كيل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ي-ل9 sîga, 73 mücavir kök, 13 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أبوالْمِكْيَالَبضعالْكَيْلَكَيْلٌكيلوفيكَالُوهُمْوزنالْكَيْلُخيركَيْلَقسطمدينبعر

KökSîga 9Ayet 13Sure 7Mücavir 73

▶ Ağı aç (3B)

كيل

ك - ي - ل

KÖK
  • 16 geçiş
  • 13 ayet
  • 9 sîga
  • 13 sözlük

Kile ölçü birimidir. Kilenin büyüklüğü ülkelere döre değişmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kile ölçü birimidir. Kilenin büyüklüğü ülkelere döre değişmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.607 harf
الكاف واللام و"وايء" معهما ك ل و، ك و ل، و ك ل، ل و ك، ك ل ي، ك ي ل، ك ل ا، ل ك ي، ك ل أ، ك أ ل، ل ك أ، أ ك ل، أ ل ك مستعملات كلو: الكُلْوة: لغة في الُكْلية لأهل اليمن. كول: الكَوْلانُ: نبات في الماء يشبه البردي، وورقه وساقه يشبه السعد، إلا أنه أغلظ منه، وأصله مثل أصله، يجعل في الدواء. وكل: تقول: وكَلْته إليك أَكِلُه كِلَةً، أي: فوضته. ورجل وَكَلٌ ووُكَلَةٌ وهو المُواكِلُ يتكل على غيره فيضيع
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR850 harf
الكَيْلُ: المِكيالُ. والكَيْلُ: مصدرُ كلْتُ الطعامَ كَيْلاً ومَكالاً ومَكيلاً أيضاً. يقال: ما في بُرِّكَ مَكالٌ، وقد قيل مَكيلٌ. والاسم الكيلَةُ، بالكسر. يقال: إنَّه لحَسَنُ الكيلَةِ، مثالُ الجِلْسَةِ والرِكبةِ. وفي المثل: "أَحَشَفاً وسوءَ كيلَةٍ" أي أتجمعُ أن تعطيني حَشَفاً وأن تسيءُ لي الكيلَ. ويقال: كِلْتُهُ، بمعنى كِلْتُ له. قال تعالى: "وإذا كالوهُمْ" أي كالوا لهم. واكْتَلْتُ عليه: أخذْتُ
Maddenin bağlantısı

الكَيْلُ: المِكيالُ. والكَيْلُ: مصدرُ كلْتُ الطعامَ كَيْلاً ومَكالاً ومَكيلاً أيضاً. يقال: ما في بُرِّكَ مَكالٌ، وقد قيل مَكيلٌ. والاسم الكيلَةُ، بالكسر. يقال: إنَّه لحَسَنُ الكيلَةِ، مثالُ الجِلْسَةِ والرِكبةِ. وفي المثل: "أَحَشَفاً وسوءَ كيلَةٍ" أي أتجمعُ أن تعطيني حَشَفاً وأن تسيءُ لي الكيلَ. ويقال: كِلْتُهُ، بمعنى كِلْتُ له. قال تعالى: "وإذا كالوهُمْ" أي كالوا لهم. واكْتَلْتُ عليه: أخذْتُ منه. يقال: كالَ المعطى واكتالَ الآخِذُ. وكِيلَ الطعامُ على ما لم يسمّ فاعله، وإنْ شئتَ ضممْتَ الكاف. والطعام مكيلٌ ومكْيولٌ. وكايَلْتُهُ وتكايَلْنا، إذا كالَ لكَ وكلْتَ له، فهو مُكايِلٌ بلا همزٍ. وقولهم: لا تَكايُلَ بالدَمِ، أي لا يجوز أن تقتُلَ إلا ثأرَك، ولا تعتبرُ فيه المُساواةُ في الفضل إذا لم يكن غَيْرُهُ. وكالَ الزَنْدُ يكيلُ، إذا لم يُخرِج ناراً. والكَيُّولُ: مؤخَّرُ الصفوفِ. وتكلَّى الرجلُ، أي قام في الكيُّول. والأصل تكَيَّلَ، وهو مقلوبٌ منه.

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok20.906 harf
ك ل ( و ا ي ء ) كول ، كيل ، كلي ، كلأ ، كلا ، أكل ، ألك ، لكأ ، وكل ، لكي ، لوك : مستعملة . كول كيل : تَكَوَّلَ القومُ عليه تكَوُّلاً ، وتثَوَّلُوا عليه تَثَوُّلاً إذا اجتمعوا عليه يَضْرِبونَه ، فلا يُقْلِعُونَ عن ضربِه وشَتْمه ، وهم قاهرونَ له . وقال غيره يقال : انكَالُوا عليه ، وانْثَالُوا بهذا المعنى . وقال الليث : الكَوْلاَنُ : نباتٌ ينْبُت في الماء مثل البرْديّ يُشْبِهُ ورقهُ وساقهُ السعْدَ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.303 harf
(باب الكاف والياء وما يثلثهما) (كيد) الكاف والياء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على معالجةٍ لشيء بشدّة، ثم يتّسع الباب، وكلّه راجعٌ إلى هذا الأصل. قال أهلُ اللُّغة: الكيد: المعالجة. قالوا: وكلُّ شيءٍ تُعالِجُه فأنت تَكِيدُه. هذا هو الأصل في الباب، ثم يسمُّون المَكر كيداً. قال الله تعالى: ﴿أمْ يُرِيدُونَ كَيْداً﴾ [الطور 42]. ويقولون: هو يَكيدُ بِنَفسهِ، أي يجودُ بها، كأنَّه يُعالِجها لتخرُج. والكَيْد:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR397 harf
- الكيل: كيل الطعام. يقال: كلت له الطعام: إذا توليت ذلك له، وكلته الطعام: إذا أعطيته كيلا، واكتلت عليه: أخذت منه كيلا. قال الله تعالى: ﴿ويل للمطففين * الذين إذا اكتالوا على الناس يستوفون * وإذا كالوهم﴾ [المطففين/1 - 3] وذلك إن كان مخصوصا بالكيل فحث على تحري العدل في كل ما وقع فيه أخذ ودفع. وقوله: ﴿فأوف لنا الكيل﴾ [يوسف/88]، ﴿فأرسل معنا أخانا نكتل﴾ [يوسف/63]، ﴿كيل بعير﴾ [يوسف/65] مقدار حمل بعير.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR738 harf
ك ي ل برّ مكيل وكلته له‏:‏ أعطيته‏.‏ واكتلته منه واكتلته عليه‏:‏ أخذته‏.‏ ومن المجاز‏:‏ كايلناهم صاعاً بصاع‏:‏ كافأناهم وتكايلوا بالدم‏.‏ قال‏:‏ فيقتل جبراً بامريء لم يكن له بواء ولكن لا تكايل بالدم وكايلته في المقال إذا قلت له مثل ما يقول لك وقال ذلك مكايلةً أي مقايسة وكاله به‏:‏ قاسه‏.‏ قال الأخطل‏:‏ فقد كلتموني بالسوابق قبلها فبرّزت منها ثانياً من عنانيا وكالهم بالسيف كيلاً‏.‏ قال‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.499 harf
الكَيْلُ: المِكْيال. غيره: الكَيْل كَيْل البُرِّ ونحوه، وهو مصدر كالَ الطعامَ ونحوه يَكِيلُ كَيْلاً ومَكالاً ومَكِيلاً أَيضاً، وهو شاذ لأَن المصدر من فَعَل يَفْعِل مَفْعِل، بكسر العين؛ يقال: ما في برك مَكالٌ، وقد قيل مَكِيل عن الأَخفش؛ قال ابن بري: هكذا قال الجوهري، وصوابه مَفْعَل بفتح العين. وكِيلُ الطعامُ، على ما لم يسم فاعله، وإِن شئت ضممت الكاف، والطعامُ مَكِيلٌ ومَكْيُول مثل مَخِيط ومَخْيوط،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR694 harf
* ك ي ل * * الكَيْلُ المِكْيالُ * و * الكَيْلُ * أيضا مصدر * كالَ * الطعام من باب باع و * مَكالاً * و * مَكِيلاً * أيضا والاسم * الكِيلةُ * بالكسر يقال إنه لحسن الكيلة كالجلسة والركبة وفي المثل أحشفاً وسوء كيلة أي تجمع أن تعطيني حشفا وأن تسيء لي الكيل ويقال * كَالَهُ * أي كال له قال الله تعالى ﴿وإذا كالوهم﴾ أي كالوا لهم و * اكْتَالَ * عليه أخذ منه يقال * كَالَ * المعطي و * اكْتَالَ * الآخذ و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.875 harf
كال الطعام يكيله كيلا ومكيلا، وهو شاذ؛ لأن المصدر من فعل يفعل مفعل بكسر العين، قال ابن بري: هكذا قاله الجوهري، وصوابه: مفعل، بفتح العين، ومكالا، يقال: ما في برك مكال، وقد قيل: مكيل، عن الأخفش. واكتاله اكتيالا بمعنى واحد، وقوله تعالى: الذين إذا اكتالوا على الناس يستوفون أي اكتالوا منهم لأنفسهم، قال ثعلب: معناه من الناس، وقال غيره: اكتلت عليه: أخذت منه، يقال: كال المعطي، واكتال الآخذ. والاسم
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR300 harf
٨ 8 اِكْتَالَ عَلَيْهِ ذ and مِنْهُ : see عَلَى in the sense of مِنْ. كَيْلٌ كَيْلٌ ذ : see مِكْيَالٌ. كَيَّالٌ كَيَّالٌ ذ [A measurer of corn and the like]. (A, art. بخس.) مِكْيَالٌ مِكْيَالٌ ذ A measure with which corn is measured; (S, Msb, K;) as also ↓ كَيْلٌ; (Msb;) a measure of capacity.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.557 harf
كَالَ كَالَ ( y ) I ( n. ac. كَيْل 1 , مَكَال [ 17A ] , مَكِيْل [ 18 ] ), a. Measured. b. [ acc. or La ], Meted out to; allotted, gave to. c. [ acc. & Bi ], Measured by, compared with. d. Sufficed. e. Failed to give fire ( flint ). كَيَّلَ كَيَّلَ II , a. see I (a) . كَاْيَلَ كَاْيَلَ III , a. Measured, compared with. b. Rendered like for like, gave as good as he got.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR18.496 harf
كيل كَالَ - يَكِيلُ - كَيْل - مِكْيَال - اكْتَال - يَكْتَالُ كَالَ - يَكِيْلُ + كائن + كائناً + شيئاً: يقدير كمية من شيء في وعاء ذي سَعة معروفة: يقَدَّر ويحدَّد لآخر مقداراً من شيء، وسع وعاء مرجعي، بغرض تبادله مقابل ثمن أو بدل كَيْل - الكَيْل : اسم فعل " كَالَ - يَكِيلُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: المقدار الذي يقدر ويحدد بوعاء ذي وسع مرجعي.
Tamamını oku

