منع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ن-ع12 sîga, 86 mücavir kök, 17 ayet, 16 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خيرحوذمَنَعَهُمْتَمْنَعُهُمْوَيَمْنَعُونَمَنَعَمنعخربمَنُوعًامعنمَانِعَتُهُمْمَنَعَنَاسجدأولمَنَّاعٍعدو

KökSîga 12Ayet 17Sure 16Mücavir 86

▶ Ağı aç (3B)

منع

م - ن - ع

KÖK
  • 17 geçiş
  • 17 ayet
  • 12 sîga
  • 13 sözlük

Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir. Men’ etmek, alakoymak demektir. Kendisi yapmaz, başkasının yapmasını da istemez. Çünkü başkası yaparsa kendisinin mertebesi düşer.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir. Men’ etmek, alakoymak demektir. Kendisi yapmaz, başkasının yapmasını da istemez. Çünkü başkası yaparsa kendisinin mertebesi düşer.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.175 harf
باب العين والنون والميم معهما ع ن م، ن ع م، م ع ن، م ن ع مستعملات عنم: العَنَمُ: شجر من شجر السّواك، ليّن الأغصان لطيفها، كأنها بنان جارية. الواحدة: عَنَمة. ويقال: العَنَمُ: شوك الطّلح. والعَنَمةُ: ضَرْبٌ من الوزغ مثل العَظاية إلاّ أنّها أحسن منها وأشدّ بياضاً. قال رؤبة: يبدين أطرافاً لطافاً عَنَمُهْ نعم: نَعِمَ يَنْعَمُ نَعْمةً فهو نَعِمٌ ناعمٌ بيّنُ المَنْعَم. قال: هذا أوانِي وأوانِكنَّهْ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR478 harf
المَنْعُ: خِلاف الإعطاء. وقد مَنَعَ فهو مانِعٌ ومَنوعٌ ومَنَّاعٌ. ومَنَعْتُ الرجلَ عن الشيء فامْتَنَعَ منه. ومانَعْتُهُ ش مُمانَعَةً. ومكانٌ مَنيعٌ، وقد مَنُعَ مَناعَةً. وفلانٌ في عِزٍّ ومَنَعَةٍ بالتحريك، وقد يسكَّن، عن ابن السكيت. ويقال: المَنَعَةُ جمع مانِعٍ، أي هو في عز ومن يَمْنَعُهُ من عشيرته. وقد تَمَنَّعَ. وقال الكلابي: المُتَمَنِّعانِ: البَكْرَةُ والعَناقُ، تَمْتَنِعانِ على السنة
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok15.085 harf
باب العين والنون والميم عنم ، عمن ، منع ، معن ، نعم : مستعملات . عنم : قال الليث : العَنمُ : ضرب من شجر السِّوَاكِ لَيِّنُ الأغصان لَطِيفُها ، كأنها بنان العَذَارى ، واحدتها عَنَمَةٌ . قال : ويقال العَنَمُ : شَوْكُ الطَّلْحِ . قال : والعَنَمُ ضرب من الوَزَغِ يشبه العَظَاية ، إلاَّ أنه أحسن منها وأشدُّ بياضاً . وقال رؤبة : يُبدين أطرافاً لِطَافاَ عَنَمُهْ وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.458 harf
(باب الميم والنون وما يثلثهما) (مني) الميم والنون والحرف المعتلّ أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على تقديرِ شيءٍ ونفاذِ القضاءِ به. منه قولهم: مَنَى له المانِي، أي قدَّر المقدِّر. قال الهذليّ: لا تأمَنَنَّ وإن أمسيْتَ في حَرَمٍ *** حَتَّى تُلاقِيَ ما يَمنِي لك المانِي([1])والمَنَا: القَدَر. قال: سأُعْمِلُ نَصَّ العِيسِ حتّى يكفَّني *** غِنَى المال يوماً أو مَنَا الحدثانِ([2])وماءُ الإنسان مَنِيٌّ، أي
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR500 harf
- المنع يقال في ضد العطية، يقال: رجل مانع ومناع. أي: بخيل. قال الله تعالى: ﴿ويمنعون الماعون﴾ [الماعون/7]، وقال: ﴿مناع للخير﴾ [ق/25]، ويقال في الحماية، ومنه: مكان منيع، وقد منع وفلان ذو منعة. أي: عزيز ممتنع على من يرومه. قال تعالى: ﴿ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين﴾ [النساء/141]، ﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله﴾ [البقرة/114]، ﴿ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك﴾ [الأعراف/12] أي: ما حملك؟ وقيل: ما الذي صدك
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR606 harf
م ن ع منعه الشيء ومنعَه منه وعنه وهو منوع ومنّاع وامتنع منه ومانعه وتمانعا‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان يمنع الجار‏:‏ يحميه من أن يضام‏.‏ وله في قومه حصن وممنع وقد منع فلان‏:‏ صار ممنوعاً محمياً مناعةً ومنعةً وتمنّع به تمنّعاً وامتنع به امتناعاً وهو منيع وحصن منيع وممنّع‏.‏ قال النابغة‏:‏ وحلّت بيوتي في يفاعس ممنّع تخال به راعي الحمولة طائراً وإنه لذو منعة مصدر كالأنفة والعظمة والعبدة أو جمع‏:‏ مانع
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.161 harf
المَنْعُ: أَن تَحُولَ بين الرجل وبين الشيء الذي يريده، وهو خلافُ الإِعْطاءِ، ويقال: هو تحجيرُ الشيء، مَنَعَه يَمْنَعُه مَنْعاً ومَنَّعَه فامْتَنَع منه وتمنَّع. ورجل مَنُوعٌ ومانِعٌ ومَنَّاعٌ: ضَنِينٌ مُمْسِكٌ. وفي التنزيل: مَنَّاعٍ للخير، وفيه: وإِذا مسَّه الخيْرُ مَنُوعاً. ومَنِيعٌ: لا يُخْلَصُ إِليه في قوم مُنَعاءَ، والاسم المَنَعةُ والمَنْعةُ والمِنْعةُ. ابن الأَعرابي: رجل مَنُوعٌ يَمْنَع
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR354 harf
* م ن ع * * المَنْعُ * ضد الإعطاء وقد * مَنَع * من باب قطع فهو * مانِعٌ * و * مَنُوعٌ * و * مَنَّاعٌ * و * مَنَعَهُ * عن كذا * فامْتَنَعَ * منه و * مانَعَهُ * الشيء * مُمانَعَة * ومكان * مَنِيعٌ * وقد * مَنُعَ * من باب ظرُف وفلان في عز و * مَنَعَةٍ * بفتحتين وقد تسكن النون عن بن السكيت وقيل المنعة جمع مانع مثل كفرة وكافر أي هو في عز ومن يمنعه من عشيرته
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.772 harf
منعه كذا يمنعه بفتح نونهما، وإنما ذكر آتيه لأنه لو أطلقه لظن أنه من حد نصر، كما هي قاعدته، وإنما قيد بفتح النون، لئلا يظن أنه من حد ضرب، كما هي قاعدته إذا ذكر الآتي، فتأمل. منعا: ضد أعطاه. قيل: المنع: أن تحول بين الرجل وبين الشيء الذي يريده، ويقال: هو تحجير الشيء، ويقال أيضا: منعه من كذا، وعن كذا، ويقال منعه من حقه، ومنع حقه منه، لأنه يكون بمعنى الحيلولة بينهما، والحماية، ولا قلب فيه، كما توهم،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.242 harf
مَنَعَ 1 مَنَعَ ذ He prevented, hindered, held back, [impeded, withheld, arrested, restrained, kept, debarred, precluded, inhibited, forbade, prohibited, interdicted:] (MA, KL, &c.:) he denied, or refused; doubly trans.; (S, K, &c.:) مَنْعٌ is the contr. of اِعْطَآءٌ. (S, Mgh, K.) ― -b2- مَنَعَهُ [He protected it, or defended it, or guarded it, (namely a place or the like) from, or against,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.773 harf
مَنَعَ مَنَعَ A ( n. ac. مَنْع 1 ) a. [ acc. & 'An or Min ], Refused, denied; forbade, prohibited to; prevented; repelled from. مَنُعَ مَنُعَ U ( n. ac. مَنَاْع 22 , مَنَاْعَة 22t ), a. Was unapproachable, unaccessible, impregnable. b. [ pass. ], Was indeclinable. مَنَّعَ مَنَّعَ II , a. Thrust back; repelled; prevented; interrupted. b. see III . مَاْنَعَ مَاْنَعَ III , a. Refused,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR14.747 harf
منع مَنَعَ - يَمْنَعُ - مَانِع - مَانِعة - مَنّاع - مَنُوْع - مَمْنوْع - مَمْنوعَة مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + شيئاً أو أمراً: يحجز عنه الوصول إلى الشيء أو الأمر: يقف أو يتوضع الكائن مستخدماً جسمه أوقدرته في وجه كائن آخر ليعيقه من الحركة والفعل مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + شيئاً: يقوم بفعل يؤدي إلى توقف وعدم وصول الشيء إليه
Maddenin bağlantısı

