ذهب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ذ-ه-بالصيغ: ٣٥ · الجذور المجاورة: ٩٦ · الآيات: ٥٦ · السور: ٣٠؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».غيظاذْهَبْاذْهَبَاالذَّهَبَفَاذْهَبْذهبحليسورذأبضوأذَهَبَمتع

الجذرالصيغ ٣٥الآيات ٥٦السور ٣٠المجاورة ٩٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

ذهب

ذ - ه - ب

جذر
  • الورود: ٥٦
  • الآيات: ٥٦
  • الصيغ: ٣٥
  • المعاجم: ١٣

Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir. Zehb, kaybolmak veya gitmek anlamına gelir. Tedavül eden altın madenine de zeheb denmiştir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir. Zehb, kaybolmak veya gitmek anlamına gelir. Tedavül eden altın madenine de zeheb denmiştir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١٣٥
باب الهاء والذال، والباء معهما ه ذ ب، ه ب ذ، ذ ه ب مستعملات هذب: الإهْذابُ: السُّرعةُ في العَدْو والطَّيران، والمُهَذَّبُ: المُخَلَّصُ من العُيوب هبذ: المُهابَذَةُ: الإِسراعُ، قال: مُهابَذَةً لم تتَّرِكْ حين لم يكنْ لها مَشْرَبٌ إلا بناءٍ مُنَصَّبِ ذهب: الذَّهَبُ: التِّبْرُ. وأهلُ الحجاز يقولون: هي الذَّهَبُ، وبلغتهم نزلت: "والذين يكْنِزون الذَّهَبَ والفِضّةَ، ولا يُنْفِقونَها في سبيلِ الله" ،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٠٩
الذهب معروف، وربما أُنِّثَ، والقطعة منه ذَهَبَةٌ؛ ويجمع على الأَذْهابِ والذُهوبِ. والذَهَبُ أيضاً: مكيالٌ لأهل اليمن معروفٌ، والجمع أذهابٌ، وجمع الجمع أَذاهِبُ. وذَهِبَ الرجُلُ بالكسر، إذا رأى ذَهَباً في المَعْدِنِ قَبَرقَ بَصَرُهُ من عِظَمِهِ في عَيْنِهِ. والمذاهبُ: سُيورٌ تُمَوَّهُ بالذهب. وكل شيءٍ مُوِّهَ بالذهب فهو مُذْهَبُ، والفاعل مُذْهِبٌ. والإذهابُ والتذهيبُ واحدٌ، وهو التمويهُ بالذهب.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٥٤٦
ه ذ ب هذب ، هبذ ، ذهب استعمل من وجوهه : هذب ، هبذ ، ذهب . ذهب : قال الليث : الذَّهَب : التِّبْر ، والقطعة منه ذَهبَةٌ . قال : وأهلُ الحجاز يقولون : هي الذَّهب . ويقال : نزلتْ بلغتهم : ( وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ) ( التّوبَة : 34 ) ولولا ذلك لغَلَب المذكَّرُ المؤنث . 6 وقال : وسائرُ العَرَب يقولون : هو الذَّهب . قلتُ : الذّهب مُذكّر عند
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٩٤٠
(باب الذال والهاء وما يثلثهما) (ذهب) الذال والهاء والباء أُصَيْلٌ يدلُّ على حُسْنٍ ونَضارة. من ذلك الذَّهبُ معروف، وقد يؤنَّث فيقال* ذَهَبة، ويجمع على الأذْهَاب([1]). والمَذَاهب: سُيورٌ تُموَّهُ بالذّهَب، أو خِلَلٌ من سُيوف. وكلُّ شيءٍ مموَّهٍ بذَهَبٍ فهو مُذْهَبٌ. قال قيس: أتعرِف رسماً كاطّرادِ المَذَاهِبِ *** لعَمْرَةَ وَحْشاً غيرَ مَوْقِف راكبِ([2]) ويقال رجلٌ ذَهِبٌ، إذا رأى مَعْدِنَ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٠٤
- الذهب معروف، وربما قيل ذهبة، ورجل ذهب: رأى معدن الذهب فدهش، وشيء مذهب: جعل عليه الذهب، وكميت مذهب: علت حمرته صفرة، كأن عليها ذهبا، والذهاب: المضيء، يقال: ذهب بالشيء وأذهبه، ويستعمل ذلك في الأعيان والمعاني، قال الله تعالى: ﴿وقال إني ذاهب إلى ربي﴾ [الصافات/99]، ﴿فلما ذهب عن إبراهيم الروع﴾ [هود/74]، ﴿فلا تذهب نفسك عليهم حسرات﴾ [فاطر/8]، كناية عن الموت، وقال: ﴿إن يشأ يذهبكم ويأت بخلق جديد﴾
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٧٨
ذ ه ب ذهب من داره إلى المسجد ذهاباً ومذهباً‏.‏ وذهب مذهباً بعيداً‏.‏ وأذهبه‏:‏ جعله ذاهباً‏.‏ وذهب به‏:‏ مرّ به مع نفسه‏.‏ وكثر عنده الذهب وكثرت عند أهل الحجاز‏.‏ ويقولون‏:‏ أعطني ذهيبتـي‏.‏ وعنـدي ذهبـة‏:‏ قطعـة مـن الذهـب‏.‏ ولفلان ذهبان وأذهاب كثيرة‏.‏ ورجل ذهب‏:‏ يرى الذهـب فيدهـش ويبـرق بصـره مـن عظمـه فـي عينـه‏.‏ ولـوح مذهـب ومذهـب‏.‏ واطلـب لـي المذاهـب وهي السيور المموهة
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٧٤٤
الذَّهابُ: السَّيرُ والـمُرُورُ؛ ذَهَبَ يَذْهَبُ ذَهاباً وذُهوباً فهو ذاهِبٌ وذَهُوبٌ. والـمَذْهَبُ: مصدر، كالذَّهابِ. وذَهَبَ به وأَذهَبَه غيره: أَزالَه. ويقال: أَذْهَبَ به، قال أَبو إِسحق: وهو قليل. فأَمـَّا قراءة بعضهم: يَكادُ سَنا بَرْقِهِ يُذْهِبُ بالأَبْصار، فنادِرٌ. وقالوا: ذَهَبْتُ الشَّامَ، فعَدَّوْهُ بغيرِ حرفٍ، وإِن كان الشامُ ظَرْفاً مَخْصُوصاً شَبَّهوه بالمكان الـمُبْهَم، إِذ كان
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٦٣
* ذ ه ب * * الذَّهَبُ * معدن ثمين وشيء * مُذَهَّبٌ * و * مُذْهَبٌ * أي مموه بالذهب و * ذَهَبَ * يذهب * ذَهَابَاً * و * ذُهُوبَاً * و * مَذْهَباً * بفتح الميم أي مر
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬١٤٨
ذهب كمنع يذهب ذهابا بالفتح ويكسر مصدر سماعي وذهوبا بالضم، قياسي مستعمل ومذهبا، فهو ذاهب وذهوب كصبور: سار أو: مر، وذهب به: أزاله، كأذهبه غيره وأذهبه به قال أبو إسحاق، وهو قليل، فأما قراءة بعضهم يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار فنادر، ومن المجاز: ذهب علي كذا: نسيته، وذهبض في الأرض كناية عن الإبداء، كذا في الأساس، قال شيخنا: ذهبت طائفة منهم السهيلي إلى أن التعدية بالباء تلزم المصاحبة، وبغيرها لا تلزم،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٨٠٠
ذَهَبَ 1 ذَهَبَ ذ , (S, A, &c.,) aor. ذَهَبَ , (A, K,) inf. n. ذَهَابٌ (S, A, Msb, K) and ذِهَابٌ (TA) and ذُهُوبٌ (S, A, K) and مَذْهَبٌ, (A, K,) He (a man, S, [and a beast,]) went [in any manner, or any pace]; went, or passed, along; marched; journeyed; proceeded: went, or passed, away; departed: syn. مَشَى, (A,) or سَارَ, (K,) or مَرّ: (S, A, K:) and said of a mark or trace or the like [as
رابط المدخل

