أمر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: أ-م-رالصيغ: ٧٦ · الجذور المجاورة: ٢٧٧ · الآيات: ٢٢٦ · السور: ٦١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».سخرعصينزعأمرقضينكربِأَمْرِهِأَمْرُنَاعرفعزمالْأَمْرِروحأَمْرًا

الجذرالصيغ ٧٦الآيات ٢٢٦السور ٦١المجاورة ٢٧٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

أمر

أ - م - ر

جذر
  • الورود: ٢٤٨
  • الآيات: ٢٢٦
  • الصيغ: ٧٦
  • المعاجم: ١٣

Murar acı bir ağacın adıdır. Kabuklarından ip yapılır. Mürre bu ağaçtan yapılan ipin adı olmuştur. İpin bükülmesinden tekrarlanan şeylere merre denmektedir. Gelip geçmek anlamındadadır. Sonra emerre söz geçirdi veya sözünü dnletti anlamında kullanılmaya başlanmış, emir buyurmak anlamındadır. “Merve“ yumuşak taş demektir. “Emerve“ yumuşattı, demektir. Sonra “vav“ düşmüş sülasiye dönüşmüş, sözünü geçirme anlamında “buyurmak“ manası kazanmıstır. Emirde cebir yoktur. Kişi emredene karşı değil, şeriata karşı sorumludur. Amir hatırlatıcıdır, münzirdir.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءمر · امر

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Murar acı bir ağacın adıdır. Kabuklarından ip yapılır. Mürre bu ağaçtan yapılan ipin adı olmuştur. İpin bükülmesinden tekrarlanan şeylere merre denmektedir. Gelip geçmek anlamındadadır. Sonra emerre söz geçirdi veya sözünü dnletti anlamında kullanılmaya başlanmış, emir buyurmak anlamındadır. “Merve“ yumuşak taş demektir. “Emerve“ yumuşattı, demektir. Sonra “vav“ düşmüş sülasiye dönüşmüş, sözünü geçirme anlamında “buyurmak“ manası kazanmıstır. Emirde cebir yoktur. Kişi emredene karşı değil, şeriata karşı sorumludur. Amir hatırlatıcıdır, münzirdir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٩٢٢
باب الرّاء والميم و و ا ي ء معهما ر و م، و ر م، م و ر، ر م ي، ر ي م، م ر ي، م ي ر، ي م ر، ر أ م، أ ر م، م أ ر، أ م ر، م ر أ مستعملات روم: الرَّوْمُ: طَلَبُ الشَّيْءِ. والمَرامُ: المَطْلَبُ. رام يروم روماً ومراما: طَلَبَ. ورم: الوَرَمُ: مَعروفٌ، وقد وَرِمَ يَرِم وَرَمأ فهو وارمٌ. ومَوْرِمُ الأضراس: أصول مَنابتها. مور: المَوْرُ: المَوْجُ.. والمَوْزُ: مصدر مار يمور، وهو الشّيء يَتَرَدَّدُ في
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬١٨٩
الأَمْرُ: واحدُ الأُمورِ. يقال: أَمْرُ فلانٍ مستقيمٌ، وأُمورُهُ مستقيمةٌ. وقولهم: لك عَلَيَّ أَمْرَةٌ مُطاعةٌ، معناه لك عليَّ أَمْرَةٌ أُطيعك فيها، وهي المرَّة الواحدة من الأمْرِ. ولا تقل إِمْرَةٌ بالكسر، إنَّما الإمْرَةُ من الولاية. وأَمَرْتُهُ بكذا أَمْراً. والجمع الأَوامِرُ. قال أبو عبيدة: آمَرتُهُ بالمد، وأَمَرْتُهُ، لغتان بمعنى كَثَّرْتُهُ. ومنه الحديث: "خيرُ المالِ مُهْرَةٌ مأمورةٌ، أو
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٣٣٬٠١٤
ر م ( وايء ) أمر ، رمى ، رام ، ريم ، مري ، مار ، مور ، مرأ ، أرم ، مرو ، ورم . رمى : اللَّيث : رَمَى يَرْمِي رَمْياً ، فهو رامٍ ؛ وقال الله تعالى : ( وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَاكِنَّ اللَّهَ رَمَى ) ( الأنفال : 17 ) . قال أبو إسحاق : ليس هذا نَفْي رَمْي النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ولكنّ العرب خُوطبت بما تَعْقل . ويُروى أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال لأبي بكر : ناوِلْني كَفّاً مِن
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٦٠٤
(باب الهمزة والميم وما بعدهما في الثلاثي) (أمن) الهمزة والميم والنون أصلان متقاربان: أحدهما الأمانة التي هي ضدّ الخيانة، ومعناها سُكون القلب، والآخر التصديق. والمعنيان كما قلنا متدانيان. قال الخليل: الأَمَنَةُ مِن الأمْن. والأمان إعطاء الأَمَنَة. والأمانة ضدُّ الخيانة. يقال أمِنْتُ الرّجُلَ أَمْناً وأَمَنَةً وأَماناً، وآمنني يُؤْمنني إيماناً. والعرب تقول: رجل أُمَّانٌ، إذا كان أميناً. قال
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٦٤٩
- الأمر: الشأن، وجمعه أمور، ومصدر أمرته: إذا كلفته أن يفعل شيئا، وهو لفظ عام للأفعال والأقوال كلها، وعلى ذلك قوله تعالى: ﴿إليه يرجع الأمر كله﴾ [هود/123]، وقال: ﴿قل: إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم مالا يبدون لك، يقولون: لو كان لنا من الأمر شيء﴾ [آل عمران/154]، ﴿أمره إلى الله﴾ [البقرة/275] ويقال للإبداع: أمر، نحو: ﴿ألا له الخلق والأمر﴾ [الأعراف/54]، ويختص ذلك بالله تعالى دون الخلائق وقد حمل على
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٥٦٢
أ م ر إنه لأمور بالمعروف نهو عن المنكر‏.‏ وأمرت فلاناً أمره أي أمرته بما ينبغي له من الخير‏.‏ قال بشر بن سلوة‏:‏ ولقد أمـرت أخـاك عمـراً أمـره فعصى وضيعه بذات العجـرم وقال دريد‏:‏ أمرتهمـو أرمي بمنعرج اللوى وأتمرت ما أمرتني به‏:‏ امتثلت‏.‏ وفلان مؤتمر‏:‏ مستبد‏.‏ يقال‏:‏ فلان لا يأتمر رشداً أي لا يأتي برشد من ذات نفسه‏.‏ قال‏:‏ ويعدو على المرء ما يأتمر وتقول أمرته فأتمر‏.‏ وأبـى أن يأمـر
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢١٬١٨٢
الأَمْرُ: معروف، نقيض النَّهْيِ. أَمَرَه به وأَمَرَهُ؛ الأَخيرة عن كراع؛ وأَمره إِياه، على حذف الحرف، يَأْمُرُه أَمْراً وإِماراً فأْتَمَرَ أَي قَبِلَ أَمْرَه؛ وقوله: ورَبْرَبٍ خِماصِ يَأْمُرْنَ باقْتِناصِ إِنما أَراد أَنهنَّ يشوّقن من رآهن إِلى تصيدها واقتناصها، وإِلا فليس لهنَّ أَمر. وقوله عز وجل: وأُمِرْنا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ العالمين؛ العرب تقول: أَمَرْتُك أَن تفْعَل ولِتَفْعَلَ وبأَن تفْعَل،
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٣١٠
* أ م ر * يقال أمر فلان مستقيم و * أمورُهُ * مستقيمة و * أمَرَهُ * بكذا والجمع * الأوامِرُ * و * أَمَرَهُ * أيضا كثره وبابهما نصر ومنه الحديث ﴿خير المال مهرة * مَأمورةٌ * أو سكة مأبورة﴾ أي مهرة كثيرة النتاج والنسل } * وآمَرَهُ * أيضا بالمد أي كثره و * أَمِرَ * هو كثر وبابه طرب فصار نظير علم وأعلمته قال يعقوب ولم يقل أحد غير أبي عبيدة * أمَرَهُ * من الثلاثي بمعنى كثره بل من الرباعي حتى قال
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢١٬٩٨١
الأمر معروف، وهو ضد النهي، كالإمار والإيمار، بكسرهما الأول في اللسان، والثاني حكاه أهل الغريب، وقد أنكرهما شيخنا واستغرب الأخير، وقد وجدته عن أبي الحسن الأخفش، قال: وأمر بالكسر مال بني فلان إيمارا: كثرت أموالهم، ففي كلام المصنف نظر وتأمل. والآمرة، وهو أحد المصادر التي جاءت على فاعلة كالعافية، والعاقبة والخاتمة. أمره وأمره به، الأخيرة عن كراع، وأمره إياه على حذف الحرف يأمره أمرا وإمارا.
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٣٢٬٤٣٨
المدخل: امرأَمَرَهُ 1 أَمَرَهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. اَمُرَ , (M, &c.,) inf. n. أَمْرٌ (T, S, M, Msb, K) and اِمَارٌ, (M, L, K,) which latter, however, is disapproved by MF, (TA,) and اِيمَارٌ is syn. therewith, (K,) but this also is disapproved by MF, and deemed by him strange, [being by rule the inf. n. of ↓ آمَرَهُ, respecting which see what follows,] (TA,) and آمِرَةٌ, (M, K,) which is one of the
لا توجد ترجمة تركية بعدرابط المدخل

أَمَرَهُ 1 أَمَرَهُ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. اَمُرَ , (M, &c.,) inf. n. أَمْرٌ (T, S, M, Msb, K) and اِمَارٌ, (M, L, K,) which latter, however, is disapproved by MF, (TA,) and اِيمَارٌ is syn. therewith, (K,) but this also is disapproved by MF, and deemed by him strange, [being by rule the inf. n. of ↓ آمَرَهُ, respecting which see what follows,] (TA,) and آمِرَةٌ, (M, K,) which is one of the inf. ns. [or quasiinf. ns.] of the measure فَاعِلَةٌ, like عَافِيَةٌ and عَاقِبَةٌ, (M,) He commanded him; ordered him; bade him; enjoined him; the inf. n. signifying the contr. of نَهْىٌ; (T, M, K;) as also ↓ آمرهُ, (Kr, M, K,) mentioned by A'Obeyd also as a dial. var. of أمَرَهُ: (Msb:) but A'Obeyd says that آمَرْتُهُ and أَمرْتُهُ are syn. [in a sense different from that explained above, i. e.] as meaning كَثَّرْتُهُ. (TA.) You say, أَمَرَهُ بِهِ, (S, M, K,) and أَمَرَهُ اِيَّاهُ, suppressing the prep., (M,) He commanded, ordered, bade, or enjoined, him to do it. (M, K.) And أمَرْتُكَ أَنْ تَفْعَلَ, and لِتَفْعَلَ, and بِأنْ تَفْعَلَ, I commanded, ordered, bade, or enjoined, thee to do [such a thing]. (M.) [And أَمَرَهُ بِكَذَا as meaning He commanded him, or ordered him, to make use of such a thing; or the like: whence, in a trad.,] أُمِرْتُ بِالسِّوَاكِ [I have been commanded to make use of the tooth-stick]. (El-Jلmi' es- Sagheer.) [And He enjoined him such a thing; as, for instance, patience.] The imperative of أَمَرَ is مُرْ; originally اؤْمُرْ; which also occurs [with وَ in the place of ؤ when the ا is pronounced with damm]: (M:) but [generally] when it is not preceded by a conjunction, (Msb,) i. e., by وَ or فَ, (T,) you suppress the ء, [i. e. the radical ء, and with it the conjunctive ا preceding it,] contr. to rule, and say, مُرْهُ بِكَذَا [Command, or order, or bid, or enjoin, thou him to do such a thing]; like as you say, كُلْ and خُذْ: when, however, it is preceded by a conjunction, the practice commonly obtaining is, to restore the وَأْمُرْ بِكَذَا, agreeably with analogy, and thus to say, أَمُرْ بِكَذَا. (Msb.) ― -b2- [You say also, أَمَرَ بِهِ فَقُتِلَ He gave an order respecting him, and accordingly he was slain. And أَمَرَ لَهُ بِكَذَا He ordered that such a thing should be done, or given, to him.] ― -b3- In the Kur [xvii. 17], أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا فِيهَا, so accord. to most of the readers, (T, &c.,) means We commanded [its luxurious inhabitants] to obey, but they transgressed therein, or departed from the right way, or disobeyed: (Fr, T, S, &c.:) so says Aboo-Is-hلk; adding that, although one says, أَمَرتُ زَيْدًا فَضَرَبَ عَمْرًا, meaning I commanded Zeyd to beat 'Amr, and he beat him, yet one also says, أَمَرْتُكَ فَعَصَيْتَنِى [I commanded thee, but thou disobeyedst me]: or, accord. to some, the meaning is, We multiplied its luxurious inhabitants; (T;) and this is agreeable with another reading, namely, ↓ آمَرْنَا; (TA;) and a reading of El-Hasan, namely, أَمِرْنَا, like عَلِمْنَا, may be a dial. var., of the same signification: (M:) see 4, in two places: or it may be from الاِمَارَةُ; (S, TA;) [in which case it seems that we should read ↓ أَمَّرْنَا; or, perhaps, أَمَرْنَا: see 2:] Abu-l-'ءliyeh reads ↓ أَمَّرْنَا, and this is agreeable with the explanation of I'Ab, who says that the meaning is, We made its chiefs to have authority, power, or dominion. (TA.) ― -b4- أَمَرَهُ, aor. اَمُرَ , also signifies He commanded, ordered, bade, or enjoined, him to do that which it behooved him to do. (A.) [He counselled, or advised, him.] One says, مُرْنِى, meaning Counsel thou me; advise thou me. (A.) ― -b5- أَمَرَ بِاقْتِنَاصٍ, said of a wild animal, means He rendered the beholder desirous of capturing him. (M.) -A2- أَمَرَ, (As, Fr, Th, T, S, M, Msb, K,) aor. اَمُرَ ; (Msb, TA;) and أَمُرَ, aor. اَمُرَ ; (S, M, IKtt, K;) and أَمِرَ, aor. اَمَرَ ; (M, K, and several other authorities; but by some this is disallowed; TA;) inf. n. أَمْرٌ (K) and اِمْرَةٌ (S) and اِمَارَةٌ; (As, T, S;) or the second is a simple subst.; (K;) or perhaps it is meant in the S that this and the third are quasi-inf. ns.; (MF;) He had, or held, command; he presided as a commander, governor, lord, prince, or king; (M, Msb, K;) he became an أَمِير; (As, T, S;) عَلَى القَوْمِ over the people. (M, * Msb, K.) [See also 5.] أَمَرَ فُلَانٌ وَأُمِرَ عَلَيْهِ, or عليه ↓ وأُمِّرَ, (as in different copies of the S,) [Such a one has held command and been commanded,] is said of one who has been a commander, or governor, after having been a subject of a commander, or governor; meaning such a one is a person of experience; or one who has been tried, or proved and strengthened, by experience. (S.) -A3- أَمَرَهُ as syn. with آمَرَهُ: see 4. -A4- أَمِرَ, (S, M, Msb, K,) aor. اَمَرَ , (Msb, K,) inf. n. أَمَرٌ and أَمْرَة; (M, K, TA; the latter written in the CK اَمْرَة;) and أمُرَ, aor. اَمَرَ ; (IKtt;) (assumed tropical:) It (a thing, M, Msb, or a man's property, or camels or the like, Abu-l-Hasan and S, and a people, T, S) multiplied; or became many, or much, or abundant; (T, S, M, Msb, K;) and became complete. (M, K.) ― -b2- And the former, (assumed tropical:) His beasts multiplied; or became many; (M, K;) [as also ↓ آمر; for you say,] بَنُو فُلَانٍ ↓ آمر, inf. n. اِيمَارٌ, (assumed tropical:) The property, or camels or the like, of the sons of such a one multiplied; or became many, or abundant. (M.) -A5- أَمِرَ الأَمْرُ, (Akh, S, K,) aor. اَمَرَ , inf. n. أَمَرٌ, (Akh, S,) (assumed tropical:) The affair, or case, (i. e., a man's affair, or case, Akh, S,) became severe, distressful, grievous, or afflictive. (Akh, S, K.)

أمّرهُ 2 أمّرهُ ذ , inf. n. تَأْمِيرٌ, He made him, or appointed him, commander, governor, lord, prince, or king. (S, * Mgh, Msb.) [And it seems to be indicated in the S that ↓ أَمَرَهُ, without teshdeed, signifies the same.] See 1, in three places. You say also, أُمِّرَعَلَيْنَا (A, TA) He was made, or appointed, commander, &c., over us. (TA.) ― -b2- Also He appointed him judge, or umpire. (Mgh.)

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٥٣٩
المدخل: ءمرأَمَرَ أَمَرَ U ( n. ac. أَمْر 1 , آمِرَة 15t , اِمَاْر 23 ) a. [ acc. & Bi ], Commanded, ordered, enjoined, bade to. b. Ruled, governed, held sway. أَمِرَ أَمِرَ A ( n. ac. أَمْر 1 ) أَمُرَ U ( n. ac. اِمْرَة 2t , اِمَاْرَة 23t ) a. Became an emīr, prince. b. [ 'Ala ], Ruled, held sway over. c. Was plentiful. أَمَّرَ أَمَّرَ II , a. Made, appointed commander, governor, ruler,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٢٬٨٠٥
المدخل: ءمرءمر 1.BAB أَمَرَ - يَأْمُرُ أَمَرَ - يَأْمُرُ - أَمْر - أُمْوْر - أَمَّار - أَمَّارة إِئْتَمَر - يَأْتَمِرُ أَمَرَ - يَأْمُرُ + كائن + كائناً +بـِ شيء أوأمر: يصدر الأمر: إصدار برنامج من التعليمات التي تحدد مسبقاً ليسير وفقها فعل ما للوصول إلى غايته ﴿ولا يأمركم أن تتخذوا الملائكة والنبيين أربابا أيأمركم بالكفر بعد إذ أنتم مسلمون﴾ {إن الله يأمر
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٧٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٧٧ (الإجمالي: ٥٩٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. قضي

    الآيات المشتركة: ٢٤ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…

  2. نكر

    الآيات المشتركة: ١٣ · Tanınmayan

  3. أله

    الآيات المشتركة: ١١٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. عرف

    الآيات المشتركة: ١٤ · Tanınan ile

  5. نهي

    الآيات المشتركة: ١٢ · Nihayet, son demektir

  6. فعل

    الآيات المشتركة: ١٦ · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir

  7. عزم

    الآيات المشتركة: ٥ · Kesin karar

  8. عصي

    الآيات المشتركة: ٨ · İsyan eder

  9. وبل

    الآيات المشتركة: ٤ · Odun demeti demektir

  10. قطع

    الآيات المشتركة: ٨ · Kesinlikle keseceğim

  11. نزع

    الآيات المشتركة: ٦ · Gerilmiş yay demektir

  12. روح

    الآيات المشتركة: ٩ · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır

الآيات التي ورد فيها(٢٢٦)

  1. بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    Emir

  2. قَالَتْ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ قَالَ كَذَلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    Emir

  3. … وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى …

    Emir

  4. وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ

    Emir

  5. وَجَاءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ

    Emir

  6. قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

    Emir

  7. قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا

    Emir

  8. قَالَ كَذَلِكِ قَالَ رَبُّكِ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ وَلِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ وَرَحْمَةً مِنَّا وَكَانَ أَمْرًا مَقْضِيًّا

    Emir

  9. مَا كَانَ لِلَّهِ أَنْ يَتَّخِذَ مِنْ وَلَدٍ سُبْحَانَهُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    Emir

  10. قَالَتْ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي أَمْرِي مَا كُنْتُ قَاطِعَةً أَمْرًا حَتَّى تَشْهَدُونِ

    Emir

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökأمر
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerحكم, قضى, وصى
Zıt Kökنهى
Çekirdek Özet 1Bir işi belirginleştirmek, öne çıkarmak, yön gösteren işaret koymak ve çoğalma
Çekirdek Özet 2İlahi iradenin varlık ve şeriat alanındaki yönlendirici, var edici ve bağlayıcı tasarrufu
Çekirdek Özet 3Yetki, buyruk ve varoluşsal işleyişin meşruiyet zeminini tek bir merkezde birleştiren ilke
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca baskıcı bir «buyruk» veya salt «siyasi talimat» sanılarak ontolojik ve şer‘i boyutunun gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أمBir yöne yönelme, başlangıç noktası, asıl ve ana kaynak olma; nitekim أمم yönelmek ve önder olmak, أمن güvende ve sabit kalmak, أمد nihai hedefe uzanmak, أمل beklentiyle bir hedefe yönelmek anlamındadırرİnsan başı ve zirve çağrışımı yapan harfin eklenmesiyle yönelme ve kaynaklık eylemi; yetkili bir baştan sadır olan, öne çıkarılan yönlendirici işaret, buyruk ve somut iş hâline dönüşmüştür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçEylemi başlatan ilk iradeyi, yönlendirici gücü ve otoritenin kaynağını temsil eder
مSu; akış, çokluk, derinlikGücün yayılmasını, varlık alanına akışını, bereketi ve kuşatıcı etkisini ifade eder
رİnsan başı; baş, ilk, üstEylemin bir hiyerarşi, akıl ve öncülük merkezinden yönlendirildiğini gösterir
أمرGücün baştan akarak yönlendirmesiYetki sahibi bir kaynaktan (baş) çıkarak varlık ve eylem sahasına yön veren, düzen kuran ve işleri belirleyen iradi akış

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde yol bulmak için dikilen belirgin işaret taşı veya tepe (el-emere / el-emâr); ayrıca sürünün veya nesnenin çoğalıp büyümesi, bereketlenmesi
Cahiliye şiiri kullanımıBişr b. Ebî Hâzim (veya Bişr b. Selve): ولقد أمرت أخاك عمراً أمره / فعصى وضيعه بذات العجرم (Amr'a hayrına olacak doğru yolu ve işi açıkça gösterdim; fakat o Zâtü'l-Acrem'de buna karşı gelip işi zayi etti)
Erken Arapça kullanımYön gösterici işaret dikme, birinin hayrına olan işi ona bildirme, danışma ve ortak karar alma bağlamında istîmâr (istişare)

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde bu kök konuşma, bildirme ve görme/denetleme ekseninde köklü bir geçmişe sahiptir. Doğu Sami kolunda yer alan Akadcada amāru eylemi «görmek, denetlemek, gözlemlemek, bulmak» manasındadır ve teftiş yoluyla düzen kurmayı çağrıştırır. Batı ve Kuzeybatı Sami dillerinde ise kök sesli bildirim ve söze evrilmiştir: Ugaritçede ảmr «söylemek, buyurmak», İbranicede 'āmar (אָמַר) «söylemek, beyan etmek, emretmek», Ârâmîce ve Süryanicede 'emar (ܐܡܰܪ) «söylemek, konuşmak» anlamındadır. Arapçada ise kök salt bir söz söyleme eyleminin ötesine geçerek; yaptırım gücü olan söz (buyruk), varlığı şekillendiren ilahi irade (tekvînî emir) ve somutlaşmış durum veya iş (el-emr / el-umûr) katmanlarını bir araya getirmiştir. Excel notundaki kökün acı ağaç veya yumuşak taştan geldiği yönündeki türetmeler klasik Sami ses denklikleriyle örtüşmemekte olup, klasik filolojide kökün asıl omurgası «işaret koyma, bereket/çoğalma ve bağlayıcı irade beyanı» olarak kabul edilir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇöl işaret taşı (el-emere), çoğalma (el-emer) ve bağlayıcı söz (el-emr)Somut kılavuzluktan soyut yönetim ve buyruğa doğru anlam genişlemesi gerçekleşmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca amāru, İbranice 'āmar, Süryanice 'emarDiğer Sami dillerinde «görmek» ve «söylemek» iken Arapçada «yetkiyle yönlendirmek ve iş» anlamında merkezileşmiştirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak söz/denetim kökleriTemel kökün sözel bildirim ve görünür kılma matrisinden türediği kabul edilirMuhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أمرAnlamlıEmretmek, iş, çoğalmak, işaretHedef köktür; bağlayıcı buyruk ve her türlü durum veya meseleKur'an'da geçer
أرمAnlamlıYok etmek, işaret taşları dikmek, kökünden kesmekİrem kavmi ve çöl işaret taşları (ârâm) ile ilişkilidirKur'an'da geçer
مأرAnlamlıDüşmanlık etmek, arasını bozmakİki taraf arasına fitne ve nifak sokmak anlamındadırKur'an'da geçmez
مرأAnlamlıKolay yutulmak, boğazdan rahat geçmek, erkek/insanSindirimi kolay, afiyet veren gıda ve kişilik olgunluğu (mürüvvet)Kur'an'da geçer
رأمAnlamlıŞefkat göstermek, yavrusunu benimsemekDişi devenin yavrusunu koklayıp bağrına basması ve alışmasıKur'an'da geçmez
رمأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız anlamlı bir kök olarak kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أمرMerkezYönlendirme ve yetkiBir fiilin yapılmasını kesin olarak istemek veya varlığı yöneten durum/işHem sözlü buyruğu hem de ontolojik tasarrufu ve işi kapsar
حكمKomşuYargı ve engellemeFesadı engellemek üzere adaleti tesis eden bağlayıcı kararأمر talebe, حكم ise çekişmeyi bitirmeye ve dengeye odaklanır
قضىKomşuHükmü bitirme ve infazBir işi kesin sonuca ulaştırmak, tamamlamak ve hükme bağlamakأمر yönlendirici başlangıcı, قضى nihai sonucu bildirir
وصىKomşuNasihat ve bağlamaŞefkat ve sorumluluk devri içeren devamlı talimatأمر mutlak itaati talep ederken وصى öğüt ve emanet ağırlıklıdır
نهىZıtVazgeçirme ve alıkoymaBir fiilin yapılmamasını istemek ve akılla sınırlamakأمر var etmeye ve yapmaya, نهى durdurmaya ve terk etmeye yöneliktir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأمرBuyruk, iş, tasarrufSözlü talimat, varoluşsal iş ve durum bütünlüğüKesin
LatinceImperium, mandatum, resYetki, buyruk, mesele/şeyImperium otoriteyi, res ise أمر kelimesinin «iş/şey» (umûr) yönünü karşılarGüçlü
İngilizceCommand, decree, affair, matterEmir, ferman, mesele, olguTekil bir kelime kökün hem buyruk hem de genel iş anlamını aynı anda kuşatamazGüçlü
AlmancaBefehl, Gebot, AngelegenheitBuyruk, yasa/emir, meseleGebot ahlaki/dini emri, Angelegenheit iş ve durumu ifade ederGüçlü
FransızcaOrdre, commandement, affaireDüzen/emir, buyruk, işOrdre hem buyruk hem düzen boyutuyla kökün ontolojik yönüne yaklaşırGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
el-Emr (tekvînî)Yaratma, ilahi iradenin anlık icrasıVarlıkların «Ol» (Kün) sözüyle icat edilmesi bağlamı; örnek: A‘râf 7:54, Yâsîn 36:82
el-Emr (teşrîî)Şeriat, dini yükümlülük ve hükümHelal, haram ve amelî mükellefiyet bildiren ayetler; örnek: Bakara 2:222, Nahl 16:90
el-Emr (kaza/ceza)Helak, azap ve kıyamet kararıGeçmiş kavimlerin helaki ve hesap vakti; örnek: Hûd 11:40, Nahl 16:1
el-Emr / el-Umûr (şân)Durum, hadise, iş ve gidişatİnsanların veya toplumların hali ve akıbeti; örnek: Âl-i İmrân 3:154, Hac 22:41
el-Emr (danışma/istişare)Ortak yönetim ve karar almaSiyasi ve toplumsal yönetim mekanizması; örnek: Âl-i İmrân 3:159, Şûrâ 42:38
İmr (sıfat olarak)Korkunç, şaşırtıcı ve haddi aşan işHz. Mûsâ ve Hızır kıssasındaki dehşet verici durum; örnek: Kehf 18:71

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamÂlem-i emir ve kelam sıfatıEmrin yaratılmış olup olmadığı ve ilahi irade ile emir arasındaki ayrımTekvînî iradenin şer'î iradeden farkı ve ilahi kelamın mahiyeti
FıkıhTeklifî hükümlerin kaynağıEmir kipinin (sîga) mutlak anlamda vücup (farzlık) ifade edip etmediğiYükümlülük, bağlayıcılık ve talep derecesi
TefsirHalk ve emir ayrımıVarlık düzeni ile yönetim ve vahiy düzeninin sınırlarıEvrenin maddesi (halk) ile yasası ve ruhu (emir) arasındaki tefrik
HadisSünnete ittiba ve yönetimÜlü'l-emre itaat şartları ve maruf dışındaki emre itaatsizlikMeşruiyetini vahiyden alan otorite ve itaat sınırları

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve şeriat düzeniİlahî irade beyanıYaratma ve mükellef kılmaDinin kurucu ilkesidir; varlık O'nun emriyle durur, amel O'nun emriyle meşru olurKesin
İlmiBilgi hiyerarşisi ve sebep-sonuçKozmik yasa ve ölçüSüreçleri yöneten nizamTabiat kanunları ve ontolojik yönelim ilahi emrin fiili tecellileridirGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve otoriteKarar mekanizması (şûrâ ve ülü'l-emr)Toplumsal düzen ve adaletOtorite keyfi baskı değil, marufa uygun ve istişareye dayalı yönlendirmedirKesin
İktisadiMülkiyet ve tasarrufKaynak yönetimi ve harcama ölçüsüİktisadi dengeİsraf veya cimrilikten uzak, ilahi ölçü dahilinde servet tasarrufuMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYürütme komutu (algoritmik talimat)Bir sistemde girdiyi çıktıya dönüştüren ve duruma yön veren bağlayıcı işletim kuralıGüçlü
Beşeri bilimlerNormatif yetki ve meşru normToplumsal eylemi koordine eden, meşruiyetini ortak ilkeden alan kurallar bütünüGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca ceberut bir amirin astına verdiği askeri/bürokratik «emir-komuta» zincirine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem kâinatın varoluş ve işleyiş yasasını (tekvîn), hem ahlaki-hukuki rehberliği (teşrî), hem de somut tarihsel durumu (iş/olgu) kuşatan genişliği
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİslam'daki emir kavramını körü körüne bir zorbalık olarak görmek; şûrâ ve adalet eksenini göz ardı ederek meşruiyeti güçte aramak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yaratılış (halk) ile yönetim ve yasa koyma (emir) arasındaki irtibatı kurarak tevhidin hem ontolojik hem de hukuki boyutunu temellendirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış ve tekvîn ayetlerinde, ülü'l-emr ve şûrâ gibi toplumsal yönetim ayetlerinde ve helak tehdidi içeren kaza ve ceza bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Otoriteyi insanın keyfi tahakkümü sanma yanılgısını düzeltir; emrin ancak marufa dayandığında ve vahye uygun olduğunda itaat üreteceğini gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamÇölde yolu ve yönü gösteren belirgin işaret taşı dikmek, belirmek ve çoğalıp bereketlenmek.
  • Soyut anlamYetki sahibi üst iradeden kaynaklanarak varlığa veya muhataba yön veren, düzen kuran ve sonucu belirleyen ilke.
  • Sistematik karşılıkVarlık (ontoloji), kural (şeriat) ve süreç (tarih/iş) katmanlarını birbirine bağlayan normatif ve kurucu vektör.
  • LaTeX modeliE=f(S×I)⟶ΔX
  • LaTeX açıklamasıModelde S meşru kaynağı veya otorite merkezini, I yönlendirici iradeyi temsil eder. Bu iki bileşenin fonksiyonu olan emir (E), hedef durum üzerinde yönlendirici bir değişim (ΔX) meydana getirir. Buradaki değişim varlığın yaratılması (ontolojik), mükellefin eylemi (normatif) veya toplumsal hadisenin neticelenmesi (tarihsel) biçiminde gerçekleşir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ا