منع مَنَعَ - يَمْنَعُ - مَانِع - مَانِعة - مَنّاع - مَنُوْع - مَمْنوْع - مَمْنوعَة مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + شيئاً أو أمراً: يحجز عنه الوصول إلى الشيء أو الأمر: يقف أو يتوضع الكائن مستخدماً جسمه أوقدرته في وجه كائن آخر ليعيقه من الحركة والفعل مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + شيئاً: يقوم بفعل يؤدي إلى توقف وعدم وصول الشيء إليه مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + من شيء: يقوم بفعل يؤدي إلى توقف وعدم وصول الشيء إليه مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + أمراً: يقوم بفعل يؤدي إلى توقف وعدم تمام فعل آخر كان قائماً أو سيقوم مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + أن يفعل + أمراً: يقوم بفعل يؤدي إلى توقف وعدم تمام فعل آخر كان قائماً أو سيقوم مَانِع: اسم فاعل صفة مشبهة من " مَنَعَ - يَمْنَعُ ": الذي يتوضع أو يقف في وجه فعل ليمنع تقدمه وتمامه، أو في وجه كائن آخر ليمنع حركته : تشبه دلالة لفظ " عائق " الدارجة مَانِعَة: مؤنث " مَانِع " مَنّاع: اسم فاعل مبالغة على وزن " فَعَّال من " مَنَعَ - يَمْنَعُ ": مانع بشدة وكثرة مَنوع: اسم فاعل مبالغة على وزن " فَعول " من " مَنَعَ - يَمْنَعُ ": منّاع بشدة وكثرة مَمْنُوْع: اسم مفعول من " مَنَعَ - يَمْنَعُ ": الفعل الذي مُنِعَ من التمام نحو غايته، أو الشيء الذي مُنِع من الحركة نحو غايته مَمْنُوْعَة: مؤنث " مَمْنُوْع " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " منع وإعاقة سير وتقدم آخر نحو أمر أو شيء "، وهي: نَهَى - يَنْهَى، مَنَعَ - يَمْنَعُ، حَرَمَ - يَحْرِمُ (حَرِمَ - يَحْرَمُ)، ذَمَّ- يَذِمُّ، عَذَرَ - يَعْذِرُ، عَاقَ - يَعُوْقُ مَتَعَ - يَمْنَعُ منع شيئاً من كائن - عن كائن ﴿فلما رجعوا إلى أبيهم قالوا ياأبانا منع منا الكيل فأرسل معنا أخانا نكتل وإنا له لحافظون(63)﴾ يوسف ﴿ويمنعون الماعون (7)﴾ الماعون يمنع أن - إذ ﴿وما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى إلا أن قالوا أبعث الله بشرا رسولا (94)﴾ الإسراء ﴿وما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى ويستغفروا ربهم إلا أن تأتيهم سنة الأولين أو يأتيهم العذاب قبلا (55)﴾ الكهف ﴿قال ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك قال أنا خير منه خلقتني من نار وخلقته من طين(12)﴾ الأعراف ﴿قال ياإبليس ما منعك أن تسجد لما خلقت بيدي أاستكبرت أم كنت من العالين(75)﴾ ص ﴿وما منعهم أن تقبل منهم نفقاتهم إلا أنهم كفروا بالله وبرسوله ولا يأتون الصلاة إلا وهم كسالى ولا ينفقون إلا وهم كارهون(54)﴾ التوبة ﴿وما منعنا أن نرسل بالآيات إلا أن كذب بها الأولون وآتينا ثمود الناقة مبصرة فظلموا بها وما نرسل بالآيات إلا تخويفا(59)﴾ الإسراء ﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله أن يذكر فيها اسمه وسعى في خرابها أولئك ما كان لهم أن يدخلوها إلا خائفين لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم (114)﴾ البقرة ﴿قال ياهارون ما منعك إذ رأيتهم ضلوا (92)﴾ طه يمنع من - من دون ﴿الذين يتربصون بكم فإن كان لكم فتح من الله قالوا ألم نكن معكم وإن كان للكافرين نصيب قالوا ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين فالله يحكم بينكم يوم القيامة ولن يجعل الله للكافرين على المؤمنين سبيلا(141)﴾ النساء ﴿أم لهم آلهة تمنعهم من دوننا لا يستطيعون نصر أنفسهم ولا هم منا يصحبون (43)﴾ الأنبياء مانع - مانعتهم ﴿هو الذي أخرج الذين كفروا من أهل الكتاب من ديارهم لأول الحشر ما ظننتم أن يخرجوا وظنوا أنهم مانعتهم حصونهم من الله فأتاهم الله من حيث لم يحتسبوا وقذف في قلوبهم الرعب يخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنين فاعتبروا ياأولي الأبصار (2)﴾ الحشر مناع ﴿مناع للخير معتد أثيم (12)﴾ القلم ﴿مناع للخير معتد مريب (25)﴾ ق منوع - منوعا ﴿إن الإنسان خلق هلوعا(19)إذا مسه الشر جزوعا(20)وإذا مسه الخير منوعا (21) إلا المصلين (22)﴾ المعارج ممنوع - ممنوعة ﴿لا مقطوعة ولا ممنوعة(33)﴾ الواقعة مختار الصحاح ● [منع] م ن ع: المَنْعُ ضد الإعطاء وقد مَنَع من باب قطع فهو مانِعٌ و مَنُوعٌ و مَنَّاعٌ و مَنَعَهُ عن كذا فامْتَنَعَ منه و مانَعَهُ الشيء مُمانَعَة ومكان مَنِيعٌ وقد مَنُعَ من باب ظرُف وفلان في عز و مَنَعَةٍ بفتحتين وقد تسكن النون عن بن السكيت وقيل المنعة جمع مانع مثل كفرة وكافر أي هو في عز ومن يمنعه من عشيرته الراغب منع - المنع يقال في ضد العطية، يقال: رجل مانع ومناع. أي: بخيل. قال الله تعالى: }ويمنعون الماعون﴿[الماعون/7]، وقال:﴾مناع للخير﴿[ق/25]، ويقال في الحماية، ومنه: مكان منيع، وقد منع وفلان ذو منعة. أي: عزيز ممتنع على من يرومه. قال تعالى:﴾ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين﴿[النساء/141]،﴾ومن أظلم ممن منع مساجد الله﴿[البقرة/114]،﴾ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك{ [الأعراف/12] أي: ما حملك؟ وقيل: ما الذي صدك وحملك على ترك ذلك؟ يقال: امرأة منيعة كناية عن العفيفة. وقيل: مناع. أي: امنع، كقولهم: نزال. أي: انزل. ملخص اللسان: 1. المَنْعُ:أَن تَحُولَ بين الرجل وبين الشيء الذي يريده،وهو خلافُ الإِعْطاءِ، ويقال: هو تحجيرُ الشيء،مَنَعَه يَمْنَعُه مَنْعاً ومَنَّعَه فامْتَنَع منه وتمنَّع.ورجل مَنُوعٌ ومانِعٌ ومَنَّاعٌ: ضَنِينٌ مُمْسِكٌ. 2. ومَنِيعٌ: لا يُخْلَصُ إِليه في قوم مُنَعاءَ، والاسم المَنَعةُ والمَنْعةُ والمِنْعةُ ، والمَنِيعُ أَيضاً الممتنِعُ ، ومانَعْتُه الشيءَ مُمَانَعةً، ومَنُعَ الشيءُ مَناعةً، فهو مَنِيعٌ:اعتَزَّ وتعسَّر. وفلان في عِزٍّ ومَنَعةٍ، بالتحريك وقد يُسكن، يقال: المَنعةُ جمعٌ كما قدَّمنا أَي هو في عِزٍّ ومن يَمْنعه من عشيرتِه،وكذلك حصِنٌ مَنِيعٌ، وقد مَنُعَ، بالضم، مَناعةً إِذا لم يُرَمُ. وناقة مانِعٌ: مَنَعَتْ لبنها، على النسب؛ 3. ورجل مَنِيعٌ: قويُّ البدن شديدُه 4. رجل مَنُوعٌ يَمْنَع غيره، ورجل مَنِعٌ يمنع نفسه، 5. والمانِعُ: من صفات الله تعالى له معنيان: أَحدهما :فكان عز وجل يُعْطِي من استحقَّ العطاءَ ويمنع من لم يستحق إِلاَّ المنع، ويعطي من يشاء ويمنع من يشاء وهو العادل في جميع ذلك،والمعنى الثاني من تفسير المانع أَنه تبارك وتعالى يمنع أَهل دينه أَي يَحُوطُهم وينصرهم، 6. وقد تمنَّع وامرأَة مَنِيعةٌ متمنِّعةٌ: لا تؤاآتى على فاحِشةٍ، لسان العرب ● - منع: المَنْعُ: أَن تَحُولَ بين الرجل وبين الشيء الذي يريده، وهو خلافُ الإِعْطاءِ، ويقال: هو تحجيرُ الشيء، مَنَعَه يَمْنَعُه مَنْعاً ومَنَّعَه فامْتَنَع منه وتمنَّع. ورجل مَنُوعٌ ومانِعٌ ومَنَّاعٌ: ضَنِينٌ مُمْسِكٌ. وفي التنزيل: مَنَّاعٍ للخير، وفيه: وإِذا مسَّه الخيْرُ مَنُوعاً. ومَنِيعٌ: لا يُخْلَصُ إِليه في قوم مُنَعاءَ، والاسم المَنَعةُ والمَنْعةُ والمِنْعةُ. ابن الأَعرابي: رجل مَنُوعٌ يَمْنَع غيره، ورجل مَنِعٌ يمنع نفسه، قال: والمَنِيعُ أَيضاً الممتنِعُ، والمَنُوع الذي منع غيره؛ قال عمرو بن معديكرب:بَراني حُبُّ مَنْ لا أَسْتَطِيعُ، ومَنْ هو للذي أَهْوَى مَنُوعُ والمانِعُ: من صفات الله تعالى له معنيان: أَحدهما ما روي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: اللهم لا مانِعَ لما أَعْطَيْتَ ولا مُعْطِيَ لِما مَنَعْتَ، فكان عز وجل يُعْطِي من استحقَّ العطاءَ ويمنع من لم يستحق إِلاَّ المنع، ويعطي من يشاء ويمنع من يشاء وهو العادل في جميع ذلك، والمعنى الثاني من تفسير المانع أَنه تبارك وتعالى يمنع أَهل دينه أَي يَحُوطُهم وينصرهم،وقيل: يمنع من يريد من خلقه ما يريد ويعطيه ما يريد، ومن هذا يقال فلان في مَنَعةٍ أَي في قوم يحمونه ويمنعونه، وهذا المعنى في صفة الله جل جلاله بالغ، إِذ لا منعة لمن لم يمنعه الله ولا يمتنع من لم يكن الله له مانعاً. وفي الحديث: اللهم مَن مَنَعْتَ مَمْنُوعٌ أَي من حََرَمْتَه فهو مَحْرُومٌ لا يعطيه أَحد غيرك. وفي الحديث: أَنه كان ينهي عن عُقُوقِ الأُمَّهات ومَنْعٍ وهات أَي عن مَنْعِ ما عليه إِعطاؤُه وطَلبِ ما ليس له. وحكى ابن بري عن النَّجِيرَمِيّ (* قوله« النجيرمي» حكى ياقوت في مجمعه فتح الجيم وكسرها مع فتح الراء): مَنَعةٌ جمع مانِعٍ. وفي الحديث: سيَعُوذُ بهذا البيتِ قومٌ ليست لهم مَنْعةٌ أَي قوَّة تمنع من يريدهم بسوء، وقد تفتح النون،وقيل: هي بالفتح جمعُ مانِعٍ مثل كافِرٍ وكُفَرةٍ. ومانَعْتُه الشيءَ مُمَانَعةً، ومَنُعَ الشيءُ مَناعةً، فهو مَنِيعٌ: اعتَزَّ وتعسَّر. وفلان في عِزٍّ ومَنَعةٍ، بالتحريك وقد يُسكن، يقال: المَنعةُ جمعٌ كما قدَّمنا أَي هو في عِزٍّ ومن يَمْنعه من عشيرتِه، وقد تمنَّع وامرأَة مَنِيعةٌ متمنِّعةٌ: لا تؤاآتى على فاحِشةٍ، والفعلُ كالفعل، وقد مَنُعَتْ مَناعةً، وكذلك حصِنٌ مَنِيعٌ، وقد مَنُعَ، بالضم، مَناعةً إِذا لم يُرَمُ. وناقة مانِعٌ: مَنَعَتْ لبنها، على النسب؛ قال أُسامةُ الهُذَلي: كأَني أُصادِيها على غُبْرِ مانِعٍ مُقَلِّصةٍ، قد أَهْجَرَتها فُحُولُها ومَناعِ: بمعنى امْنَعْ. قال اللحياني: وزعم الكسائي أَن بني أَسد يفتحون مَناعَها ودَراكَها وما كان من هذا الجنس، والكسر أَعرف. وقوسٌ مَنْعةٌ: ممتنعةٌ مُتَأَبِّيةٌ شاقَّةٌ؛ قال عمرو بن براء: ارْمِ سَلاماً وأَبا الغَرَّافِ، وعاصماً عن مَنْعَةٍ قَذَّافِ والمُتَمنِّعَتانِ: البكْرَةُ والعَناقُ يَتَمَنَّعانِ على السَّنةِ لفَتائِهما وإِنهما يَشْبَعانِ قَبْلَ الجِلَّةِ، وهما المُقاتِلتانِ الزمانَ على أَنفُسِهما. ورجل مَنِيعٌ: قويُّ البدن شديدُه. وحكى اللحياني: لا مَنْعَ عن ذاك، قال: والتأْويل حقّاً أَنك إِن فعلت ذلك. ابن الأَعرابي: المَنْعِيُّ أَكَّالُ المُنُوعِ وهي السَّرطاناتُ، واحدها مَنْعٌ. ومانِعٌ ومَنِيعٌ ومُنَيْعٌ وأَمْنَعُ: أَسماءٌ. ومَناعِ: هَضْبةٌ في جبل طيِّءٍ. والمَناعةُ: اسم بلد؛ قال ساعدةُ بن جُؤَيَّةَ: أَرَى الدَّهْر لا يَبْقَى على حَدَثانِه، أُبُودٌ بأَطرافِ المَناعةِ جَلْعَدُ (* قوله« بأطراف المناعة» تقدم في مادة أبد إِنشاده بأطراف المثاعد.) قال ابن جني: المَناعةُ تحتمل أَمرين: أَحدهما أَن تكون فَعالةً من مَنَعَ، والآخر أَن تكون مَفْعَلَةً من قولهم جائِعٌ نائِعٌ، وأَصلها مَنْوَعةٌ فجرَت مَجْرى مَقامةٍ وأَصلُها مَقْوَةٌ. مقاييس اللغة: (منع) الميم والنون والعين أصلٌ واحد هو خلاف الإعطاء. ومنَعتُه الشَيءَ منعاً، وهو مانِعٌ ومَنّاع. ومَكانٌ منيع. وهو في عِزٍّ ومَنْعَة([15]). القاموس المحيط: مَنَعَهُ يَمْنَعُهُ، بفتحِ نُونِهِما ضِدُّ أعْطاهُ، كمَنَّعَهُ، فهو مانِعٌ ومَنَّاعٌ ومَنُوعٌ، جَمْعُ الأوَّلِ مَنَعَةٌ، مُحرَّكةً. وهو في عِزٍّ ومَنَعَةٍ، مُحرَّكةً ويُسَكَّنُ، أي مَعَهُ مَنْ يَمْنَعُهُ من عَشيرَتِهِ. والمَنْعُ، بالفتحِ السَّرَطانُ، ج مُنُوعٌ. والمَنْعِيُّ أكَّالُ السَّرَطاناتِ. وكسَكْرَى الامْتِناعُ. وكقَطَامِ، أَي امْنَعْ، وهَضْبَةٌ في جَبَلَيْ طَيِّىءٍ، ويُقالُ المَناعانِ، وهُما جَبَلانِ. والمَناعَةُ د لِهُذَيْلٍ، أو جَبَلٌ. ومَنُعَ، ككَرُمَ: صارَ مَنيعاً. ومَنيعٌ ومانِعٌ ومَنَّاعٌ: أسْماءٌ. والامْتِناعُ: الكَفُّ عن الشيءِ. والمُمْتَنِعُ: الأسَدُ القَويُّ، العَزيزُ في نَفْسِهِ، ومانَعَهُ الشيءَ، وتَمَنَّعَ عنه. والمُتَمَنِّعَتانِ: البَكْرَةُ والعَناقُ، يَتَمَنَّعانِ على السَّنَةِ لفَتائِهِما، ولأنَّهُما تَشْبَعانِ قَبْلَ الجِلَّةِ، أو هُما المُقاتِلَتانِ الزَّمانَ عن أنْفُسِهِما. تاج العروس: منع مَنَعَهُ كذا يَمْنَعُه بفَتْحِ نُونِهِما وإنَّمَا ذَكَرَ آتِيَهُ لأنَّهُ لو أطْلَقَه لظُنَّ أنَّه مِنْ حَدِّ نَصَرَ كما هيَ قاعِدَتُه وإنَّمَا قَيّدَ بفَتْحِ النُّونِ لئلا يُظَنَّ أنّه منْ حَدِّ ضَرَبَ كما هيَ قاعِدَتُه إذا ذَكَرَ الآتِيَ فتأمَّلْ . مَنْعاً : ضِدُّ أعْطَاهُ قِيلَ : المَنْعُ : أنْ تَحُولَ بينَ الرَّجُلِ وبَيْنَ الشَّيءِ الّذِي يُرِيدُه ويُقَالُ : هُوَ تَحْجِيرُ الشَّيءِ ويُقَالُ أيضاً : مَنَعَه منْ كذا وعنْ كذا ويُقَالُ مَنَعَه منْ حَقِّهِ ومَنَعَ حَقَّهُ منْهُ لأنَّهُ يَكُونُ بمَعْنَى الحَيْلُولَةِ بينَهُمَا والحِمَايَةِ ولا قَلْبَ فيهِ كما تُوُهِّم قالَهُ الخَفَاجِيُّ في العِنَايَةِ ونَقَلَه شيْخُنَا كمَنَّعَهُ تَمْنِيعاً فامْتَنَعَ مِنْه وتَمَنَّعَ فهُوَ مانِعٌ ومَنّاعٌ كشَدَّادٍ ومَنُوعٌ كصَبُورٍ وقد يُرادُ بذلكَ البُخْلُ ومِنْهُ قوله تعالى : ويمْنَعُونَ الماعُونَ منّاعٍ للخَيرِ وإذا مسَّهُ الخَيْرُ مَنُوعاً وأمّا المانِعُ في أسْمائِهِ جلَّ ذِكْرُه فهُوَ : الّذِي يَمْنَعُ منِ اسْتَحقَّ المَنْعَ وقِيلَ : يَمْنَعُ أهْلَ دِينهِ أي : يحُوطُهُم ويَنْصُرُهُمْ جَمْعُ الأوَّلِ مَنَعَةٌ مُحَرَّكَةً ككافِرٍ وكَفَرَةٍ ويُقَالُ : هُوَ في عِزٍّ ومَنَعَةٍ مُحَرَّكَةً ويُسَكَّنُ عن ابنِ السِّكِّيتِ وعلى التَحْرِيكِ فيَحْتَمِلُ أنْ يَكُونَ جَمْعَ مانِعٍ كما حَكَاهُ الجَوْهَرِيُّ وعَزَاهُ ابنُ بَرِّيّ للنَّجِيرَمِيِّ أي : هُوَ في عِزوٍّ مَعَهُ منْ يَمْنَعُهُ منْ عَشيرَتهِ كما في الصِّحاحِ فمِنْ بَيَانِيَّةٌ أي : مَعَهُ ناسٌ مُتَّصِفُونَ بأنَّهُمْ يَمْنَعُونَه منَ الضَّيْمِ والتَّعَدِّي عليهِ لا مُتَعَلِّقٌ بمَنَعَ كماتُوُهِّمَ وهكذا رُوِيَ الحَدِيثُ بالوَجْهَيْنِ : سَيَعُوذُ بهذا الدِّينِ قَوْمٌ لَيْسَ لَهُمْ مَنَعَةٌ وأمّا على تَقْدِيرِ السُّكُونِ فالمُرَادُ بهِ أي : قُوَّةٌ تَمْنَعُ منْ يُرِيدُه بسُوءٍ قلتُ : ويُحْتَمَلُ على تَقْدِيرِ التَّحْرِيكِ أنْ يَكُونَ مصْدَراً كالأنَفَةِ والعَظَمَةِ والعَبَدَةِ كما صَرَّحَ بهِ الزَّمَخْشَرِيُّ : فيَكُونُ مَعْناهُ ومَعْنَى المَنْعَةِ بالسُّكُونِ سَواءً وقالَ ابنُ الأعْرَابِيّ : المَنْعُ بالفَتْحِ : السَّرَطانُ ج : مُنُوعٌ كبَدْرٍ وبُدُورٍ والمَنْعِيُّ : أكّالُ السَّرَطَانَاتِ ولو قالَ : أكّالُهَا كانَ أخْصَرَ والمَنْعَى كسَكْرَى : الامْتِنَاعُ ومَناعِ كقَطامِ أي : امْنَعْ مَعْدُولٌ عَنْهُ وأنْشَدَ سِيبَوَيْهِ لِرَجُلٍ منْ بَكْرِ بنِ وائِلٍ وقالَ أبو عُبَيْدَةَ في كِتابِ أيّامِ العَرَبِ : إنَّه لرَجُلٍ منْ بَنِي تَمِيمٍ : " مَناعِهَا منْ إبِلٍ مَناعِها " أما تَرَى المَوْتَ لَدَى أرْبَاعِهَا كما في العُبابِ وزَعَمَ الكِسائِيُّ أنَّ بَنِي أسَدٍ يَفْتَحُونَ مَناعَها ودَراكَها وما كانَ منْ هذا الجِنْسِ والكَسْرُ أعْرَفُ كما في اللِّسانِ ومناعِ أيْضاً : هَضْبَةٌ في جَبَلَيْ طَيِّيءِ قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : قالَ النَّبيُ : صلى الله عليه وسلم لزَيد الخَيْلِ إذْ جاءَهُ يُسْلِم : أنا خَيْرٌ لَكُمْ منْ مَناعِ ومنَ الحَجَرِ الأسْوَدِ الّذِي تَعْبُدُونَهُ منْ دُونِ اللهِ يَعْنِي صَنَماً منْ حَجَرٍ أسْودَ ويُقَالُ : المَنَاعانِ وهُمَا جَبَلانِ والمَنَاعَةُ : د لهُذَيْلٍ أو جَبَلٌ لَهُم قالَ ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّةً الهُذَلِيُّ : أرَى الدَّهْرَ لا يَبْقَى على حَدَثانِهِ ... أبُودٌ بأطْرَافِ المَنَاعَةِ جَلْعَدُ الجَلْعَدُ : الغَلِيظُ ومن المَجَازِ : المُمْتَنِعُ : الأسَدُ القَوِيُّ في جِسْمِهِ العَزِيزُ في نَفْسهِ الّذِي لا يَصِلُ إليهِ شَيءٌ ممّا يَكْرَهُه لعِزَّتِه وقُوَّتِه وشجاعَتِه ومانَعَهُ الشَّيءَ مُمَانَعَةً : رادَعَهُ على الكَفِّ وتَمَنَّعَ عَنْهُ انْكَفَّ وهو أيْضاً مُطاوِعُ مَنَعَهُ مَنْعاً وقَدْ تكُونُ المُمَانَعَةُ بمَعْنَى المُحَاماةِ فيَكُونُ مجازاً وقالَ الكِلابِيُّ : المُتَمَنِّعَانِ وفي بَعْضِ نُسَخِ الصِّحاحِ : المُتَمَنِّعان : البَكْرَةُ والعَنَاقُ يَتَمَنَّعانِ وفي الصِّحاحِ : تَمْتَنِعانِ على السَّنَةِ لفَتَائِهِمَا و في الصِّحاحِ : بفَتَائِهِمَا ولأنَّهُما تَشْبَعانَ قَبْلَ الجِلَّةِ أو هُمَا المُقَاتِلَتَانِ الزَّمَانَ عنْ أنْفُسِهِمَا وفي بَعْضِ النُّسَخِ : على أنُفُسِهِمَا كُلٌّ ذلكَ قَوْلُ الكِلابِيِّ وهوَ مجازٌ وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : المانِعُ : الضَّنِينُ المُمْسِكُ وقَوْمٌ مَنَعاتٌ : لا يُخْلَصُ إليهِمْ والاسْمُ المَنَعَةُ مُحَرَّكَةً والمَنْعَةُ بالفَتْحِ والمِنْعَةُ بالكَسْرِ والمَصْدَرُ المَنَاعَةُ وقالَ ابنُ الأعْرَابِيّ : رَجُلٌ مَنُوعٌ : يَمْنَعُ غَيْرَه ومَنِعٌ : يَمْنَعُ نَفْسَه قالَ عَمْرو بنُ مَعْدِ يَكرِبَ : بَرانِي حُبُّ منْ لا أسْتَطِيعُ ... ومنْ هُوَ للذِي أهْوَى مَنُوعُ ومَنُعَ الشَّيءُ مَنَاعَةً : اعْتَزَّ وتَعَسَّرَ وامْرَأةٌ مَنِعَةٌ : مُتَمَنِّعَةٌ لا تُؤاتِي على الفاحِشَةِ وقَدْ تَمَنَّعَتْ وهُوَ مَجازٌ وحِصْنٌ مَنيعٌ ومُمَنَّعٌ : لَمْ يُرَمْ وتَمَنَّعَ بهِ أي : احْتَمَى وهُوَ مجازٌ وناقَةٌ مانِعٌ : مَنَعَتْ لَبَنَها على النَّسَبِ قالَ أُسامَةُ الهُذَلِيُّ : كأنِّي أُصادِيهَا على غَيْرِ مانِعٍ ... مُقَلِّصَةِ قَدْ أهْجَرَتْهَا فحُولُهَا وقَوْسٌ مَنْعَةٌ : مُمْتَنِعَةٌ مُتَأبِّيَةٌ شَاقَّةٌ وهو مجازٌ قالَ عَمْروُ بنُ بَراء : ارْمِ سَلاماً وأبَا الغَرّافِ " وعاصِماً عَنْ مَنْعَةٍ وقِذَافِ ورَجُلٌ مَنِيعٌ : قَوِيُّ البَدَنِ شَدِيدُه وحَكَى اللِّحْيَانِيِّ لا مَنْعَ عَنْ ذاكَ قالَ : والتَّأْوِيلُ : حَقّاً أنَّكَ أنْتَ فَعَلْتَ ذلكَ وهُوَ يَمْنَعُ الجارَ أي : يَحُوطُه منْ أنْ يُضامَ ويَنصُرُه ولَهُ في قَوْمِه حِصْنٌ مَنِيعٌ ومُمَنَّعٌ وهُو مجازٌ والمَوَانِعُ : جَمْعُ مانِعٍ وتَمانَعَا : امْتَنَعا وعنْ أنْفُسِهِمَا : تَحَامَيَا والمَنَعَاتُ مُحَرَّكَةً : المَحَارِزُ والمَعَاقِلُ والمَناعَةُ كثُمَامَةٍ قالَ ابنُ جِنِّي : يَحْتَمِلُ أمْرَيْنِ أحَدُهُمَا : أنْ يَكُونَ فَعالَةً منَ المَنَعِ والآخَرُ : أنْ يَكُونَ مَفْعَلَةَ منْ قَوْلِهِمْ : جائِعٌ نائعٌ وأصْلُهَا مَنْوَعَةٌ فجَرَى مَجْرَى مَقَامَة وأصْلُهَا مَقْوَمَةٌ