ذَهَبَ 1 ذَهَبَ ذ , (S, A, &c.,) aor. ذَهَبَ , (A, K,) inf. n. ذَهَابٌ (S, A, Msb, K) and ذِهَابٌ (TA) and ذُهُوبٌ (S, A, K) and مَذْهَبٌ, (A, K,) He (a man, S, [and a beast,]) went [in any manner, or any pace]; went, or passed, along; marched; journeyed; proceeded: went, or passed, away; departed: syn. مَشَى, (A,) or سَارَ, (K,) or مَرّ: (S, A, K:) and said of a mark or trace or the like [as meaning it went away]. (Msb.) [And hence, (assumed tropical:) It wasted away; became consumed, destroyed, exhausted, spent, or expended.] ― -b2- ذَهَبَ اـِلَيْهِ He went, repaired, betook himself, or had recourse, to him, or it. (TA.) And they say also, ذَهَبَ الشَّأْمَ [He went to Syria]; making the verb trans. without a particle; for although الشأم is here a special adv. n., they liken it to a vague locality. (TA.) ― -b3- ذَهَبَ عَنْهُ He, or it, went from, quitted, relinquished, or left, him, or it. (TA.) ― -b4- ذَهَبَ فِىالأَرْضِ, (A, Msb,) inf. n. ذَهَابٌ and ذُهُوبٌ and مَذْهَبٌ, He went away [into the country, or in the land]: (Msb:) [but it often means (assumed tropical:) he went into the open country, or out of doors, to satisfy a want of nature: or simply] (tropical:) he voided his excrement, or ordure. (A.) ― -b5- ذَهَبَ بِهِ He went, or went away, with him, or it: (A:) and he made him, or it, to go, go away, pass away, or depart; (A, Msb, K;) as also ↓ اذهبهُ, (S, A, Msb, K,) and بِهِ ↓ اذهب, (K,) but this is rare; (Zj, TA;) and ↓ ذهّبهُ, inf. n. تَذْهِيبٌ: (MF:) [all may likewise be rendered he removed, dispelled, put away, or banished, it; properly and tropically: and (assumed tropical:) he made it to cease; made away with it, did away with it, made an end of it; wasted, consumed, destroyed, exhausted, spent, or expended, it; and these meanings may perhaps be intended by أَزَالَهُ, whereby the first is explained in the A and K, as are also the second and third in the K:] or, accord. to some, when ذَهَبَ is trans. by means of بِ, accompaniment is necessarily signified; but not otherwise; so that if you say ذَهَبَ بِهِ, the meaning is, he went away with him, or it; i. e., accompanying him, or it; [he took away, or carried off or away, him, or it;] but if you say ↓ اذهبهُ or ↓ ذهّبهُ, the meaning is, he made him, or it, to go, go away, pass away, or depart, alone, without accompanying him, or it: this, however, is not agreeable with the phrase in the Kur [ii. 16], ذَهَبَ اللّٰهُ بِنُورِهِمْ [though this may be well rendered God taketh away their light]. (MF, TA.) [Hence,] one says, أَيْنَ يُذْهَبُ بِكَ, which may mean (assumed tropical:) Where, or whither, wilt thou be taken away, and what will be done with thee and made to come to pass with thee, if this be thine intellect? or, accord. to Mtr, it is a saying of the people of Baghdلd, addressed to him whom they charge with foolish judgment or opinion, as meaning أَيْنَ يُذْهَبُ بِعَقْلِكَ (assumed tropical:) [Where, or whither, is thine intellect taken away?]. (Har p. 574.) [In like manner one says, ذَهَبَ عَقْلُهُ (assumed tropical:) His reason, or intellect, quitted him, or forsook him; he became bereft of his reason, or intellect. And ذَهَبَ فُؤَادُهُ (assumed tropical:) His heart forsook him, or failed him, by reason of fear or the like.] And ذَهَبَ لَحْمُهُ (assumed tropical:) [His flesh wasted away]. (K in art. بحر, &c.) And ذَهَبَ الرَّجُلُ فِى القَوْمِ (tropical:) The man became lost [or he disappeared] among the people, or party. (A.) And ذَهَبَ المَآءَ فِى اللَّبَنِ (tropical:) The water became lost [or it disappeared] in the milk. (A.) ― -b6- ذَهَبَ عَلَيْهِ (tropical:) It escaped his memory; he forgot it. (A, TA.) And (assumed tropical:) It was, or became, dubious, confused, or vague, to him. (MA.) ― -b7- ذَهَبَ مَذْهَبًا حَسَنًا (S, A, TA) (tropical:) He pursued a good way, course, mode, or manner, of acting or conduct or the like. (TA.) And ذَهَبَ فِى الدِّينِ مَذْهَبًا (assumed tropical:) He formed, or held, an opinion, or a persuasion, or a belief, respecting religion: or, accord. to Es-Sarakustee, he introduced an innovation in religion. (Msb.) And ذَهَبَ مَذْهَبَ فُلَانٍ (assumed tropical:) He pursued the way, course, mode, or manner, of acting &c. of such a one. (Msb.) And ذَهَبَ لِذَهْبِهِ and لِمَذْهَبِهِ (tropical:) He pursued his way, course, mode, or manner, of acting &c. (JK, TA.) And ذَهَبَ اـِلَى مَذْهَبٍ (tropical:) He betook himself to [or took to or held] a belief, a creed, a persuasion, a doctrine, an opinion, a tenet, or a body of tenets or articles of belief. (K, TA.) And فُلَانٌ يَذْهَبُ اـِلَى قَوْلِ أَبِى حَنِيفَةَ (tropical:) Such a one takes to, or holds, [the saying, or] the belief, creed, persuasion, doctrine, &c., of Aboo-Haneefeh. (A.) [And ذَهَبَ اـِلَى أَنَّ الأَمْرَ كَذَا (assumed tropical:) He held, or was of opinion, that the thing, or affair, or case, was so. And ذَهَبَ بِلَفْظٍ اـِلَىلَفْظٍ آخَرَ (assumed tropical:) He regarded a word, or an expression, in his manner of using it, as equivalent to another word, or expression; as, for instance, when one makes a fem. noun masc. because it is syn. with a noun that is masc., or makes a verb trans. by means of a certain perticle because it is syn. with a verb that is trans. by means of that same particle: and also (assumed tropical:) he regarded a word, or an expression, as etymologically relating, or traceable, to another word, or expression. And ذَهَبَ بِهِ اـِلَى مَعْنَى كَذَا (assumed tropical:) He regarded it, or used it, (i. e. a word, or an expression,) as relating to such a meaning, or as meaning such a thing.] ― -b8- ذَهَبَ فِى طَلَبِ الشَّىْءِ كُلَّ مَذْهَبٍ (assumed tropical:) [He tried every way, or did his utmost, in seeking the thing]. (K in art. موت.) And ذَهَبَ فِىاللِّينِ كُلَّ مَذْهَبٍ (assumed tropical:) [It attained the utmost degree of softness]: said of the skin. (TA in that art.) ― -b9- اِذْهَبْ اـِلَيْكَ (assumed tropical:) Betake, or apply, thyself to thine own affairs; or occupy thyself therewith. (T and K * voce اـِلَى.) ― -b10- ذَهَبَ اـِلَى أَبِيهِ فِى الشَّبَهِ i. q. نَزَعَ (assumed tropical:) [He inclined to his father in likeness; resembled him; or had a natural likeness to him]. (S in art. نزع.) -A2- ذَهِبَ, (S, K,) aor. ذَهَبَ , (K,) inf. n. ذَهَبٌ; (TA;) and ذِهِبَ, with two kesrehs, (IAar, K,) of the dial. of Temeem, held by AM to be a variation generally allowable in the case of a verb of which the medial radical letter is a faucial and with kesr; (TA;) He (a man) saw gold in the mine, (S,) or came suddenly, in the mine, upon much gold, and his reason departed in consequence thereof, (K,) and his eyes became dazzled, so as not to close, or move, the lids, or became confused, so as not to see, (S, K,) by reason of the greatness thereof in his eye: (S:) it is derived from ذَهَبٌ: and the epithet applied to a man in this case is ↓ ذَهِبٌ. (TA.)