Sîgalar(9)

Mücavir kökler73 mücavir (99 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وفي

    8 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

  2. وزن

    6 ortak ayet · Terazi demektir

  3. أخو

    5 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…

  4. قسط

    3 ortak ayet · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…

  5. بضع

    2 ortak ayet · Bud parça et demektir

  6. بخس

    2 ortak ayet · Çalgın ekin, cılız ekin demektir

  7. مدين

    2 ortak ayet · Medyen

  8. شعب

    2 ortak ayet · Ağacın dalı demektir

  9. خير

    4 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  10. مير

    1 ortak ayet · Ve erzak getiririz

  11. أبو

    3 ortak ayet · Bab kapı demektir

  12. بعر

    1 ortak ayet · Bair deve sürüsü demektir

Geçtiği ayetler(13)

  1. … إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا …

    ÖlçüYetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.

  2. … إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا فِي …

    ÖlçüMedyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiç bir ilahınız yoktur. Rabbınızdan size apaçık bir burhan gelmiştir. O halde ölçüyü ve tartıyı doğru tutun. İnsanların eşyasını eksik vermeyin. Ve o, ıslah olduktan sonra yeryüzünde fesad çıkarmayın. Bunlar, sizin için hayırlıdır, eğer mü’minlerden iseniz.

