سجد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: س-ج-دالصيغ: ٣٤ · الجذور المجاورة: ١٥١ · الآيات: ٨١ · السور: ٣٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».حلقالسُّجُودِشطرسجدحرماسْجُدُوابلسيَسْجُدُعكفأدمسويالْمَسْجِدِ

الجذرالصيغ ٣٤الآيات ٨١السور ٣٢المجاورة ١٥١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

سجد

س - ج - د

جذر
  • الورود: ٩٢
  • الآيات: ٨١
  • الصيغ: ٣٤
  • المعاجم: ١٣

Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi yere eğilmiş ağaçtır. Alnı yere koymaya secde denir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi yere eğilmiş ağaçtır. Alnı yere koymaya secde denir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٣٢٦
باب الجيم والسين والدال معهما ج د س، ج س د، س ج د، س د ج مستعملات جدس: جَديسٌ حيٌّ كانوا يناسبون عاداً، وهم إخوةُ طَسمٍ، وكانت منازلهم اليمامة، قال: بوارُ طَسمٍ بيدي جَديسِ جسد: الجَسَدُ للإنسان، ولا يقال لغير الإنسان جَسَدٌ من خلق الأرض. وكل خلقٍ لا يأكلُ ولا يشرب من نحو الملائكة والجنِّ مما يَعقِل فهو جَسَدٌ. وكان عِجلُ بني إسرائيل جَسَداً لا يأكل ولا يشرب ويصيح، وقوله تعالى: "وما
رابط المدخل

باب الجيم والسين والدال معهما ج د س، ج س د، س ج د، س د ج مستعملات جدس: جَديسٌ حيٌّ كانوا يناسبون عاداً، وهم إخوةُ طَسمٍ، وكانت منازلهم اليمامة، قال: بوارُ طَسمٍ بيدي جَديسِ جسد: الجَسَدُ للإنسان، ولا يقال لغير الإنسان جَسَدٌ من خلق الأرض. وكل خلقٍ لا يأكلُ ولا يشرب من نحو الملائكة والجنِّ مما يَعقِل فهو جَسَدٌ. وكان عِجلُ بني إسرائيل جَسَداً لا يأكل ولا يشرب ويصيح، وقوله تعالى: "وما جعلَّناهم جَسَداً لا يأكلون الطَّعام" أي ما جعلناهم خلقاً مستغنين عن الطَّعام. ودمٌ جَسَدُ جاسِدٌ أي قد يبس، قال: ..... منها جاسِدٌ ونَجيعُ وقال: بساعديه جَسَدُ مُوركَّيُ من الدماءِ مائِعٌ ويَبِسُ والجَسَدُ: الدم نفسه. والجسد اليابس. والجِسادُ: الزُّعفران ونحوه من الصِّبغ الأحمر والأصفر الشديد الصُّفرة. وثوب مُجسَد مُشبعٌ عُصفُراً أو زعفراناً وجمعه مَجاسِد. والجُسادُ: وجَعُ في البطن يُسمى البَجيذ، وقال: ..... فيه الجُساد المُحَنجِر وقال الخليل: صوتٌ مُجَّسد أي مرقومٌ على محنةٍ ونغمات. سجد: نِساءٌ سُجَّدٌ: فاتِراتُ الأعينُ، قال: وأهوى إلى حُورِ المدامعِ سُجَّدِ. وامرأةٌ ساجدةٌ: ساجيةٌ. وقوله تعالى: "وأنّ المساجدَ لله" والمسجِدُ اسمٌ جامع يجمع المسجِدَ، وحيث لا يُسجَدُ بعد أن يكون اتُّخذ لذلك، فأما المَسجَدُ من الأرض فموضعُ السُّجود نفسه. والإسجادُ: إدامةُ النَّظر مع سكونٍ. سدج: السَّدجُ والتسَدُّجُ: تقوُّلُ الأباطيل وتأليفها، قال العجاج: حتى رَهَبنا الإثم أو أن تنسجا عنا أقاويل امريءٍ تسدَّجـا أي تقول ما لم يكن.