2 ذَهَّبَ see 1, in the former half of the paragraph, in two places: -A2- and see also 4.

4 أَذْهَبَ see 1, in the former half of the paragraph, in three places. -A2- Also اذهبهُ, (Msb, K,) inf. n. اـِذْهَابٌ; (S;) and ↓ ذهّبهُ, (K,) inf. n. تَذْهِيبٌ; (S;) He gilded it; did it over with gold. (S, Msb, K.)

تَمَذْهَبَ [ Q. Q. 2 تَمَذْهَبَ ذ , from مَذْهَبٌ, is used by late writers as meaning (assumed tropical:) He followed, or adopted, a certain religious persuasion or the like.]

ذَهْبٌ ذَهْبٌ ذ : see مَذْهَبٌ: -A2- and see also the last sentence of the paragraph here following.

ذَهَبٌ ذَهَبٌ ذ [Gold;] a certain thing well known; (S, Msb, &c.;) accord. to several of the leading lexicologists, (TA,) i. q. تِبْرٌ; (A, L, K, &c.;) but it seems to have a more general meaning; for تِبْرٌ is specially applied to such [gold] as is in the mine, or such as is uncoined and unwrought: (TA:) [it is a coll. gen. n.; and therefore] it is masc. and fem.: (S, * Msb, K, * TA:) or it is fem. in the dial. of El-Hijلz: or, accord. to Az, it is masc., and not to be made fem. unless regarded as pl. of ↓ ذَهَبَةٌ, (Msb, TA,) [or rather as a coll. gen. n., for] ذَهَبَةٌ is the n. un., (K,) signifying a piece of ذَهَب [or gold]: (S, A, L, TA:) or, accord. to El-Kurtubee, it is fem., and sometimes masc., but more commonly fem.: ↓ ذُهَيْبَةٌ is the dim. of ذَهَبٌ, the ة being added because the latter word is fem., like as it is in قُوَيْسَةٌ and شُمَيْسَةٌ; or it is the dim. of ذَهَبَةٌ, and signifies a little piece of ذَهَب [or gold]: (TA:) the pl. of ذَهَبٌ is أَذْهَابٌ [a pl. of pauc.] (S, A, Msb, K) and ذُهُوبٌ (S, K) and ذُهْبَانٌ (Nh, Msb, K) and ذِهْبَانٌ. (Nh, TA.) [مَآءُ الذَّهَبِ means Water-gold; goldpowder mixed with size, for ornamental writing &c.] ― -b2- The yolk, or the entire contents, i. e. yolk and white, (مُحّ, K, TA, with the unpointed ح, TA, [in the CK and in my MS. copy of the K مُخّ,]) of an egg. (K.) -A2- Also, (S, K,) in a copy of the T written ↓ ذَهْبٌ, (TA,) A certain measure of capacity, for corn, used by the people of ElYemen, (S, K,) well known: (S:) pl. ذِهَابٌ (K) and أَذْهَابٌ, [the latter a pl. of pauc.,] (S, K,) and pl. pl. [i. e. pl. of the latter of the pls. above] أَذَاهِبُ, (S, and so in the K accord. to the TA,) mentioned by A' Obeyd, (S,) or أَذَاهِيبُ. (So in the CK.)

ذَهِبٌ ذَهِبٌ ذ : see 1, last sentence.

ذِهْبَةٌ ذِهْبَةٌ ذ A rain: (S:) or a weak rain: or a copious rain: (A'Obeyd, K:) pl. ذِهَابٌ. (A'Obeyd, S, K.)

ذَهَبَةٌ ذَهَبَةٌ ذ : see ذَهَبٌ, first sentence.

ذَهُوبٌ ذَهُوبٌ ذ : see ذَاهِبٌ.

ذَهِيبٌ ذَهِيبٌ ذ : see مُذْهَبٌ, first sentence.

ذُهَيْبَةٌ ذُهَيْبَةٌ ذ : see ذَهَبٌ, first sentence.

ذَاهِبٌ ذَاهِبٌ ذ [part. n. of ذَهَبَ;] Going [in any manner, or any pace]; going, or passing, along; marching; journeying; proceeding: going, or passing, away; departing: [&c.:] (A, K:) and ↓ ذَهُوبٌ signifies the same [in an intensive manner]. (K.) ― -b2- [ذَاهِبٌ فِى الطُّولِ means (assumed tropical:) Excessive in length or tallness.]

