وقف
و - ق - ف
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 3 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Durduruldular
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.828 harfالقاف والفاء و"وايء" معهما
ق ف و، و ق ف، ف و ق، و ف ق، ف أ ق، ف ق أ، أ ف ق مستعملات قفو: القَفْوَةُ: رهجة تثور عند أول المطر.
والقَفْوُ: مصدر قولك: قفا يَقْفُو، وهو أن يتبع شيئاً، وقَفَوْتُه أَقْفُوه قَفْواً، وَتَقَفَّيْتُه، أي: اتبعته. قال الله جل وعز: "ولا تَقْفُ ما ليس لك به علم".
وقَفَوْتُه: قَذَفْتُه بالزنية، وفي الحديث: "من قفا مؤمناً بما ليس فيه وَقَفَهُ الله في ردغة الخبال". أي: قَذَفه.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.350 harfالوَقْفُ: سِوارٌ من عاج. يقال: وَقَّفْتُ المرأة تَوْقيفاً، إذا جعلت في يديها الوَقْفَ. وفرسٌ مُوَقَّفٌ، إذا أصاب الأَوْظِفَةَ منه بياضٌ في موضع الوَقْفِ ولم يَعْدُها إلى أسفل ولا فوق فذلك التَوْقيفُ. ويقال: وَقَفَتِ الدابةُ تَقِفُ وُقوفاً، وَوَقَفْتُها أنا وَقفاً.، يتعدَّى ولا يتعدَّى. ووَقَفْتُهُ على ذنْبه، أي أطلعته عليه. ووَقَفْتُ الدار للمساكين وَقْفاً، وأَوْقَفْتُها بالألف لغةٌ رديئة. وليس
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok24.803 harfباب القاف والفاء
قفا ، قوف ، قيف ، فقأ ، وقف ، وفق ، أَفق ، فوق ، فأق .
قفا : قال الليث : القَفْوُ : مصدرُ قولِك : قَفَا يَقْفُو قَفْواً ، وهو أَن يتَّبع شيئاً .
وقال الله جل وعز : ( وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ) ( الإسراء : 36 ) .
قال الفراء : أكثر القراء يجعلونها مِن
قَفَوْتُ ، كما تقول : لا تَدْعُ مِنْ دعوْتُ . قال : وقرأ بعضهم : ( لا تَقُفْ ) مِثل ولا تَقُل . والعرب تقول : قُفْتُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.895 harf(باب الواو والقاف وما يثلثهما)
(وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل.
(وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR366 harf- يقال: وقفت القوم أقفهم وقفا، وواقفوهم وقوفا. قال تعالى: ﴿وقفوهم إنهم مسئولون﴾ [الصافات/24] ومنه استعير: وقفت الدار: إذا سبلتها، والوقف: سوار من عاج، وحمار موقف بأرساغه مثل الوقف من البياض، كقولهم: فرس محجل: إذا كان به مثل الحجل، وموقف الإنسان حيث يقف، والمواقفة: أن يقف كل واحد أمره على ما يقفه عليه صاحبه، والوقيفة: الوحشية التي يلجئها الصائد إلى أن تقف حتى تصاد.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR936 harfو ق ف
وقفته وقفاً فوقف وقوفاً وقف وقفة وله وقفات.
وهذا موقف من مواقفك.
وما وقفني الله على خزية قطّ.
وواقفه في حرب أو خصومة.
وتوقّف بمكان كذا.
واستوقف الركب.
ووقّف الناس في الحج: وقفوا بالمواقف.
ووقف القارئ توقيفاً: علّمته مواضع الوقوف.
ولها وقف: مسك من عاج ونحوه.
ووقّفت الجارية وجارية موقفة.
ومن المجاز: وقّفته على ذنبه وعلى سوء صنيعه.
