قطع
ق - ط - ع
KÖK- 36 geçiş
- 36 ayet
- 31 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Kesinlikle keseceğim
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.153 harfباب العين و القاف والطاء
)ق ط ع، ق ع ط مستعملان( قطع: قَطَعْتُهُ قَطْعاً ومَقْطَعاً فانْقَطَعَ، وقَطَعْتُ النَّهْرَ قُطُوعاً. والطَّيرُ تَقْطَعُ في طيرانها قُطُوعاً، وهُنَّ قَواطِعُ أي ذواهبُ ورواجعُ.
وقُطِعَ بفُلانٍ: انْقَطَعَ رجاؤه. ورجلٌ مُنقطعٌ به أي انْقطع به السَّفَر دون طيِّة. ويقال قَطَعَه. ومُنْقطعُ كُلِّ شيْء حيث تنْتهِي غايتُه. والقِطعةُ: طائفة من كُلَّ شَيْء والجمع القِطَعات والقِطَعُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR3.000 harfقَطَعْتُ الشيء قَطْعاً. وقَطَعْتُ النهر قُطوعاً: عبرته. وقَطَعَ ماءُ الركيَّة قُطوعاً وقِطاعاً، أي انْقَطَعَ وذهب. وقَطَعَتِ الطيرُ قُطوعاً وقِطاعاً: خرجت من بلاد البرد إلى بلاد الحر، فهي قَواطِعُ ذواهبُ أو رواجع. وقَطَعَ رَحِمَهُ قَطيعَةً، فهو رجلٌ قُطَعٌ وقُطَعَةٌ. ويقال: رَحِمَ قَطْعاءُ بيني وبينك، إذا لم تُوصَل. وقوله تعالى: "ثُمَّ ليَقْطَع" قالوا: ليختنق، لأن المختنقَ يمدُّ السببَ إلى السقف
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.697 harfباب العين والقاف مع الطاء
قعط ، قطع
استعمل من وجوهه : قعط ، قطع .
قعط : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه أمر المتعمِّم بالتلحِّي ونهى عن الاقتعاط .
قال أبو العباس أحمد بن يحيى : قال ابنُ الأعرابيّ : يقال للعمامة المِقْعطة . وجاء فلانٌ مقتعِطاً ، إذا جاء متعمِّماً طابِقيّاً . وقد نُهي عنها .
ونحوَ ذلك قال الليث . قال : ويقال قعطت العمامة قعطاً . وأنشد :
طُهَيّة مقعوطاً عليها العمائمُ
وقال
باب العين والقاف مع الطاء قعط ، قطع استعمل من وجوهه : قعط ، قطع . قعط : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه أمر المتعمِّم بالتلحِّي ونهى عن الاقتعاط . قال أبو العباس أحمد بن يحيى : قال ابنُ الأعرابيّ : يقال للعمامة المِقْعطة . وجاء فلانٌ مقتعِطاً ، إذا جاء متعمِّماً طابِقيّاً . وقد نُهي عنها . ونحوَ ذلك قال الليث . قال : ويقال قعطت العمامة قعطاً . وأنشد : طُهَيّة مقعوطاً عليها العمائمُ وقال أبو عمرو : القاعط : اليابس . وقَعَط شعرُه من الحُفوف إذا يبس . وقال الأصمعيّ : قَعَط فلانٌ على غريمه ، إذا شدَّد عليه في التقاضي . وقعَّط وَثاقه ، إذا شدّده . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : المِعْسَر : الذي يقعِّط على غريمه في حال عُسرته . ويقال قعّط على غريمه ، إذا ألحّ عليه . قال : والقاعط : المضيِّق على غريمه . وفي ( نوادر الأعراب ) : يقال قعَّط فلانٌ على غريمه ، إذا صاح أعلى صِياحه . وكذلك جَوَّق ، وثَهَّتَ ، وجوَّر . وقال أبو حاتم : يقال للأنثى من الحِجْلان قُعَيطة . قال أبو عمرو : القَعْوطة : تقويض البناء ، مثل القَعْوشة . وقال ابن السكّيت : القَعْط : الطرد . ورجلٌ قَعَّاطٌ : شديد السَّوق . قال : والقعط : الكَشْف . وقد أقعط القوم عنه إقعاطاً ، إذا انكشفوا انكشافاً . قطع : قال الله جلّ وعز : ( قِطَعًا مِّنَ الَّيْلِ مُظْلِماً ) ( يُونس : 27 ) و ( قِطْعاً ) : والقِطْع : اسم ما قُطِع . يقال قطعتُ الشيء قَطْعا ، واسم ما قُطِع فسقَطَ قِطْع . وأخبرني المنذريّ عن ثعلب أنه قال : من قرأ ( قِطْعاً ) جعل المظلم من نعته ، ومن قرأ ) قِطَعًا مِّنَ الَّيْلِ ) ( يُونس : 27 ) فهو الذي له يقول البصريُّون الحال . وأخبرني عن الحرَّانيّ عن ابن السكيت قال : القَطْع : مصدر قطعتُ . والقِطْع : الطائفة من الليل . قال : والقِطْع : طِنْفسة تكون تحت الرحل على كتفَي البعير . والجميع قُطوع . وأنشد : أتتك العِيسُ تنفُخُ في بُراها تَكَشَّفُ عن مناكبها القُطوعُ قال : والقِطْع : نصلٌ قصير ، وجمعه أقطاع . وقال الله جلّ وعزّ : ( وَقَطَّعْنَاهُمْ فِي الاَرْضِ أُمَمًا ) ( الأعرَاف : 168 ) أي فرَّقناهم فرقاً . قال : ( وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الاَسْبَابُ ) ( البَقَرَة : 166 ) . أي انقطعت أسبابُهم ووُصَلهم . وأما قوله : ( فَتَقَطَّعُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُراً ) ( المؤمنون : 53 ) فإنه واقعٌ ، كقولك : قطَّعوا أمرَهم . وقال لبيدٌ بمعنى اللازم : وتقطّعَتْ أسبابُها ورِمامُها أي انقطعت حبالُ مودّتها . وقوله : ( وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ ) ( يُوسُف : 31 ) أي قطعنها قَطْعاً بعد قطع ، وخدشْنَ فيها خدوشاً كثيرة ، ولذلك ثُقِّل . وقال جلّ وعزّ : ( فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَآءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ ) ( الحَجّ : 15 ) أجمع المفسّرون على أنّ تأويل قوله ( ثم ليقطَعْ ) : ثم ليختنق . وهو محتاجٌ إلى شرحٍ يزيد في بيانه ، والمعنى والله أعلمُ من كان يظنُّ من الكفّار أنّ الله لا ينصُر محمداً حتّى يُظْهره على المِلل كلّها فليمُتْ غيظاً ، وهو تفسير قوله ) فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَآءِ ) ( الحَجّ : 15 ) والسَّبب : الحبل يشدُّه المختنقُ إلى سَقْف بيته . وسماءُ كلِّ شيءٍ : سقفُه . ) ثُمَّ لْيَقْطَعْ ) ( الحَجّ : 15 ) ، أي ليمدَّ الحبل مشدوداً على حَلْقه مدّاً شديداً يوتِّره حتَّى يقطع حياتَه ونَفْسَه خَنْقاً . وقال الفراء : أراد ثم ليجعل في سماء بيته حبلاً ثم ليختنقْ به ، فذلك قوله ثم ليقطع اختناقاً . قال : وفي قراءة عبد الله : ( ثم ليقطعه ) يعني السبب ، وهو الحبْلُ المشدودُ في عنقه حتى تنقطع نفسُه فيموت . وقال جلّ ذكره : ( قُطِّعَتْ لَهُمْ ثِيَابٌ مِّن نَّارِ ) ( الحَجّ : 19 ) أي خِيطَتْ وسُوِّيت وجُعِلتْ لَبُوساً لهم . وفي حديث ابن عبَّاسٍ قال : ( نخل الجنّة سَعَفُها كِسوةٌ لأهل الجنّة ، منها مقطّعاتُهم وحُلَلُهم ) . وفي حديث آخر ( أنَّ رجلاً أتى النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) وعليه مقطَّعات له ) ، وفي حديث ثالثٍ ( وقت الضحى إذا تقطَّعت الظّلال ) أي قَصُرت . قال أبو عبيد : قال الكسائيّ : المقطَّعات : الثِّياب القصار . قال : وسمِّيت الأراجيزُ مقطَّعاتٍ لقِصَرها . وقال شَمِر في كتابه في ( غريب الحديث ) : المقطَّعات من الثياب : كل ثوبٍ يقطَع من قميص وغيره . أراد أن من الثياب الأردية والمطارف ، والأكسيةَ والرِّياط التي لم تقطع وإنّما يتعطَّف بها مَرَّةً ويُتَلفَّع بها أخرى ؛ ومنها القُمُص والجِبَاب والسَّراويلات التي تقطع ثم تخاط ؛ فهذه هي المقطَّعات . وأنشد شمر لرؤبة يصف ثوراً وحشياً : كأنَّ نصِعاً فوقه مقطَّعا مخالطَ التقليص إذْ تدرَّعا قال : وقال ابنُ الأعرابي : يقول : كأن عليه نِصعاً مقلِّصا عنه . يقول : تخال أنه ألبس ثوباً أبيض مقلِّصا عنه لم يَبلُغْ كُراعَه ، لأنَّها سُودٌ ليست على لونه . قال : والمقَطَّعات : برودٌ عليها وشيٌ مقطَّع . قال : ولا يقال للثياب القصار مقطَّعات . قال شمر : وممّا يقوّي قوله حديث ابن عباس في وصف سَعَف نخل الجنة : ( منها مقطَّعاتهم ) . ولم يكن ليصف ثيابَهم بالقصَر ، لأنه ذمٌّ وعيب . وأمّا قوله ( إذا تقطَّعت الظلال ) فإنّ أبا عبيد قال : الظِّلال تكون ممتدَّةً في أول النهار ، فكلَّما ارتفعت الشمسُ قصُرت الظلال ؛ فذلك تقطُّعها . وفي حديث الأبيَض بن حَمّال المأرِبيّ أنه ( استقطع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) المِلْح الذي بمأرب فأقطعَه إيّاه ) . يقال استَقطع فلانٌ الإمامَ قَطيعةً من عفو البلاد فأقطعه إياها ، إذا سأله أن يُقطعها له مفروزةً محدودة يملّكه إياها ، فإذا أعطاه إياها كذلك فقد أقطعه إياها . والقطائع من السُّلطان إنما تجوز في عَفو البلاد التي لا ملك لأحدٍ عليها ولا عمارةَ توجب مِلْكاً لأحد ، فيُقْطع الإمامُ المستقطِعَ منها قدرَ ما يتهيّأ له عِمارته بإجراء الماء إليه ، أو باستخراج عينٍ فيه ، أو بتحجيرٍ عليه ببناءٍ أو حائطٍ يُحرزه . وقال ابن السكيت : قال أبو عمرو : قِطاع النخل وقَطاعه ، مثل الصِّرام والصَّرام ، والجِداد والجَدَاد . قال : وأقطع النخلُ إقطاعاً ، إذا أصرمَ وحانَ قِطافُه . ومقاطع القرآن : مواضع الوقوف ، ومبادئه : مواضع الابتداء . وعَودٌ مُقْطَع ، إذا انقطع عن الضِّراب . قال النَّمر بن تولب يصف امرأته : قامت تَبَاكَى أن سَبأتُ لفتيةٍ زِقّاً وخابيةً بعَودٍ مُقْطَعِ وقد أُقطِعَ ، إذا جَفَر . وناقةٌ قَطُوع : ينقطع لبنُها سريعاً . ويقال هذا فرسٌ يقطِّع الجري ، أي يَجري ضروباً من الجري لمرحِهِ ونشاطه . وقطّعت الخمرَ بالماء ، إذا مَزَجتَها . وقد تقطّع فيها الماء . وقال ذو الرمة : تقطُّعَ ماء المُزْن في نُطف الخمرِ ويقال أقطعَ القومُ ، إذا انقطعت مياه السماءِ المزنِ فرجعوا إلى أعداد المياه . وقال أبو وَجْزة السعدي : تَزُور بي القَرْمَ الحَواريَّ إنّهم مناهلُ أعدادٌ إذا الناسُ أَقطعوا وبئر مِقطاع : ينقطع ماؤها سريعاً . وأقطعت الدجاجةُ ، إذا انقطعَ بيضُها . أبو عبيد في ( الشيات ) : ومن الغُر المتقطِّة ، وهي التي ارتفع بياضها من المنخرين حتَّى تبلغ الغُرَّةُ عينَيه دون جبهته . وقال غيره : المقطع من الحَلْي هو الشيء اليسير منه القليل . وفي الحديث : ( نُهي عن لُبْس الذهب إلاَّ مقطَّعاً ) ، وهو مثل الحَلْقَة والخُرْص وما أشبهه . والقُطَيعاء ممدود : التَّمْر الشِّهريز . وقال الشاعر : باتوا يعشُّون القُطَيعاءَ ضيفَهم وعندهم البَرنيُّ في جُلَل دُسْمِ ويقال : مدَّ فلانٌ إلى فلانٍ بثدي غير أقطعَ ، ومَتَّ بالتَّاء مثلُه ، إذا توسَّلَ إليه بقرابةٍ . ومنه قول الشاعر : دعاني فلم أُورَأ به فأجبتُه فمدَّ بثدي بيننا غيرِ أقطعا ويقال قطَّع فلانٌ على فلانٍ العذابَ ، إذا لَوَّن عليه ضروباً من العذاب . ويقال قَطَعَ فلانٌ رحِمَه قَطْعاً ، إذا لم يَصِلْها ، والاسم القَطِيعة . وجاء في الحديث : ( مَن زَوّج كريمتَه من فاسق فقد قَطَع رحِمَها ) . وذلك أنّ الفاسق يطلِّقها ثم لا يُبالي أن يَغشاها . ويقال قطعت الحبل قَطْعاً فانقطع ، وقطعت النهر قَطعاً وقُطوعاً . وقطعَتِ الطير تقطع قُطوعاً ، إذا جاءت من بلد إلى بلد في وقتِ حرَ أو برد ؛ وهي قواطع الطير . وقال أبو زيد : قطعت الغِربانُ إلينا في الشتاء قُطوعاً . ورجعت في الصيف رُجوعاً . والطَّير المقيمة ببلد شتاءَها وصيفَها هي الأوابد . وقُطِع بالرجُل ، إذا انقطع رجاؤه . ورجلٌ منقَطَعٌ به ، إذا كان مسافراً فأُبدع به وعَطِبتْ راحلتُه وذهب زادُه ومالُه . ومنقطَع كلِّ شيءٍ : حيث ينقطع ، مثل منقطَع الرَّمل والحَرَّة وما أشبههما . والمنْقطِع الشيءُ نفسُه . الحراني عن ابن السكيت قال : ما كان من شيءٍ قُطِع من شيءٍ فإنْ كان المقطوع قد يبقى منه الشيء ويقطع قلت أعطني قِطعة . ومثله الخرقة . وإذا أردت أن تجمع الشيء بأسره حتَّى تسمي به قلت : أعطني قُطعة . قال : وأما المرَّة من الفعل فبالفتح قطعت قَطْعة . وقال الفراء : سمعتُ بعضَ العرب يقول : غلبني فلانٌ على قُطعةٍ من أرضٍ ، يريد أرضاً مفروزة مثل القطيعة . فإذا أردتَ بها قِطعةً من شيء قُطِع منه قلت قِطعة . وقال غيره : القَطَعة موضع القطع من يد الأقطع ، يقال ضربَه بقطَعَتِه . وقال الليث : يقولون قُطِع الرجل ، ولا يقولون قَطِع الأقطع لأنّ الأقطع لا يكون أقطعَ حتَّى يقطعه غيره . ولو لزمه ذلك من قِبَل نفسه لقيل قَطِع أو قَطُع . ويجمع الأقطع قُطعاناً . وامرأة قطيع الكلام ، إذا لم تكن سليطة . ورجلٌ قطيع القيام ، إذا كان ضعيفاً . وقد قطعت المرأةُ ، إذا صارت قطيعاً . ويقال أقطعَني فلانٌ نهراً ، إذا أذِن له في حفره . وأقطعَني قُضباناً . من كرمه ، إذا أذن له في قطعها . وقال الليث : القِطْع : القضيب الذي يُقطع لِبَرْي السِّهام ، وجمعه قُطعانٌ وأَقطُع . قال الهذليّ : في كفِّه جَشْءٌ أجَشُّ وأقطُعُ أراد بالأقطُع السِّهام . قلت : هذا غلط ، قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : القِطع من النِّصال : القصير العريض . وكذلك قال غيره ، وسواءٌ كان النصل مركَّباً في السهم أو لم يكن مركَّباً . وسمِّي النَّصل قِطْعاً لأنّه مقطوع من الحديد ، وربَّما سمَّوه مقطوعاً وجمعه المقاطيع . وقال الشاعر : أشفَّتْ مقاطيع الرُّماةِ فؤادَها إذا سمعَتْ صوتَ المغرِّد تَصلِدُ قال : المقاطيع : النصال هاهنا . وقال الليث : يقال هذا الثوبُ يُقْطِعك قميصاً ، ويقطِّع لك تقطيعاً ، إذا صلح أن يقطع قميصاً . وروى أبو حاتم عن الأصمعي أنه قال : لا أعرف هذا ثوبٌ يُقْطِع ولا يُقطِّع ، ولا يقطِّعني ولا يَقْطعني ، هذا كلُّه من كلام المولَّدين . قال أبو حاتم : وقد حكاها أبو عبيدة عن العرب . وقال الليث : يقال قاطعتُ فلاناً على كذا وكذا من الأجر والعمل مقاطعَةً . وقال : ومقطَّعة الشَّعَر : هَناتٌ صغارٌ مثل شعر الأرانب . قلت : هذا ليس بشيء ، وأُراه أراد ما قاله ابن شُميل في كتاب ( الصفات ) : يقال للأرنب السَّريعة مقطِّعة النِّياط ، ومقطِّعة الأسحار ، ومقطِّعة السُّحور ، لشدّة عَدْوها ، أنَّها تقطّع رئاتِ مَن يعدو على إثرها ليصيدَها فلا يلحقها . ويقال للفرس الجواد : إنّه ليقطِّع الخَيْل تقطيعاً ، إذا كان يسبقهنَّ فلا يلحقنه . ومنه قولُ الجعديّ يصف فرساً : يقطّعهنّ بتقريبه ويأوي إلى حُضُرٍ مُلْهِبِ ومن هذا قول عُمر في أبي بكر : ( وليس فيكم من تَقَطَّعُ عليه الأعناقُ مثلُ أبي بكر ) معناه ليس فيكم سابقٌ إلى الخيرات تَقَطَّعُ أعناقُ مسابقيه سبقاً إلى كلّ خير حتى يلحق شأوَه أحدٌ مثل أبي بكر ، رضي الله عنهما . عمرو عن أبيه : يقال فلانٌ قطيعُ فلانٍ ، أي شبيهُه في قدِّه وخَلْقه ، وجمعه أقطعاء . والتقطيع : مَغْص يجده الإنسان في بطنه وأمعائه . ويقال جاءت الطَّيرَ مُقْطَوطِعاتٍ وقواطعَ ، بمعنًى واحد . وفلانٌ منقطع القرين ، إذا لم يكن له مِثْلٌ في سخاءٍ أو فضل . ويقال قاطع فلانٌ فلاناً بسيفيهما ، إذا نظرا أيُّهما أقطع . وسيفٌ قاطعٌ وقطّاع ومِقطَع . وكل شيءٍ يُقطع به فهو مِقطَع . قال : والمَقطَع : موضع القَطْع . والمَقْطع : مصدر كالقَطع . والمَقْطَع : غاية ما قُطِع . ويقال مَقْطع الثَّوب ، ومَقطع الرمل إلى حيث لا رمل وراءه . والمقطع : الموضع الذي يُقطع فيه النهرُ من المعابر . ورجل قَطُوعٌ لإخوانه ومِقطاع : لا يثبتُ على مؤاخاةٍ . وشيء حسنُ التقطيع ، إذا كان حسنَ القَدّ . ويقال لقاطع رحمه : إنّه لقُطَعةٌ قُطَعٌ . وبنو قُطَيعة : حيٌّ من العرب ، والنسبة إليهم قُطَعيّ . وقال الليث : القَطِيع : السَّوط المتقطّع . قلت : سمِّي السَّوط قَطِيعاً لأنَّهم يأخذون القِدَّ المحرَّم فيقطّعونه أربعة سيور ، ثم يفتلونه ويلوونه ويعلِّقونه حتّى يجفَّ ، فيقوم قائماً كأنه عصاً . سمِّي قطيعاً لأنه يقطع أربعَ طاقاتٍ ثم يلوي . ومَقطَع الحق : حيث يُفصَل بين الخصوم بنصِّ الحكم . وقال زهير : فإنّ الحقَّ مقطَعُه ثلاثٌ يمينٌ أو نفارٌ أو جِلاءُ وقُطَّاع الطُّرق : الذين يُعارضون أبناء السبيل فيقطعون بهم الطريق . وقال الليث : القاطع : مِثالٌ كالمِقْطَع يُقطَع عليه الأديمُ والثوبُ ونحوه . وقال أبو الهيثم : إنما هو القِطاع لا القاطع . قال : وهو مثل لِحاف ومِلحف ، وسراد ومِسرد وقِرام ومِقرم ، وإزار ومئزر ، ونِطاق ومِنطَق . وقَطَعات الشجر : أطراف أُبَنها التي تخرج منها إذا قُطِعت ، الواحدة قَطَعة . والقُطع : البُهر . يقال قُطع الرجلُ فهو مقطوع . والفرس أيضاً يأخُذه القُطْع . ويقال للفرس إذا انقطع عِرقٌ في بطنه أو شحمٌ : مقطوعٌ ، وقد قُطِع . وقال الليث : الأُقطوعة : شيء تبعث به الجاريةُ إلى صاحبِها علامة أنَّها صارَمته . وأنشد : قالت لجاريتيها اذهبا إليه بأُقطوعةٍ إذْ هَجَرْ وتقطيع البيت في بيوت الشعر : تجزئته بالأفعال . قال أبو ذؤيب : كأنّ ابنةَ السَّهميّ دُرَّةُ قامسٍ لها بعد تقطيع النُّبوح وهيجُ أراد بعد هَدْءِ من الليل ، والأصل فيه القِطع وهو طائفةٌ من الليل . والنُّبُوح : الجماعات . ويقال قطعتُ الحوضَ قَطْعاً ، إذا ملأته إلى نصفه أو ثلثه ثم قطعتَ الماءَ منه . ومنه قول ابن مُقْبل ، يذكر إبلاً سقى لها في الحوض على عَجَلةٍ ولم يُروها : قطعنا لهنَّ الحوضَ فابتلَّ شَطرُه بشُربٍ غِشاشٍ وهو ظمآنُ سائرُه وأقطعت السماءُ بموضع كذا وكذا ، إذا انقطع المطرُ هناك وأقلعت . ويقال : مَطرت السماء ببلد كذا وأقطعتْ ببلد كذا . ورجلٌ مُقْطَعٌ : لا ديوانَ له . وقال شمر : القَطْع : مَغَسٌ يجده الإنسان في بطنه . يقال قُطِّع فلانٌ في بطنه تقطيعاً ، وهو مَغَس يجده في أمعائه . قال : ويقال للقوم إذا جفّتْ مياه ركاياهم : أصابتهم قُطعة منكرة . وقد قَطَع ماء قليبكم ، إذا ذهب ماؤُها . وقال ابن شميل : تقول العربُ : اتَّقُوا القُطَيعاءَ ، أي أن ينقطع بعضُكم من بعضٍ في الحرب . ويقال للرجل القصير : إنّه لمقطَّع مجذَّر . أبو زيد : أقطعَ الرجلُ إقطاعاً فهو مُقطِعٌ ، إذا لم يُرد النساء ولم ينقشر عُجارِمُه . قال : وقُطع بفلانٍ قَطعاً ، إذا قطع به الطريق وإذا عجَز عن سفره لنفقةٍ هلكت أو راحلة عَطِبتْ ، فقد انقُطِع به . ويقال للرجل الغريب بالبلد : قد أُقطِع عن أهله إقطاعاً فهو مُقْطَعٌ عنهم . وأَقطعَ كلام الرجل إقطاعاً فهو مُقْطِع ، إذا بكتوه بالحقّ فلم يقدر على الجواب . وقَطَع ماء قليبكم قُطوعاً ، إذا قل ماؤها وذهب . وروى ابن شُميل حديثاً مرفوعاً إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ( نَهى عن لُبْس الذَّهَب إلاّ مقطَّعاً ) . قال النضر : المقطَّع : الخاتَم ، والقُرطُ ، والشَّنْف . وقال أبو عُبيد : المقطَّع هو الشيء اليسير منه : مثل الحَلْقة والشَّذرة ونحوها . وقال أبو سعيد : يقال : لأقطِّعن عُنق دابّتي ، أي لأبيعنَّه . وأنشد لأعرابيَ تزوّجَ امرأةً وساق إليها مهرها إبلاً فقال : أقول والعَيساءُ تمشي والفُضُلْ في جِلّةٍ منها عَراميسَ عُطُلْ قطّعْتُ بالأحراحِ أعناقَ الإبلْ يقول : اشتريتُ الأحراحَ بإبلي . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الأقطع : الأصمّ . قال : وأنشدني أبو المكارم : إنَّ الأحيمِر حين أرجو رِفده غَمْراً لأَقطَعُ سيِّىءٌ الإصْرَانِ قال : والإصران : جمع إصْر ، وهو الخِنّابة ، وهو سَم الأنف . قال : والخنّابتان : مَجرَيَا النفَس في المنخرين . أراد أنه يتصامم عليَّ ولا مَشَمَّ له مع ذلك ، فهو أخشَمُ أصمّ . وقال أبو تراب : القُطْعة في طيِّىءٍ كالعنعنة في تميم ، وهو أن يقول يا أبا الحَكَا ، يريد يا أبا الحكم ، فيقطع كلامَه . قلت : وكلُّ ما مرَّ في الباب من هذه الألفاظ واختلاف معانيها فالأصل واحدٌ والمعاني متقاربة وإن اختلفت الألفاظ . وكلام العرب آخذٌ بعضُه برقاب بعض ، وهذا يدلُّك على أنَّ لسانَ العرب أوسع الألسنة نطقاً وكلاماً .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.275 harf(باب القاف والطاء وما يثلثهما)
(قطع) القاف والطاء والعين أصلٌ صحيحٌ واحد، يدل على صَرْمٍ وإبانة شيءٍ من شيء. يقال: قطعتُ الشيءَ أقطعه قَطْعاً. والقطيعة: الهِجران.