  3. وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَكُمْ مِنْ أَبِيكُمْ أَلَا تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْكَيْلَ وَأَنَا خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ

    ÖlçüOnların yüklerini hazırlatınca dedi ki: Bana baba bir kardeşinizi getirin. Görmüyormusunuz ki ben, ölçüyü tam ölçüyorum ve ben, konukseverlerin en iyisiyim.

  4. … مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ

    ÖlçüOnlar yanına vardıklarında dediler ki: Ey Aziz; bizi de ailemizi de darlık bastı, pek değersiz bir malla geldik. Bize yine tam ölçek ver de tasadduk et. Muhakkak ki Allah, tasadduk edenleri mükafaatlandırır.

  5. وَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

    ÖlçüÖlçtüğünüz zaman da; ölçüyü tam tutun. Ve dosdoğru ölçekle tartın. Bu, daha hayırlı ve netice itibariyle daha güzeldir.

  6. أَوْفُوا الْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ

    ÖlçüÖlçüyü tam yapın da eksiltenlerden olmayın.

Sîga sayfası: الْمِكْيَالَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكيل
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi ya)
Bağlamsal Yakın Köklerوزن, قدر, حسب, ذرع
Zıt Kökبخس
Çekirdek Özet 1Akışkan veya dökülebilir taneli maddelerin kap hacmiyle sınırlandırılıp ölçülmesi
Çekirdek Özet 2İktisadi ve ahlaki muamelelerde hak edişi tam hacmiyle verme ve eksiltmeme ilkesi
Çekirdek Özet 3Belirli bir kaba ve kapasiteye göre paylaştırma, hak sınırını hacimsel kesinlikle koruma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel buğday ölçeğine indirgeyip hukuki ve ahlaki denklik ilkesini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كيBir varlığı belirli bir sınır, kalıp veya biçim altına alma; kapasite ve takdir oluşturma anlamı taşır. Aynı çekirdeği paylaşan كيد kökünde sınırlandırıcı plan kurma, كيف kökünde hal ve keyfiyetin kalıbını belirleme, كين kökünde ise varlığın belirli bir mahalde sabitlik ve sınır kazanması görülür.لÇoban değneği ve yönlendirme imgesi taşıyan lâm harfinin eklenmesiyle soyut sınırlandırma ve kalıplama hareketi, doğrudan nesnel bir hacim kabına yöneltilmiş; dökülen nesneyi sınırlandıran, toplayan ve muameleye bağlayan nesnel bir ölçüm eylemine dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaMaddeyi tutan, sınırlandıran, içine alan çukur kabı veya avuçlama hacmini temsil eder.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaAvuçtaki veya kaptaki nesneyi alma, doldurma, aktarma ve bilfiil işleme koyma iradesini gösterir.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaÖlçülen nesneyi belirli bir kurala, hadde, sınıra ve hak dengesine bağlayıp sevk etme hareketidir.
كيلKabın içine alma, elle doldurup aktarma ve kural sınırına bağlamaTaneli ve dökülebilir bir nesneyi avuç veya kap hacmiyle sınırlandırıp el ile başkasına belirli bir hak ölçüsü dairesinde tam olarak devretme hareketini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDökülebilir ve taneli kuru gıdaları (özellikle buğday ve arpayı) belirli bir kap (ölçek/kile) vasıtasıyla hacimce belirleme, bu kapla alıp verme. Ateş yakmayan çakmaktaşının kıvılcım yerine kül dökmesi veya savaşta arka safta durma (el-keyyûl) kullanımları da hacimsel kalıba ve sınıra dayanır.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi şu beyitte savaşın en son safını ve geri çekilme sınırını ifade etmek üzere kökü kullanmıştır: إنِّي امرُؤٌ عاهَدَني خليلي / ألاَّ أقُومَ الدَّهْرَ في الكَيُّولِ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi el-Ahtal, mücadele ve denkliği ölçü metaforuyla şöyle zikreder: فقد كلتموني بالسوابق قبلها / فبرّزت منها ثانياً من عنانيا