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٨٣
سَجَدَ: خضع. وقال: بِجَمْعٍ تَضِلُّ البُلْقُ في حَجَراتِهِتَرى الأُكْمَ فيها سُجَّداً للحَوافِرِ ومنه سُجودُ الصلاة، وهو وضع الجَبْهة على الأَرْضِ. والاسْمُ السِجْدَةُ بالكسر. وسورة السَجْدَةِ. أبو عمرو: أَسْجَدَ الرَجُلُ: طَأْطَأَ رَأْسَهُ وانْحَنى. وأنشد أعرابِيٌّ من بني أسد: وَقُلْنَ لَهُ أَسْجِدْ لِلَيْلَى فَأَسْجَدا والسَجَّادَةُ: الخُمْرَةُ. وأَثَر السجود أيضاً في الجبهة. والإسجادُ:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٣٨٥
ج س د جسد ، جدس ، سجد ، سدج ، دسج : مستعملة . جدس : قال الليث : جَدِيسٌ : حَيٌّ من عَرَبِ عادٍ الأولى ، وهم إخْوَةُ طَسْمٍ ، وكانت مَنازِلُهُمْ اليمامَةَ ، وفيهم يَقُولُ رُؤبَةُ : بَوَارُ طَسْمٍ بِيَدَيْ جَدِيسِ وروِي عن مُعَاذِ بنِ جَبَل أنه قال : ( منْ كانَتْ له أرضٌ جادِسَةٌ قد عُرفتْ لهُ في الجاهِلِيَّةِ حَتى أَسْلَمَ فَهِيَ له ) . قال أبو عبيد : الأرضُ الجادِسَةُ : التي لم تُعمَرْ ولم
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٧٨٤
(باب السين والتاء وما يثلثهما) (ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])،
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬١٥٧
- السجود أصله: التطامن (التطامن: الانحناء) والتذلل، وجعل ذلك عبارة عن التذلل لله وعبادته، وهو عام في الإنسان، والحيوانات، والجمادات، وذلك ضربان: سجود باختيار، وليس ذلك إلا للإنسان، وبه يستحق الثواب، نحو قوله: ﴿فاسجدوا لله واعبدوا﴾ [النجم/62]، أي: تذللوا له، وسجود تسخير، وهو للإنسان، والحيوانات، والنبات، وعلى ذلك قوله: ﴿ولله يسجد من في السموات والأرض طوعا وكرها وظلالهم بالغدو والآصال﴾ [الرعد/ 15]،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٩٥
س ج د رجال ونساء سجد وباتوا ركوعاً سجوداً ورجـل سجـاد وعلـى وجهـه سجـادة وهـي أثـر السجود وبسط سجادته ومسجدته وسمعت العـرب يضمـون السيـن‏.‏ ويجعـل الكافـور علـى مساجد الميت جمع مسجد بفتح الجيم‏.‏ ومن المجاز‏:‏ شجر ساجد وسواجد وشجرة ساجدة‏:‏ مائلة‏.‏ والسفينة تسجد للرياح‏:‏ تطيعها وتميل بميلها‏.‏ قال بشر‏:‏ أجالد صفهم ولقد أراني على زوراء تسجد الرياح وفلان ساجد المنخز إذا كان ذليلاً خاضعاً‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬١٥٣
الساجد: المنتصب في لغة طيّء، قال الأَزهري: ولا يحفظ لغير الليث. ابن سيده: سَجَدَ يَسْجُدُ سجوداً وضع جبهته بالأَرض، وقوم سُجَّدٌ وسجود. وقوله عز وجل: وخروا له سجداً؛ هذا سجود إِعظام لا سجود عبادة لأَن بني يعقوب لم يكونوا يسجدون لغير الله عز وجل. قال الزجاج: إِنه كان من سنة التعظيم في ذلك الوقت أَن يُسْجَد للمعظم، قال وقيل: خروا له سجداً أَي خروا لله سجداً؛ قال الأَزهري: هذا قول الحسن والأَشبه
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٣٧
* س ج د * * سَجَدَ * خضع ومنه * سُجُودُ * الصلاة وهو وضع الجبهة على الأرض وبابه دخل والاسم * السِّجْدَةُ * بكسر السين وسورة * السَّجْدةِ * بفتح السين و * السَّجَّادَةُ * الخُمْرة قلت الخُمْرة سجادة صغيرة تُعمل من سعف النخل وتُرمل بالخيوط ز و * المَسْجِدُ * بكسر الجيم وفتحها معروف قال الفراء ما كان على فعل يفعُل كدخل يدخل فالمفعل منه بفتح العين اسما كان أو مصدرا تقول دخل مدخلا وهذا مدخله إلا أحرفا
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٤٨١
سجد: خضع ومنه سجود الصلاة، وهو وضع الجبهة على الأرض، ولا خضوع أعظم منه، والاسم: السجدة، بالكسر. وسجد: انتصب في لغة طيئ قال الأزهري: ولا يحفظ لغير الليث، ضد. قال شيخنا: وقد يقال لا ضدية بين الخضوع والانتصاب، كما لا يخفى، قال بان سيده: سجد يسجد سجودا: وضع جبهته على الأرض، وقوم سجد وسجود. وقال أبو بكر: سجد إذا انحنى وتطأمن إلى الأرض. وأسجد: طاطأ رأسه وانحنى وكذلك البعير، وهو مجاز. قال الأسدي أنشده
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٢١٠
سَجَدَ 1 سَجَدَ ذ , (S, A, Msb, K, &c.,) [aor. سَجُدَ ,] inf. n. سُجُودٌ, (Msb,) He was, or became, lowly, humble, or submissive; syn. خَضَعَ, (S, A, K, TA,) or تَطَامَنَ, and ذَلَّ: (Msb:) or he bent him-self down towards the ground: (Aboo-Bekr, TA: [and such is often meant by خَضَعَ and by تَطَامَنَ:]) [or it has both of these significations combined; i. e. he was, or became, lowly, humble, or
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٢٢
سَجَدَ سَجَدَ U ( n. ac. سُجُوْد 27 ), a. Bowed down, prostrated himself. b. [ La ], Bowed down to; adored. c. Stood erect. سَجِدَ سَجِدَ A ( n. ac. سَجَد 4 ), a. Was swollen ( foot ). أَسْجَدَ أَسْجَدَ IV , a. Bent his head; bowed down. b. [ La ], Looked at, eyed. مَسْجَدَة مَسْجَدَة 17t , a. see 28t . مَسْجِد مَسْجِد 18 , ( pl. مَسَاْجِدُ 44 ), a. Place of prayer : mosque &c.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٢٬١٣٣
سجد سَجَدَ - يَسْجُدُ - سُجُوْد - سَاجِد - سَاجِدِيْن - سُجَّد - سُجَّداً - مَسْجِد - مَسَاجِد سَجَدَ - يَسْجُدُ + كائن + لـِ كائن آخر أو لإله: يبدي علامات الخضوع والانقياد والذل له وتختلف علامات الخضوع والانقياد والذل من كائن لآخر: فهي في البشر عند سجودهم لله: ينزل المرء على ركبتيه ويضع جبهته وكفيه على الأرض في وضعية السجود المعروفة وفي سجود
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٥١ (الإجمالي: ٣٧٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. حرم

