قسط
ق - س - ط
KÖK- 27 geçiş
- 24 ayet
- 9 sîga
- 13 sözlük
Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden bir şeyin yarısı demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden bir şeyin yarısı demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.679 harfالقاف والسين والطاء معهما
ق س ط، س ق ط، ط س ق مستعملات قسط: القُسْطُ: عود هندي يجعل في البخور والدواء.
والقُسُوط: الميل عن الحق، وقَسَطَ فهو قاسِطٌ، قال:
يشفى من الغيظ قُسُوطَ القاسِطِ
ورجل قَسطاءُ: في ساقها اعوجاج حتى تتنحى القدمان وتنضم الساقان. والقَسَطُ خلاف الفحج.
والإِقْساطُ: العدل في القسمة والحكم، وتقول: أَقسَطْتُ بينهم وأَقسَطْتُ إليهم.
والقِسْطُ: الحصة التي تنوبه، وتقسطوا بينهم الشيء
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR591 harfالقُسوطُ: الجَورُ والعدولُ عن الحقّ. وقد قَسَطَ يَقْسِطُ قُسوطاً. قال الله تعالى: "وأمَّا القاسِطونَ لجهنَّمَ حَطَبا" والقِسْطُ بالكسر: العَدْلُ. تقول منه: أقْسَطَ الرجلُ فهو مُقْسِطٌ. ومنه قوله تعالى: "إنَّ الله يُحِبُّ المُقْسِطين". والقِسْطُ أيضاً: مكيال، وهو نصف صاعٍ. والقِسْطُ: الحِصَّةُ والنصيب. يقال: تَقَسَّطْنا الشيء بيننا. والقُسْطُ بالضم: من عقاقير البحر. والقُسْطُ بالضم: انتصابٌ في
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.478 harfق س ط
قسط ، سقط ، طسق : مستعملة .
قسط : قال الليث : القُسْطُ : عودٌ يجاء به من الهند يجعل في البخور والدواء .
عمرو عن أبيه : يقال لهذا البخور قُسْطٌ وكُسْطٌ وكشْطٌ .
قال : والقِسْطُ بكسر القاف : العدل والفعل منه أقسط بالألف .
قال : والقَسْطُ بفتح القاف : الجورُ ، يقال منه قسطَ يقسِطُ قَسْطاً وقسوطاً ، والقَسطُ : طول الرِّجل وسَعَتها .
قال : والقِسْط : النصيب ، والقُسطانة : قوس قزح ، والقُسْطُناس
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.510 harf(باب القاف والسين وما يثلثهما)
(قسط) القاف والسين والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على معنَيَين متضادَّين والبناءُ واحد. فالقِسط: العَدل. ويقال منه أقْسَطَ يُقْسِط. قال الله تعالى: ﴿إنَّ اللهَ يُحبُّ المُقْسِطِين﴾ [المائدة 42، الحجرات 9، الممتحنة8]. والقَسْط بفتح القاف: الجَور. والقُسوط: العُدول عن الحق. يقال قَسَطَ، إذا جار، يَقْسِطُ قَسْطاً. والقَسَط: اعوجاجٌ في الرِّجلين، وهو خلاف الفَحَج.
ومن الباب
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR538 harf- القسط: هوالنصيب بالعدل كالنصف والنصفة. قال تعالى: ﴿ليجزي الذين آمنوا وعملوا الصالحات بالقسط﴾ [يونس/4]، ﴿وأقيموا الوزن بالقسط﴾ [الرحمن/9] والقسط: هو أن يأخذ قسط غيره، وذلك جور، والإقساط: أن يعطي قسط غيره، وذلك إنصاف، ولذلك قيل: قسط الرجل: إذا جار، وأقسط: إذا عدل. قال: ﴿وأما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا﴾ [الجن/15] وقال: ﴿وأقسطوا إن الله يحب المقسطين﴾ [الحجرات/9]، وتقسطنا بيننا، أي: اقتسمنا، والقسط:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR420 harfق س ط
هو قاسط غير مقسط: جائر غير عادل.
وقد قسط عليّ قسطاً وقسوطاً.
وتقول: الله يقبض ويبسط ويقسط ولا يقسط وأمر الله بالقسط ونهى عن القسط.
وقسّط الخراج عليهم.
وقسّط بينهم المال: قسمه على القسط والسوية.
وتقسّطوه فيما بينهم.
ووفّاه قسطه: نصيبه " وزنوا بالقسطاس المستقيم " وتقول: فلان يقيس الأمر بمقياسه ويزنه بقسطاسه.
وبرجله قسط: اعوجاج وساق قسطاء.
