سرع
س - ر - ع
جذر- الورود: ٢٣
- الآيات: ٢٣
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Çabuk
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬١٨٠باب العين و السين والراء معهما
)ع س ر، ع ر س، س ع ر، س ر ع، ر س ع مستعملات، ر ع س مهمل( عسر: العُسْرُ: قلّة ذات اليد. والعُسْرُ نقيض اليُسْر، والعُسْرُ خلافٌ والتواءٌ.
أمرٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ويومٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ولم أسمع: رجلٌ عَسِرٌ.
وعسُر الأمر يَعْسُر عُسْراً، ويجوز عَسارة، ونعته عسير. وعَسِرَ الأمر يَعْسَرُ علينا عَسْراً، وهو شاذ، لاختلاف تصريفه في الفعل والنعت. قال:
عليك بالميسور واترك ما عسر
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٤٢السُرْعَةُ: نقيضُ البطءِ. تقول منه: سَرُعَ سِرَعاً، فهو سَرِيعٌ. وعجبت من سُرْعَةِ ذاك، وسِرَعِ ذاك. وقولهم: السَرَعَ السَرَعَ، مثال الوحَى الوحَى. وأَسْرَعَ في السير، وهو في الأصل متعدٍّ. والمُسارَعَةُ إلى الشيء: المبادرةُ إليه. وتَسَرَّعَ إلى الشرّ. وسَرْعانَ ذا خروجاً، وسُرْعانَ وسِرْعانَ، ثلاث لغات، أي سَرُعَ ذا خروجاً. ولَِسُرْعانَ ما صنعت كذا، أي ما أَسْرَعَ. أبو زيد: أَسْرَعَ القومُ، إذا
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٨٬٢٤٣باب العين والسين مع الراء
عسر ، عرس ، سرع ، سعر ، رسع ، رعس : مستعملات .
عسر : قال الله جل وعزّ : ( وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ ) ( البقرة : 280 ) ، وقال الله جل وعز : ( ءَاتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ ) ( الطلاق : 7 ) وقال : ( ذِكْرَكَ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ ) ( الشرح : 5 ) . والعُسْر : نقيض اليسر . والعُسْرة : قِلّة ذات اليد . وكذلك الإعسار . والعُسْرى :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬١٥٩(باب السين والراء وما يثلثهما)
(سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٢٠- السرعة: ضد البطء، ويستعمل في الأجسام، والأفعال، يقال: سرع، فهو سريع، وأسرع فهو مسرع، وأسرعوا: صارت إبلهم سراعا، نحو أبلدوا، وسارعوا، وتسارعوا. قال تعالى: ﴿وسارعوا إلى مغفرة من ربكم﴾ [آل عمران/133]، ﴿ويسارعون في الخيرات﴾ [آل عمران/114]، ﴿يوم تشقق الأرض عنهم سراعا﴾ [ق/44]، وقال: ﴿يوم يخرجون من الأجداث سراعا﴾ [المعارج/43]، وسرعان القوم: أوائلهم السراع. وقيل: (سرعان ذا إهالة) (هذا مثل، وأصله أن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٧١س ر ع
سير سريع: وجاء سريعاً.
وفرس سريع وخيل سراع.
وتقول: كيـف يلحـق البطـاء السـراع والقطوف الوساع.
وقد سرع إلى الأمر وما كان سريعاً وقد سرع سراعة وسرعاً وسرعة وأسرع المشيء.
وأسرع في كفاية المهم وهم يسارعون إلى الخير ويتسارعون إليه " أولئك يسارعـون فـي الخيرات " وفلان يتسرع إلى الشر.
ولسرعان ما جئت ولوشكان ولعجلان وروى الكسائي فيه الحركات الثلاث.