مَذْهَبٌ مَذْهَبٌ ذ is an inf. n.: (JK, A, K:) ― -b2- and also signifies A place of ذَهَاب [or going, &c.]: and a time thereof. (JK.) ― -b3- [Also A place to which one goes: see an ex. voce مَحْضَرٌ. ― -b4- And hence,] (tropical:) A place to which one goes for the purpose of satisfying a want of nature; a privy; (TA;) i. q. مُتَوَضَّأٌ; (JK, A, K, TA;) in the dial. of the people of El-Hijلz. (JK, A, TA.) ― -b5- [Also A way by which one goes or goes away. ― -b6- And hence, as in several exs. in the first paragraph of this art.,] (tropical:) A way, course, mode, or manner, of acting or conduct or the like: (Msb, K, TA:) (tropical:) [a way that one pursues in respect of doctrines and practices in religion &c.; and particularly a way of believing, opining, thinking, or judging;] a belief, a creed, a persuasion, a doctrine, an opinion, a tenet, or a body of tenets or articles of belief; (K, TA;) an opinion in, or respecting, religion; and, accord. to Es-Sarakustee, an innovation in religion: (Msb:) and ↓ ذَهْبٌ signifies the same. (JK, TA.) [The pl. is مَذَاهِبُ. Hence, ذَوُو مَذَاهِبُ (assumed tropical:) Persuasions, as meaning persons holding particular tenets in religion or the like.] ― -b7- Also (assumed tropical:) Origin: (Ks, Lh, K:) so in the sayings, مَا يُدْرَى لَهُ أَيْنَ مَذْهَبَهُ and لَا يُدْرَى لَهُ مَذْهَبٌ, i. e. (assumed tropical:) It is not known whence is his origin. (Ks, Lh, TA.)

مُذْهَبٌ مُذْهَبٌ ذ Gilt, or done over with gold; (S, A, K;) as also ↓ مُذَهَّبٌ (A, K) and ↓ ذَهِيبٌ. (T, K.) ― -b2- Also sing. of مَذَاهِبُ, which signifies Skins gilt, (ISk, JK, TA,) i. e. having gilt tines, or stripes, regularly, or uniformly, succeeding one another: (ISk, TA:) or gilt straps or thongs: (S, TA:) and variegated, or figured, [garments of the kind called] بُرُود: (JK, TA:) [or it is applied as an epithet to such garments; for] you say بُرْدٌ مُذْهَبٌ. (TA.) The pl. above mentioned is also applied [as an epithet] to swords [app. meaning Adorned with gilding]. (TA.) ― -b3- Applied to a horse, Of a red colour tinged over with yellow; (TA;) and so كُمَيْتٌ مُذْهَبٌ [i. e. of a gilded bay colour]: (S, TA:) fem. with ة: the mare thus termed is of a clearer colour and thinner skin. (TA.) -A2- المُذْهَبُ is also a name of The Kaabeh. (K, TA.) -A3- See also the next paragraph, in three places.

مُذْهِبٌ مُذْهِبٌ ذ A gilder. (S.) ― -b2- ↓ المُذْهَبُ, explained by Lth as the name of (assumed tropical:) A certain devil, said to be of the offspring of Iblees, who tempts reciters of the Kur-لn in the performance of [the ablution termed] الوُضُوْء, (K, * TA,) and on other occasions, (TA,) is [said to be] correctly [المُذْهِبُ,] with kesr to the ه: (K:) applied to the devil, (TA in art. شيط,) as meaning (assumed tropical:) he who embellishes, or renders goodly in appearance, acts of disobedience [to God], as also المُهَذِّبُ, (Fr, TA in art. هذب,) IDrd thinks that it is not [genuine] Arabic. (TA.) And accord. to the S and El-Kurtubee and many others, ↓ بِهِ مُذْهَبٌ means (assumed tropical:) [In him is] a vain suggestion [of the devil] respecting the water, and [respecting] the using much thereof in the وُضُوْء: [i. e. a vain suggestion that may induce him to think that the water is unfit, or deficient in quantity, or the like:] but accord. to the K, it is correctly المُذْهِبُ. (TA.) Az says that the people of Baghdلd apply the appellation مُذْهِبٌ to (assumed tropical:) A man who inspires vain suggestions; and that the vulgar among them pronounce it ↓ مُذْهَبٌ. (TA.)

مَذْهَبَةٌ مَذْهَبَةٌ ذ [A cause, or means, of doing away with, removing, dispelling, or banishing]. Fasting is said, in a trad., to be مَذْهَبَةٌ لِلْأَشَرِ [i. e. (assumed tropical:) A cause, or means, of dispelling exultation, or excessive exultation, and resting the mind upon things agreeable with natural desire]. (T and S voce مَحْسَمَةٌ, q. v.)

مُذَهَّبٌ مُذَهَّبٌ ذ : see مُذْهَبٌ.

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠١١
ذَهَبَ ذَهَبَ A ( n. ac. مَذْهَب 17 , ذَهَاْب 22 , ذِهَاْب 23 , ذُهُوْب 27 ), a. Went or passed away, departed; vanished, disappeared; died. b. [ Bi ], Went away with, took away, did away with. c. [ Ila ], Held, believed, thought, considered, deemed, regarded. ذَهِبَ ذَهِبَ A ( n. ac. ذَهَب 4 ), a. Found a large quantity of gold in a mine. ذَهَّبَ ذَهَّبَ II , a. Gilded. أَذْهَبَ
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٩٬١٣١
ذهب ذَهَبَ - يَذْهَبُ - ذَهَاب - ذَاهِب أَذْهَبَ - يُذْهِبُ ذَهَبَ - يَذْهَبُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يتحرك تاركاً مكانه فلا يبقى له فيه أثر: يكون الشيء أو الكائن في مكانه، ثم يتحرك منه بعيداً بحيث لا يبقى منه شيء في المكان ويختفي أي أثر له فيه ﴿فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد﴾: ترك الخوف مكانه في قلوبهم ولم يبقى منه شيئاً فيها: اختفى
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٩٦ (الإجمالي: ٣١٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. حلي

    الآيات المشتركة: ٤ · Hilye takı demektir

  2. سور

    الآيات المشتركة: ٤ · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir

  3. برق

    الآيات المشتركة: ٣ · Berg parlak taş demektir

  4. ذأب

    الآيات المشتركة: ٢ · Kurt demektir

  5. لبس

    الآيات المشتركة: ٣ · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

  6. شيأ

    الآيات المشتركة: ١٢ · Şey

  7. ضوأ

    الآيات المشتركة: ٢ · Aydınlattı

  8. لؤلؤ

    الآيات المشتركة: ٢ · İnci

  9. فضض

    الآيات المشتركة: ٢ · Fidde, (dat) Gümüş demektir

  10. جدد

    الآيات المشتركة: ٢ · Cedid geniş yol demektir

  11. غيظ

    الآيات المشتركة: ٢ · Öfke

  12. متع

    الآيات المشتركة: ٤ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

الآيات التي ورد فيها(٥٦)

  1. مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ

    Götürdü

  2. وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ

    Gitti

  3. فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الرَّوْعُ وَجَاءَتْهُ الْبُشْرَى يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ

    Gitti

  4. وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ

    Gitti

  5. … تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِي يُغْشَى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُولَئِكَ …

    Gitti

  6. ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى

    Gitti

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökذهب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerمشي, سير, زول
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir şeyin bulunduğu yerden ayrılıp akması, geçip gitmesi ve göz alıcı bir sarılıkla parıldaması
Çekirdek Özet 2Varlığın veya niteliğin yerinden bütünüyle ayrılması, izale edilmesi ya da tedavül eden değer olarak akışı
Çekirdek Özet 3Sabit kalmayan, mekânda hareket eden, el değiştiren veya bütünüyle giderilip yokluğa intikal eden dinamik süreç
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir yürüme veya maden olarak görmek; giderilme (izale) ve değer akışı arasındaki yapısal bağı ıskalamak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ذهZihnin veya bedenin bulunduğu durumdan kopup uzaklaşması, kendinden geçiş veya dağılmaبHarekete yön, temas ve nesnel bir akış kazandırarak ayrılmayı fiziksel bir intikale, giderilmeye ya da tedavül eden somut bir cevhere dönüştürmüştür; nitekim aynı çekirdeği taşıyan ذهل kökünde kopuş zihinsel dalgınlık ve dehşetle sınırlı kalırken ذهب kökünde ayrılma tam bir yer değiştirme ve akış halini almıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ذKapı, geçiş eşiği (ikiz türetme: d harfinin peltek sesle yoğunlaşmış işareti)Bir sınırdan veya eşikten diğer tarafa doğru yönelme, geçiş hareketini başlatma payını taşır.
هKollarını kaldırmış insan; ortaya çıkma, açığa çıkış ve nefesHarekete eşlik eden görünürlük, dikkat çekici bir açılma ve enerjinin dışa vurulması payını verir.
بEv, çadır; iç, barınma, kapalı alanHarekete yönelen öznenin bir mekânla ilişki kurması, sınırlı bir alandan çıkması ya da bir alana dâhil olması payını katar.
ذهبBir sınır eşiğinden açığa çıkarak başka bir alana doğru akıp gitme hareketiNesnenin veya öznenin bulunduğu kapalı yahut sabit konumdan ayrılarak görünür bir akışla başka bir alana intikal etmesini ve ardında boşluk bırakmasını ifade eder.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde hızla akıp giden bol yağmur, yeryüzünü tazeleyip parlatan su akıntısı; topraktan çıkarıldığında göz alıcı parlaklığıyla insanı şaşırtan ve elden ele tedavül eden sarı maden
Cahiliye şiiri kullanımıKays b. el-Hutaym şiirinde terk edilmiş yurdun izlerini kılıç kınlarındaki altın kakmaların ve yaldızlı şeritlerin akışına benzeterek şöyle demiştir: أتعرِف رسماً كاطّرادِ المَذَاهِبِ / لعَمْرَةَ وَحْشاً غيرَ مَوْقِف راكبِ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Zü’r-Rimme, bol yağmurun suladığı ve filizlerle kuşattığı vadiyi tasvir ederken kökün yağmur anlamını şu mısra ile kaydetmiştir: فيها الذِّهابُ وحَفَّتْها البَراعيمُ

المصدر İbn Düreyd el-İştikâk; Halîl b. Ahmed Kitâbü’l-ʿAyn; İbn Manzûr Lisânü’l-ʿArab; İbn Fâris Maqāyīs al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ذهب kökü, Sami dillerinin güney ve kuzeybatı kollarında zengin bir anlamsal süreklilik sergiler. İbranicede zahav (זָהָב) ve Aramice ile Süryanicede dahbā (ܕܗܒܐ) kelimeleri doğrudan altın madenini ifade ederken, Güney Arapçasında (Saba dili) ḏhb kökü hem altın hem de suyun yatağında akması, selin sürükleyip götürmesi anlamlarını muhafaza etmiştir. Bu ikili hat, kökün arkaik katmanında akışkanlık, parıldama ve süratle geçip gitme kavramlarının bir arada bulunduğunu gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde kök daha çok madenin parıltısına ve değerine hasredilmişken, Arapçada hem maden ismi hem de yürümek, geçip gitmek, yok olmak ve gidermek fiillerinin tamamını kapsayan geniş bir semantik merkez korunmuştur.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Compendious Syriac Dictionary; Biella Dictionary of Old South Arabic.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönAyrılma, akıp gitme ve parıldamaKökün fiil kalıpları mekânsal gidişi ve zevali ifade ederken, isim kalıbı tedavül kabiliyeti en yüksek ve parlak maden olan altına işaret eder; yağmur için kullanılan türev ise toprağı parlatıp canlandıran akıcı suyu gösterir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice zahav, Süryanice dahbā, Sabaice ḏhbKuzeybatı dillerinde altın ismi ortak kökten gelir; Güney Sami grubunda ise akış ve intikal fiili kökle doğrudan bağlantılıdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik su akışı ve sarı maden adlandırmalarıBazı Doğu Çad ve Berberî dillerinde parıltı ve akıntı bildiren tekil unsurlarla benzerlik kurulsa da doğrudan akrabalık zayıftır.Muhtemel

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT; Koehler-Baumgartner.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ذهبAnlamlıGitmek, akmak, altınBulunduğu yerden ayrılmak, zeval bulmak, göz alıcı madenHedef köktür, Kur’an’da geçer
ذبهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
هذبAnlamlıHızla koşmak, arıtmakBir şeyin fazlalıklarını temizlemek, kusurlarından arındırmak, hızlı akışKitâbü’l-ʿAyn’da müsta‘meldir, Kur’an’da geçmez
هبذAnlamlıSürat yapmakYürüyüşte ve harekette aşırı hızlı davranmakKitâbü’l-ʿAyn’da müsta‘meldir, Kur’an’da geçmez
بذهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
بهذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ذهبMerkezİntikal, izale ve değer akışıBir yerden ayrılıp uzaklaşmak, tamamen kaybolup gitmek veya tedavül eden maden olmakMaddi ve manevi ayrılışı, giderilmeyi ve akışı bütün boyutlarıyla içerir
مشيKomşuYürümeAyak basarak adım adım ve olağan biçimde ilerleme eylemidir; ذهب kökündeki mutlak ayrılış ve yok oluş vurgusu مشي kökünde bulunmazİntikalin fiziki hareket tarzına odaklanır
سيرKomşuYol alma, seyahatBelirli bir istikamette, uzun süreli ve planlı hareket halinde olmayı anlatır; ذهب kökü ise ayrılma ve ardında kalmama anına yoğunlaşırSürecin devamlılığına işaret eder
زولKomşuYok olma, ayrılmaSabit durumun bozulması ve ortadan kalkmasıdır; ذهب kökünden farklı olarak kendi içinde bir yön ve intikal hedefi taşımazSalt zeval ve konum kaybını bildirir
ثبتZıtYerinde durma, kalıcılıkBir mekânda veya durumda kıpırdamadan, sarsılmadan yerleşik kalmayı ifade ederAyrılmanın, akışın ve giderilmenin tam karşıtıdır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaذهبGitmek, ayrılmak, altın madeniHem fiziksel intikali hem yok etmeyi hem de en kıymetli madeni aynı kökte karşılarKesin
Latinceire, abire, aurumGitmek, uzaklaşmak, altınFiil ve maden anlamı Latincede tümüyle farklı köklerle karşılanır; abire ayrılışı, aurum madeni verirGüçlü
İngilizceto go, to depart, goldGitmek, ayrılmak, altınFiil yönü mekânsal hareketi ve yok olmayı karşılar ancak maden ismi ile anlamsal bağı kuramazGüçlü
Almancagehen, fortgehen, GoldGitmek, uzaklaşmak, altınHareketi ve ayrılmayı gehen/fortgehen karşılar; maden için kullanılan Gold ile dilsel bağ yokturGüçlü
Fransızcaaller, partir, orGitmek, ayrılmak, altınPartir ayrılışı ve uzaklaşmayı kapsarken cevher anlamı or kelimesine aittirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary; Kluge Etymologisches Wörterbuch; Lewis & Short.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ذَهَبَ / الذَّهَبSomut maden ve dünya nimeti olarak altınİnsanların biriktirdiği servet, takı veya cennet ehlinin zineti bağlamında (Âl-i İmrân 3:14, Tevbe 9:34, Fâtır 35:33)
اذْهَبْ / اذْهَبَا / اذْهَبُواMekânsal intikal ve elçilik vazifesiyle gitmekBir hedefe doğru yönelme, peygamberlerin tebliğ için muhataba gönderilmesi bağlamında (Tâhâ 20:24, Tâhâ 20:43, Yûsuf 12:87)
ذَهَبَ بِـ / لَذَهَبَAlıp götürmek, çekip almak, yok etmekİlahi gücün duyuları, ışığı veya varlığı bütünüyle hükümsüz kılması bağlamında (Bakara 2:17, Bakara 2:20, Mü’minûn 23:91)
يُذْهِبْكُمْ / أَذْهَبَBütünüyle izale etmek, gidermek, yerini değiştirmekBir kavmi tamamen ortadan kaldırıp yenisini getirme ya da kederi, pisliği bertaraf etme bağlamında (Nisâ 4:133, İbrâhîm 14:19, Fâtır 35:34)
تذهب نفسي / تذهب ريحكمGücün veya canın tükenmesi, dağılıp gitmeİhtilaflar sebebiyle heybet ve devletin çözülmesi ya da kederden nefsin tükenmesi bağlamında (Enfâl 8:46, Fâtır 35:8)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kudret ve halk/in’âm sıfatlarıAllah’ın varlıkları bütünüyle giderip yerlerine yenilerini yaratması (ifnâ ve icâd) ve nurlarını gidermesi tartışmasıYok etme, varlık sahasından bütünüyle çekip alma
FıkıhZekât, sarf akdi ve içtihad usulüAltının nisabı, ribevî malların mübadelesi ve bir âlimin benimsediği fıkhî yol (mezhep)Servet ölçüsü ve benimsenip takip edilen fıkhî istikamet