وأقسطت الريح
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.739 harfفي أَسماء اللّه تعالى الحسنى المُقْسِطُ: هو العادِلُ. يقال: أَقْسَطَ يُقْسِطُ، فهو مُقْسِطٌ إِذا عدَل، وقَسَطَ يَقْسِطُ، فهو قاسِطٌ إِذا جارَ، فكأَن الهمزة في أَقْسَطَ للسَّلْب كما يقال شَكا إِليه فأَشْكاه. وفي الحديث: أَنّ اللّهَ لا يَنامُ ولا ينبغي له أَن ينامَ، يَخْفِضُ القِسْطَ ويرفَعُه؛ القِسْطُ: المِيزانُ، سمي به من القِسْطِ العَدْلِ، أَراد أَن اللّه يَخفِضُ ويَرْفَعُ مِيزانَ أَعمالِ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR412 harf* ق س ط * * القُسُوطُ * الجور والعدول عن الحق وبابه جلس ومنه قوله تعالى ﴿وأما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا﴾ و * القِسْطُ * بالكسر العدل تقول منه * أقْسَطَ * الرجل فهو * مُقْسِطٌ * ومنه قوله تعالى ﴿وأما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا﴾ و * القِسْطُ * بالكسر العدل تقول منه * أقْسَطَ * الرجل فهو * مُقْسِطٌ * ومنه قوله تعالى ﴿إن الله يحب المقسطين﴾ و * القِسْطُ * أيضا الحصة والنصيب يقال * تَقَسَّطْنَا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.908 harfالقسط، بالكسر: العدل، قال الله تعالى: قل أمر ربي بالقسط وهو كقوله تعالى: إن الله يأمر بالعدل والإحسان وهو من المصادر الموصوف بها كالعدل، يقال: ميزان قسط وميزانان قسط، وموازين قسط، يستوي فيه الواحد والجميع. وقوله تعالى: ونضع الموازين القسط أي ذوات القسط، أي العدل، يقسط بالكسر قسطا، وهو الأكثر ويقسط، بالضم لغة، والضم قليل. وقرأ يحيى بن وثاب، وإبراهيم النخعي: وإن خفتم أن لا تقسطوا بضم السين.
القسط، بالكسر: العدل، قال الله تعالى: قل أمر ربي بالقسط وهو كقوله تعالى: إن الله يأمر بالعدل والإحسان وهو من المصادر الموصوف بها كالعدل، يقال: ميزان قسط وميزانان قسط، وموازين قسط، يستوي فيه الواحد والجميع. وقوله تعالى: ونضع الموازين القسط أي ذوات القسط، أي العدل، يقسط بالكسر قسطا، وهو الأكثر ويقسط، بالضم لغة، والضم قليل. وقرأ يحيى بن وثاب، وإبراهيم النخعي: وإن خفتم أن لا تقسطوا بضم السين. وقوله تعالى: ذلكم أقسط عند الله أي أقوم وأعدل، كالإقساط. يقال: قسط في حكمه، وأقسط، أي عدل، فهو مقسط. وفي أسمائه تعالى الحسنى: المقسط: هو العادل. ويقال: الإقساط: العدل في القسمة فقط، أقسطت بينهم، وأقسطت إليهم، ففي الحديث: إذا حكموا عدلوا، وإذا قسموا أقسطوا أي: عدلوا. وقال الجوهري: القسط، بالكسر: العدل، تقول منه: أقسط الرجل فهو مقسط، ومنه قوله تعالى: إن الله يحب المقسطين . قال شيخنا - نقلا عن أئمة العربية الحفاظ - :ومن الثلاثي بنوا نحو هو أقسط عند الله، لا من الرباعي، كما توهمه بعضهم، وقالوا: هو شاذ لا يأتي إلا على مذهب سيبويه. وأقسط الذي مثل به هو المعروف المشهور، ولذلك حسن التشبيه بمصدره في قوله كالإقساط، انتهى. قلت: وهو حسن، ويؤيده صريح عبارة الجوهري. وبقي أنهم قالوا: إن الهمزة في الإقساط للسلب، كما يقال: شكا إليه فأشكاه. والقسط: الحصة والنصيب، كما في الصحاح، يقال: وفاه قسطه، أي نصيبه وحصته. وكل مقدار فهو قسط، في الماء وغيره. والقسط: مكيال يسع نصف صاع، وفي الصحاح والعباب: وهو نصف صاع، والفرق: ستة أقساط، وقال المبرد: القسط: أربعمائة وأحد وثمانون درهما، وقد يتوضأ فيه، ومنه الحديث: إن النساء من أسفه السفهاء إلا صاحبة القسط والسراج القسط: هنا: الإناء الذي يتوضأ فيه، كأنه أراد إلا التي تخدم بعلها وتوضئه وتزدهر بميضأته وتقوم على رأسه بالسراج. وفي النهاية: تقوم بأموره في وضوئه وسراجه. والقسط: الحصة من الشيء، يقال: أخذ كل من الشركاء قسطه، أي حصته. والقسط:المقدار في الماء أو غيره. والقسط: القسم من الرزق الذي هو نصيب كل مخلوق، وبه فسر الحديث: إن الله لا ينام ولا ينبغي له أن ينام، يخفض القسط ويرفعه، حجابه النور، لو كشف طبقه أحرق سبحات وجهه كل شيء أدركه بصره وخفضه: تقليله، ورفعه: تكثيره، وقيل: القسط، في الحديث: الميزان، أراد أن الله تعالى يخفض ويرفع ميزان أعمال العباد المرتفعة إليه، وأرزاقهم النازلة من عنده، ما يرفع الوزان يده ويخفضها عند الوزن، وهو تمثيل لما يقدره الله تعالى وينزله. والقسط: الكوز عند أهل الأمصار. قلت: ويستعمل الآن فيما يكال به الزيت. والقسط: بالضم: عود هندي يتبخر به، لغة في الكسط، وقال الليث:عود يجاء به من الهند، يجعل في البخور والدواء وأيضا عربي، قيل عقار عقاقير البحر، كما في الصحاح، وقال يعقوب: القاف بدل، وقال أبو عمرو: يقال لهذا البخور: قسط وكسط وكشط، وأنشد ابن بري لبشر بن أبي خازم:
