جوب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ج-و-بالصيغ: ٢٥ · الجذور المجاورة: ٦١ · الآيات: ٤١ · السور: ٢٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قومشركأُجِبْتُمْفَاسْتَجَابَفَاسْتَجَبْنَاجوبدوندعوجَوَابَنجويَسْتَجِيبُواعبدكشفثمودمثل

الجذرالصيغ ٢٥الآيات ٤١السور ٢٣المجاورة ٦١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

جوب

ج - و - ب

جذر
  • الورود: ٤٣
  • الآيات: ٤١
  • الصيغ: ٢٥
  • المعاجم: ١٢

Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir. Sual’ın boşluğunu dolduran cümleye cevab denir. “Cevbe”, ormanlık içinde yol veren açıklıktır. Geçiş yeri denir. Soruya cevap vermek insan zihnindeki soruların önünü açmak demektir. Karışıklıktan kurtarmaktır. Cevbetmek kanal veya tünelleri açmaktır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir. Sual’ın boşluğunu dolduran cümleye cevab denir. “Cevbe”, ormanlık içinde yol veren açıklıktır. Geçiş yeri denir. Soruya cevap vermek insan zihnindeki soruların önünü açmak demektir. Karışıklıktan kurtarmaktır. Cevbetmek kanal veya tünelleri açmaktır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٢٧٩
باب الجيم والباء و و ا ي ء معهما ج ب أ، ج أ ب، ب أ ج، ج ب ي، ج ي ب، ج و ب، و ج ب، ب و ج مستعملات جبأ: جَبَأت عنه أجبأُ جَبأً: أي ارتدعت عنه وتقاعست. قال الشاعر: وهل أنا إلاّ مثلُ سـيِّقةِ الـعـدا إنِ استقدمت نحرٌ وإن جَبأت عَقرُ والجَبَأةُ: مثل الكمأة الحمراء. والإجباءُ: بيع الزَّرع قبل بدوِّ صلاحه. والجُبأُ: الجَبانُ. قال: فما أنا من ريبِ الزَّمانِ بُجُبأٍ ولا أنا من سيب الإلهِ بيائسِ.
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٧٠
الجواب معروف. يقال أجابه وأجاب عن سؤاله، والمصدر الإجابة، والاسم الجابة بمنزلة الطاعة والطاقة. يقال: أساء سَمْعاً فأساء جابةً هكذا يُتَكَلَّمُ بهذا الحرف. والإجابة والاستجابة بمعنىً. يقال استجابَ الله دعاءه. قال الشاعر كعبُ بن سعدِ الغَنَويُّ: وداعٍ دعا يا مَنْ يجيب إلى النَّدى فلم يستجِبْهُ عند ذاك مـجـيبُ والمجاوبة والتجاوب: التحاوُرُ. وتقول: إنه لحسَنُ الجيبَةِ، بالكسر، أي الجواب. ورجلٌ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬١٧٣
(باب الجيم والواو وما يثلثهما) (جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال: بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه. (جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
رابط المدخل

(باب الجيم والواو وما يثلثهما) (جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال: بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه. (جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ الأرضَ جَوْبا، فأنا جائبٌ وجَوّابٌ. قال الجعدي([2]): أتاك أبو ليلى يَجوبُ به الدُّجَى *** دُجَى الليل جَوّابُ الفلاةِ عَثَمْثَمُ([3])ويقال:"هل عِندك جَائِبةُ خبرٍ" أي خبرٌ يجوب البلاد. والجَوْبَةُ كالغائط؛ وهو من الباب؛ لأنه كالخَرْق في الأرض. والجوْب: دِرعٌ تلبسُه المرأة، وهو مَجُوبٌ سمِّي بالمَصدر. والمجِْوَبُ: حديدةٌ يُجابُ بها، أي يُخْصَف. وأصلٌ آخر، وهو مراجَعة الكلام، يقال كلمه فأجابَه جَواباً، وقد تجاوَبا مُجاوَبة. والمجابَةُ: الجواب. ويقولون في مَثَلٍ: "أساءَ سَمْعاً فأساء جابةً". وقال الكميتُ لقُضاعة في تحوُّلهم إلى اليمن: وما مَنْ تَهتِفينَ لـه بِنَصْرٍ *** بِأسْرَعَ جابَةً لكِ مِنْ هَدِيلِ([4])العرب تقول: كان في سفينة نوحٍ عليه السلام فَرْخٌ، فطار فوقع في الماء فغرق، فالطَّير كلها تبكي عليه. وفيه يقول القائل([5]): فقلتُ أتَبكي ذاتُ شَجْو تذكّرتْ *** هَدِيلاً وقد أودى وما كانَ تُبَّعُ([6]) (جوت) الجيم والواو والتاء ليس أصلاً؛ لأنه حكايةُ صَوْتٍ، والأصواتُ لا تقاس ولا يقاس عليها. قال: * كما رُعْتَ بالجَوْتِ الظِّماءَ الصَّوادِيا([7]) * قال أبو عبيد: إنما كان الكسائيُّ ينشد هذا البيتَ لأجل النصب، فكان يقول: "كما رُعْتَ بالجَوْتَ" فحَكَى مع الألف واللام. (جوح) الجيم والواو والحاء أصلٌ واحد، وهو الاستئصال. يقال جاحَ الشيءَ يَجُوحُهُ استأصله. ومنه اشتقاق الجائِحة. (جوخ) الجيم والواو والخاء ليس أصلاً هو عندي؛ لأنّ بعضَه معرَّب، وفي بعضِه نَظر. فإنْ كان صحيحاً فهو جنسٌ من الخَرْقِ. يقال جَاخَ السَّيْلُ الوادِيَ يجُوخُه، إذا قلع أجرافَه. قال: * فللصَّخْرِ من جَوْخِ السّيُولِ وجيبُ([8]) * ذكره ابن دريد، وذكر غيره: تجوَّخَتِ البئرُ انهارَت. والمعرّب من ذلك الجَوْخَان، وهو البيدر([9]). (جود) الجيم والواد والدال أصلٌ واحد، وهو التسمُّح بالشيء، وكثْرةُ العَطاء. يقال رجلٌ جَوَادٌ بَيِّن الجُودِ، وقومٌ أجْواد. والجَوْد: المطر الغزير. والجَواد: الفرسُ الذّريع والسّريع، والجمع* جِيادٌ. قال الله تعالى ]إذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الجِيَادُ} [ص 31]. والمصدر الجُودَة. فأمّا قولهم: فلانٌ يُجاد إلى كذا، [فـ] كَأنه يُساقُ إليه. (جور) [الجيم والواو والراء] أصلٌ واحد، وهو المَيْل عن الطَّريق. يقال جارَ جَوْراً. ومن الباب طَعَنَه فجَوَّره أي صَرَعه. ويمكن أن يكون هذا من باب الإبدال، كأنَّ الجيم بدلُ الكاف. وأمَّا الغَيْث الجِوَرّ، وهو الغَزير، فشاذ عن الأصل الذي أصَّلناه. ويمكن أن يكون من باب آخَرَ، وهو من الجيم والهمزة والراء؛ فقد ذكر ابن السّكيت أنّهم يقولون هو جُؤَرٌ على وزن فُعَلٍ([10]). فإن كان كذا فهو من الجُؤَار، وهو الصَّوت، كأنه يصوِّت إذا أصاب. وأنشد: * لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ([11]) * (جوز) الجيم والواو والزاء أصلان: أحدهما قطع الشيء، والآخَر وَسَط الشيء. فأمَّا الوَسَط فجَوْز كلِّ شيءٍ وَسَطه. والجَوْزَاء([12]): الشَّاة يبيضُّ وَسَطُها. والجوزاء: نجمٌ؛ قال قوم: سُمِّيت بها لأنها تَعترِض جَوْزَ السماء، أي وَسَطها. وقال قوم: سُمِّيت بذلك للكواكب الثلاثة التي في وَسَطها. والأصل الآخَر جُزْت الموضع سِرْتُ فيه، وأجزته: خَلَّفْتُه وقطعته. وأَجَزْتُه نَفَذْتُه([13]) . قال امرؤ القيس: فلما أجَزْنا ساحةَ الحيِّ وانْتَحى *** بنا بَطْنُ خبْتٍ ذي قِفَافٍ عَقَنْقَلِ([14])وقال أوس بن مَغْرَاءَ: * حتّى يقال أجِيزُوا آلَ صَفْوَانا([15]) * يمدحهم بأنَّهُم يُجيزُون الحاجَّ. والجَوَاز: الماء الذي يُسْقاهُ المالُ من الماشية والحَرْث، يقال منه استجَزْت فلاناً فأجَازَني، إذا أسْقَاكَ ماءً لأرضِكَ أو ماشيتك. قال القطامي: [وقالوا] فُقَيْمٌ قَيِّمُ الماءِ فاستجِزْ *** عُبادةَ إنّ المستَجيزَ على قتْرِ([16]) أي ناحية. (جوس) الجيم والواو والسين أصلٌ واحد، وهو تخلُّل الشيء. يقال: جاسُوا خِلالَ الدِّيار يجُوسون. قال الله تعالى: ﴿فَجَاسُوا خِلاَلَ الدِّيَارِ﴾ [الإسراء 5]. وأما الجُوس فليس أصلاً؛ لأنه إتباع للجُوع؛ يقال: جُوعاً له وجُوساً له. (جوظ) الجيم والواو والظاء أصلٌ واحدٌ لنعتٍ قبيح لا يُمْدَح به. قال قوم: الجَوَّاظ الكثير اللَّحْمِ المختالُ في مِشْيته. يقال: جَاظَ يَجُوظُ جَوَظاناً. قال: * يعلو به ذا العَضَلِ الجَوَّاظا([17]) * ويقال: الجوّاظ الأكولُ، ويقال الفاجر. (جوع) الجيم والواو والعين، كلمةٌ واحدة. فالجوع ضِدّ الشّبَع. ويقال: عام مَجاعةٍ ومَجوعة([18]). (جوف) الجيم والواو والفاء كلمةٌ واحدة، وهي جَوْفُ الشيء. يقال هذا جَوْفُ الإنسان، وجوفُ كلِّ شيء. وطَعْنَةٌ جائِفَةٌ، إذا وصلت إلى الجَوْفِ. وقِدْرٌ جَوْفاءُ: واسعةُ الجَوْفِ. وجَوْفُ عَيْرٍ: مكانٌ حماهُ رجل اسمه حِمار. وفي المثل: "أخْلَى مِنْ جَوْفِ عَيْر". وأصله رجلٌ كان يحمي وادياً لـه. وقد ذُكر حديثُهُ في كتاب العين. (جول) الجيم والواو واللام أصلٌ واحد، وهو الدَّوَرَان. يقال جالَ يجول [جَوْلاً] وجَوَلاناً، وأجَلْتُه أنا. هذا هو الأصل، ثمّ يشتق منه. فالجُول: ناحية البئر، والبئر لها جوانِبُ يُدَارُ فيها. قال: رَمَانِي بأمْرٍ كنتُ منه ووَالِدِي *** بَرِيَّاً ومِنْ جُولِ الطّوِيّ رماني([19])والمِجْوَلُ: الغَدير([20])، وذك أنّ الماء يَجُول فيه. وربما شُبِّهت الدِّرعُ به لصفاء لونها. والمِجْوَل: التُّرْس والمِجْوَل: قميصٌ يَجوُلُ فيه لابسُه. قال امرؤ القيس: * إذا ما اسبكرَّتْ بَيْنَ دِرْعٍ ومِجْوَلِ([21]) * ويقال لصغار المال جَوَلان، ذلك أنّه يَجُول بين الجِلَّة. وقال الفراء: ما لفُلانٍ جُولٌ، أي ماله رأيٌ. وهذا مشتقٌّ من الذي ذكرناه، لأنَّ صاحب الرأي يُدِيرُ رأيَهُ ويُعْمِلُه. فأمّا الجَوْلانُ فبلدٌ؛ وهو اسمٌ موضوعٌ. قال: فآبَ مُضِلُّوهُ بِعَينٍ جَلِيَّةٍ *** وغُودِرَ بالجَوْلانِ حَزْمٌ ونائِلُ([22]) (جون) الجيم والواو والنون أصلٌ واحد. زعم بعض النحوييِّن أنَّ الجَون معرّب، وأنه اللون الذي يقوله الفُرْس "الكُونَهْ([23])" أي لون* الشيء. قال: فلذلك يقال الجَونُ الأسود والأبيض. وهذا كلامٌ لا معنى لـه. والجَوْن عند أهل اللُّغةِ قاطبةً اسمٌ يقع على الأسود والأبيض، وهو بابٌ من تسمية المتضادَّين بالاسم الواحد، كالنَّاهل، والظّنّ، وسائرِ ما في الباب. والجَوْنَة: الشَّمسُ. فقال قومٌ: سمِّيت لبياضها. ومن ذلك حديث الدِّرع التي عُرضتْ على الحجّاج فكاد لا يراها لصفائها. فقال له بعضُ مَنْ حضره([24]): "إنّ الشّمس جَوْنةٌ"، أي صافيةٌ ذاتُ شعاعٍ باهر. وقال قومٌ: بل سُمِّيت جَوْنةً لأنّها إذا غابَتْ اسوادّت. فأمّا الجُونَة فمعروفة، ولعلَّها أن تكون معرّبة؛ والجمع جُوَن. قال الأعشى: * وكان المِصاعُ بما في الجُوَنْ([25]) * --------------ـــــ ([1]) البيت لزهير في ديوانه 83 والمجمل واللسان (جوى). والنيّ بالكسر: مسهل النيء. ([2]) هو النابغة الجعدي يمدح ابن الزبير، كما في اللسان (عثم). ([3]) عنى بالعثمثم الجمل القوي الشديد. ([4]) البيت في اللسان (هدل). ([5]) هو نصيب، كما في اللسان (هدل). ([6]) أي وقد أودى الهديل ولم يكن تبع قد خلق. ([7]) البيت يروى لشاعرين. أحدهما عويف القوافي، وصدر بيته، كما في الخزانة (3: 86): * دعاهن ردفي فارعوين لصوته * والاخر سحيم عبد بني الحسحاس، وصدر بيته كما في الخزانة: * وأوده ردفي فارعوين لصوته * وأوده بالإبل: صاح بها. وأنشد البيت في اللسان (جوت) بدون نسبة. ([8]) هذا العجز في اللسان (جوخ) بدون نسبة. لكن أنشد بعده: ألثت علينا ديمة بعد وابل *** فللجزع من جوخ السيول قسيب ونسبه إلى حميد بن ثور، أو النمر بن تولب. وانظر الجمهرة (2: 63) وديوان حميد 51. ([9]) في الأصل: "الأندر"، صوابه من المجمل واللسان. وانظر المعرب للجواليقي 110. ([10]) في المجمل: "جور مثل نغر". وفي القاموس: "وجؤر كصرد". وفي اللسان (مادة جور): "جور" مضبوطاً بالقلم بضم الجيم وفتح الواو وتشديد الراء. وليس بشيء. لكنه في (مادة جأر) على الصواب. قال: "وغيث جؤر مثل نغر". ([11]) البيت لجندل بن المثنى، كما في اللسان (جأر). وأنشده في (جور) محرف الضبط. وقبله: * يا رب رب المسلمين بالسور * ([12]) في الأصل: "والجوز تحريف. ([13]) ويقال أيضاً: "أنفذته". وفي اللسان: "أنفذت القوم إذا خرقتهم ومشيت في وسطهم. فإن جزتهم حتى تخلفهم قلت نفذتهم بلا ألف أنفذهم. قال: ويقال فيها بالألف". ([14])من معلقته. ويروى: "ذي حقاف". ([15])في الأصل: "صوفانا" تحريف. وصدر البيت في اللسان (جوز): * ولا يريمون للتعريف موقفهم * ([16]) التكملة في أوله من ديوان القطامي 86 واللسان (جوز). ([17]) انظر ملحقات ديوان العجاج 82، وقد ذكر الناشر أن هذه الملحقات بعضها للعجاج وبعضها لرؤبة، وكذا اللسان (جوظ). ([18]) مجوعة، بفتح فضم، وبفتح فسكون ففتح. ([19]) البيت لابن أحمر، أو للأزرق بن طرفة بن العمرد الفراصي، كما في اللسان (جول). ([20]) لم يذكر هذا المعنى في اللسان والقاموس والجمهرة. وجاء في المجمل. ([21]) من معلقته وصدره: * إلى مثلها يرنو الحليم صبابة * ([22]) البيت للنابغة في ديوانه 62 واللسان (ضلل). ([23]) لفظه في الفارسية "كونه" أو "كونا" بالكاف الفارسية المضمومة. انظر معجم استينجاس 1105، 1106. ([24]) هو أنيس الجرمي، كان فصيحاً. انظر اللسان (جون). ([25]) صدره كما في الديوان 15 واللسان (جون): * إذا هن نازلن أقرانهن *

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٣٨
- الجوب قطع الجوبة، وهي كالغائط من الأرض، ثم يستعمل في قطع كل أرض، قال تعالى: ﴿وثمود الذين جابوا الصخر بالواد﴾ [الفجر/9]، ويقال: هل عندك جائبة خبر (انظر: المجمل 1/202؛ وأساس البلاغة ص 68) ؟ وجواب الكلام: هو ما يقطع الجوب فيصل من فم القائل إلى سمع المستمع، لكن خص بما يعود من الكلام دون المبتدأ من الخطاب، قال تعالى: ﴿فما كان جواب قومه إلا أن قالوا﴾ [النمل/56]، والجواب يقال في مقابلة السؤال، والسؤال
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٢٢
ج و ب جاب الثوب واجتابه‏:‏ قطعه‏.‏ وجاب القميص‏:‏ قور جيبه وجوب القمص‏.‏ وجاب الصخرة‏:‏ خرقها ‏"‏ جابوا الصخر بالواد ‏"‏ وأجابه إلى كذا واستجابه واستجاب له‏.‏ قال‏:‏ فلم يستجبـه عنـد ذاك مجيـب واستجاب الله دعاءه‏.‏ وتجاوبت القمريتان‏.‏ و ‏"‏ أساء سمعاً فأساء جابة ‏"‏ أي إجابة كالطاعة والطاقة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ جاب الفلاة واجتابها وجاب الظلام‏.‏ قال يصف ناقة‏:‏ باتـت تجـوب أدرع الظلام وهل
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٦٠٥
في أَسماءِ اللّه الـمُجِيبُ، وهو الذي يُقابِلُ الدُّعاءَ والسُّؤَال بالعَطاءِ والقَبُول، سبحانه وتعالى، وهو اسم فاعل مِن أَجاب يُجِيبُ. والجَوابُ، معروفٌ: رَدِيدُ الكلام، والفِعْل: أَجابَ يُجِيبُ. قال اللّه تعالى: فإِني قَريبٌ أُجِيبُ دَعْوةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لي؛ أَي فَلْيُجِيبوني. وقال الفرَّاءُ: يقال: إِنها التَّلْبِيةُ، والمصدر الإِجابةُ، والاسم الجَابةُ، بمنزلة الطاعةِ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٠٧
* ج و ب * * أَجَابهُ * و * أجَابَ * عن سؤاله والمصدر * الإجابةُ * والسم * الجَابَةُ * كالطاعة والطاقة يقال أساء سمعا فأساء إجابة و * الإجَابَةُ * و * الاستِجابَةُ * بمعنى ومنه * استَجَابَ * الله دعاءه و * المُجَاوَبَةُ * و * التَّجَاوُبُ * التحاور و * جَابَ * خرق وقطع وبابه قال ومنه قوله تعالى ﴿وثمود الذين جابوا الصخر بالواد﴾ و * جُبْتُ * البلاد بضم الجيم وكسرها من باب قال وباع و * اجَتَبْتُها
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٤٨٢
الجوب: الخرق والنقب كالاجتياب جاب الشيء جوبا واجتابه: خرقه، وكل مجوف قطعت وسطه فقد جبته، وجاب الصخرة جوبا: نقبها، وفي التنزيل العزيز: وثمود الذين جابوا الصخر بالواد قال الفراء: جابوا: خرقوا الصخر فاتخذوه بيوتا ونحو ذلك، قال الزجاج: واعتبره بقوله: وتنحتون من الجبال بيوتا فرهين والجوب: القطع جاب يجوب جوبا قطع وخرق، وجاب النعل جوبا: قدها، والمجوب: الذي يجاب به، وهي حديدة يجاب بها أي يقطع، وجاب
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬١٥٠
جَابَهُ 1 جَابَهُ جاب جابه جابة , (S, * TA,) aor. يَجُوبُ, (S, TA,) inf. n. جَوْبٌ (S, A, K, TA) and تَجْوَابٌ, (Har p. 336,) He made a hole in it; or rent, or tore, it; (S, A, K, TA;) as also ↓ اجتابهُ: (K, * TA:) he made a hole through, or in, or into, it; perforated, pierced, or bored, it: (TA:) he cut it: (S, A, K, TA:) he cut it in like manner as one cuts a جَيْب [or an opening at the neck
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣٤٢
جَابَ جَابَ ( w ) U ( n. ac. جَوْب 1 , تَجْوَاْب 62 ), a. Made a cut, a hole in; cut, hollowed out. b. Traversed, crossed. c. [ coll. ], ( n. ac. جَوْب 1 ), Brought, brought forth ( a child ). جَاْوَبَ جَاْوَبَ III , a. Answered, replied to; conversed, argued with. b. Reverberated, resounded, echoed. أَجْوَبَ أَجْوَبَ IV a. [ acc. & Ila ], Answered, replied, responded to. b. [
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٦٣٬٢٦٣
جوب 1.BAB جَابَ - يَجُوْبُ - جَيْب - جُيُوْب - جَوْبَة - جَوَاب جَابَ - يَجُوْبُ + كائن + شيئاً: يشقه ويخرقه ويصنع فيه جوفاً أو حفرة عميقة: يحفر بالصخر أو غيره، فَيُفْرِغ مكان الحفر ليصبح ذا شكل أو أبعاد محددة، فيصير من ذلك صناعة أعمدة أو قدور أو جفان أو ما شابه، وفي الأرض يصنع بئر أو جب، وفي الثتياب يصنع الجيوب جَيْب: على وزن "فـَعـْل":
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٦١ (الإجمالي: ٢٠٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. دعو

    الآيات المشتركة: ١٧ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  2. ندو

    الآيات المشتركة: ٥ · Nedve halkın toplandığı yerdir

  3. قوم

    الآيات المشتركة: ١١ · Hayvanların ön ayaklarına denir

  4. كشف

    الآيات المشتركة: ٢ · Açık baş demektir

  5. عذب

    الآيات المشتركة: ٧ · Su yosunudur

  6. يوم

    الآيات المشتركة: ٨ · “Yemm” durgun akan su demektir

  7. ثمود

    الآيات المشتركة: ٢ · Semûd

  8. طهر

    الآيات المشتركة: ٢ · Akar temiz sudur

  9. نجو

    الآيات المشتركة: ٣ · Özel konuşmak

  10. دون

    الآيات المشتركة: ٤ · Dane, inek yavrusuna denir

  11. شرك

    الآيات المشتركة: ٤ · Tasma kayış demektir

  12. مثل

    الآيات المشتركة: ٤ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

الآيات التي ورد فيها(٤١)

  1. فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ وَأَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ

    Kuvvetlice cevap verirler

  2. لِلَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمُ الْحُسْنَى وَالَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُ لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا …

    Kuvvetlice cevap verirler

  3. وَيَوْمَ يَقُولُ نَادُوا شُرَكَائِيَ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ مَوْبِقًا

    Kuvvetlice cevap verirler

  4. فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ فَاعْلَمْ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَاءَهُمْ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَيْرِ هُدًى مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

    Kuvvetlice cevap verirler

  5. وَقِيلَ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ وَرَأَوُا الْعَذَابَ لَوْ أَنَّهُمْ كَانُوا يَهْتَدُونَ

    Kuvvetlice cevap verirler

صفحة الصيغة: فَلْيَسْتَجِيبُوا

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökجوب
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli: و)
Bağlamsal Yakın Köklerسمع, دعو, ردد, قبل
Zıt Kökعرض
Çekirdek Özet 1Bir şeyi delmek, yarmak, oymak ve mesafeyi katederek iki nokta arasında geçit veya açıklık açmak
Çekirdek Özet 2Çağrıya, duaya ve hakikate zihni ve ameli bir yarılma/açılma ile karşılık verip gereğini yerine getirmek
Çekirdek Özet 3İletişimde veya varoluşsal ilişkide talebin açtığı boşluğu eylem ve sözle doldurarak bağı kurma yasası
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dille verilen mekanik bir lakırdı veya sözlü mukabele sanıp çağrının gereğini yapma (icabet) boyutunu göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جوBoşluk, açıklık, iç kısım ve bir şeyin arasını açarak mesafe alma (örneğin جوف boşluk/iç taraf, جوز geçip gitme, جور sınırın dışına taşma, جوع iç organın boş kalması, جود sınırları aşan geniş lütuf)بBoşluk veya aralık eylemine bir nesneyi yarma, içine girme, mesafeyi tamamen katedip hedefe vararak bitiştirme boyutu eklenmiş; delme, oyma ve çağrıyı karşılayıp boşluğu kapatma anlamı özelleşmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaMesafeyi aşma, hareket başlatma ve bir yükü veya iletiyi bir noktadan diğerine taşıma gücünü simgeler.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki uç arasındaki irtibatı, bağ kurmayı, yönelişin kesintisiz devamını ve eklemlenmeyi ifade eder.
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir iç mekana girme, sığınağa ulaşma, hedefin kalbine nüfuz etme ve orada yer tutma hareketidir.
جوبYol alarak engeli yarıp içeriye bağlanma hareketiİletişimsel veya fiziksel bir mesafeyi aşmak üzere engeli delip geçmek ve çağrıyı yapanın iç alanına nüfuz ederek bağı tamamlamaktır.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi delmek, yarmak, elbiseye yaka açmak (kavramak üzere oymak), kayaları ve dağları oyup yol veya mesken açmak; ayrıca çölü ve karanlığı yararak katetmek. Düzlükteki çukur veya ağaçlar arasındaki açıklığa da جوبة denir.
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa el-Ca‘dî beytinde karanlığı ve çölü yarıp geçen güçlü kişiyi anlatırken kökü fiziksel yararak ilerleme anlamında kullanır: أتاك أبو ليلى يَجوبُ به الدُّجَى / دُجَى الليل جَوّابُ الفلاةِ عَثَمْثَمُ
Erken Arapça kullanımKabîr bir musibette kardeşi Ebü’l-Migvâr için mersiye söyleyen muhadram şair Kâ‘b b. Sa‘d el-Ganevî, çağrıya icabet edilmeyişini bu kökle tasvir eder: وَداعٍ دَعا يا مَنْ يُجيبُ إِلى النَّدَى / فلم يَسْتَجِبْه عِنْدَ ذاكَ مُجِيبُ

المصدر Lisânü’l-Arab, Mekâyîsü’l-Luğa, Kitâbü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça جوب kökü, Sami dil ailesinde hem fiziksel olarak bir engeli yarma, oyma ve tünel/kanal açma hareketini hem de sesin veya iletinin bu yarıktan geçerek karşılık bulmasını ifade eden bir semantik çekirdeğe dayanır. Kökün en eski somut katmanı kesme, delme ve boşluk meydana getirme eylemidir; Nabatça ve erken Kuzeybatı Sami kitabelerinde taş oyma ve kayaları yarıp yerleşim kurma faaliyetleriyle eşleşir. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren biçimler sınırlı olmakla birlikte, aralık açma ve oyuk meydana getirme anlamındaki köklerle fonetik paralellik taşır; klasik Süryanicede ise cevabın bir "geri dönüş" veya "yararak varma" şeklinde kavranması kökün Arapçadaki iki yönü arasındaki organik bağı açıklar. Kökün İslâm öncesi Arapçasında kayayı oymak (Semûd kavminin eylemi) ile soruya cevap vermek arasındaki geçiş, sorunun zihinde oluşturduğu bilgi boşluğunu ve tıkanıklığı bir yarma eylemiyle açıp iki taraf arasında akışı sağlama tasavvurundan doğmuştur.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Mekâyîsü’l-Luğa.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجاب - يجوب (delmek, katetmek) → أجاب - استجاب (karşılık vermek)Fiziksel olarak engeli delip yol açma anlamı, sözlü veya ameli çağrıyı duyup aradaki mesafeyi kaldırarak karşılık verme soyutlamasına dönüşmüştür.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice oyma/yarık ve ses yankılanması alanındaki köklerTaş ve araziyi yarma eylemi ile çağrının boşluğu aşarak karşılık bulması arasındaki semantik eşleşme Sami ortak algısını yansıtır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik boşluk, delik ve yarma tasavvurlarıBoşluk oluşturma ve bu boşluktan geçerek bağlantı kurma hareketi ailenin kadim katmanlarında yer alır.Muhtemel

المصدر David Cohen, Lisânü’l-Arab, Lane's Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جوبAnlamlıYarma, delme, karşılık vermeKayayı oymak, mesafeyi aşmak, çağrıya icabet etmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
جبوAnlamlıToplama, biriktirmeSuyu havuzda toplamak veya vergiyi derlemek (جبى köküyle eş kökenli).Kur'an'da geçer (جبي).
وجبAnlamlıDüşme, sabit olma, zorunlu olmaGüneşin batması, yere düşüşün ses çıkarması, bir şeyin kesinleşmesi.Kur'an'da geçer; düşüş anındaki kesinlik yönüyle ilişkilidir.
وبجAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
بجوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu dizilişle müstamel bir kök oluşmamıştır.Kur'an'da geçmez.
بوجAnlamlıParıldama, açılmaŞimşeğin çakması, gecenin içinde bir ışık yarığının görünmesi.Kur'an'da geçmez; karanlığı yarma yönüyle hedef kökle uzaktan ilişkilidir.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جوبMerkezİcabet ve mukabeleÇağrının açtığı talebi ve boşluğu delip geçerek hedefe amelen veya kavlen varmak.Hem fiziki yarmayı hem sözlü/ameli cevabı içerir.
سمعKomşuİdrak ve itaatSadece sesi işitmeyi veya işitilen emre boyun eğmeyi anlatır; aradaki engeli delip bizzat karşılık verme eylemini vurgulamaz.جوب işitmenin ötesinde aktif mukabeledir.
دعوKomşuTalep ve yönelişİletişim döngüsünün ilk adımıdır; istemeyi ve çağırmayı ifade eder.جوب bu çağrının yöneldiği hedefteki açılma ve dönüşümdür.
رددKomşuGeri çevirme ve yankıBir şeyi geldiği yöne aynen veya dönüştürerek geri göndermektir; her zaman talebi yerine getirme anlamı taşımaz.ردد olumsuz da olabilir; جوب ise talebi karşılamaya odaklıdır.
قبلKomşuBenimseme ve rızaGelen teklifi veya kişiyi hoşnutlukla karşılama tavrıdır; engeli delip geçme dinamizmi barındırmaz.قبل duruşu, جوب ise eylemsel hareketi ifade eder.
عرضZıtYüz çevirme ve iletişimi kesmeÇağrıya sırtını dönmek, talebi duymazdan gelmek ve araya engel koyarak akışı durdurmak.جوب engeli yararken عرض engel inşa eder.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجوبYarma, geçme, cevap vermeÇağrıyı karşılayarak aradaki engeli kaldırma ve gereğini yapma.Kesin
LatinceRespondere, penetrareKarşılık vermek, delip geçmekRespondere taahhütle karşılık vermeyi, penetrare ise fiziksel olarak delip geçmeyi karşılar; tek kelime iki alanı aynı anda kapsamaz.Güçlü
İngilizceTo answer, to respond, to pierce/traverseCevaplamak, icabet etmek, yarmakAnswer daha çok sözlü cevabı, respond eylemsel mukabeleyi, pierce ise fiziksel delme kökünü karşılar.Kesin
AlmancaAntworten, erhören, durchdringenCevap vermek, duayı kabul etmek, nüfuz etmekErhören duaya icabet anlamını derinden taşır; durchdringen ise kökün ilk fiziksel delme/katetme hareketini verir.Güçlü
FransızcaRépondre, exaucer, traverserCevaplamak, dileği yerine getirmek, katetmekExaucer ilahi icabeti kusursuz verirken, traverser fiziksel yarma ve yol alma yönünü karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جاب (Fecr 89:9)Kayaları oymak, yarmak, taş kesmekSemûd kavminin vadide kayaları kesip yontarak sağlam yapılar inşa etmesi bağlamı.
أجاب / استجاب (İlahi İcabet) (Bakara 2:186, Enbiyâ 21:76, Âl-i İmrân 3:195)Duayı kabul etmek, kulun sıkıntısını giderip talebini fiilen karşılamakPeygamberlerin ve müminlerin yakarışlarına Allah'ın lütuf, yardım ve fiili kurtarışla mukabele etmesi.
استجاب (İnsani İcabet) (Enfâl 8:24, Şûrâ 42:38, Ra‘d 13:18)Hak çağrıya kulak verip imana ve itaate fiilen sarılmakAllah ve Resulünün hayat veren çağrısına zihnen ve amelen olumlu karşılık verip teslim olma bağlamı.
جواب (İnkârcı Mukabele) (A‘râf 7:82, Neml 27:56, Ankebût 29:24)Sözlü savunma, reddiye veya kavli tepkiPeygamberlerin davetine karşı inkarcı toplumların getirdiği kuru, saldırgan veya kaçamak sözlü tepkiler.
أجاب (Hesap Günü Sorgusu) (Mâide 5:109, Kasas 28:65)Elçilere ve çağrıya ne tepki verildiğinin hesabıKıyamet günü muhatapların elçilerin çağrısına amelen nasıl bir karşılık verdiklerinin sorgulanması.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEsma-i Hüsna (المجيب) ve Duaya İcabetAllah'ın kulların dualarını işitip icabet etmesinin kulun iradesi ve kader planıyla irtibatı; icabetin mutlaka istenen şeyin aynen verilmesi mi yoksa en hayırlı biçimde karşılanması mı olduğu.Kesin fail olarak Allah'ın çağrıya cevaz ve lütufla karşılık vermesi.
FıkıhDavete İcabet, Ezan ve Yargılama UsulüMeşru bir davete katılmanın (icâbetü'd-da‘ve) hükmü; davalının hakimin çağrısına ve iddiaya cevap verme zorunluluğu; ezanı işitenin sözlü ve ameli icabet yükümlülüğü.Hukuki ve ahlaki çağrıya eylemle mukabele etme zorunluluğu.
Tefsirجابوا الصخر ve Dua AyetleriFecr suresindeki fiziksel yarmanın mahiyeti ile dua ayetlerindeki isticâbetin kul ile Rab arasındaki ontolojik bağı nasıl kurduğu tefsir edilmiştir.Somut delme eylemi ile soyut yöneliş arasındaki anlam köprüsü.
HadisDuaların Kabul Şartları ve İcabet SaatleriCuma günündeki icabet saati, mazlumun duasına verilen kesin icabet ve haram lokmanın icabete engel oluşuna dair nebevi beyanlar.Kalbi saflık ve meşruiyet dairesinde talebin engelsiz şekilde hedefe ulaşması.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniDua ve İbadet DüzeniKarşılıklı Çağrı ve İcabet Bağıİletişim kanalını canlı tutmakKul Rabbine dua ederek iç dünyasını açar; Allah icabetle lütfunu indirir; din bu çift yönlü akışın tünelidir.Kesin
İlmiSoru-Cevap ve Diyalektik YöntemCehalet Perdesini DelmeZihindeki tıkanıklığı açmakSoru zihinde bir boşluk açar; ilmi cevap o boşluğu tam doldurarak hakikate yol veren bir açıklık (cevbe) inşa eder.Güçlü
SiyasiYöneten-Yönetilen İletişimiMeşru Taleplere Geri BildirimToplumsal tıkanmayı önlemekHalkın taleplerine ve feryadına idarenin sağır kalmayıp fiilen icabet etmesi, sistemdeki çürüme ve isyanı engeller.Güçlü
İktisadiArz-Talep Dengesiİhtiyacın KarşılanmasıPiyasa akışkanlığını sağlamakPiyasadaki darlık veya kıtlık çağrısına üretim ve tedarik mekanizmalarının süratle cevap vererek tıkanıklığı çözmesi.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDalga iletimi, rezonans ve devre kapanmasıFizikte bir kaynaktan yayılan uyarının ortamdaki engeli aşarak alıcıda titreşim uyandırması ve kapalı bir devrede akımın direnci delip geçerek tamamlanması mantığıyla birebir örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerGeri bildirim mekanizması (feedback) ve etkileşimsel iletişimSosyoloji ve iletişim psikolojisinde bir iletinin pasif bir şekilde alınması değil, alıcının kendi durumunu dönüştürerek kaynağa ameli bir çıktı sunması ve böylece ilişkinin süreklilik kazanmasıdır.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiجوب kökünü yalnızca dilsel bir malumat aktarımına, sınav kağıdındaki şıkları işaretlemeye veya lafzi bir polemiğe (kuru cevap) indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, zihindeki engeli yarma, dağları delip yol açma kudreti taşıyan eylemsel ve varoluşsal bir duruştur; Allah'ın icabeti fiili kurtarış, kulun icabeti ise hayatı ilahi çağrıya göre tanzim etmektir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ emirlerini sadece "inandım" demekten ibaret sanmak; duayı ise eylemsiz bir temenni zannedip icabetin hayata bakan dinamik sorumluluklarını ıskalamak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin insanla kurduğu ilişkinin tek taraflı bir monolog değil, insanın bütün varlığıyla dahil olması gereken dinamik bir "çağrı-icabet" matrisi üzerine kurulu olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin çaresizlik anlarında ettikleri duaların fiilen kurtuluşla neticelendiğini anlatan enbiyâ kıssalarında ve müminleri aktif itaate çağıran şer‘î yükümlülük ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İmanın pasif bir kabulleniş, duanın ise ilahi iradeyi zorlamaya çalışan sihirli bir formül olduğu vehmini yıkar; gerçek icabetin engelleri aşan bir gayret ve teslimiyetle gerçekleştiğini bildirir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir engeli yarmak, kayayı veya toprağı oyup geçit açmak, iki mesafe arasındaki kapalılığı ortadan kaldırarak akış sağlamak.
  • Soyut anlamBir çağrının, sorunun veya ihtiyacın yarattığı boşluğu kavrayıp, aradaki mesafeyi ve direnci aşarak o boşluğu tam bir karşılık ve eylemle gidermek.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal ve ahlaki ilişkilerde iletinin hedefe ulaşıp geri bildirim halkasını eksiksiz biçimde kapatması; uyarana verilen dönüştürücü mukabele.
  • LaTeX modeliR=∇⋅(F⃗Ω)  ⟹  ∮∂VJ⃗⋅dA⃗≠0
  • LaTeX açıklaması

Modelde F⃗ gelen çağrıyı veya talebi (kuvvet vektörü), Ω aradaki direnci veya mesafeyi temsil eder. ∇⋅(F⃗Ω) ifadesi engelin delinerek talebin içeriye nüfuz etmesini simgeler. Ortaya çıkan R nihai icabettir. İkinci kısım olan ∮∂VJ⃗⋅dA⃗≠0 ise, kapalı bir sınır (∂V) üzerinden gerçekleşen net akının (J⃗) sıfırdan farklı olduğunu, yani çağrıya verilen karşılığın kuru bir duruş değil, engeli aşan eylemsel bir geri dönüş ve bağ kurma hareketi olduğunu sembolize eder.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ج