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde كيل kökü, dökülebilir nesnelerin hacmini sınırlandırma, bir kabın içine alma ve kapasite belirleme ortak semantik tabanına dayanır. Kök, Doğu Sami kolunda Akadca kâlu (içine almak, tutmak, ölçmek, muhafaza etmek) fiilinde ve Batı Sami dillerinde belirgin şekilde takip edilir. İbranicede kök, kîl veya kûl (כול / כיל) biçiminde "içine almak, sığdırmak, ölçekle ölçmek, yetmek" anlamlarına gelir; nitekim Tevrat metinlerinde toprağın tozunu ölçekle ölçmeyi ifade eden kullanımlarda (örneğin Yeşaya 40:12) bu semantik çekirdek açıkça görülür. Süryanicede kāl / kayyel (ܟܠ / ܟܝܠ) fiili ve kaylā (ܟܝܠܐ) ismi doğrudan "ölçmek, hacimce tartmak, ölçek kabı" karşılığıyla korunmuştur. Arapçada kök, genel "içine alma ve kapsama" anlamından sıyrılarak somut olarak tahıl gibi taneli maddelerin kap yardımıyla hacimsel tespitine ve bu tespit üzerinden kurulan mübadele ahlakına tahsis edilmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDökülebilir zahireyi kapla ölçmeMaddenin ağırlığı yerine kabın sınırına ve hacmine itibar edilerek alınıp verilmesi; buradan soyut karşılık ve ceza/mükafat denkliğine geçilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca kâlu, İbranice kîl / kûl, Süryanice kālKök bütün temel Sami dillerinde "içine alma, tutma, sığdırma ve ölçek kabı" anlamını ortak olarak muhafaza eder.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami kolu dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ve düzenli fonetik denkliği olan güvenilir kök verisi tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كيلAnlamlıHacimce ölçmek, ölçekKuru ve taneli gıdayı kap hacmine göre belirleyip verme veya alma.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
كليAnlamlıBöbrek, koruma, esirgemeVücudun arındırıcı organı (el-kulyetü); etrafı kuşatıp esirgeme anlamı taşır.Kur'an'da geçmez; el-Ayn ve Tahzîb'de müsta'meldir.
يكلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu harf dizilimiyle kök türetilmemiştir.Mühmel kombinasyondur.
يلكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu harf dizilimiyle kök türetilmemiştir.Mühmel kombinasyondur.
لكيAnlamlıBir şeye yapışmak, düşkün olmakBir işe veya kimseye sımsıkı bağlanıp peşini bırakmama (lekiye bihi).Kur'an'da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn'da kayıtlıdır.
ليكAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıSözlüklerde anlamlı bağımsız bir kök hüviyeti tespit edilmemiştir; Eyke kelimesiyle ilişkilendirilen zayıf kayıtlar dışında terk edilmiştir.Mühmel veya gayrimüsta'meldir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كيلMerkezHacimsel ölçümMaddenin yer kapladığı hacim üzerinden kap yardımıyla sınırlandırılmasıdır.Taneli ve akışkan nesnelerin ölçek kabı ile hakkının eksiksiz tayini.
وزنKomşuAğırlıkça ölçümYerçekimi ve kütle direncine dayalı olarak terazi ve dirhemle yapılan tartımdır.كيل hacmi esas alırken, وزن kütle ve ağırlığı esas alır; Kur'an'da ikisi birbirini tamamlar.
قدرKomşuTakdir ve miktarVarlığın mahiyetine, hedefine ve zamanına uygun mutlak ölçü ve sınır biçmektir.كيل aletle yapılan fiziksel hacim ölçümüdür; قدر hem ontolojik hem zihni ve ilahi ölçüdür.
حسبKomşuSayısal hesapAyrı ayrı birimlerin tek tek sayılarak ve aritmetik işlemle toplamının bulunmasıdır.كيل süreklilik arz eden yığının kapla tespitidir; حسب sayılabilir fertlerin kaydıdır.
ذرعKomşuUzunluk ölçümüArşın ve kol mesafesiyle boyut ve mesafe belirlemektir.كيل üç boyutlu iç hacmi, ذرع ise tek boyutlu mesafeyi ve boyutu ölçer.