وقد أوقرن من رند وقسط ومن مسك أحم ومن سلاح وفي حديث أم عطية: لا تمس طيبا إلا نبذة من قسط وأظفار قال ابن الأثير: هو ضرب من الطيب، وقيل: هو العود، وقال غيره: هو عقار معروف طيب الريح تتبخر به النفساء والأطفال. قال ابن الأثير: وهو أشبه بالحديث لأنه أضافه إلى الأظفار. وفي حديث آخر: إن خير ما تداويتم به الحجامة والقسط البحري . وقال البدر مظفر ابن قاضي بعلبك في كتابه سرور النفس: العود: خشب يأتي من قمار ومن الهند، ومن مواضع أخر، وأجوده القماري الرزين الأسود اللون الذكي الرائحة، الذائب إذا ألقي على النار، الراسب في الماء، ومزاجه حار يابس في الثانية. انتهى. وهو مدر نافع للكبد جدا، والمغص، والدود، وحمى الربع شربا، وللزكام والنزلات والوباء بخورا، وللبهق والكلف طلاء ويحبس البطن ويطرد الرياح، ويقوي المعدة والقلب، ويوجب اللذة. ويدخل في أصناف كثيرة من الطيب، وهو أحسن الطيب رائحة عند التبخر. والقسط، بالتحريك: يبس في العنق، يقال: عنق قسطاء من أعناق قساط، قال رؤبة: حتى رضوا بالذل والإيهاط وضرب أعناقهم القسـاط وفي الصحاح: القسط: انتصاب في رجلي الدابة، وذلك عيب، لأنه يستحب فيهما الانحناء والتوتير، يقال: فرس أقسط بين القسط. وجعل ابن سيده الانتصاب المذكور ضعفا، قال: وهو من العيوب التي تكون خلقة. وقال غيره: القسط في البعير: أن يكون يابس الرجلين خلقة، وهو الأقسط، والناقة قسطاء، نقله أبو عبيد عن العدبس. وقيل: الأقسط من الإبل: الذي في عصب قوائمه يبس خلقة، وفي الخيل: قصر الفخذ والوظيف، انتصاب الساقين. وقال أبو عمرو: قسطت عظامه، كسمع قسوطا، إذا يبست من الهزال وأنشد: أعطاه عودا قاسطا عظامه وهو يبكي أسفا وينتحـب فهو أقسط، ورجل قسطاء: معوجة، وفي التهذيب: الرجل القسطاء: في ساقها اعوجاج حتى تتنحى القدمان وينضم الساقان، قال: والقسط: خلاف الحنف. وقال ابن الأعرابي والأصمعي: في رجله قسط، وهو أن تكون الرجل ملساء الأسفل، كأنها مالج. وقيل: القسط: يبس يكون في الرجل والرأس والركبة. يقال: ركبة قسطاء، إذا يبست وغلظت حتى لا تكاد تنقبض من يبسها، ج: قسط، بالضم. وقاسط بن هنب بن أفصى بن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة: أبو حي من العرب. وقسط يقسط من حد ضرب، قسطا، بالفتح، وقسوطا، بالضم: جار وعدل عن الحق وهو عطف تفسير، لأن العدل عن الحق هو الجور ونقله الجوهري هكذا، واقتصر على ذكر المصدر الأخير، ففي العدل لغتان: قسط وأقسط، وفي الجور لغة واحدة قسط بغير ألف، ومنه قوله تعالى: وأما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا قال الفراء: هم الجائرون الكفار. وفي حديث علي رضي الله عنه: أمرت بقتال الناكثين والقاسطين والمارقين الناكثون: أهل الجمل، لأنهم نكثوا بيعتهم، والقاسطون أهل صفين، لأنهم جاروا في الحكم وبغوا عليه، والمارقون: الخوارج، لأنهم مرقوا من الدين، كما يمرق السهم من الرمية، وقال الراجز:
يشفي من الضغن قسوط القاسط ويقال: هو قاسط غير مقسط، أي جائر غير عدل. وتقول: الله يقبض ويبسط، ويقسط ولا يقسط، ومنه قول عزة للحجاج: يا قاسط يا عادل، نظرت إلى قوله تعالى السابق، وإلى قوله تعالى: وهم بربهم يعدلون وقال القطامي: أليسوا بالألى قسطوا قـديمـا على النعمان وابتدروا السطاعا وقسط الشيء: فرقه، ظاهره أنه ثلاثي، ونص ابن الأعرابي في النوادر: قسط الشيء تقسيطا: فرقه، وأنشد: لو كان خز واسط وسقطه وعالج نصيبه وسبـطـه والشام طرازيته وحنطـه يأوي إليها أصبحت تقسطه وإسماعيل بن عبد الله بن قسطنطين، المعروف بالقسط: مقرئ مكي، مولى بني ميسرة، قرأ على عبد الله بن كثير المكي. والقسطان، والقسطاني، والقسطانية، بضمهن، الأولى عن أبي عمرو، والثانية عن أبي سعيد قوس الله، ويقال أيضا: قوس المزن، وهي خيوط تحيط بالقمر، وهي من علامة المطر وأنشد أبو سعيد للطرماح: وأديرت خفف دونـهـا مثل قسطاني دجن الغمام والعامة تقول: قوس قزح قال أبو عمرو: وقد نهي أن يقال ذلك، وقد غفل المصنف عن هذا فذكره في مواضع من كتابه في قزح وخضل، وقسطل فليتنبه لذلك. وقسطانة، بالضم: ة، بين الري وساوة، وهي على طريق ساوة، بينها وبين الري مرحلة. وقسطانة: حصن بالأندلس وفي التكملة: قسطانة بضمتين، وبعد السين نون ساكنة. وقسطون، بالضم: حصن كان من عمل حلب، خرب. وقسنطينية، بضم القاف وفتح السين، والطاء مكسورة، والياء مشددة وقد تقلب النون ميما: حصن عظيم بحدود إفريقية وقد نسب إليه جماعة من المحدثين.