    الآيات المشتركة: ١٥ · Hiram keçe demektir

  2. بلس

    الآيات المشتركة: ٨ · Belas kıl keçesi demektir

  3. ركع

    الآيات المشتركة: ٦ · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…

  4. أدم

    الآيات المشتركة: ٧ · Edim dibalı deri demektir

  5. شطر

    الآيات المشتركة: ٣ · Merkez

  6. حيث

    الآيات المشتركة: ٦ · Hayese sürülmüş tarla demektir

  7. عكف

    الآيات المشتركة: ٤ · Örgülü saç demektir

  8. خرر

    الآيات المشتركة: ٤ · Sel suyunun yardığı hendek demektir

  9. صدد

    الآيات المشتركة: ٦ · Alıkoyarlar

  10. حطط

    الآيات المشتركة: ٢ · Hatit (Tı) cüce demektir

  11. حلق

    الآيات المشتركة: ٢ · Boğaz, halka demektir

  12. سوي

    الآيات المشتركة: ٧ · Seviye: Engebesiz düz yerdir

الآيات التي ورد فيها(٨١)

  1. … فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ …

    Mescit

  2. وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

    Mescit

  3. وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلَّا …

    Mescit

  4. … أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذَلِكَ …

    Mescit

  5. … عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

    Mescit

  6. … فَاصْطَادُوا وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا …

    Mescit

  7. وَمَا لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَا كَانُوا أَوْلِيَاءَهُ إِنْ أَوْلِيَاؤُهُ إِلَّا الْمُتَّقُونَ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

    Mescit

  8. … عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ رَسُولِهِ إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَمَا اسْتَقَامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ …

    Mescit

  9. أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِي …

    Mescit

  10. سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ

    Mescit

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökسجد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerركع, خضع, قنت
Zıt Kökكبر
Çekirdek Özet 1Bir varlığın boyun bükmesi, başını öne eğmesi, yere doğru alçalması ve fiziksel olarak yataylaşması
Çekirdek Özet 2İrade sahibi veya gayriiradi bütün varlıkların mutlak yaratıcı karşısında haddini bilmesi, teslimiyet göstermesi ve ontolojik teshire boyun eğmesi
Çekirdek Özet 3Bireysel ve kozmik ölçekte kibrin tasfiyesi, otoriteye koşulsuz boyun eğiş ve bu itaatin mekânsal/eylemsel olarak kurumsallaşması
Kritik Hata RiskiSecdeyi yalnızca namazdaki bedensel bir rükünden ibaret sayıp kâinattaki ontolojik boyun eğişi ve iradi teslimiyetin siyasal/ahlaki boyutunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سجYayılma, sessizce akma, örtme, sakinleşip yatışma ve kendi sınırlarına çekilme; nitekim سجر dolup taşma ve tutuşmayı, سجل akıtılıp yazılmayı ve hükmün kayda geçmesini, سجن bir yere kapatıp hapsetmeyi, سجي ise gecenin karanlığıyla her yanı bürüyüp dinginleştirmesini ifade eder.دEklenen د harfi (kapı, sınır, eşik, duruş ve somut bir noktaya varma hareketi), çekirdekteki yayılma ve yatışma hareketini aşağıya doğru nihai bir sınıra ulaştırarak başın veya gövdenin yere temas ettiği kesin bir eğilme ve teslimiyet duruşuna dönüştürmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, zemine yaslanmaHareketin dayandığı omurgayı, tutunma noktasını veya mevcut direncin kırılma zeminini imler.
جDeve, taşıma, yol alma, toparlanıp eğilmeGövdenin ağırlığıyla birlikte bükülmesini, yük karşısında diz çökme ve alçalma devinimini temsil eder.
دKapı; giriş, geçiş, eşik ve sınıra varışHareketin ulaştığı alt sınırı, teslimiyet eşiğini ve yere temas ederek tamamlanan son noktayı gösterir.
سجدDestek ve dik duruşun kırılarak gövdenin eşiğe doğru bükülüp alçalmasıDik ve müstakil duran varlığın kendi gücünden vazgeçip bir üst otoritenin eşiğinde başını yere doğru eğmesi ve sınırına kapanması hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir canlının başını öne eğmesi, devenin binilmek için boynunu yere doğru uzatması, meyve yüklü ağacın dallarının yere sarkması ve geminin rüzgârın yönüne boyun eğip yatmasıdır.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye ve erken dönem kullanımında binek hayvanının boyun eğmesi ve Hristiyanların din adamları önünde eğilmeleri bu kökle ifade edilmiştir. Humayd el-Erkat şöyle der: فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ / سُجودَ النَّصارى لأربابِها (Yularlarının fazlalıkları, Hristiyanların efendilerine secde edişi gibi binekleri boyun eğdirdi). Ayrıca Esedli bir bedevî devenin çöküp boyun eğişini tarif ederken وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا demiştir. Bişr b. Ebî Hâzim ise geminin rüzgâra tabi oluşunu على زوراء تسجد للرياح dizesiyle anlatır.
Erken Arapça kullanımErken dönemde hükümdarların huzurunda yapılan ta’zim rükûu ve Sasani paraları üzerindeki kral resimlerine gösterilen hürmet için bu kök türetilmiştir; bu paralara دراهم الإسجاد denilirdi. Gözlerin süzülüp uysallaşması عين ساجدة ifadesiyle, dik duruşun zıddı olan alçalma hâli ise ساجد المنخز deyimiyle karşılanmıştır.