Sîgalar(12)

Mücavir kökler86 mücavir (113 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خرب

    2 ortak ayet · Harab (hı) : “Herib” üzerini toprak kaplamamış, parçalanmış…

  2. معن

    1 ortak ayet · Dayanışma

  3. خير

    4 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  4. سجد

    3 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

  5. حوذ

    1 ortak ayet · Havz omuz başlarının ön tarafı demektir

  6. كسل

    1 ortak ayet · Tembeller

  7. أول

    3 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir

  8. رعب

    1 ortak ayet · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir

  9. نوق

    1 ortak ayet · Dişi devedir

  10. قذف

    1 ortak ayet · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…

  11. عبر

    1 ortak ayet · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar

  12. عدو

    2 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

Geçtiği ayetler(17)

  1. وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي …

    Mani olduAllah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

  2. وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى إِلَّا أَنْ قَالُوا أَبَعَثَ اللَّهُ بَشَرًا رَسُولًا

    Mani olduOnlara hidayet geldiği zaman; insanları inanmaktan alıkoyan, sadece: Allah peygamber olarak bir beşeri mi göndermiştir? demeleridir.

  3. وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى وَيَسْتَغْفِرُوا رَبَّهُمْ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلًا

    Mani olduİnsanlara hidayet geldiğinde; onları inanmaktan ve Rabblarından mağfiret dilemekten alıkoyan; öncekilerin başına gelenlerin kendilerine de gelmesini veya göz göre göre azaba uğramayı beklemeleridir.