يقال: تقاطَعَ الرّجُلان، إذا تصارما. وبعثَتْ فلانةُ إلى فلانةَ بأُقطوعةٍ، وهي شيءٌ تبعثُه إليها علامةً للصَّريمة. والقِطْع، بكسر القاف، الطَّائفة من اللَّيل، كأنَّه قِطعةٌ. ويقال: قطعت قَطْعاً.*وقطعتِ الطير قُطوعاً، إذا خَرَجَتْ من
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.883 harf- القطع: فصل الشيء مدركا بالبصر كالأجسام، أو مدركا بالبصيرة كالأشياء المعقولة، فمن ذلك قطع الأعضاء نحو قوله: ﴿لأقطعن أيديكم وأرجلكم من خلاف﴾ [الأعراف/124]، وقوله: ﴿والسارق والسارقة فاقطعوا أيديهما﴾ [المائدة/38] وقوله: ﴿وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم﴾ [محمد/15] وقطع الثوب، وذلك قوله تعالى: ﴿فالذين كفروا قطعت لهم ثياب من نار﴾ [الحج/19] وقطع الطريق يقال على وجهين: أحدهما: يراد به السير والسلوك،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR2.401 harfق ط ع
قطعه آراباً.
وأقطعته قضباناً من الشجر: أذنت له في قطعها.
واستقطعته ثوباً فأقطعني.
وضربه بقطعته.
وهذا زمن قطاع النخل وأقطع نخلهم وأصرم.
وقنّعه القطيع: السوط.
قال الشماخ: مروح تغتلي البيداء حرف تكاد تطير من حسّ القطيع ومن المجاز: قطع المفازة قطعاً.
وقطع النّهر: عبره قطوعاً وأقطعه النهر: جاوزه به.
وقطعت الطير قطاعاً وهذا وقت قطاع الطير وطير قواطع.
وقطع
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok25.333 harfالقَطْعُ: إِبانةُ بعض أَجزاء الجِرْمِ من بعضٍ فَضْلاً. قَطَعَه يَقْطَعُه قَطْعاً وقَطِيعةً وقُطوعاً؛ قال:
فما بَرِحَتْ، حتى اسْتبانَ سقابها
قُطُوعاً لِمَحْبُوكٍ من اللِّيفِ حادِرِ
والقَطْعُ: مصدر قَطَعْتُ الحبْلَ قَطْعاً فانْقَطَع. والمِقْطَعُ، بالكسر: ما يُقْطَعُ به الشيء. وقطَعه واقتطَعه فانقطَع وتقطَّع، شدد للكثرة. وتقطَّعوا أَمرهم بينهم زُبُراً أَي تقَسَّمُوه. قال الأَزهري: وأَما قوله:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.074 harf* ق ط ع * * قَطَعَ * الشيء يقطعه * قَطْعاً * و * قَطَعَ * النهر عبره من باب خضع وقطع رحمه * قَيعة ً * فهو رجل * قُطَعٌ * بوزن عمر و * قُطَعَةٌ * بوزن همزة وقوله تعالى ﴿ثم ليقطع﴾ قالوا ليختنق لأن المختنق يمد السبب الى السقف ثم يقطع نفسه من الأرض حتى يختنق تقول منه * قَطَعَ * الرجل ولبن * قاطِعٌ * أي حامض و * الأَقْطَعُ * المقطوع اليد والجمع * قُطْعَانٌ * مثل أسود وسودان و * القِطْعُ * ظلمة آخر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR26.815 harfقطعه، كمنعه، قطعا، ومقطعا، كمقعد، وتقطاعا، بكسرتين مشددة الطاء، وكذلك التنبال والتنقام، والتملاق، هذه المصادر كلها جاءت على تفعال، كما في العباب. وفاته قطيعة وقطوعا، بالضم، ومن الأخير قول الشاعر:
فما برحت حتى استبان سقاتهـا قطوعا لمحبوك من الليف حادر أبانه: من بعضه فصلا، وقال الراغب: القطع قد يكون مدركا بالبصر، كقطع اللحم ونحوه، وقد يكون مدركا بالبصيرة، كقطع
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.881 harfقَطَّعَهُ بِالضَّرْبِ
2 قَطَّعَهُ بِالضَّرْبِ ذ He mangled him with beating. ― -b2- تَقْطِيعٌ (tropical:) [A griping, or cutting pain, in the bowels;] i. q. مَغْصٌ in the belly; (S, K, TA;) as also تَقْضِيعٌ. (TA.) See also قُطْعٌ. ― -b3- تَقْطِيعُ الصَّوْتِ (K in art. جدف) A repeated interrupting of the voice in singing. (TK in that art.) See جَدَفَ. ― -b4- قَطَّعَ, inf. n. تَقْطِيعٌ, He
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR8.427 harfقَطَعَ
قَطَعَ A ( n. ac. قَطْع 1 , مَقْطَع 17 , تِقِطَّاع ),
a. Cut off; amputated; separated, severed, divided; broke off; disconnected.
b. Suppressed, stopped, put an end to.
c. [ acc. & 'Ala ], Interrupted; intercepted; infested ( a road: robbers ).
d. [ acc. & 'An ], Prevented from; averted from ( glance ).
e. [ 'An ], Ceased from; became estranged from.