وقسطنطينة، أو قسطنطينية بزيادة ياء مشددة، وقد تضم الطاء الأولى منهما، وأما القاف فإنها مضمومة، كما في شروح الشفاء، وإن كان الإطلاق يوهم الفتح، فهي خمس لغات، ويروى أيضا تخفيف الياء كما في شروح الشفاء، فهي ست لغات، وقال ابن الجوزي في تقويم البلدان: لا يجوز تخفيف أنطاكية، وهي مشددة أبدا، كما لا يجوز تشديد القسطنطينية، وعد ذلك من أغلاط العوام، فتأمل: دار ملك الروم وهي الآن دار ملك المسلمين، وفاتحها السلطان المجاهد الغازي أبو الفتوحات محمد بن السلطان مراد ابن السلطان محمد بن السلطان بايزيد ابن السلطان مراد الأول بن أورخان بن عثمان، تغمده الله تعالى برحمته، فهو الذي جعلها كرسي مملكته بعد اقتلاعه لها من يد الإفرنج، وكان استقراره في المملكة بعد أبيه في سنة 855. كان ملكا عظيما اقتفى أثر أبيه في المثابرة على دفع الفرنج حتى فاق ملوك زمانه، مع وصفه بمزاحمة العلماء، ورغبته في لقائهم، وتعظيم من يرد عليه منهم، وله مآثر كثيرة من مدارس وزوايا وجوامع، توفي أوائل سنة 886 في توجهه منها إلى برصا، ودفن بالبرية هناك، ثم حول إلى اسطنبول في ضريح بالقرب من أجل جوامعه بها، واستقر في المملكة بعده ولده الأكبر السلطان أبو يزيد، المعروف بيلدرم، ومعناه: البرق، ويكنى به عن الصاعقة، كما ذكره السخاوي في الضوء. قلت: وهو جد سلطان زماننا الإمام المجاهد الغازي، سلطان البرين والبحرين، خادم الحرمين الشريفين. وفتحها من أشراط قيام الساعة وهو ما روى أبو هريرة رضي الله عنه، عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال: لا تقوم الساعة حتى تنزل الروم بالأعماق أو بدابق، فيخرج إليهم جيش من المدينة من خيار أهل الأرض يومئذ، فإذا تصافوا قالت الروم: خلوا بيننا وبين الذين سبوا منا نقاتلهم، فيقول المسلمون: لا والله لا نخلي بينكم وبين إخواننا، فيقاتلونهم، فينهزم ثلث هم أفضل الشهداء عند الله، ويفتح الثلث لا يفتنون أبدا، فيفتتحون قسطنطينية، فبينما هم يقتسمون الغنائم قد علقوا سيوفهم بالزيتون إذ صاح فيهم الشيطان: إن المسيح قد خلفكم في أهليكم، فيخرجون، وذلك باطل، فإذا جاءوا الشام خرج فبينما هم يعدون للقتال يسوون الصفوف إذ أقيمت الصلاة فينزل عيسى ابن مريم فأمهم فإذا رآه عدو الله ذاب كما يذوب الملح في الماء، فلو تركه لانذاب حتى يهلك، ولكن يقتله نبي الله بيده فيريهم دمه في حربته.
وقد جاء ذكر القسطنطينية أيضا في حديث معاوية رضي الله عنه، وذلك أنه لما بلغه خبر صاحب الروم أنه يريد أن يغزو بلاد الشام أيام فتنة صفين كتب إليه يحلف بالله لئن تممت على ما بلغني من عزمك لأصالحن صاحبي، ولأكونن مقدمته إليك، فلأجعلن القسطنطينية البخراء حممة سوداء، ولأنزعنك من الملك انتزاع الإصطفلينة، ولأردنك إريسا من الأرارسة ترعى الدوابل، وتسمى بالرومية بوزنطيا، بالضم، وتعرف الآن باسطنبول، وإسلام بول، وفي معجم ياقوت: اصطنبول بالصاد، وارتفاع سوره أحد وعشرون ذراعا، وكنيستها المعروفة بأيا صوفيا مستطيلة وبجانبها عمود عال في دور أربعة أبواع تقريبا. وفي رأسه فرس من نحاس، وعليه فارس، وفي إحدى يديه كرة من ذهب، وقد فتح أصابع يده الأخرى مشيرا بها، ويقال: هو صورة قسطنطين بانيها. قلت: وقد جعلت هذه الكنيسة جامعا عظيما، وأزيل ما كان فيه من الصور حين فتحها، وفيه من الزخرف والنقوش البديعة والفرش المنيعة الآن ما يكل عنه الوصف، يتلى فيه القرآن آناء الليل وأطراف النهار، جعله الله عامرا بأهل العلم ببقاء دولة الملوك الأبرار، والسلاطين الأخيار، وأقام بهم نصرة دين النبي المختار، صلى الله عليه وسلم. وقال أبو عمرو: القسطان والكسطان: الغبار وأنشد: أثاب راعيها فثارت بهـرج تثير قسطان غبار ذي رهج والتقسيط: التقتير، يقال: قسط على عياله النفقة، إذا قترها عليهم، قال الطرماح: كفاه كف لا يرى سيبها مقسطا رهبة إعدامها والاقتساط: الاقتسام. وقال الليث: يقال: تقسطوا الشيء بينهم، أي اقتسموه بالسوية وفي العباب: على القسط والعدل. وفي اللسان: تقسموه، على العدل والسواء. ورجل قسيط، كأمير، وقسط الرجل، بضمتين، أي مستقيمها بلا أطر. قال الصاغاني: والتركيب يدل على معنيين متضادين، وقد شذ عنه القسط للدواء. ومما يستدرك عليه: التقسيط: التفريق، يقال: قسط الخراج عليهم، وقسط المال بينهم. والقسطة، بالضم في قول الراجز: تبدي نقيا زانها خمارهـا وقسطة ما شانها غفرها يقال: هي الساق، قال الجوهري: نقلته من كتاب. قلت: وهو قول غادية الدبيرية ورواه أبو محمد الأعرابي: وقصة.. وقسيط، كزبير: اسم، وكذلك قسطة. والقساط، كرمان: جمع قاسط، وهو الجائر، وهكذا روى بعضهم رجز رؤبة: وضرب أعناقهم القساط قول امرئ القيس: إذ هن أقساط كرجل الدبى أو كقطا كاظمة الناهـل أي قطع. وأقسطت الريح العيدان: أيبستها، كما في الأساس. قال شيخنا: بقي عليه أنهم صرحوا بأن قسط من الأضداد، كما في أفعال ابن القطاع، والمصباح وغير ديوان، وأهمل التنبيه على ذلك غفلة وتفريقا للمعاني. قلت: أما قوله من الأضداد فهو صحيح، وأما ابن القطاع فم رأيته في أفعاله ولعله ذكره في كتاب آخر. والتقسيط: ما كتب فيه قسط الإنسان من المال وغيره، اسم كالتمتين. وأحمد بن الوليد بن هشام القسطي، بالكسر، مولى بني أمية. والقسيطة، كجهينة: قرية بمصر.
وقسطنطانة، بالفتح: بلدة بالأندلس من أعمال دانية، منها جعفر بن عبد الله بن سيدبونة المقرئ، ذكره الذهبي في طبقات القراء.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.364 harfقَسَطَ
1 قَسَطَ ذ , (S, M, &c.,) aor. قَسِطَ , (S, Msb, K,) inf. n. قُسُوطٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and قَسْطٌ, (Mgh, Msb, K,) He declined, or deviated, from the right course; acted unjustly, wrongfully, injuriously, or tyrannically. (S, M, Mgh, Msb, K.) -A2- See also 4, in two places: -A3- and see 2.
قسّطهُ
2 قسّطهُ ذ , (IAar, M, TA,) inf. n. تَقْسِيطٌ, (IAar, TA,) He distributed it; or dispersed
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.713 harfقَسَطَ
قَسَطَ I ( n. ac. قَسْط 1 , قُسُوْط 27 ),
a. Was unjust.
b. Separated, dispersed; distributed, divided.
c. I , U ( n. ac. قِسْط 2 ), see IV .
قَسِطَ
قَسِطَ A ( n. ac. قَسَط 4 ),
a. Was hard in the sinews ( of the foot ).
قَسَّطَ
قَسَّطَ II ,
a. see I (b) .
b. [ acc. & Bain ], Divided, distributed amongst.
c. [ acc. & 'Ala ], Assigned, apportioned to; assessed ( taxes ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok36.164 harfقسط
قَسَطَ - يَقْسِطُ - قِسْط - قَاسِط - قِسْطَاس - أَقْسَطَ - يُقْسِطُ - مُقْسِط
قَسَطَ - يَقْسِطُ + الكائن: يكون صلباً يابساً بشكل منتصب مستقيم لا يلين ولا يتغير ولا ينحني
قِسْط - القِسْط: اسم فعل " قَسَطَ - يَقْسِطُ ": الصلابة واليبس المستقيم الذي لا يتغير ولا يلين ولا ينحني
قَاسِط: اسم فاعل من " قَسَطَ - يَقْسِطُ ": الصلب واليابس والمنتصب
Sîgalar(9)
- بِالْقِسْطِDoğru bölüştürme ile+2 anlam(بِالْفِعْلِ)×14
- الْمُقْسِطِينَBölüştürenler(الْمُفْعِلِينَ)×3
- أَقْسَطُDaha iyi bölüştürme(أَفْعَلُ)×2
- الْقَاسِطُونَBölücüler(الْفَاعِلُونَ)×2
- بِالْقِسْطَاسِÖlçütle(بِالْفِعْلَاسِ)×2
- الْقِسْطَDoğru bölüştürme(الْفِعْلَ)×1
- تُقْسِطُواBölüştürürsünüz(تُفْعِلُوا)×1
- وَأَقْسِطُواVe bölüştürün(وَأَفْعِلُوا)×1
- وَتُقْسِطُواVe bölüştürürsünüz(وَتُفْعِلُوا)×1
Mücavir kökler63 mücavir (195 toplam)
- وزن
7 ortak ayet · Terazi demektir
- عدل
6 ortak ayet · Denk tutuyorlar
- قوم
12 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- كيل
3 ortak ayet · Kile ölçü birimidir
- يتم
3 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
- بخس
2 ortak ayet · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
- حبب
4 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- دين
4 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- بدأ
2 ortak ayet · Badiye çöl demektir
- شهد
4 ortak ayet · Petekteki baldır
- وفي
3 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
- نكح
2 ortak ayet · Nikah
Geçtiği ayetler(24)
شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Doğru bölüştürme ileAllah, şehadet etti ki: Gerçekten O’ndan başka ilah yoktur. Melekler ve ilim sahibleri de adaleti ayakta tutarak buna şehadet ettiler; O’ndan başka ilah yoktur. O, Aziz’dir, Hakim’dir.
إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
Doğru bölüştürmeAllah’ın ayetlerini inkar edenlere ve haksız yere peygamberleri öldürenlere, insanlardan adaleti emredenleri öldürenlere, işte onlara; elem verici bir azabı müjdele.
… أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدَانِ وَأَنْ تَقُومُوا لِلْيَتَامَى بِالْقِسْطِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ …
Doğru bölüştürme ileKadınlar hakkında senden fetva istiyorlar. De ki: Onlara dair fetvayı size Allah veriyor. Kendilerine yazılmış olanı vermediğiniz ve nikahlamayı istemediğiniz yetim kızlar hakkında, mağdur çocuklar hakkında ve yetimlere insafla bakmanız hakkında kitabda sizlere okunan ayetler var. Hayır olarak ne yaparsanız, şüphesiz Allah, onu bilicidir.
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ …
Doğru bölüştürmeEy iman edenler; kendiniz, ana-babanız ve yakınlarınız aleyhinde de olsa Allah için şahid olarak adaleti gözetin. İster zengin, ister fakir olsun; onları Allah’ın koruması daha uygundur. Adaletinizde heveslere uymayın. Eğer dilinizi büker veya yüz çevirirseniz; Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا …
Doğru bölüştürme ileEy iman edenler; adaleti gözeten şahidler olun. Ve bir topluluğa karşı olan kininiz sizi adaletsizliğe sürüklemesin. Adalet edin. Bu, takvaya daha yakındır. Ve Allah’tan korkun. Muhakkak ki Allah; işlediklerinizden haberdardır.
… عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ
Doğru bölüştürme ileYalan kulak verici, haramı yiyicidirler. Sana gelirlerse; ister aralarında hükmet, ister onlardan yüz çevir. Eğer onlardan yüz çevirirsen; sana hiçbir zarar veremezler. Şayet hükmedersen de; aralarında adaletle hükmet. Çünkü Allah; adil olanları sever.
… هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا …
Doğru bölüştürme ileYetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.
قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَأَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ كَمَا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ
Doğru bölüştürmeyiDe ki: Rabbım, adaleti emretti. Her secde yerinde yüzlerinizi ona doğrultun. Ve dinde ancak kendisine muhlisler olarak yalvarın. İlk önce sizi yarattığı gibi, yine O’na döndürüleceksiniz.
… الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ …
Doğru bölüştürme ileHepinizin dönüşü O’nadır. Allah’ın vaadi haktır. Doğrusu O, yaratmaya başlar, sonra iman edip iyi amel işleyenlere adaletle karşılık vermek için onu tekrar eder. Küfredenlere de; küfreder olmalarından dolayı kaynar sudan bir içki ve elem verici bir azab vardır.
وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذَا جَاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
Doğru bölüştürme ileHer ümmetin bir rasulü vardır. Onların rasulleri gelince aralarında adaletle hükmedilir. Ve asla zulme uğratılmazlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قسط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ezdâd (zıt anlamlılar barındıran yapı; yalın haliyle haktan sapma, türemiş if'âl kalıbıyla adaleti ikame etme) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عدل, قسم, نصف |
| Zıt Kök | جور |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünü hakkaniyetli paylara ayırma, bacaklardaki eğrilik ve payı eksiltme veya denkleştirme |
| Çekirdek Özet 2 | Dağıtıcı adaleti somut ölçü ve terazilerle hayata geçirme; hakkı sahibine eksiksiz iade etme |
| Çekirdek Özet 3 | Toplumsal dengenin hak edilmiş paylar üzerinden korunması ve ölçünün sapmalardan arındırılması |
| Kritik Hata Riski | Kökün if'âl kalıbındaki adalet kurucu anlamı ile sülâsî kalıbındaki zalim ve haktan sapan anlamının birbirine karıştırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قس | Sertlik, katılık, ölçme ve baskı uygulama; paylaştırma ve zorlama hareketi barındıran fiziksel baskı (örnekler: قسر zorlamak, قسس iz sürmek ve sıkı yoklamak, قسم parçalara ayırmak, قسو katılaşmak) | ط | Çekirdekteki sert ve kesin ayrım hareketini somut bir nesne, kap, terazi veya pay çizgisiyle sabitleştirmiş; parçalamayı ölçülebilir bir sınıra ve hizaya kavuşturmuştur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Bir araya getirme, toplanma noktasını belirleme ve kesin bir sınır çizgisi çekme hareketi. |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Ayakta durmayı sağlayan dikey dayanak, yapısal destek ve sapmayı engelleyen tutunum. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Belirli bir hacmi kuşatma, kap içine alma ve payı sınırlandırarak muhafaza etme. |
| قسط | Sınırı çekilmiş desteğin ölçü kabıyla tartılması | Bir varlığın hakkı olan payı sınırlandırıp koruma altına alarak tartı ve kap düzenine oturtma hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanın baldır ve bacak kemiklerindeki eğrilik; bacakların birbirine yaklaşıp ayak uçlarının dışa açılması (el-kaset). Buradan hareketle payın eğrilmesi, bir şeyden hak edilen parça ve hisse (el-kıst) ile tütsü için kullanılan sert odun parçası (el-kust). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde ve recez beyitlerinde yalın kök haktan sapma ve zulüm yönüyle şahit getirilmiştir: يشفى من الغيظ قُسُوطَ القاسِطِ / Öfkesinden, zalimin haktan sapıp boyun büküşüyle şifa bulur. |
| Erken Arapça kullanım | Erken bedevi kullanımında paylaştırma kapları için mikyâl ve kıst tabirleri kullanılmış; idari ve ticari ölçüm kapları el-kıst olarak adlandırılmıştır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde قسط kökü, hem ölçme ve bölüştürme hem de sertlik ve eğrilik semantik ekseninde yer alır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda kök, kistā ve qisṭā biçimleriyle bir hacim ve sıvı ölçü birimini (Yunan-Roma dünyasındaki sextarius karşılığı kap ve ölçek) ifade etmek üzere yaygınlaşmıştır. Erken Sami çekirdeğinde sert bir nesnenin kesilip ayrılması ve belirli bir pay haline getirilmesi anlamı mevcuttur. Arapçada kök morfolojik bir zıtlaşma (ezdâd) geliştirmiştir: Sülâsî قَسَطَ fiili paydan çalmak, eğrilmek ve haktan sapmak (cvr) anlamına gelirken; hemzenin izale (giderme) işlevi yüklenmesiyle أَقْسَطَ fiili eğriliği düzeltmek, hakkı tam vermek ve adaleti tesis etmek anlamına bürünmüştür. Böylece kök, Sami dünyasındaki somut kap ve pay ölçüsünü Arapçada ahlaki ve hukuki bir denge kurumuna dönüştürmüştür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قسط kökünün sülâsî ve if'âl ayrışması | Sülâsî form sapma ve eksiltmeyi (el-kasat: bacak eğriliği), if'âl formu ise bu eğriliği giderme eylemini (adaleti) ifade eder. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice qisṭā / kistā | Bir pay, hisse, sıvı ölçü kabı ve adil paylaştırma aletine karşılık gelen ortak kullanım. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe sextarius ile temas | Akdeniz havzasındaki idari ölçü birimi sextarius sözcüğünün Sami dillerine qisṭ olarak geçmesi ve kökün yerli paylaştırma fiilleriyle kaynaşması. | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Payne Smith.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قسط | Anlamlı | Paylaştırmak, adalet etmek veya sapmak | Hak edilen hisseyi belirlemek, tartmak ya da hakkı çiğneyip eğrilmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قطس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle kök türetilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| سقط | Anlamlı | Düşmek, yukarıdan aşağı inmek | Bir şeyin tutunamayarak yerçekimi veya zaaf sebebiyle aşağıya düşmesi. | Kur'an'da geçer; düşme ve dökülme anlamı taşır. |
| سطق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Erken dönem dilcilerince mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| طقس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik Arap dil matrisinde kök olarak kullanılmamış, sonraki dönemlerde iklim anlamında Grekçe kökenli olarak girmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| طسق | Anlamlı | Vergi, ölçülü yükümlülük | Arazi üzerine konulan belirli harç ve ölçülü pay (tasq). | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قسط | Merkez | Paylaştırmada adalet | Ölçülebilir payların, somut hakların ve terazinin kurduğu dağıtıcı denge. | Bütünü parçalara ayırırken hak sahibine payını noksansız ulaştırma. |
| عدل | Komşu | Eşitlik ve denklik | İki taraf arasında denkliği sağlama, tartıda iki kefeyi bir tutma. | İlkesel ve soyut eşitliği, istikameti ve ifrat-tefrit ortasını ifade eder. |
| قسم | Komşu | Parçalara ayırma | Bir bütünü bölme ve parçalama eyleminin teknik tarafı. | Adalet vurgusu içermesi zorunlu değildir; salt taksim işlemini belirtir. |
| نصف | Komşu | Yarı yarıya pay etme | Bir şeyi tam ortasından ikiye bölerek taraflara eşit verme (insaf). | İki odak arasındaki simetrik bölünmeye ve tarafsızlığa odaklanır. |
| جور | Zıt | Haktan sapma, haksızlık | Doğru çizgiden, yoldan ve ölçüden saparak başkasının sınırını ihlal etme. | Ölçü ve payda dengenin kasten aleyhte bozulması durumudur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قسط | Pay, adalet, terazi | Somut hisse verme ve sapmayı izale ederek adaleti sağlama. | Kesin |
| Latince | Distributio, Iustitia distributiva, Libra | Dağıtıcı adalet, pay, terazi | Paylaştırma adaleti yönünü tam karşılar; kökün yalın anlamındaki sapma boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Equity, fair share, balance | Hakkaniyet, adil pay, denge | Dağıtıcı hakkaniyet boyutunu iyi verir; ezdâd karakterini tek kelimede taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | Gerechter Anteil, Verteilungsgerechtigkeit | Adil pay, bölüştürme adaleti | Sistematik hakkaniyeti ve somut pay dağılımını ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Équité, juste part, balance | Hakkaniyet, adil hisse | Bireysel hakların tartılarak verilmesini belirtir; kökün sülâsî zalimlik boyutunu kapsamaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِالْقِسْطِ | Dağıtıcı adalet ve hakkaniyet | Hukuki hüküm verme, şahitlik etme ve toplumsal düzeni sağlama bağlamı (Âl-i İmrân 3:18, Mâide 5:8, Hadîd 57:25). |
| الْقَاسِطُونَ | Haktan sapanlar, zalimler | Doğru yoldan ayrılıp cehenneme yakıt olan inatçı inkârcılar bağlamı (Cin 72:14, Cin 72:15). |