TefsirTemsil ve mecaz tahlilleriMünafıkların nurlarının giderilmesi ve hakikatin aydınlığından tamamen mahrum kalışlarının tasviriMaddi ışıktan manevi hidayet kaybına intikal
HadisAhlakî ve fıkhî hükümlerİhtiyaç gidermek için gözden uzaklaşma (el-mezheb) ile altın kullanımına dair nehiylerMekânda uzaklaşma ve madenin dünyevi cazibesi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun hakikate yönelişi ve batılın giderilmesiHidayet yoluna süluk ve günahların izalesiİntikal ve tezkiyeDinin emrettiği istikamete yönelmek ve kötülüklerin giderilmesini temin etmekKesin
İlmiFikrî yöntem ve usulMezhepYöntemsel seyrBir müçtehidin delillerden hareketle benimsediği ve izlediği metodolojik yolKesin
SiyasiToplumsal güç ve hâkimiyet dengesiRîhin (iktidar gücünün) zevaliOtorite korunumuTefrikaya düşüldüğünde devletin ve caydırıcılığın dağılıp yok olmasıGüçlü
İktisadiDeğer ölçüsü ve mübadele aracıAltın (asli para)Tedavül ve tasarrufPiyasadaki değer akışını sağlayan ve biriktirilmesi yasaklanan likit sermayeKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel yer değiştirme ve faz dönüşümüBir parçacığın başlangıç noktasından ayrılarak başka bir konuma akması ya da bir enerjinin sistemden bütünüyle yayılarak yok olması süreciGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal hareketlilik ve sermaye likiditesiBireylerin veya zümrelerin bir statüden diğerine intikali ile değerlerin piyasada el değiştirerek akışkanlık kazanmasıKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir adım atma fiili veya sadece süs eşyası olan madenle sınırlandırmak; giderilme (izale) ve değer akışı boyutlarını birbirinden koparmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök; fiziksel yürümeden elçilik vazifesine, servetin tedavülünden varlığın tamamen yok edilip yerine yenisinin ikame edilmesine kadar varoluşsal bir akış ve intikali kuşatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki ilahi müdahaleyi sadece basit bir kayıp sanmak; altının birikim değil tedavül aracı olduğunu gözden kaçırarak iktisadi ve ahlaki ilkeleri yanlış yorumlamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an’ın varlık, hareket, helak ve değer anlayışının merkezinde yer alır; nurların söndürülmesi, kavimlerin değişimi ve servetin akışı bu kökün intikal ve zeval dinamiğiyle açıklanır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların psikolojisini anlatan mesellerde, peygamberlerin tebliğ için görevlendirildiği kıssalarda, infak ve kenz ayetlerinde ve ilahi kudretle helak tasvirlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Değerin durağan biriktirme ile değil akışla sağlandığını ortaya koyar; varlığın kendiliğinden değil, ilahi iradenin onu gidermesi veya sabit kılmasıyla kaim olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir mekândan bütünüyle ayrılıp başka bir yöne doğru akmak, gözden kaybolmak ve yeryüzünü parlatan ya da elden ele gezen sarı maden olmak.
  • Soyut anlamBir niteliğin, varoluş durumunun veya gücün mevcut sistemden bütünüyle çekilip alınması, izale edilmesi ve değerin tedavül yoluyla intikali.
  • Sistematik karşılıkSabitliğin karşıtı olarak varlık, güç ve değerin konum değiştirme, tükenme veya el değiştirme sürekliliği.
  • LaTeX modeliV(t+Δt)=V(t)−Φ⋅Δt
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(t) sistemin başlangıçtaki varlık, nur, güç veya değer miktarını temsil eder. Φ parametresi, kökün ifade ettiği akış, intikal ve izale hızını gösteren vektörel akıdır. Δt zaman aralığı sonunda sistemdeki V büyüklüğü, ayrılıp giden Φ akısı oranında eksilmekte veya tamamen sıfırlanarak yerini başka bir duruma bırakmaktadır; bu da kökün hem gitme hem bütünüyle giderme dinamiğini modeller.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ذ