بخسZıtEksiltme ve hakkı kırmaBir malın veya emeğin hak ettiği değerini, hacmini ya da bedelini haksızca düşürmektir.كيل kökünün ifa (tamamlama) emrine doğrudan zıt düşen haksız eksiltme eylemidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكيلHacimce ölçmek, kileBelirli bir kapla taneli maddelerin miktarını tam olarak belirleme eylemi ve bu eylemde kullanılan kap.Kesin
LatinceMensura, ModiusÖlçü; tahıl ölçeğiModius Roma'da doğrudan kuru zahire için kullanılan temel hacim kabıdır; mensura genel ölçüyü karşılar.Kesin
İngilizceMeasure, Dry measure, BushelÖlçmek; kile, ölçekBushel doğrudan tahıl ölçeğini karşılar; measure fiili ise genel ölçme eylemini verir ancak tartı ile ayrımı zayıftır.Kesin
AlmancaMessen, Hohlmaß, ScheffelHacim ölçmek; kileScheffel tarihsel tahıl kilesini; Hohlmaß ise sıvı ve kuru döküntüler için içi boşluklu hacim ölçüsünü tam karşılar.Kesin
FransızcaMesurer, Boisseau, Mesure de capacitéHacimle ölçmek; ölçek kabıBoisseau geleneksel tahıl ölçeğidir; mesure de capacité kavramı ağırlıktan ayrılan hacimsel tayini tam verir.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْكَيْلَ (el-keyl)Hacimce ölçme eylemi ve ölçüm ilkesiTicari ve ahlaki muamelede adalet, hileden kaçınma ve ölçüyü tam tutma emri bağlamında (En'âm 6:152, İsrâ 17:35, Şuarâ 26:181).
كَيْلَ بَعِيرٍ (keyle ba'îr)Bir taşıyıcının alabildiği yük miktarıHacim ve kapasite sınırı bağlamında, bir devenin taşıyabileceği erzak miktarı (Yûsuf 12:65).
الْمِكْيَالَ (el-mikyâl)Ölçü aleti, kile kabıMuamelede hile yapılan ve eksiltilmesi yasaklanan fiziksel ölçek kabı bağlamında Şuayb kıssası (Hûd 11:84, 11:85).
اكْتَالُوا / كَالُوهُمْ (iktâlû / kâlûhum)Kendi lehine ölçme ve başkası için ölçmeÇifte standardın kınanması bağlamında; başkasından alırken tam, başkasına verirken eksik ölçme hali (Mutaffifîn 83:2-3).
نَكْتَلْ (nektel)Zahire ve pay alma eylemiKıtlık ortamında yönetimden belirli ölçek dahilinde gıda payı talep etme bağlamı (Yûsuf 12:63).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi adalet, ceza ve mükafat dengesiAmellerin karşılığının tam ve eksiksiz verilmesi, ilahi hitabın kullara hak ettiğinden noksan muamele etmeyeceği tartışması.Zulmün ve eksiltmenin nefyi, ilahi takdirde mutlak denklik.
FıkıhRibâü'l-fadl ve mübadele hukukuMalların mekîlât (hacimle satılanlar) ve mevzûnât (tartıyla satılanlar) olarak ayrılması; aynı cinsten gıdaların hacimce denk olmadan değişiminin faiz sayılması.Standart hacim birimi (sâ' ve müdd) üzerinden sözleşme sıhhati ve gabn yasağı.
TefsirŞuayb kavminin helaki ve Mutaffifîn suresiToplumsal çöküşün iktisadi ahlaksızlık ve ölçüde çifte standart gütmekle doğrudan ilişkisi.İfa (ölçüyü tam doldurma) ile ihsar (eksiltip zarara sokma) arasındaki ahlaki ayrım.
HadisŞehirlerin iktisadi standartlarıHz. Peygamber'in "Ölçü Medine'nin ölçüsü, tartı ise Mekke'nin tartısıdır" buyruğuyla standart ölçü kabını sabitlemesi.Nebevî sâ' biriminin zekat ve kefaretlerde evrensel ölçü haline gelmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlaki sorumluluk ve ilahi mizanHakkın tastamam teslimiÇifte standardı önlemeKişinin alırken hak ettiği ile verirken sunduğu arasındaki ahlaki tutarlılığı temin eder.Kesin
İlmiFiziksel ölçüm ve standartlaşmaHacim birimi ve kalibrasyonBelirsizliği gidermeGöz kararı veya değişken kabuller yerine sabit, doğrulanabilir bir hacim normu kurar.Kesin
SiyasiKamusal denetim ve hisbe teşkilatıPiyasa denetimi ve adil düzenZulmü ve sömürüyü engellemeDevletin pazar yerindeki ölçü aletlerini denetleyerek zayıfı koruma ve sözleşme güvenliğini sağlama görevidir.Güçlü