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinin batı ve güney kollarında bu kök belirgin bir tapınma, hürmet ve fiziksel eğilme semantiği taşır. Ârâmîce ve Süryânîce zemininde yer alan sgad (סְגִד / ܣܓܕ) fiili doğrudan yere kapanmak, tapınmak ve hürmetle boyun eğmek manasındadır; nitekim ibadethane veya sunak anlamındaki mesgədhā (ܡܣܓܕܐ) formu da doğrudan bu kökten türemiştir. Nebatî ve Palmira kitabelerinde de adak taşları ve kutsal alanlar için msgd' biçimi belgelenmektedir. İbranicede bu fiil Eski Ahit'in geç Ârâmîce bölümlerinde (Daniel kitabı) putun önünde yere kapanmayı ifade etmek üzere yer alır. Kökün Proto-Sami düzeyinde ilkin fiziksel bir alçalma ve boyun bükme hareketine işaret ettiği, ardından Güney ve Kuzeybatı Sami dillerinde kutsal bir otorite veya hükümdar karşısında yere kapanma biçimindeki ritüelistik boyuta evrildiği görülür. Arapçada kök hem ilksel fiziksel anlamını (ağacın veya devenin eğilmesi) korumuş hem de tevhid inancı doğrultusunda yalnızca Allah’a has kılınan mutlak bir ibadet formuna dönüşmüştür.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Brockelmann Lexicon Syriacum.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسجد kökünden türeyen سُجُود ve مَسْجِد kelimeleriFiziksel olarak başı öne eğmek ve yere yapıştırmak anlamından, zihinsel ve kalbî kibirden arınarak mutlak Yaratıcı önünde alçalmaya ve bunun yapıldığı yere geçiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiÂrâmîce ve Süryânîce sgad (ܣܓܕ), Nebatîce msgd'Boyun eğmek, tapınmak, yere kapanmak ve ibadet mahalli anlamları Sami dilleri ortak dinî sözvarlığının bir parçasıdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiBelirgin dış soydaşlık tespit edilmediAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında kökün doğrudan ses denkliği gösteren düzenli bir karşılığına ulaşılamamıştır.Muhtemel