ووقف على المعنى
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.455 harfالوُقوف خلاف الجُلوس، وقَف بالمكان وقْفاً ووُقوفاً، فهو واقف، والجمع وُقْف ووُقوف، ويقال: وقَفتِ الدابةُ تَقِفُ وُقوفاً، ووقَفْتها أَنا وَقْفاً. ووقَّفَ الدابةَ: جعلها تَقِف؛ وقوله:
أَحْدَثُ مَوْقِف من أُم سَلْمٍ
تَصَدِّيها، وأَصْحابي وُقوفُ
وُقوفٌ فوقَ عِيسٍ قد أُمِلَّتْ،
بَراهُنَّ الإناخةُ والوَجِيفُ
إنما أَراد وُقوف لإبلهم وهم فوقها؛ وقوله:
أَحدث موقف من أُم سلم
إنما أَراد أَحدث مواقفَ هي لي
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR645 harf* و ق ف * * الوَقْفُ * سِوار من عاجٍ و * وَقَفَتِ * الدابة تَقِفُ * وُقُوفاً * و * وَقَفَها * غيرها من باب وعد و * وَقَفَهُ * على ذنبه أَطْلَعه عليه و * وَقَفَ * الدار للمساكين وبابهما وعد أيضا و * أَوْقَفَ * الدار بالألف لغة رديئة وليس في الكلام أَوْقف إلا حرف واحد وهو أَوْقَفْتُ عن الأمر الذي كُنت فيه أي أَقلعت وعن أبي عمرو والكسائي أنه يُقال للواقف ما أَوْقفك هنا أي أَيُّ شيء صيَّرك إلى
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.373 harfالوقف: سوار من عاج نقله الجوهري، وقال الكميت يصف ثورا: ثم استمر كوقف العاج منكفتا يرمي به الحدب اللماعة الحدب هكذا أنشده ابن بري والصاغاني، وقيل: هو السوار ما كان، والجمع وقوف، وقيل: المسك إذا كان من عاج فهو وقف، وإذا كان من ذبل فهو مسك، وهو كهيئة السوار. والوقف: ة، بالحلة المزيدية أي: من أعمالها بالعراق. وأيضا: قرية أخرى بالخالص شرقي بغداد بينهما دون فرسخ. ووقف: ع، ببلاد بني عامر قال لبيد رضي
الوقف: سوار من عاج نقله الجوهري، وقال الكميت يصف ثورا: ثم استمر كوقف العاج منكفتا يرمي به الحدب اللماعة الحدب هكذا أنشده ابن بري والصاغاني، وقيل: هو السوار ما كان، والجمع وقوف، وقيل: المسك إذا كان من عاج فهو وقف، وإذا كان من ذبل فهو مسك، وهو كهيئة السوار. والوقف: ة، بالحلة المزيدية أي: من أعمالها بالعراق. وأيضا: قرية أخرى بالخالص شرقي بغداد بينهما دون فرسخ. ووقف: ع، ببلاد بني عامر قال لبيد رضي الله عنه: لهند بأعلى ذي الأغر رسوم إلى أحد كأنـهـن وشـوم فوقف فسلى فأكناف ضلفع تربع فيه تـارة وتـقـيم وقال الليث: الوقف من الترس: ما يستدير بحافته من قرن أو حديد وشبهه. ووقف بالمكان وقفا، ووقوفا فهو واقف: دام قائما وكذا وقفت الدابة. والوقوف: خلاف الجلوس، قال امرؤ القيس: قفا نبك من ذكرى حبيب ومنزل بسقط اللوى بين الدخول فحومل ووقفته أنا وكذا وقفتها وقفا فعلت به ما وقف أو جعلتها تقف، يتعدى ولا يتعدى، قال الله تعالى: وقفوهم إنهم مسئولون وقال ذو الرمة: وقفت على ربع لمية ناقتـي فما زلت أبكي عنده وأخاطبه
كوقفته توقيفا، وأوقفته إيقافا، قال شيخنا: أنكرهما الجماهير وقالوا: غير مسموعين، وقيل: غير فصيحين. قلت: وفي العين: الوقف: مصدر قولك وقفت الدابة، ووقفت الكلمة وقفا، وهذا مجاوز، فإذا كان لازما قلت: وقفت وقوفا، وإذا وقفت الرجل على كلمة قلت: وقفته توقيفا. انتهى. ويقال: أوقف في الدواب والأرضين وغيرها لغة رديئة. وفي الصحاح: حكى أبو عبيد في المصنف عن الأصمعي واليزيدي أنهما ذكرا عن أبي عمرو بن العلاء أنه قال: لو مررت برجل واقف، فقلت له: ما أوقفك هاهنا? لرأيته حسنا، وحكى ابن السكيت عن الكسائي: ما أوقفك هاهنا? وأي شيء أوقفك هاهنا?: أي: أي شيء صيرك إلى الوقوف، قال ابن برى: ومما جاء شاهدا على أوقف الدابة قول الشاعر: وقولها والركاب موقفة أقم علينا أخي فلم أقم ومن المجاز: وقف القدر بالميقاف وقفا: أدامها وسكنها أي: أدام غليانها، وهو أن ينضحها بماء بارد أو نحوه؛ ليسكن غليانها، والإدامة والتدويم: ترك القدر على الأثافي بعد الفراغ. ووقف النصراني وقيفي، كخليفي: خدم البيعة ومنه الحديث في كتابه لأهل نجران: وأن لا يغير واقف من وقيفاه الواقف: خادم البيعة؛ لأنه وقف نفسه على خدمتها، والوقيفي: الخدمة، وهي مصدر. ومن المجاز: وقف فلانا على ذنبه وسوء صنيعه: إذا أطلعه عليه، وأعلمه به. ووقف الدار على المساكين، كما في العباب، وفي الصحاح للمساكين: إذا حبسه هكذا في سائر النسخ والصواب حبسها؛ لأن الدار مؤنثة اتفاقا، وإن صح ذلك بالتأويل بالمكان أو الموضع أو المسكن، ونحو لك، فلا داعي إليه، قاله شيخنا كأوقفه بالألف، والصواب كأوقفها كما في الصحاح، قال الجوهري: وهذه لغة رديئة وفي اللسان: تقول: وقفت الشيء أقفه وقفا، ولا يقال فيه: أوقفت، إلا على لغة رديئة. والموقف كمجلس: محل الوقوف حيث كان، كما في الصحاح. والموقف: محلة بمصر كما في التكملة، وفي العباب بالبصرة، وهو غلط، وقد نسب إليها أبو حريز الموقفي المصري، يروى عن محمد ابن كعب القرظي، وعنه عبد الله بن وهب، منكر الحديث. والموقفان من الفرس: الهزمتان في كشحيه كما في الصحاح أو هما، نقرتا الخاصرة على رأس الكلية قاله أبو عبيد، يقال: فرس شديد الموقفين، كما يقال: شديد الجنبين، وحبط الموقفين، قال النابغة الجعدي رضي الله عنه يصف فرسا: فليق النسا حبط الموقفين يستن كالصدع الأشعب وقيل: موقف الفرس: ما دخل في وسط الشاكلة. وقيل: هو ما أشرف من صلبه على خاصرته.
ومن المجاز: امرأة حسنة الموقفين؛ أي: الوجه والقدم عن يعقوب، نقله الجوهري أو العينين واليدين، وما لا بد لها من إظهاره نقله الجوهري أيضا، زاد الزمخشري: لأن الأبصار تقف عليهما؛ لأنهما مما تظهره من زينتها. وقال أبو عمرو: الموقفان: هما عرقان مكتنفا القحقح، إذا تشنجا لم يقم الإنسان، وإذا قطعا مات كما في العباب. وواقف: بطن من الأنصار من بني سالم بن مالك بن أوس، كما في الصحاح، ووقع في المحكم: بطن من أوس اللات، وكأنه وهم، وقال ابن الكلبي في جمهرة نسب الأوس: إن واقفا: لقب مالك بن امريء القيس بن مالك بن الأوس، وهو أبو بطن من الأنصار، منهم هلال ابن أمية بن عامر الأنصاري الواقفي رضي الله عنه، وهو أحد الثلاثة الذين خلفوا، ثم تيب عليهم والآخران: كعب بن مالك، ومرارة ابن الربيع، وضابط أسمائهم مكة، وكان هلال بدريا فيما صح في البخاري، وكان يكسر أصنام بني واقف، وكان معه راية قومه يوم الفتح. وذو الوقوف بالضم: فرس نهشل بن دارم هكذا في سائر النسخ وفي كتاب الخيل لابن الكلبي لرجل من بني نهشل، وفي التكملة فرس صخر بن نهشل بن دارم، وهو الصواب، قال ابن الكلبي: وله يقول الأسود بن يعفر: خالي ابن فارس ذي الوقوف مطلق وأبي أبو أسمـاء عـبـد الأسـود نقمت بنو صخر علـى وجـنـدل نسب لعمر أبيك لـيس بـقـعـدد والوقاف، كشداد: المتأني في الأمور الذي لا يستعجل، وهو فعال من الوقوف، ومنه حديث الحسن: إن المؤمن وقاف متأن، وليس كحاطب الليل ومنه قول الشاعر: وقد وقفتني بين شك وشبـهة وما كنت وقافا على الشبهات ويقال: الوقاف: المحجم عن القتال كأنه يقف نفسه عنه ويعوقها، كأنه جبان، قال: فتى غير وقاف وليس بزمل وقال دريد بن الصمة: فإن يك عبد الله خلى مكانـه فما كان وقافا ولا طائش اليد والوقاف: شاعر عقيلي. وقال ابن عباد: كل عقب لف على القوس: وقفة، وعلى الكلية العليا وقفتان وقال ابن الأعرابي: وقوف القوس: أوتارها المشدودة في يدها ورجلها. وقال اللحياني: الميقف، والميقاف كمنبر ومحراب: عود يحرك به القدر، ويسكن به غليانها قال: وهو المدوم والمداوم أيضا، قال: والإدامة: ترك القدر على الأثافي بعد الفراغ. قال الجوهري: والوقيفة كسفينة: الوعل تلجئه قال ابن بري: صوابه: الأروية تلجئها الكلاب إلى صخرة لا مخلص لها منه فلا يمكنه أن ينزل حتى يصاد قال: فلا تحسبني شحمة من وقيفة مطردة مما تصيدك سلفع قلت: هكذا أنشده ابن دريد وابن فارس، وأنشده ابن السكيت في كتاب معاني الشعر من تأليفه: وقيفة تسرطها مما تصيدك وسلفع: اسم كلبة، وقيل الوقيفة: الطريدة إذا أعيت من مطاردة الكلاب. وأوقف: سكت نقله الجوهري عن أبي عمرو، ونصه: كلمتهم ثم أوقفت؛ أي سكت، وكل شيء تمسك عنه تقول فيه: أوقفت. وأوقف عنه أي: عن الأمر الذي كان فيه: أمسك وأقلع وأنشد الجوهري للطرماح: جامحا في غوايتـي ثـم أوقـف ت رضا بالتقى، وذو البر راضي
وليس في فصيح الكلام أوقف إلا لهذا المعنى ونص الجوهري: وليس في الكلام أوقفت إلا حرف واحد. قلت: ولا يرد عليه ما ذكره أولا من أوقفه بمعنى أقامه؛ فإنه مخرج على قول من قال: وقف وأوقف سواء، وهو يذكر الفصيح وغير الفصيح، جمعا للشوارد، كما هو عادته. ووقفها توقيفا فهي موقفة: جعل في يديها الوقف أي: السوار، نقله الجوهري. ووقفت المرأة يديها بالحناء توقيفا: نقطتهما نقطا. والموقف كمعظم من الخيل: الأبرش أعلى الأذنين، كأنهما منقوشتان ببياض، ولون سائره ما كان كما في العباب واللسان. وقال اللحياني: الموقف من الحمر: ما كويت ذراعاه كيا مستديرا وأنشد: كوينا خشرما في الرأس عشرا ووقفـنـا هـديبة إذ أتـانـا ومن الأروى والثيران: ما في يديه حمرة تخالف سائره وفي نسخ: تخالف لون سائره. وفي اللسان: التوقيف: البياض مع السواد، ودابة موقفة توقيفا، وهو شيتها، ودابة موقفة: في قوائمها خطوط سود، قال الشماخ: وما أروى وإن كرمت علينا بأدنى من موقفه حـرون أراد بالموقفة أروية في يديها حمرة تخالف لون سائر جسدها، ويقال أيضا: ثور موقف، قال العجاج: كأن تحتي ناشطا مجأفا مذرعا بوشيه موقفا واستعمل أبو ذؤيب التوقيف في العقاب، فقال: موقفة القوادم والذنابـي كأن سراتها اللبن الحليب وقال الليث: التوقيف في قوائم الدابة وبقر الوحش: خطوط سود. والموقف منا: هو المجرب المحنك الذي أصابته البلايا، قاله اللحياني، ونقله ابن عباد أيضا. والموقف: من القداح: ما يفاض به في الميسر عن ابن عباد وقال ابن شميل: التوقيف أن يوقف الرجل على طائف هكذا في النسخ، والصواب طائفي قوسه بمضائغ من عقب قد جعلهن في غراء من دماء الظباء فيجئن سودا، ثم يغلي على الغراء بصدإ أطراف النبل، فيجيء أسود لازقا، لا ينقطع أبدا. والتوقيف: أن يجعل للفرس هكذا في النسخ، وصوابه: للترس وقفا وقد ذكر معناه، كما في العباب. والتوقيف: أن يصلح السرج ويجعله واقيا لا يعقر نقله الصاغاني وقال أبو زيد: التوقيف في الحديث: تبيينه وقد وقفته وبينته، كلاهما بمعنى، وهو مجاز. والتوقيف في الشرع كالنص نقله الجوهري. قال: والتوقيف في الحج: وقوف الناس في المواقف وفي الصحاح بالمواقف. والتوقيف في الجيش: أن يقف واحد بعد واحد وبه فسر قول جميل بن معمر العذري: ترى الناس ما سرنا يسيرون حولناوإن نحن أومانا إلى الناس وقفوا
يقال: إن الفرزدق أخذ منه هذا البيت، وقال: أنا أحق به منك، متى كان الملك في عذرة? إنما هذا لمضر. والتوقيف: سمة في القداح تجعل عليه، قاله ابن عباد. والتوقيف: قطع موضع الوقف، أي: السوار من الدابة، هكذا في سائر النسخ، والصواب بياض موضع السوار، كما هو نص أبي عبيد في المصنف، قال: إذا أصاب الأوظفة بياض في موضع الوقف، ولم يعدها إلى أسفل ولا فوق فذلك التوقيف، ويقال: فرس موقف، ونقله الصاغاني أيضا، هكذا، فتأمل ذلك. والتوقف في الشيء، كالتلوم فيه، نقله الجوهري. وقال ابن دريد: التوقف عليه هو التثبت يقال: توقفت على هذا الأمر: إذا تلبثت، وهو مجاز، ومنه توقف على جواب كلامه. قال: والوقاف، بالكسر، والمواقفة: أن تقف معه، ويقف معك في حرب أو خصومة، وتواقفا في القتال، وواقفته على كذا: وقفت معه في حرب أو خصومة. قال واستوقفته: سألته الوقوف يقال: إن امرأ القيس أول من استوقف الركب على رسم الدار بقوله: قفانبك. . . . ومما يستدرك عليه: الوقف، والوقوف بضمهما: جمع واقف، ومنه قول الشاعر: أحدث موقف من أم سلـم تصديها وأصحابي وقوف وقوف فوق عيس قد أملت براهن الإناخة والوجيف أراد: وقوف لإبلهم، وهم فوقها. والموقف: مصدر بمعنى الوقوف. والواقف: خادم البيعة. والموقوف من الحديث: خلاف المرفوع، وهو مجاز. ووقف وقفة، وله وقفات. وتوقف بمكان كذا. ووقف القارئ على الكلمة وقوفا، ووقفه توقيفا: علمه مواضع الوقوف. ووقف على المعنى: أحاط به، وهو مجاز. وكذا قولهم: أنا متوقف في هذا لا أمضي رأيا. ووقف عليه: عاينه، وأيضا: أدخله فعرف ما فيه، تقول: وقفت على ما عند فلان: تريد قد فهمته وتبينته، وبكليهما فسر قوله تعالى: ولو ترى إذ وقفوا على النار . والواقفة: القدم، يمانية، صفة غالبة. والموقوف، من عروض مشطور السريع والمنسرح: الجزء الذي هو مفعولان، كقوله: ينضحن في حافاتها بالأبوال فقوله: بالأبوال مفعولان، أصله مفعولات أسكنت التاء، فصار مفعولات، فنقل في التقطيع إلى مفعولان. وفي المحكم: يقال في المرأة: إنها لجميلة موقف الراكب، يعني عينيها وذراعيها، وهو ما يراه الراكب منها، وهو مجاز. ويقال: هو أحسن من الدهم الموقفة، وهي خيل في أرساغها بياض، نقله الزمخشري. وهو مجاز. وكل موضع حبسته الكلاب على أصحابه فهو وقيفة. والوقف: الخلخال من فضة أو ذبل، وأكثر ما يكون من الذبل. وحكى ابن برى عن أبي عمرو: أوقفت الجارية: جعلت لها وقفا من عاج. وقال أبو حنيفة: التوقيف: عقب يلوى على القوس رطبا لينا، حتى يصير كالحلقة، مشتق من الوقف الذي هو السوار من العاج، قال ابن سيده: هذه حكاية أبي حنيفة، جعل التوقيف اسما كالتمتين والتنبيت، وفيه نظر، وقال غيره: التوقيف: لي العقب على القوس من غير عيب. وضرع موقف: به آثار الصرار، أنشد ابن الأعرابي: إبل أبي الحبحاب إبل تعرف يزينها مجفـف مـوقـف
وتوقيف الدابة: شيتها. ورجل موقف على الحق؛ أي: ذلول به. واتقف: مطاوع وقف، يقال: وقفته فاتقف، كما تقول: وعدته فاتعد، والأصل فيه اوتقف، وقد جاء في حديث غزوة حنين: أقبلت معه، فوقفت حتى اتقف الناس كلهم. ويقال: فلان لا تواقف خيلاه كذبا ونميمة؛ أي: لا يطاق، وهو مجاز. وواقف: موضع في أعالي المدينة.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.402 harfوَقَفَ
1 وَقَفَ ذ He was, or became, still, or stationary; (Msb;) [he stood still;] he continued standing: (K:) and [simply] he stood; contr. of جَلَسَ. (TA.) ― -b2- وَقَفَ الدَّابَّةَ, inf. n. وَقْفٌ, He made the beast to be, or become, still, or motionless. (Msb.) ― -b3- وَقَفَ عَلَيْهِ He stopped, or paused, upon coming to him, or it; he stopped, or paused, at it; or where he, or it, was. ―
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.703 harfMadde başı: وقف ]يقف[وَقَفَ ]يَقِفُ[
وَقَفَ ]يَقِفُ[ ( n. ac. وَقْف 1 , وُقُوْف 27 ),
a. Stood; was erect.
b. Stopped, stood still; halted, paused.
c. ( n. ac. وَقْف 1 ), Stopped, checked, arrested; delayed.
d. [ acc. & La or 'Ala ], Bequeathed to.
e. [ La ], Stopped, waited for.
f. ( n. ac. وُقُوْف 27 ) [ 'Ala ], Engaged in, busied himself with.
g. [ 'Ala ], Inquired about.
h. ( n. ac. وَقْف 1 ) [
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok31.777 harfوقف
وَقَفَ - يَقِفُ، وُقِفَ - يُوْقَفُ - مَوْقُوْف - مَوْقُوْفُوْن - قِفْ - قِفْهُ - قِفْوه
وَقَفَ - يَقِفُ + كائن + كائناً: يجعله يتوقف عن الحركة فلا يتقدم ولا يتأخر: يجعله ينهي تقدم سيره فيثبت في مكان فلا يتقدم ولا يتأخر
وَقَفَ - يَقِفُ + كائن + كائناً + على شيء: يجعله يتوقف عن الحركة فلا يتقدم ولا يتأخر على شيء: يجعاه ينهي تقدم سيره عند
Mücavir kökler25 mücavir (38 toplam)
- رأي
3 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- ربب
3 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- كون
3 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- ضعف
1 ortak ayet · Katlanmış deri demektir
- كفر
2 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- قول
3 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- بلو
1 ortak ayet · Biley taşı
- ردد
1 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
- ذوق
1 ortak ayet · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
- قرأ
1 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
- ليس
1 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- بعض
1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
Geçtiği ayetler(4)
وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقَالُوا يَالَيْتَنَا نُرَدُّ وَلَا نُكَذِّبَ بِآيَاتِ رَبِّنَا وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
DurduruldularBir görsen; ateşin başında durdukları: Keşke geri döndürülseydik ve Rabbımızın ayetlerini yalan saymasaydık da mü’minlerden olsaydık, dedikleri zaman.
وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى رَبِّهِمْ قَالَ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ
DurduruldularBir görseydin eğer; Rabblarının huzurunda durdukları zaman, O: Bu, hak değil miymiş? deyince; onlar da: Rabbımız hakkı için evet, derler. Allah da buyurur ki: Öyleyse küfür edegeldiğinizden dolayı tadın azabı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وقف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl vāvî |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حبس, لبث, كفف, قوم |
| Zıt Kök | سير |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hareketin, akışın veya eylemin kesilip belirli bir noktada tutulması, dikelip sabit kalması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi irade ve hesap nizamı önünde insanın eylemsel seyrinin kesilerek sorgu ve yüzleşme amacıyla alıkonulması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın veya sürecin keyfi akıştan çıkarılıp ilahi/hukuki bir sınıra tabi tutulması ve denetim altına alınması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel olarak ayakta dikilmek veya dinlenmek şeklinde daraltıp, Kur'an'daki sorgu, yüzleşme ve zorunlu alıkonulma (tevkîf) boyutunu gözden kaçırma riski |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وق | Çevreleme, tutma, bir etkiyi sınırlandırma ve bir şeye karşı set çekme; nitekim وقي kökünde korunma ve siper alma, وقر kökünde ağırlığın sabitlenip tutulması, وقب kökünde çukurun içine girip kapanma, وقت kökünde sınırın belirli bir vade ile sınırlandırılması görülür | ف | Dudak üflemesi ve ağız açıklığı imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle sınırlandırma ve tutma eylemi, devam eden bir hareketin birdenbire önünün kesilmesi, eşikte durdurulması ve sürecin askıya alınması biçiminde özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Hareketi veya nesneyi mevcut zeminine bağlama, sabitleme ve konumunu sabitleştirme kuvveti |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Odaklanma, sınır çizgisine ulaşma ve enerjinin belirli bir noktada yoğunlaşıp toplanması |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Çıkış hattı, sınır eşiği, ifadenin veya seyrin dış sınırında belirme |
| وقف | Çengel ile sınıra bağlayıp eşikte tutma hareketi | İlerleyen bir varlığın tam sınır eşiğinde kazığa bağlanır gibi hareketsiz kılınması, akışın kesilip odak noktasına raptedilmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir binek hayvanının veya insanın yürüyüşünü kesip olduğu yerde hareketsiz kalması (وَقَفَتِ الدَّابَّةُ); av köpeklerinin dağ keçisini kaçamayacağı dik bir kayalıkta kıstırıp durdurması (وَقِيفَةُ الوَعِل); bileğe takılan kemik veya fildişi bilezik (وَقْف) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Düreyd'in naklettiği eski bir şiirde avın kıstırılıp kımıldayamaz hale getirilmesi anlamında geçer: فَلَا تَحْسَبَنِّي شَحْمَةً مِنْ وَقِيفَةٍ / مُطَرَّدَةٍ مِمَّا تَصِيدُكَ سَلْفَعُ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi et-Tirimmāḥ divanında heva peşinde koşmayı bırakıp takvada sebat etme anlamında bu kökü kullanır: فَتَأَيَّيْتُ لِلْهَوَى ثُمَّ أَوْقَفْـ / ـتُ رِضاً بِالتُّقَى وَذُو البِرِّ رَاضِي |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Jamharat al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça وقف kökü, merkezi ve güney Sami dillerinde bir eylemin kesilmesi, durağan hale gelmesi ve bir sınırda bekletilmesi matrisiyle karakterizedir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) fiziksel ayakta durma eylemi için daha ziyade *ʿ-m-d (עמד) veya *q-w-m (קום) kökleri yaygınken, Güney Arapça epigrafik metinlerde ve klasik Arapçada وقف fiili, salt dikilmekten ziyade seyir halindeki bir şeyin durdurulması, denetim veya mülkiyetin tahsisi bağlamında özelleşmiştir. Ge'ez (Klasik Habeşçe) dilinde *waqafa kökü vurma, kertik açma ve sınır belirleme gibi somut nüanslar barındırırken, Arapçada hareketin sınır çizgisine çarpıp kesilmesi anlamı kurucu hale gelmiştir. Klasik Arapça sözlüklerde bu kökün geçişli kullanımı (وَقَفْتُهُ) asıl, geçişsiz kullanımı (وَقَفَ) ise ikincil türev kabul edilmiş; yani durmanın özünde bir irade veya dış güç tarafından durdurulma olgusu yatmaktadır.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin akışını kesip sabitleme ve alıkoyma | Düşey duruştan ziyade yatay hareketin sona erdirilip kişinin/nesnenin tevkif edilmesi asıl çekirdektir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap Yarımadası epigrafik kökleri | Kuzeybatı Sami sahasındaki genel durma fiillerinden ayrılarak Arapça ve Güney Sami havzasında hukuki ve mekânsal sınırlandırma anlamında gelişmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik sınırlandırma ve tutma izleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وقف | Anlamlı | Durdurmak, ayakta tutmak, alıkoymak | Hareketin sınırda kesilip sorgu veya sabitleme amacıyla tutulması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| وفق | Anlamlı | Uyuşmak, denk gelmek, uygun düşmek | İki parçanın birbirine tam oturması ve aralarındaki engelin kalkması | Kur'an'da geçer; zıt yönde akışkan bir uyumu ifade eder |