İktisadiEmtia mübadelesi ve fiyat istikrarıDeğer ve miktar tespitiGüvenli ticaret zeminiMalların reel miktarını kesinleştirerek aldatma (garar) riskini ve haksız kazancı ortadan kaldırır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHacim integrali ve kalibre edilmiş kap (V=∫dV)Düzensiz taneciklerden oluşan bir kütlenin, sınırları tanımlanmış geometrik bir hacim içine hapsedilerek toplam uzamsal büyüklüğünün sonlu ve tek bir sayısal değere indirgenmesidir.Kesin
Beşeri bilimlerMütekabiliyet ve usul adaletiBireyin sisteme sunduğu girdi ile sistemden talep ettiği çıktı arasındaki simetrinin korunması; hak ararken azami, yükümlülük ifa ederken asgari davranma eğiliminin kurumsal dengeyle engellenmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiكيل kökünü yalnızca antik pazar yerlerinde kalmış tahta bir buğday ölçeğine (kileye) veya geri kalmış bir ticaret aletine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, sadece fiziksel bir kabı değil; insanın başkasıyla kurduğu her türlü hak-sorumluluk dengesinde, sözleşmede, eleştiride ve takdirde objektif bir ölçü tutturması ve çifte standarttan kaçınması ilkesini ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerin getirdiği iktisadi ve ahlaki ikazların sadece eski tahıl tüccarlarını ilgilendirdiği zannına kapılarak, modern finans, bürokrasi ve sosyal ilişkilerdeki sistemsel hak gasplarını ve çifte standartları ayetin kapsamı dışında bırakmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın iktisadi hayat ile tevhidi ahlak arasında kurduğu kopmaz bağı gösterir. İbadet ile pazar ahlakının bir bütün olduğunu, ölçüde yapılan hilenin (tatfîf) doğrudan bir kavmin helak sebebi sayılabileceğini ortaya koyar.
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?Şuayb aleyhisselamın Medyen ve Eyke kavimlerine yönelik tebliğinde, Yusuf kıssasındaki kıtlık ve erzak dağıtımı sahnelerinde ve Mutaffifîn suresindeki adalet-mizan uyarılarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı yalnızca ritüellere hasredip ticari ve hukuki adaleti ikincil sayan çarpık anlayışı düzeltir; hak alırken gösterilen titizliğin hak verirken de gösterilmesinin imanın zorunlu gereği olduğunu ilan eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTaneli ve dökülebilir gıdaların, standart bir kap hacmiyle sınırlandırılarak alınıp verilmesi ve hakkın nesnel bir ölçekle teslim edilmesi.
  • Soyut anlamİki taraflı hukuki ve ahlaki ilişkilerde hak ediş ile ifa arasındaki simetrinin korunması; çifte standardın, eksiltmenin ve hak gaspının mutlak surette ortadan kaldırılması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki çıktı miktarının, girdiye veya hak edilen paya tam eşitlenmesini sağlayan kamusal denetim, standartlaşma ve ahlaki denklik normu.
  • LaTeX modeliM(x,y)={x=y,Δ=0x≠y,Δ=∣x−y∣>0
  • LaTeX açıklamasıModelde x bireyin başkasından alırken talep ettiği hak ve hacim miktarını, y ise aynı bireyin başkasına verirken sunduğu hak ve hacim miktarını temsil eder. M fonksiyonu muamelenin adalet durumunu simgeler. Kökün emrettiği ifa (tamamlama) hali x=y eşitliğinde gerçekleşir ve hata sapması (Δ) sıfırdır. Mutaffifîn suresinde yerilen durum ise bireyin kendi lehine alırken x'i tam tutup, başkasına verirken y'yi kısması sonucu doğan pozitif sapma ve adaletsizliktir (Δ>0). Kökün temel gayesi Δ=0 dengesini kesinleştirmektir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك