurumun kriz dalgaları arasında kurucu ilkeler etrafında dağılmadan seyrini sürdürmesidir | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Felek kelimesini kör talih veya kader; fülk kelimesini ise yalnızca ilkel bir ahşap tekne olarak daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem makro alemde gök cisimlerinin riayet ettiği kusursuz yörünge yasasını hem de mikro/insani alemde su üstünde süzülen taşıtların tabi olduğu akışkanlar kanununu kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Doğadaki fiziksel ve kozmolojik kanunların ilahi ayetler olduğu bilincini yitirmek ve Nûh'un gemisini efsanevi bir nesneye indirgeyip taşıdığı medeniyet kurucu kurtuluş modelini kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın gök düzeni ile deniz düzenini aynı kavramsal kökle birbirine bağladığını, tabiat yasalarının ilahi irade ve rahmetin birer tecellisi olduğunu gösterdiği için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gök cisimlerinin hareketini bildiren kevnî ayetlerde ve Nûh kıssası başta olmak üzere denizde seyrüseferi ilahi nimet sayan ayet gruplarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat olaylarını kör bir rastlantı veya durağan bir mekanik sayma yanılgısını ve feleği kötülüklerin kaynağı olan uğursuz bir çark sanma hurafesini düzeltir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir eksen veya merkez çevresinde dönen yuvarlak nesne, iğ ağırşağı ve su üzerinde çalkantılara rağmen dengede akıp giden kavisli taşıt.
- Soyut anlamBir ortam içinde dengeli, kurallı, dairesel veya kavisli bir hat izleyerek sürekli akış halinde bulunma hali.
- Sistematik karşılıkKozmolojik ve fiziksel dinamiklerin belirli bir yasa ekseninde toplanıp seyrüsefer güvenliğini ve düzeni sağlama sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde birinci ifade, kütlesi ve çizgisel hızı olan bir gök cisminin yarıçaplı dairesel bir yörüngede yani felekte dengede kalmasını sağlayan merkezcil kuvvet bağıntısını gösterir. İkinci ifade ise, hacmi olan bir geminin özkütlesi olan sıvı içinde yerçekimi ivmesi altında batmadan yüzmesini yani fülk halinde akmasını temin eden kaldırma kuvveti dengesini ifade eder. Her iki bağıntı da kökün semada ve denizde sergilediği eksenel ve dengeli akışkanlık hareketini matematiksel olarak simgeler.