| قوف | Anlamlı | İz sürmek, peşinden gitmek | Bir varlığın ayak izlerini takip ederek arkasından yürüme | Kur'an'da geçmez; hareketin durdurulmasının aksine takibini anlatır |
| قفو | Anlamlı | Ardına düşmek, tabi olmak | Bilgisizce bir şeyin peşine takılma veya peş peşe elçi gönderme | Kur'an'da geçer; durmanın tersine peşisıra gitme eksenidir |
| فوق | Anlamlı | Üstte olmak, aşmak, galip gelmek | Mekânsal veya hiyerarşik bakımdan yukarıda bulunma, baskın olma | Kur'an'da geçer; dikey eksende üstünlüğü belirtir |
| فقو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وقف | Merkez | Durdurulmak, alıkonulmak | Bir irade tarafından seyrin kesilip hesap veya teftiş için eşikte tutulması | Zorunlu bir sınırlandırma ve hesap anını içerir |
| حبس | Komşu | Hapsedilmek, engellenmek | Mekânsal bir sınır içine kapatılarak serbestliğin tamamen yok edilmesi | حبس kökünde tecrit ve kapatma esasken, وقف kökünde açıkta da olsa ilerleyişin kesilmesi esastır |
| لبث | Komşu | Kalmak, beklemek, oyalanmak | Bir mekânda veya durumda belirli bir süre boyunca kendi akışıyla durmak | لبث sürenin uzamasına ve beklemeye odaklanır; وقف ise eylemin kesilip teftiş edilmesine odaklanır |
| كفف | Komşu | Geri çekilmek, menedilmek | Bir eyleme girişmekten el çekmek veya birinin saldırısını savuşturmak | كفف eylemi yapmaktan çekilme iken, وقف yürüyen durumun durdurulmasıdır |
| قوم | Komşu | Ayakta durmak, kıyam etmek | İradeli bir doğrulma, vazife bilinciyle harekete geçmeye hazır duruş | قوم failin kendi kudretiyle dikilmesiyken, وقف mef'ul olarak durdurulmayı da derinden taşır |
| سير | Zıt | Yürümek, akıp gitmek | Bir noktadan diğerine sürekli ve kesintisiz hareket halinde olmak | وقف hareketin kesilip sabitlenmesi, سير ise hareketin kesintisiz devamıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وقف | Durdurmak, alıkoymak | Hareketin harici veya dahili iradeyle kesilip teftiş veya koruma amacıyla sabitlenmesi | Kesin |
| Latince | sistere, consistere, retinere | Durdurmak, ayakta tutmak, alıkoymak | sistere kökü durdurma eylemini tam karşılarken, retinere alıkoyma boyutunu vurgular | Güçlü |
| İngilizce | to halt, to detain, to pause | Durdurmak, alıkoymak, duraksatmak | to halt eylemsel durmayı, to detain ise Kur'an'daki hesap için alıkonulma nüansını verir | Güçlü |
| Almanca | anhalten, festnehmen, stillstehen | Durdurmak, tevkif etmek, hareketsiz durmak | anhalten hareketin kesilmesini, festnehmen sorgu için tutulmayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | arrêter, immobiliser, consigner | Durdurmak, hareketsiz kılmak, alıkoymak | arrêter fiili seyrin aniden kesilmesini ve hukuki tevkifi doğrudan içerir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وُقِفُوا عَلَى النَّارِ | Ateşin eşiğinde yüzleştirilmek ve hapsedilmek | İnkârcıların kıyamet günü kaçış imkânı kalmaksızın cehennemin karşısında durdurulup hakikatle yüzleştirilmesi (En'âm 6:27) |
| وُقِفُوا عَلَىٰ رَبِّهِمْ | Rabbin huzurunda hesaba çekilmek üzere divana durdurulmak | Öldükten sonra dirilişi inkâr edenlerin ilahi adalet terazisi önünde hesap için alıkonulması (En'âm 6:30) |
| مَوْقُوفُونَ عِندَ رَبِّهِمْ | İlahi huzurda tutulup karşılıklı suçlamaya mahkûm edilmek | Dünyada birbirini saptıran güç sahipleri ile zayıf bırakılanların hesap divanında çaresizce tutulmaları (Sebe' 34:31) |
| وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْئُولُونَ | Yargılanma ve sorgu için sevkten alıkonulmak | Cehenneme doğru sürüklenen suçluların nihai infazdan önce durdurulup teker teker sorgulanması (Sâffât 37:24) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevakkuf ilkesi ve mevkıf nazariyesi | Delilin kesinleşmediği meselelerde hüküm vermeyip durma (tevakkuf); ahiretteki hesap durakları (mevâkıf) | Zihni ve itikadi kesinlik oluşana dek yargıyı askıya alma; ahiretteki kaçınılmaz muhasebe istasyonu |
| Fıkıh | Vakıf müessesesi ve Arafat vakfesi | Menfaati kamuya tahsis edilip mülkiyeti satılmaktan ebediyen alıkonulan mal (vakf); hacda Arafat sınırında belirli süre durma zorunluluğu | Malın mülkiyet akışından çekilip hapsedilmesi; hac ibadetinde zaman ve mekân sınırında durup bekleme |
| Tefsir | Vakıf ve ibtidâ kuralları ile tevkîfîlik | Tilavet esnasında anlamın bozulmaması için durulacak yerler; Kur'an'ın tertibinin vahye dayalı oluşu (tevkîfî) | Anlam bütünlüğünü korumak için nefesi ve sesi sınırlandırma; beşeri müdahaleye kapatılmış vahiy nizamı |
| Hadis | Mevkûf hadis ve sünnette vakf hali | Senedi sahabe düzeyinde durup Hz. Peygamber'e ulaşmayan rivayet; müminin şüpheli şeylerdeki temkini | Metnin aidiyet zincirinin bir kişide durması; "Mümin şüphe karşısında durur/duraksar" prensibindeki ihtiyat |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi muhasebe ve hesap divanı | Ahiretteki tevkif ve sorgu eşiği | Başıboş gidişatı sonlandırıp adaleti tesis etme | İnsan dünyadaki eylemlerinin nihai sonucunda ilahi huzurda durdurulur ve mutlak teftişe tabi tutulur | Kesin |
| İlmi | Metodolojik epistemoloji | Tevakkuf (yargıyı askıya alma) | Yetersiz veri durumunda peşin hükümden kaçınma | Bilgi kaynağı sübut ve delalet bakımından kesinleşmedikçe zihnin durup beklemesi ilmidir | Güçlü |
| Siyasi | Yargı erki ve kamu denetimi | Tevkif ve adli alıkoyma mekanizması | Keyfi kaçışı önleyip hesaba çekilebilirliği sağlama | Suç isnadı altındaki failin kamusal adalet adına geçici olarak durdurulması ve hareket serbestisinin kısıtlanması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet hukuku ve sosyal adalet | Vakıf sistemi (malın hapsedilmesi) | Kapitalin tekelleşmesini ve piyasada tüketilmesini önleme | Mülkün alınıp satılmasını durdurarak (habsü'l-asl) gelirini sürekli biçimde kamu yararına akıtma | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hareketsizlik noktası ve sınır şartı (momentumun sıfırlanması / statik denge) | Dinamik bir sistemin hareket denklemlerinde hız vektörünün sıfır olduğu duraklama anı (); sürecin bir sınır değerine çarparak durum değiştirmeden önce sabitlenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yargısal tevkif ve prosedürel duraklama (adli denetim) | Hukukta bir eylemin veya şahsın yargılama netleşene kadar statüsünün askıya alınması; sosyolojide toplumsal kriz anlarında rutin pratiklerin kesintiye uğraması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bir yerde dikilip beklemek veya salt bir taşınmazı hayır kurumuna bağışlamak biçiminde dar bir pratikle sınırlandırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök bütünüyle ahiret sahnesinde, kaçışı imkânsız kılınan bir kuşatılmışlık içinde, ilahi adalet adına yapılan mutlak "tevkif ve hesap yüzleşmesi" bağlamında kullanılır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök pasif bir dinlenme gibi algılandığında, ayetlerdeki dehşetli yargılama mekanizması, insanın seyrinin zorla kesilerek hesaba çekileceği gerçeği ve sorumluluk bilinci zayıflar |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ontolojisinde insanın yeryüzündeki eylemleri başıboş ve kesintisiz değildir; her gidişatın zorunlu olarak durdurulacağı bir ilahi sınır ve hesap eşiği (mevkıf) bulunmaktadır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet sahnelerini, cehennem ehlinin sevkini, inkârcıların diriliş sonrası yüzleşmelerini ve liderler ile tebaa arasındaki hesaplaşmaları anlatan eskatolojik ayetlerde (En'âm 6:27, 6:30; Sebe' 34:31; Sâffât 37:24) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın yaptıklarının yanına kâr kalacağı veya dünyadaki akışın sonsuza dek denetimsiz süreceği zannını yıkar; hiçbir varlığın ilahi yargı mekanizmasından kaçamayacağını, mutlaka durdurulup teker teker sorgulanacağını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİlerleyen veya akan bir şeyin sınır eşiğinde durdurulması, hareketinin kesilerek belirli bir noktada alıkonulması ve sabitlenmesi.
- Soyut anlamAmel ve süreçlerin ilahi yasa ve adalet terazisi önünde durdurulup teftiş edilmesi; bilginin veya mülkiyetin keyfi kullanımdan çekilerek hakikate bağlanması.
- Sistematik karşılıkVaroluşsal hareketin mutlak hesap eşiğinde tevkif edilerek sorguya, yüzleşmeye ve sorumluluk tahkikine tabi tutulduğu denetim istasyonu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde konumu ve eylemsel gidişatı, zamanı, ise hareket hızını temsil eder. anında hızın sıfıra inmesi hareketin tamamen durdurulmasını (vakf halini) gösterir. Hızın sıfırlandığı bu eşikte ortaya çıkan kümesi ise boş olmayan sorgulama, hesap ve yargılama fonksiyonunu ifade eder; yani durdurulmanın bizatihi bir hesap ve teftiş neticesi doğurduğunu modeller.