المصدر HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سجدAnlamlıBaş eğmek, yere kapanmakBoyun büküp alçalmak, mutlak otorite karşısında haddini bilmek.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
سدجAnlamlıUydurmak, yalan düzmekAsılsız sözler tertip etmek, gerçeği eğip bükerek asılsız kurgu yapmak.Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir.
جسدAnlamlıCisim, somut bedenRuhsuz veya hareketsiz gövde, kan ve etten oluşan maddi varlık.Kur'an'da geçer; somutlaşma ve yoğunlaşma ortak paydasıdır.
جدسAnlamlıSertleşmiş toprak, çorak zeminÜzerinde bitki bitmeyen sert ve basılmış yer, mezar.Kur'an'da geçmez; yere ve alçak zemine temas yönüyle ilişkilidir.
دسجAnlamlıGizlice ilerlemek, sokulmakKaranlıkta veya fark ettirmeden yürümek, hileyle yaklaşmak.Kur'an'da geçmez; gövdeyi alçaltarak gizlenme çağrışımı taşır.
دجسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bağımsız ve işlek bir semantik kök olarak kaydedilmemiştir.Sözlüklerde mühmel kabul edilir.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سجدMerkezAlçalma ve teslimiyetAlnın bizzat yere konulması veya bir varlığın varoluşsal olarak mutlak itaate girmesidir.İtaatin ve teslimiyetin varabileceği en son ve en somut fiziksel/metafiziksel noktadır.
ركعKomşuEğilmeBelden bükülerek eğilmektir; yere kapanmayı değil, ayakta duruş ile yere kapanış arasındaki geçişi ifade eder.Tam bir temas ve sıfırlanma içermez, teslimiyetin başlangıç safhasıdır.
خضعKomşuBoyun bükmeBoynun öne düşmesi, sesin kısılması ve psikolojik olarak bir gücün karşısında ezilmektir.Daha ziyade duruş, bakış ve ses tonundaki yumuşama ve kırılmayı belirtir.
قنتKomşuSürekli itaatSaygıyla ve sükûnetle ilahi emre amade olup divanda kıyamda veya itaatte durmaktır.Eylemin sürekliliğine, içsel bağlılığına ve emre hazır bulunuşluğuna odaklanır.
كبرZıtBüyüklük taslamaKendini büyük görmek, başkalarının ve ilahi otoritenin üzerinde konumlandırmak, eğilmeyi reddetmektir.Secdenin içerdiği alçalma ve sınırını bilme hareketinin tam zıddı olan hadsizleşmedir.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسجدBaşı eğmek, yere kapanmak, teslim olmakHem fiziki alçalmayı hem kozmik boyun eğişi hem de ibadet kastıyla alnın yere konmasını içerir.Kesin
LatinceProsternere, adorareYere serilmek, tapınmakProsternere öne doğru yere kapanma hareketini karşılar fakat ibadet boyutunu her zaman vermez; adorare ise tapınma kastını verir ancak beden hareketini dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceProstrate, bow down, submitYere kapanmak, boyun eğmekProstrate yere uzanıp kapanmayı tam verir; submit kavramın ontolojik teslimiyet boyutunu karşılar ancak tekil bir kelime her iki katmanı aynı anda yüklenemez.Güçlü
AlmancaNiederwerfen, sich beugenYere kapanmak, eğilmekSich niederwerfen fiziksel olarak kendini yere atmayı ve kapanmayı aktarır; sich beugen ise iradi boyun eğmeyi karşılar.Güçlü
FransızcaSe prosterner, s'inclinerSecde etmek, eğilmekSe prosterner saygı veya ibadetle yere yüzüstü kapanma fiilidir; kökün hem bedensel hem de saygı bildiren ritüel yönünü oldukça dengeli aktarır.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَتَكُونَ مِنَ السَّاجِدِينَ / وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًاFiziksel olarak başı eğip alçalmakŞehre girerken tevazu ile boyun büküp girme emri ve meleklerin fiziksel hürmet duruşu; Bakara 2:58, Ârâf 7:161.
فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ / وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًاTa'zim, hürmet ve hilafeti ikrarÂdem'e veya Yusuf'a karşı yapılan, ilahi emre dayalı saygı ve itaat duruşu; Bakara 2:34, Yûsuf 12:100.
وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ / وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِOntolojik teshir ve kozmik boyun eğişGöklerdeki ve yerdeki canlıların, gölgelerin, yıldızların ve ağaçların ilahi yasalara mecburen uyması; Ra'd 13:15, Nahl 16:49, Rahmân 55:6.
سُجَّدًا وَبُكِيًّا / تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًاŞer'î ibadet ve namazdaki secdeMüminlerin ve peygamberlerin Allah'a halisane ibadet ederken alınlarını yere koymaları; Meryem 19:58, Feth 48:29.
وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ / عِمَارَةَ مَسَاجِدِ اللَّهِİbadet edilen mekânlarMüminlerin namaz kılıp Allah'ı andığı mabetler ve genel ibadethaneler; Tevbe 9:18, Cinn 72:18.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİrade, ibadet ve şirk sınırlarıMeleklerin Âdem'e secdesinin ibadet mi yoksa kıble/tazim mi olduğu; kâinattaki teshir secdesinin cebrîliği ve ihtiyari secde ile mükâfat ilişkisi.Secdenin yalnızca Allah'a tahsis edilmesi gereken mutlak ubudiyet göstergesi olması.