| بِالْقِسْطَاسِ | Dosdoğru ölçü aleti, terazi | Ticari hayatta hile yapmama, tartıyı tam ve dürüst tutma bağlamı (İsrâ 17:35, Şuarâ 26:182). |
| أَقْسَطُ / تُقْسِطُوا | Daha adil paylaştırma, hak tanıma | Yetimlerin haklarını koruma ve evlatlıkların soy bağını dürüstçe anma bağlamı (Bakara 2:282, Nisâ 4:3, Ahzâb 33:5). |
| الْمُقْسِطِينَ | Hakkaniyetle hükmedenler, payı gözetenler | Topluluklar arasında barış yapma ve düşmanlık etmeyenlere adil davranma bağlamı (Mâide 5:42, Hucurât 49:9, Mümtehine 60:8). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve el-Muksit ismi | Allah'ın evrendeki nizamı ve ahiretteki amelleri tartması; adl ve hikmet sıfatlarıyla irtibatı. | Zulümden münezzeh kılınan, her hak sahibine hak ettiğini eksiksiz veren mutlak irade. |
| Fıkıh | Yargılama hukuku, miras ve ölçü tartı | Hâkimin taraflar arasında hükmederken gözeteceği hakkaniyet ve ticari tartıların standartlığı. | Somut hakların, alacakların ve payların noksansız hesaplanıp infaz edilmesi. |
| Tefsir | Karşıt anlamlılık (ezdâd) ve if'âl farkı | Sülâsî kalıptan gelen kasitun ile if'âl kalıbından gelen muksitun arasındaki semantik zıtlığın incelenmesi. | Hemzenin izale işlevi yüklenerek zulmü ve sapmayı kaldırma haline dönüşmesi. |
| Hadis | Terazinin indirilip kaldırılması | Allah'ın rızık ve amel terazisini (el-kıst) alçaltıp yükseltmesine dair rivayetlerin izahı. | Rızıkların ve amellerin adil taksimini yöneten ilahi ölçü aleti. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi mizan ve hesap | Mutlak hakkaniyet | Amellerin zerre sapma olmaksızın tartılması | Yaratılışın ve hesabın temelindeki ilahi adaleti temsil eder. | Kesin |
| İlmi | Nesnel ölçümleme | Standart ölçü ve kalibrasyon | Değişkenlerin hatasız ve tarafsız biçimde tartılması | Bilimsel verinin ve gözlemin eğrilikten arındırılmış kesinliğidir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukukun üstünlüğü | Dağıtıcı kamu adaleti | Toplumsal sınıflar arasında hakkı hak sahibine paylaştırma | Güçlünün zayıf aleyhine sınır aşmasını engelleyen idari denge mekanizmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Pazar ve bölüşüm nizamı | Adil bölüşüm ve hilesiz tartı | Kaynakların, kârın ve alacakların hak ölçüsünce paylaştırılması | Tekelleşmeyi, tartıda eksiltmeyi ve emek gaspını engelleyen dağıtım ilkesidir. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kalibrasyon, dinamik denge ve sıfır hata toleransı | Bir ölçüm cihazının referans noktasına göre sıfırlanması; tartım işleminde sapmanın (varyansın) yok edilerek kefelerin nötrlenmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dağıtıcı adalet (Distributive Justice) ve hakkaniyetli paylaşım | Bir topluluktaki kaynakların, hakların ve ödevlerin herkesin liyakatine ve konumuna göre hakkaniyetle bölüştürülmesi nizamı. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | قسط kelimesinin sadece zihinsel bir adalet hissi veya genel ahlaki bir tavsiye sayılarak, somut paylaştırma ve ölçü aleti boyutunun göz ardı edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca soyut bir iyi niyet değil; bilfiil eldeki teraziyi, miras payını, yetim hakkını, ticari gramajı ve siyasi yargıyı kapsayan nesnel bir dağıtım sistemidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Adaletin pratik ve maddi bölüşümdeki somut karşılığı kaybolur; ekonomik sömürü ve tartı hileleri ahlaki adalet söylemleri arkasında meşrulaştırılabilir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın teklif ettiği adalet düzeninin salt felsefi bir kavram değil, nesnel ölçüm araçları (kıstâs), net paylar ve pratik dağıtımla yürüyen bir nizam olduğunu ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin gönderiliş gayesini açıklayan mizan ayetlerinde (Hadîd 57:25), yetim ve kadın haklarının dağıtımında (Nisâ 4:3) ve uluslararası ilişkilerde barışın zemininde (Mümtehine 60:8). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Adalet ile eşitliğin mutlak surette aynı şey olduğu yanılgısını düzeltir; kök herkese körü körüne aynı parçayı değil, herkese hak ettiği payı vermeyi (hakkaniyeti) şart koşar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir bütünün ölçü kabı veya terazi vasıtasıyla somut paylara ayrılması; bacak kemiğindeki eğrilikte olduğu gibi ekseninden sapan payın hizalanması.
- Soyut anlamDağıtıcı adalet, tarafsız tartı, hakkaniyetli bölüşüm ve haksız sapmaların ortadan kaldırılması.
- Sistematik karşılıkHukuki, iktisadi ve siyasi kaynakların liyakat ve hak ölçüsünce paylaştırılmasını yöneten denge nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde yer alan simgesi bir hak sahibine fiilen verilen payı, simgesi ise o hak sahibinin meşru ve ontolojik hakkını temsil eder. Bu iki büyüklük arasındaki farkın toplamı olan , sistemdeki toplam sapmayı (kasat / zulüm durumunu) gösterir. İf'âl babının devreye girmesiyle sistemik sapmanın sıfıra yaklaşması (), adalet halini (kıst) meydana getirir; böylece toplam adaletsizlik farkı () sıfırlanarak nizam kurulur.