Sîga sayfası: تَمْنَعُهُمْ
Sîga sayfası: مَانِعَتُهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمنع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحجر, صدد, كفف, حرم, مسك
Zıt Kökعطو
Çekirdek Özet 1Bir şey ile hedefi arasına set çekip erişimi kesmek ve sarp bir yere sığınarak ulaşılamaz olmak.
Çekirdek Özet 2İlahi iradeye ve hayra set çekme kibri ile kalelerin veya gücün kişiyi ilahi azaptan koruyamayacağı hakikati.
Çekirdek Özet 3Adalet düzeninde haksız erişimi sınırlandırma; şirk düzeninde ise hakkı engelleme ve sahte dokunulmazlık kurma tavrı.
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca bireysel cimrilik veya basit bir yasaklama sayıp, ulaşılamazlık, savunma ve sahte dokunulmazlık (menaat) boyutunu göz ardı etmek.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
منPaylaştırma, sınır çizerek belirleme, ölçüp biçme ve eksiltme hareketi (منن, مني, مناة).عBoğazın derininden gelen baskılı ses, sınır koyma hareketini somut bir dirence, fiziki engele, aşılmaz bir savunmaya ve erişilmezlik kalkanına dönüştürür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مsu; akış, çokluk, derinlikDoğal bir meyil, akışkan yöneliş veya nesnelerin hareket potansiyeli.
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkHareketin hedefe doğru canlı, dinamik ve kesintisiz şekilde ilerlemesi.
عgöz; görme, bilme, kaynakDışa dönük dikkat, odaklanmış gözetleme ve geçiş hattını kesen denetim noktası.
منعİlerleyen bir akışın ve yönelişin önüne teyakkuzla dikilerek geçişi durdurmak, yolu kapatıp temas noktasını kesmek.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kişinin arzuladığı hedefe ulaşmasını bedenen veya bir nesneyle engellemek; tırmanılması ve zapt edilmesi imkânsız sarp dağ ve sığınak.
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî beytinde kök, yabancıların ve düşmanların erişemeyeceği, yüksek ve sarp dağlık alanı nitelemek üzere geçmektedir: وحلّت بيوتي في يفاعس ممنّع / تخال به راعي الحمولة طائراً
Erken Arapça kullanımAmr b. Ma'dîkerib şiirinde aşığın talep ettiği vuslata veya arzuya karşı direnen, sınır koyup geçit vermeyen tutumu nitelemek üzere مَنُوع vasfı yer alır: بَراني حُبُّ مَنْ لا أَسْتَطِيعُ / ومَنْ هو للذي أَهْوَى مَنُوعُ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça منع kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde ortak bir semantik omurgaya sahip olup esirgemek, alıkoymak, savunmak ve erişilmez kılmak anlam alanını kapsar. İbranicede m-n-ʿ (מָנַع) kökü, bir şeyi sahibinden veya muhtacından esirgemek, ayakları kötülükten alıkoymak, hayrı tutmak anlamlarında fonetik ve semantik tam örtüşme gösterir. Güney Arapçada (Sabaice) kök, bir bölgeyi koruma altına almak, tecavüzü engellemek ve savunmak anlamlarıyla öne çıkar. Ge'ez (Etiyopya) dilinde ise mana'a biçimi, üstün gelmek, fethetmek ve sağlam/erişilmez olmak nüansını taşır. Bu karşılaştırma, kökün ilksel Sami tabakasında hem bir şeyin verilmesini durduran negatif bir sınırlama hem de bir alanı taarruza karşı korunaklı kılan pozitif bir tahassun (güç, menaat) anlamını birlikte barındırdığını ortaya koyar.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şey ile hedefi arasına perde çekmek, vermek istememek ve sarp kaleyle koruma sağlamak.Kök hem aktif olarak bir eylemi durdurmayı hem de pasif olarak ulaşılamaz bir müstahkemlik (menaat) kazanmayı bildirir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice mana', Sabaice mn' ve Ge'ez mana'a paralellikleri.İbranicede alıkoyma ve esirgeme, Güney Sami grubunda ise savunma ve dokunulmazlık kazanma yönü korunmuştur.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiBazı Doğu Çadik dillerinde sınır koyma ve durdurma eylemleriyle morfolojik benzerlikler öne sürülmüştür.Afroasyatik tabanda geniş dilsel kanıtlar sınırlı olup ortak kök tespiti spekülasyona açıktır.Muhtemel

Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
منعAnlamlıAlıkoymak, korumakBir şeyin akışını veya ulaşımını durdurmak, sarp yere sığınmak.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
معنAnlamlıKolay akmak, derinleşmekSuyun kolayca akması, bir işte derinleşme, az ve önemsiz şey.منع kökünün zıt yönlü akış hareketini temsil eder; Kur'an'da geçmez.
نمعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
نعمAnlamlıYumuşak ve bol olmakRahatlık, bolluk, engelsiz ve akıcı nimet ortamı.Engelin kalktığı genişleme hâlidir; Kur'an'da geçer.
عمنAnlamlıİkamet etmek, yerleşmekBir yerde uzun süre kalmak, yerleşik düzen kurmak.Sabitlenme ve durma yönüyle منع ile temasta bulunur; Kur'an'da geçmez.
عنمAnlamlıYumuşak dal, bitkiYumuşak ve kırmızımsı dalları olan çöl ağacı.Somut nesne adıdır; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
منعMerkezEngelleme, korumaUlaşımı keserek araya set koyma ve erişilmez kılma.Hem vermemek hem de dokunulmazlık kazanarak saldırtmamak.
حجرKomşuSınırlama, yasaklamaEtrafını taşla veya kesin kuralla çevirerek dokunulmaz kılma.منع fiziki müdahaleyi, حجر ise sınır çizerek hukuki/mekânsal korumayı bildirir.
صددKomşuYoldan çevirmeBir istikametten yüz çevirtip geriye veya yana saptırma.منع geçişi tamamen kilitler; صدد yönü değiştirir.
كففKomşuEl çektirmeBaşlamış bir saldırıyı veya uzanmış eli geri çekme.كفف eylemi sınırından durdurur; منع baştan ulaşımı imkânsız kılar.
حرمKomşuMahrum bırakma, kutsamaHukuki, ahlaki veya dini bir yasakla erişimi men etme.حرم saygınlık veya ceza kaynaklı yasağı, منع fiili engeli öne çıkarır.
مسكKomşuTutma, bırakmamaElde olanı bırakmama, sıkıca kavrayıp vermeme.مسك elde olanı tutmaktır; منع ise başkasının erişimini kesmektir.
عطوZıtVerme, ihsan etmeEl uzatarak bir şeyi engelsiz şekilde başkasına aktarma.منع kökünün engelleme ve esirgeme hareketinin tam karşıtıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمنعAlıkoymak, korumakBir nesne veya gücün hedefe ulaşmasını kesmek, kaleyle tahkim etmek.Kesin
Latinceprohibere, retinere, munireYasaklamak, tutmak, tahkim etmekProhibere erişimi engellemeyi, retinere bırakmamayı, munire ise menaat ile savunmayı karşılar.Güçlü
İngilizceprevent, withhold, fortifyÖnlemek, esirgemek, tahkim etmekPrevent fiili engellemeyi, withhold vermemeyi, fortify sarp/korunaklı hâle getirmeyi anlatır.Kesin
Almancaverhindern, vorenthalten, verwehrenEngellemek, esirgemek, men etmekVerhindern oluşa set çekmeyi, vorenthalten hak edilen payı vermemeyi karşılar.Güçlü
Fransızcaempêcher, retenir, protégerEngel olmak, alıkoymak, korumakEmpêcher eylemi durdurmayı, retenir tutmayı, protéger ise himaye etmeyi karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Mescitlerden men etmek (مَنَعَ)İbadeti ve mekânsal erişimi zorla engellemeDini mekanların işlevsizleştirilmesi ve zulüm bağlamı (Bakara 2:114).
İmandan alıkoymak (مَنَعَ)Kibir, önyargı ve iç direnç sebebiyle hidayete set çekmeElçilerin beşer oluşuna takılma veya mucize talebi bağlamı (İsrâ 17:94, Kehf 18:55).
İtaatten imtina ettirmek (مَنَعَكَ)Kibir ve büyüklenme sebebiyle buyruğa direnmekİblis'in secdeden geri durması ve saptırıcı gerekçeler bağlamı (A'râf 7:12, Sâd 38:75).
Kamu yararını ve zekâtı esirgemek (مَنَّاعٍ, وَيَمْنَعُونَ)Malı, yardımı ve hayrı vermekten ısrarla kaçınmaSosyal sorumluluğu terk eden kibirli zenginler bağlamı (Kâf 50:25, Mâûn 107:7).
Tahassun ve himaye iddiası (مَانِعَتُهُمْ, نَمْنَعْكُمْ)Kalelerin, ittifakların veya putların ilahi güce karşı koruyuculuğuSahte sığınakların ve siyasi pazarlıkların yıkılışı bağlamı (Haşr 59:2, Nisâ 4:141).
Kesintiye uğramama (مَمْنُوعَةٍ)Nimete ulaşımın hiçbir engelle karşılaşmamasıCennet nimetlerinin erişilebilirliği bağlamı (Vâkıa 56:33).
Helak sünneti sebebiyle mucizenin durdurulması (مَنَعَنَا)İlahi hikmet gereği belirli bir uygulamanın durdurulmasıÖncekilerin yalanlaması sebebiyle ayetlerin geliş biçiminin değişmesi (İsrâ 17:59).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade, kudret ve el-Mâni' ismiKulun iradesinin engellenmesi, hidayet ve dalaletin yaratılması, şerrin engellenmesi.Mutlak tasarruf sahibi olarak Allah'ın vermesi ve men etmesi.
FıkıhHacir, zekât ve meşru müdafaaEhliyetsiz kimsenin malından men edilmesi, maunun/zekâtın esirgenmesinin hukuki yaptırımı.Hak sahibine erişimin engellenmesi veya meşru yetkiyle tasarrufun kısıtlanması.
TefsirMâûn ve mescitler tefsiriMescitlerden men edenlerin zulmü, hayra engel olanların vasıfları, kalelerin koruyuculuğu.İnsan ile hak arasına çekilen fiziki ve ahlaki perdelerin ifşası.
HadisRızık, dua ve komşuluk hukukuVerilene kimsenin engel olamayacağı, engelleneni kimsenin veremeyeceği ilkesi.Kozmik mülkiyetin yalnızca Allah'a ait olduğu ve kulun men etme acziyeti.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukİlahi tasarrufa teslimiyetŞirki ve sahte sığınakları geçersiz kılmaAllah'ın lütfettiğine kimse mani olamaz, O'nun men ettiğini de kimse var edemez.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiZihni bariyer ve önyargıHakikatin idrak edilmesini durdurmaKibir ve şartlanmışlık, delilin akla ulaşmasını engelleyen bir set işlevi görür.Güçlü
SiyasiSavunma ve egemenlikMenaat ve kale siyasetiToplumu dış tehditlere karşı müstahkem kılmaDevletin meşru koruma üretmesi esastır; fakat ilahi adalete direnen tahkimat çöker.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve dolaşımİhtikâr ve cimrilikServetin dolaşımını ve yardımlaşmayı tıkamaKaynakların ihtiyaç sahiplerine akışını kesmek, sistemi felç eden bir zulüm üretir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel bariyeri ve elektriksel dirençAkımın veya parçacığın geçişini durduran, belirli bir eşik enerji aşılmadıkça akışı engelleyen yalıtkan katman yapısıyla örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal veto hakkı ve tecritBir karar veya kaynak akışının tek taraflı bir güç odağı tarafından kilitlenmesi veya bir grubun sisteme erişiminin yasaklanmasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece ahlaki bir cimrilik veya basit bir geçiş yasağı şeklinde algılanıp sığınak, güç, himaye ve siyasi dokunulmazlık boyutunun ihmal edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, insanın kendisini kalelerle ilahi hesaptan muaf sanmasını (menaat), hayrın dolaşımına düşmanlığı ve imanın önüne çekilen kibri kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKalelerin yıkılışı (Haşr 59:2) ile hayrın engellenmesi (Kâf 50:25) arasındaki sistemik bağ kopar; güç iddiası ile mülkiyet tekelciliği ayrı olgular zannedilir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın tabii akışının (rahmet, rızık, hidayet) önünü kesen beşeri direncin ve sahte sığınak arayışının tabiatını anlamayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mescitlere erişimin engellendiği zulüm bağlamlarında, kalelerin koruyuculuğunun yıkıldığı yerlerde ve infakı reddeden karakter analizlerinde.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Engellemenin sadece dışsal bir zorbalık olmadığını; kibrin insanın bizzat kendi aklına ve kalbine çektiği bir engel olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir hedefin önüne aşılmaz fiziki bir engel dikerek teması kesmek veya erişilmez sarp bir dağ kalesine sığınarak dışarıdan gelecek her türlü hamleyi durdurmak.
  • Soyut anlamİlahi hidayetin, rahmetin veya toplumsal adaletin akışına kibir, tekelcilik ve sahte dokunulmazlık iddialarıyla direnç göstermek; geçişkenliği iptal etmek.
  • Sistematik karşılıkKaynakların, hakların ve bilginin toplum içindeki doğal sirkülasyonunu tıkayan oligarşik bentlerin ve ilahi adalete karşı kurulan müstahkem kalelerin tasfiyesi.
  • LaTeX modeliR∩T=∅  ⟺  B≥Ep
  • LaTeX açıklamasıFormülde R yönelen akışı veya eylemi, T hedeflenen erişim noktasını temsil eder; kesişimlerinin boş küme olması erişimin tamamen kesildiğini (R∩T=∅) gösterir. Bu durum ancak araya konulan engelin direnç potansiyelinin (B), yönelen akışın itici gücüne (Ep) eşit veya ondan büyük olmasıyla (B≥Ep) mümkündür; böylece mutlak bir men' durumu meydana gelir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م