FıkıhNamazın rükünleri ve tilavet secdesiAlnın, burnun, ellerin, dizlerin ve ayak parmaklarının yere temas şartı; secdenin farziyeti ve ta'dîl-i erkân içindeki yeri.Bedenin belirli uzuvlarının yere tam olarak temas etmesiyle gerçekleşen bağlayıcı şekilsel eylem.
TefsirTeshirî ve ihtiyârî secde ayrımıTabiat varlıklarının secdesinin (gölgelerin uzayıp kısalması, ağaçların eğilmesi) mecaz mı yoksa hakiki bir boyun eğiş mi olduğu meselesi.Varlığın ontolojik durumunun ilahi iradeye mutlak itaati olarak yorumlanması.
HadisKulun Rabbine en yakın olduğu anKulun secdedeyken ulaştığı kurbiyet derecesi, secdede yapılan duaların kabulü ve secdede kolların yere yayılmasının yasaklanması.Bedenin en onurlu uzvu olan yüzün zilletle yere serilmesiyle kazanılan manevi yücelik.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve ubudiyetMutlak kulluk ve tevazuKibri sıfırlamak, yaratıcı ile yaratılan arasındaki mutlak hiyerarşiyi teyit etmekBirey kendi benliğini ve kibrini ayaklar altına alarak varlığın gerçek sahibine teslim olur.Kesin
İlmiTabiat kanunları ve kozmolojiDeterminizm ve fiziksel yasalara uyumEvrendeki nizamın bozulmadan akışını sağlamakVarlıkların kendi fıtrat ve fizik yasalarının dışına çıkamaması, kozmik bir secde hâlidir.Güçlü
SiyasiOtorite, meşruiyet ve biatİktidar sınırının kabulü ve meşru emre itaatDespotik tiranlığın ve sahte tanrıların reddiYalnızca meşru ilahi ilkelere boyun eğilir; sahte otoriteler önünde eğilmek yasaklanarak insan özgürleştirilir.Güçlü
İktisadiMülkiyet bilinci ve infakMülkün gerçek sahibini ikrarHırsı kırmak, tekelleşmeyi ve kibri engellemekMalın mutlak malikine secde eden zihin, malı bir tahakküm aracı olarak değil emanet olarak görür.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerjinin minimum seviyeye inmesi ve stabil denge durumuFizikte bir sistem, potansiyel enerjisini en aza indirdiği zemin düzeyinde maksimum kararlılığa (stabiliteye) ulaşır. Kökün alçalma ve yere temas eylemi, sistemin fazlalık enerjisinden arınarak tabana oturması ile eşyapısaldır.Güçlü
Beşeri bilimlerHiyerarşik entegrasyon ve ego direncinin kırılmasıSosyoloji ve psikolojide bireyin aşkın bir toplumsal/ahlaki norm karşısında öznel sınırlarını geriye çekerek üst sisteme uyum sağlaması, benlik direncinin yerini kurumsal intibaka bırakmasıdır.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiSecdeyi yalnızca günde beş vakit namazda yapılan mekanik bir beden hareketine indirgemek ve Kur'an'ın kâinata teşmil ettiği teshirî teslimiyeti göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da secde; yıldızlardan ağaçlara, meleklerden gölgelere kadar bütün kâinatın ilahi emre ve tabiat yasalarına kayıtsız şartsız boyun eğmesi, insanın ise bu kozmik koroya kendi iradesiyle katılmasıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNamazda alnını yere koyduğu halde hayatın siyasal, hukuki ve ahlaki alanlarında kibre kapılarak ilahi sınırlara başkaldıran, ibadeti formel bir tatmine dönüştürüp seküler bir itaatsizlik yaşayan dindarlık tipolojisi üretir.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ana davası olan tevhidin pratik ve varoluşsal zirvesidir. İblis'in lanetlenmesine sebep olan kibir (استكبار) ile insanın yaratılış gayesi olan kulluk arasındaki nihai turnusol kâğıdı secde eylemidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Âdem-İblis kıssasının anlatıldığı ayetlerde, evrendeki nizamı ve mahlûkatın teslimiyetini bildiren kozmolojik ayetlerde ve müminlerin vasıflarının sayıldığı namaz ve cemaat bağlamındaki ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Âdem'e yapılan secdenin bir şirk değil, ilahi emre itaat ve emaneti yüklenen halifeye ikrar olduğunu; yeryüzündeki mabetlerin (mescitlerin) yalnızca Allah'a ait olup hiçbir beşerî zümrenin mülkü kılınamayacağını göstererek tapınma ile hürmet arasındaki sınırı netleştirir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir canlının başını ve boynunu öne doğru eğmesi, ağırlık merkezini zemine yaklaştırarak alnını yere koyması ve yataylaşması.
  • Soyut anlamVarlığın kendi benlik ve bağımsızlık iddiasından vazgeçerek üstün bir irade ve yasa karşısında sınırlarını teslim etmesi, kibrini sıfırlaması.
  • Sistematik karşılıkBütün ontolojik basamakların (fiziksel, biyolojik, ahlaki, hukuki) kendi tabi oldukları mutlak hakikatin eksenine oturması ve bu eksende sürtünmesiz akış göstermesi.
  • LaTeX modelilim⁡h→0E(h)=0  ⟹  Ψ≡Ψ0
  • LaTeX açıklamasıFormülde h varlığın zemine olan yüksekliğini, kibrini ve benlik iddiasını; E(h) bu yüksekliğe bağlı olan ego potansiyelini temsil eder. Yükseklik sıfıra yaklaştığında (h→0), yani baş yere değip fiziksel ve kalbî alçalma tamamlandığında, benlik kibri sıfırlanır (E=0). Bunun sonucunda varlığın durum fonksiyonu (Ψ), mutlak yaratıcının başlangıçta takdir ettiği fıtri nizam ve denge durumuna (Ψ0) bütünüyle intibak eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: س