f. [ acc. & Bi ],
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR84.081 harfقطع
قَطَعَ - يَقْطَعُ - قَاطِع - قَاطِعة - قِطْعَة - قِطََع - مَقْطُوْع - مَقْطُوْعَة - قَطَّعَ - يُقَطِّعُ - تَقَطَّعَ - يَتَقَطَّعُ
قَطَعَ - يَقْطَعُ + كائن + شيئاً : يفصل جزءاَ من كائن عن أصله ويبعده عن الأًصل: يقطعه ثم قد يهمله أو يرميه ويتعامل مع الأًصل ككائن منفرد جديد، ويتعامل مع الجزء الآخر بصفته كائن منفرد مهمل وغير ذي شأن
قَطَعَ -
Sîgalar(31)
- بِقِطْعٍParçada(بِفِعْلٍ)×2
- تَقَطَّعَParçalandı+1 anlam(تَتَفَعَّلَ)×2
- قُطِّعَتْKesildi(فُعِّلَتْ)×2
- لَأُقَطِّعَنَّKesinlikle keseceğim(لَأُفَعِّلَنَّ)×2
- وَيَقْطَعُونَVe keserler(وَيَفْعَلُونَ)×2
- تُقَطَّعَKesilir(تُفَعَّلَ)×1
- فَاقْطَعُواÖyleyse kesin(فَافْعَلُوا)×1
- فَتَقَطَّعُواParçalandılar(فَتَفَعَّلُوا)×1
- فَقَطَّعَHemen kesti(فَفَعَّلَ)×1
- فَقُطِعَHemen kesildi(فَفُعِلَ)×1
Mücavir kökler73 mücavir (258 toplam)
- صلب
4 ortak ayet · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir
- يدي
7 ortak ayet · El ve kol demektir
- دبر
5 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
- وصل
3 ortak ayet · Birleştirirler
- رجل
5 ortak ayet · Rical ayak demektir
- أمر
8 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- لفت
2 ortak ayet · Kendini çevirir
- فسد
4 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- سقي
3 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- خلف
5 ortak ayet · Half : Ense demektir
- نقض
2 ortak ayet · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
- سبب
2 ortak ayet · Araç
Geçtiği ayetler(36)
… إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا امْرَأَتَكَ …
ParçadaDediler ki: Ey Lut; biz Rabbının elçileriyiz. Onlar sana ilişemeyecekler. Bir ara geceleyin ailenle birlikte yola çık. Karının dışında kimse geri kalmasın. Doğrusu onların başına gelecek olan, onun da başına gelecektir. Onların başına gelecek sabahleyindir. Daha sabah yakın değil mi?
فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَاتَّبِعْ أَدْبَارَهُمْ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ وَامْضُوا حَيْثُ تُؤْمَرُونَ
ParçadaO halde geceleyin bir ara aileni yola çıkar, sen de arkalarından git. Hiç biriniz arkaya bakmasın ve emrolunduğunuz yere doğru yürüyün, demişlerdi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قطع |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صرم, جذذ, فصل, بتر |
| Zıt Kök | وصل |
| Çekirdek Özet 1 | Bütünlüğü olan bir nesneyi ayırarak, yararak veya kopararak ikiye bölmek, sürekliliği kesintiye uğratmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi bağların koparılması, toplumsal ve akrabalık ilişkilerinin parçalanması, inkarcıların kökünün kazınması veya ceza/engel olarak fiili kesme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemde akışı sağlayan bağın (rabıta) ortadan kaldırılarak sistemin işlevsizleştirilmesi veya fesadın kökünün kurutulması için irtibatın iptali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca uzuv kesme (hırsızlık cezası vb.) gibi dar bir fiziki cezalandırma eylemine indirgenmesi; soyut bağları, akrabalık rabıtasını ve akışı durdurma boyutunu gözden kaçırma riski |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قط | Bir şeyi enlemesine kesmek, koparmak, sınır koymak ve paylara ayırmak (örnek kökler: قطط bir şeyi enlemesine düzgünce kesmek, قطف meyveyi dalından koparıp almak, قطر damla damla ayırmak veya sınırlamak, قطن bir yerde kesilip yerleşmek) | ع | Boğazın derinliğinden çıkan ع harfi, kesme eylemine derinlik, kesin bir ayrılma, tam bir kopuş ve somut/soyut bir bağı geri dönülemez biçimde ikiye bölme boyutu katar. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Enerjinin ve hareketin belli bir hatta toplanması, odaklanması ve sınıra ulaşması |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Bütünlüğü olan, kuşatılmış, bir arada duran yapıyı veya düzlemi temsil eder |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algılanabilir, görünür olan bir kaynağı veya açığa çıkışı ifade eder |
| قطع | Odaklanmış bir sınır gücüyle kuşatılmış bir bütünü yarıp açığa çıkarma | Kuşatılmış ve birbiriyle irtibatlı bir bütünün (ip, uzuv, yol, akrabalık) odaklanmış bir kesici müdahale ile ayrılarak görünür iki parçaya bölünmesi hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cismin, ipin, ağaç dalının veya kemiğin bir aletle enlemesine kesilerek bir parçasının diğerinden tamamen ayrılması (إبانة بعض أجزاء الجرم من بعض). Ayrıca bir nehrin karşıdan karşıya yüzülerek/geçilerek yarılması (قطع النهر) ve kuşların mevsimlik göçle bir bölgeden diğerine geçmesi (قطوع الطير). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde kırbaç ve el hareketini tasvir ederken kökü kamçı anlamındaki isim kalıbıyla kullanır: تراقِبُ كفِّي والقَطِيعَ المحرَّما |
| Erken Arapça kullanım | Lebîd b. Rebî‘a muhadram şair olarak dostluk ve kabile bağlarının kopuşunu ip metaforuyla şöyle tasvir etmiştir: وتَقَطَّعَتْ أَسْبابُها ورِمامُها |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde قطع kökü, özellikle Orta ve Güney Sami kollarında "kesmek, biçmek, ayırmak" temel semantik alanında güçlü bir süreklilik gösterir. İbranicede nadir olmakla birlikte Süryanice ve Aramicede qəṭa‘ (ܩܛܥ) fiili "kesmek, budamak, karara bağlamak, yolu kesmek" anlamlarında doğrudan soydaştır. Arapçada kök, hem fiziki bir cismin (ip, et, ağaç, uzuv) kesilip ayrılmasını hem de soyut düzlemde ilişkinin terkedilmesi (el-katî‘a / hecrân), yolun katedilmesi (kat‘u’t-tarîk) ve kesin bir hüküm verme (kat‘u’l-emr) nüanslarını bünyesinde toplayarak geniş bir semantik açılım kazanmıştır. Kökün fonetik yapısındaki sert patlamalı ق ve peltek olmayan ط harflerinin gırtlaksı ع ile birleşimi, semantik olarak kesme işleminin kesinliğini ve kopuş anındaki nihai ayrılmayı temsil eder.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir cismin fiziki olarak kesilip ayrılması anlamından soyut bağların, mesafelerin ve hükümlerin kesinleştirilmesine geçiş | Asıl anlam somut nesnenin (ip, uzuv, dal) kesilmesidir; buradan yol katetmeye, sözü veya ümidi kesmeye ve ilişkileri koparmaya (kat-ı rahim) aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice qəṭa‘ (ܩܛܥ), Aramice qəṭa‘ | Her iki dilde de "kesmek, koparmak, hükme bağlamak" anlamları mevcuttur ve Arapça ile düzenli ses denkliği içindedir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer uzak kollarında doğrulanmış doğrudan soydaş veri bulunamadı. | Veri bulunamadı |
Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قطع | Anlamlı | Kesmek, ayırmak, koparmak | Bir bütünün irtibatını kesip ikiye bölmek, yolu aşmak, hüküm vermek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قعط | Anlamlı | Sıkıştırmak, bağlamak | Sarığı başa sıkıca sarmak veya bir şeyi kuvvetle bağlayıp boğmak (قعط العمامة) | Kur'an'da geçmez; tersine bağlama ve sıkma anlamı taşır |
| طقع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde (el-Ayn, Tehzîb) mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| طعق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| عقط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez (kurutulmuş süzme yoğurt anlamındaki عِقْط/أَقِط kökü farklı kabul edilir) |
| عطق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قطع | Merkez | Kesmek, ayırmak, koparmak | Bütünlüğü olan bir nesneyi, bağı veya akışı kesintiye uğratarak kesin biçimde ayırmak | Hem fiziki uzuv ve maddelerde hem de soyut ilişki ve hükümlerde genel kesme |
| صرم | Komşu | Biçmek, koparmak | Özellikle meyveyi, hasadı dalından kesin olarak toplayıp ayırmak veya geri dönülmez kesin kararla dostluğu bitirmek | Zamanı geldiğinde hasat etmek veya kesin bir kararlılıkla irtibatı koparmak |
| جذذ | Komşu | Ufalamak, parçalamak | Bir şeyi kırıp parçalayarak, ufaltarak kesmek | Putların kırılıp un ufak edilmesi örneğinde olduğu gibi kaba kuvvetle parçalama |
| فصل | Komşu | Ayırmak, ayırt etmek | İki şeyin arasını mesafe koyarak veya hakikati beyan ederek ayırmak; yok etmeden aralık bırakmak | Aralarını açıp seçilir kılmak, fasıla vermek |
| بتر | Komşu | Kökünden kesmek, güdük bırakmak | Bir şeyin devamını, arkasını, soyunu veya kuyruğunu kökünden kesip devamını engellemek | Arkası kesik kalma, soyun ve izin tamamen son bulması |
| وصل | Zıt | Birleştirmek, bitiştirmek, ulaştırmak | İki ayrı parçayı veya tarafı birbirine bağlayarak aradaki kesintiyi kaldırmak ve süreklilik sağlamak | Akışın, irtibatın ve birliğin kesintisiz sürdürülmesi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قطع | Kesmek, koparmak, ayırmak | Maddi veya manevi bir sürekliliği, bağı aletle veya iradeyle ikiye bölüp irtibatı iptal etmek | Kesin |
| Latince | caedere, secare, interrumpere | Kesmek, bölmek, kesintiye uğratmak | Caedere ve secare fiziksel kesmeyi ve cerrahi ayrımı verirken, interrumpere sürekliliği ve akışı bozma yönünü karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to cut, to sever, to interrupt, to disconnect | Kesmek, bağı koparmak, kesintiye uğratmak | To sever ilişkileri ve bağları nihai olarak koparmayı; to interrupt zamansal ve mekansal akışı durdurmayı karşılar. | Kesin |
| Almanca | schneiden, trennen, unterbrechen | Kesmek, ayırmak, kesintiye uğratmak | Trennen unsurları birbirinden ayırmayı, unterbrechen ise süreç ve akıştaki devamlılığı kırmayı ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | couper, trancher, interrompre | Kesmek, kesin hüküm vermek, kesintiye uğratmak | Trancher hem fiziksel sert bir kesmeyi hem de "kesin karar verme/hükme bağlama" (trancher une question) anlamını kapsar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَيَقْطَعُونَ / أَرْحَامَكُمْ | İlahi ve ahlaki bağları, akrabalık rabıtasını koparma | İnkarcıların ve bozguncuların Allah'ın bitiştirilmesini emrettiği vahiy, adalet ve akrabalık bağlarını çiğnemesi (Bakara 2:27, Ra'd 13:25, Muhammed 47:22) |
| فَاقْطَعُوا / لَأُقَطِّعَنَّ | Fiziki uzuvların kesilmesi (hukuki ceza veya firavuni işkence) | Hırsızlık fiilinin toplumsal ifsadına karşı elin kesilmesi veya zalim otoritenin sindirme aracı olarak elleri-ayakları çaprazlama kesmesi (Mâide 5:38, A'râf 7:124, Tâhâ 20:71) |
| فَقُطِعَ دَابِرُ / لِيَقْطَعَ طَرَفًا | Kökünü kazıma, sonunu getirme, gücünü kırma | Zalim toplumların arkasının kesilmesi, helak edilmesi ve inkarcıların askeri/siyasi bir kanadının yok edilmesi (En'âm 6:45, Âl-i İmrân 3:127) |
| وَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ | Parçalanma, hiziplere ve fırkalara bölünme | Ümmetin din birliğini terk edip kendi aralarında ihtilafa düşerek parça parça olması (Enbiyâ 21:93, Mü'minûn 23:53) |
| بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ | Gecenin bir vakti, karanlığın bir parçası | İnananların azaptan kurtulması için gecenin zifiri karanlık bir diliminde yola çıkış emri (Hûd 11:81, Hicr 15:65) |
| تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ | İlişkilerin, dünyevi bağların ve aracıların iflası | Kıyamet gününde liderlerle tâbiler arasındaki tüm sığınak ve irtibatların geçersiz kalarak kopması (Bakara 2:166, En'âm 6:94) |
| وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ | Yol kesme, akışı engelleme | Lût kavminin tabii meşru yolu ve kervan yollarını kesip ifsat etmesi (Ankebût 29:29) |
| مَا كُنْتُ قَاطِعَةً أَمْرًا | Kesin karar verme, bir meseleyi hükme bağlama | Melike Belkıs'ın ileri gelenlerle istişare etmeden kesin bir hüküm vermemesi (Neml 27:32) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesin delil (delîl-i kat‘î) ve esbâbın inkıtâı | Zannî bilginin zıddı olarak şek ve şüpheyi tamamen kesip atan kesin bilgi (kat‘iyyet) ve ahirette beşerî vasıtaların geçersizleşmesi | Kesinlik, şüphenin kesilmesi, ilahi hükmün nihailiği |
| Fıkıh | Hırsızlık cezası (haddü's-sirka), yol kesme (kat'u't-tarîk) ve kat-ı rahim | Hırsızın elinin hangi sınırdan (bilek veya dirsek) kesileceği, yol kesenlerin cezası ve akraba bağını koparmanın haramlığı hükümleri | Cezai müeyyide olarak uzvun kesilmesi ve meşru akışın engellenmesi cürmü |
| Tefsir | Bağların koparılması (kat'u mâ emerallāhu bihî en yûsal) | Ayetlerde geçen "Allah'ın birleştirilmesini emrettiği şey" ifadesinin tevhid, adalet, sıla-i rahim veya peygamberler arası bağ olarak yorumlanması | Bütünlüğün parçalanması ve nizamın fesada uğratılması |
| Hadis | Sıla-i rahim ve kâti'u rahim kavramı | Akrabalık bağlarını koparan kimsenin cennete giremeyeceğine dair nebevî uyarılar ve amellerin kesilmesi (inkıtâ-i amel) rivayetleri | Sosyal dokunun ve sevap akışının durması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk nizamı | Rabıtanın ifsat edilmesi | Bütünlüğün bozulması | İnsanın Rabbiyle, vahiyle ve müminlerle kurduğu ontolojik bağın kesilmesi fesat ve nankörlük doğurur. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve mantık | Kat'iyyet (kesin delil) | Şüpheyi sonlandırma | Şüphe ve ihtimal barındıran zannî bilgiyi ortadan kaldıran kesin, tartışılmaz bilgiye ulaşma eylemidir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve kamu otoritesi | Fitne ve fesadın kökünü kazıma / İsyan | Nizamı koruma veya bozma | Otoritenin zalimlerin arkasını kesmesi (kat'u dâbir) nizamı kurarken; tefrikayla ümmetin parçalanması nizamı çökertir. | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret, mülkiyet ve dolaşım | İktâ (arazi tahsisi) ve hırsızlığa müdahale | Akışı veya mülkiyeti sınırlandırma | Kamuya ait bir araziden bir parçanın kişiye tahsisi veya haksız kazançla mal dolaşımını kesen hırsızın engellenmesi. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süreksizlik (discontinuity), küme ayrımı (disjoint sets) ve devre kesilmesi | Bir fonksiyonun tanım kümesindeki sürekliliğin bir noktada kesintiye uğraması, elektrik devresinde akımın anahtar yardımıyla açık devre haline getirilerek sıfırlanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi, yabancılaşma (alienation) ve kriminolojide yol kesme/gasp | Bireyin toplumsal dayanışma ağından kopması, kurumlar arası irtibatın iflas ederek toplumsal çözülmenin (fırkalaşma) baş göstermesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını neredeyse bütünüyle hırsızlık cezasındaki el kesme (hadd-i sirkat) meselesine sıkıştırıp, kökün tefrika, akrabalık, yol emniyeti ve epistemolojik kesinlik boyutlarını ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; inanç bağlarının kopması, dinin fırkalara bölünmesi, zalimlerin neslinin ve gücünün sona erdirilmesi, vaktin parçalanması ve kesin karara varma gibi kozmik, ahlaki ve hukuki geniş bir yelpazeyi ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök yalnızca fiziki bir cezalandırma olarak görüldüğünde, Kur'an'ın birleştirilmesini emrettiği varoluşsal rabıtaların (adâlet, sıla, tevhid) koparılmasının oluşturduğu büyük ahlaki ve ontolojik fesat anlaşılamaz. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve toplum tasavvurunda "bağ kurma" (vasl) esastır; قطع ise bu organik birliğin yapay veya ifsat edici müdahalelerle parçalanmasını, ya da tersine fesadın nihai olarak kökünün kurutulmasını açıklayan kurucu bir fiildir. |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | Münafıkların ve bozguncuların ahlakını bildiren ayetlerde (Bakara 2:27, Ra'd 13:25); dinin hiziplere ayrılmasını kınayan ayetlerde (Enbiyâ 21:93, Mü'minûn 23:53); zalimlerin helakini anlatan kıssalarda (En'âm 6:45) ve hudut ayetlerinde (Mâide 5:38). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece bireysel bir vicdan işi olduğu zannını düzeltir; toplumsal bağların, akrabalık hukuku ve vahiy zincirinin koparılmasını (kat') en büyük fısk ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarma sebebi sayarak dinin irtibat kurucu mahiyetini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir alet marifetiyle bir cismi, ipi, uzvu veya mesafeyi enlemesine yararak ikiye ayırmak, parçaların irtibatını sonlandırmak.
- Soyut anlamSüreklilik arz eden ahlaki, akrabalık, sosyal veya epistemolojik bir rabıtayı kesintiye uğratmak; bir meselede tereddüdü bitirip nihai hükmü vermek.
- Sistematik karşılıkBir sistem içindeki akışkan iletkenliği veya ilişki ağını kesintiye uğratarak sistemi alt birimlere parçalama veya zararlı akışı durdurma işlemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde ve sistemin iki unsurunu, bu iki unsur arasındaki bağlantı ve süreklilik fonksiyonunu temsil eder. Başlangıçta tam olan irtibat (), kesme operatörünün () müdahalesiyle sıfırlanır (). Bunun sonucunda iki parça arasındaki akış, tesir veya hayatî iletim () durarak sıfıra yaklaşır (). Bu durum, ister biyolojik bir uzvun kesilmesiyle kan ve sinir akışının durması, ister akrabalık bağının koparılmasıyla toplumsal dayanışmanın çökmesi, isterse inkarcıların kökünün kazınmasıyla zulüm aktarımının sona ermesi olsun, kökün tüm görünümlerindeki ortak matematiksel süreksizleşme hareketini sembolize eder.