وفي مثل " سرعان ذا
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٩٢٦السُّرْعةُ: نقِيضُ البُطْءِ. سَرُعَ يَسْرُعُ سَراعةً وسِرْعاً وسَرْعاً وسِرَعاً وسَرَعاً وسُرْعةً، فهو سَرِعٌ وسَرِيعٌ وسُراعٌ، والأُنثى بالهاء، وسَرْعانُ والأُنثى سَرْعَى، وأَسْرَعَ وسَرُعَ، وفرق سيبويه بين سَرُع وأَسْرَعَ فقال: أَسْرَعَ طَلَبَ ذلك من نفسه وتَكَلَّفه كأَنه أَسرَعَ المشي أَي عَجّله، وأَما سرُع فكأَنها غَرِيزةٌ. واستعمل ابن جني أَسرَع متعدِّياً فقال يعني العرب: فمنهم من يَخِفُّ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٠١* س ر ع * * السُّرْعَةُ * ضد البطء تقول منه * سَرُعَ * بالضم * سِرَعا * بوزن عنب فهو * * سَرِيعٌ * وعجبت من * سُرْعَتِهِ * ومن * سِرَعِهِ * و * أسْرَعَ * في السير وهو في الأصل متعد و * المُسَارَعةُ * إلى الشيء المبادرة إليه و * تَسَرَّعَ * إلى الشر و * سَارَعُوا * إلى كذا و * تَسَارَعُوا * إليه بمعنى
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٨٠٥السرع، محركة، وكعنب، والسرعة، بالضم: نقيض البطء، سرع، ككرم، سرعة، بالضم، وسراعة وسرعا، بالكسر، وسرعا، كعنب، وسرعا، بالفتح، وسرعا، محركة، فهو سريع وسرع وسراع، والأنثى بهاء، وسرعان، والأنثى سرعى. ويقال: سرع، كعلم. قال الأعشى يخاطب ابنته:
واستخبري قافل الركبان وانتظري أوب المسافر إن ريثا وإن سرعا
قال الجوهري: وعجبت من سرعة ذاك، وسرع ذاك، مثل: صغر ذاك، عن يعقوب.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٢٨٦سَرُعَ
1 سَرُعَ ذ , aor. سَرُعَ , inf. n. سِرَعٌ (S, Msb, K) and سَرَعٌ (TA [and mentioned in the K, but app. as a simple subst.,]) and سِرْعٌ and سَرْعٌ and سَرَاعَةٌ (TA) and سُرْعَةٌ, (K,) or this last is a simple subst. from أَسْرَعَ, (Msb,) [but it is also generally used as syn. with the inf. ns. before mentioned when they are employed as simple substs., and is more common than any of them,]
سَرُعَ 1 سَرُعَ ذ , aor. سَرُعَ , inf. n. سِرَعٌ (S, Msb, K) and سَرَعٌ (TA [and mentioned in the K, but app. as a simple subst.,]) and سِرْعٌ and سَرْعٌ and سَرَاعَةٌ (TA) and سُرْعَةٌ, (K,) or this last is a simple subst. from أَسْرَعَ, (Msb,) [but it is also generally used as syn. with the inf. ns. before mentioned when they are employed as simple substs., and is more common than any of them,] He, or it, was quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet: [in course, tendency, action, speech, &c.:] (S, K:) or, said of a man, i. q. أَسْرَعَ [which may mean as above, or he hastened, made haste, or sped,] in his speech and in his actions: (IAar, TA:) but Sb makes a difference between سَرُعَ and أَسْرَعَ: see the latter below: (TA:) one says also سَرِعَ, aor. سَرَعَ ; a dial. var. of سَرُعَ: and ↓ تسرّع, said of an affair, or event, signifies the same as سَرُعَ. (TA.) One says, السِّرَعَ السِّرَعَ like الوَحَآءَ الوَحَآءَ, (S, K,) i. e. [Make thou] haste; or haste to be first, or before, or beforehand: haste; or haste to be first, &c. (S and TA in art. وحى.) And سَرُعَ مَا فَعَلْتَ ذَاكَ, (S, * TA,) and سَرْعَ, which is a contraction of the former; for the Arabs contract by the suppression of dammeh and kesreh because they are difficult of pronunciation, saying فَخْذٌ for فَخِذٌ and عَضْدٌ for عَضْدٌ, but one should not say حَجْرٌ for حَجَرٌ, (S, TA,) or the like, accord. to the Basrees, though the Koofees allow the contraction in the case of fet-hah also, as in سَلْفَ for سَلَفَ; (M in art. سلف;) and one says also سُرْعَ, as a contraction of سَرُعَ; all meaning سَرْعَانَ [i. e. Quick was thy doing that: or how quick was thy doing that! or, which is nearly the same, excellently quick was thy doing that; for سَرُعَ is similar to قَضُوَ and رَمُوَ, denoting excellence]. (TA.)
2 سَرَّعَ see 4.
مُسَارَعَةٌ 3 مُسَارَعَةٌ ذ signifies The hastening with another; or vying, or striving, with another, in hastening; or hastening to be, or get, before another or others; (S, K;) اـِلَى شَىْءٍ to a thing; (S;) as also ↓ تَسَارُعٌ; syn. مُبَادَرَةٌ; (S, K;) with which, also, [not, however, as it is expl. above, but in the sense of بُدُورٌ, i. e. simply the hastening to a thing,] ↓ اـِسْرَاعٌ is syn. (TA.) One says, سَارَعُوا اـِلَى كَذَا and اـِلَيْهِ ↓ تسارعوا, [They hastened, one with another, &c., to such a thing,] both signifying the same. (S.) And [of a single person,] سارع اـِلَى الشَّىْءِ He hastened to the thing; syn. بادر. (Msb.) And it is said in the Kur [iii. 127], وَسَارِعُوا اـِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ [And vie ye, one with another, in hastening to obtain forgiveness from your Lord]. (TA.) And again, [iii. 170,] الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِى الكُفْرِ Who fall into unbelief hastily, or quickly, (Bd, Jel,) and eagerly. (Bd.)
اسرع 4 اسرع ذ is originally trans.; (S, K;) [signifying He quickened, or hastened, himself, or his going, &c.;] and hence the saying, in a trad., اـِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ بِطِرْبَالٍ مَائِلٍ فَلْيُسْرِعِ المَشْىَ [When any one of you passes by a high wall, or the like, that is inclining, let him quicken, or hasten, the pace, or going]. (K, * TA.) But [it is used also elliptically, as meaning He hastened, in an intrans. sense; he made haste; he sped; he went quickly; and hence] you say, اسرع فِى السَّيْرِ, (S, K,) like سَرُعَ [He was quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet, in going, journeying, or pace]: (K:) or [rather he hastened, made haste, or sped, therein; for] اسرع signifies he endeavoured, or sought, and affected, to be quick, &c., as though he hastened the pace, or going; but ↓ سَرُعَ denotes what is as it were an innate quality: (Sb:) the verb being originally trans., when you say of one اسرع فى السير it is as though [meaning] he urged himself forward with haste; or he quickened, or hastened, the pace, or going; and it is only because the meaning is understood by the persons addressing one another, that the objective complement is not expressed: (Lth, K:) or the verb may be trans. by means of a particle and without a particle: or when made immediately trans., the phrase may be meant to be understood as elliptical. (TA.) [Accord. to Fei,] اسرع فِى مَشْيِهِ, &c., inf. n. اـِسْرَاعٌ, is originally اسرع مَشْيَهُ [He quickened, or hastened, his pace, or going]; فى being redundant; or اسرع الحَرَكَةَ فِى مَشْيِهِ [he quickened, or hastened, the motion in his going]: and اسرع اـِلَيْهِ means اسرع المُضِىَّ اـِلَيْهِ [he quickened, or hastened, the going to him]. (Msb.) ↓ سرّع is syn. with اسرع. (TA.) And you say, اـِلَى الشَّرِّ ↓ تسرّع, (S, K,) meaning He hastened, or made haste, to [do] evil, or mischief; (K;) as also تزرّع. (Sgh and K in art. زرع.) And ↓ تسرّع بِالأَمْرِ He hastened to do the thing, or affair; syn. بَادَرَ بِهِ. (TA.) See also 3. ― -b2- اسرع اـِلَيْهِ occurs in a trad. as meaning He was quick, or hasty, in being angry with him, or in blaming him, or in reviling him. (Mgh.) ― -b3- اسرع بِهِ: see [its contr.] بَطَّأَ بِهِ. ― -b4- أَسْرَعُوا signifies also, Their beasts on which they rode were, or became, quick, swift, or fleet. (AZ, S, K.) -A2- مَا أَسْرَعَ مَا صَنَعْتَ كَذَا [How quick was thy doing that!]. (S, K.)
5 تَسَرَّعَ see 1 and 4; the latter in two places.
6 تَسَاْرَعَ see 3, in two places.
سَرْعٌ سَرْعٌ ذ [originally an inf. n. of سَرُعَ, like سِرْعٌ and سَرَعٌ accord. to the TA]: see سَرِيعٌ, in two places.
سَرَعٌ سَرَعٌ ذ : see [1 and] سُرْعَةٌ.
سَرِعٌ سَرِعٌ ذ : see سَرِيعٌ.
سُرْعَةٌ سُرْعَةٌ ذ Quickness, expedition, haste, speed, rapidity, swiftness, or fleetness; [of course, tendency, action, speech, &c.;] (S, K;) as also ↓ سَرَعٌ; (K;) [the former said in the K, and the latter in the TA, to be an inf. n. of سَرُعَ:] and a hastening, making haste, or speeding; i. q. اـِسْرَاعٌ [inf. n. of 4]; (TA;) or a subst. therefrom. (Msb.) You say, عَجِبْتُ مِنْ سُرْعَةِ ذَاكَ [I wondered at the quickness, &c., of that]. (S.)
سَرْعَانَ سَرْعَانَ ذ and سُرْعَانَ and سِرْعَانَ (S, K) and ↓ سَرُعَانَ, the last with damm to the ر (IAar,) occurring in the phrase سرعانَ ذَا خُرُوجًا, (IAar, S, K,) meaning سَرُعَ ذَا خُرُوجًا [Quick is this in coming forth: or how quick is this in coming forth! or, which is nearly the same, excellently quick &c.], (S, K,) are dial. vars., changed from the original form, which is سَرُعَ, and, for this reason, (S,) made indecl., with the final vowel of سَرُعَ for their termination. (S, K.) The word سرعان is used as a simple enunciative [placed before its inchoative], and also as an enunciative denoting wonder: [see بُطْآنَ:] and hence the saying, (K,) لَسَرْعَانَ مَا صَنَعْتَ كَذَا How quick was thy doing that! (S, K.) The saying سَرَعَانَ ذَا اـِهَالَةٌ originated from the fact that a man had a lean ewe, her snivel running from her nostrils by reason of her leanness, and it being said to him “ What is this? ” he answered, “ Her grease: ” whereupon the asker said as above: the last word is in the accus. case as a denotative of state; and the meaning is, Quick, or how quick, is this snivel [coming forth] in the state of melted grease! or the last word is a specificative, under the supposition that the action is transferred [from its proper agent, which thus becomes a specificative], as in the phrase تَصَبَّبَ زَيْدٌ عَرَقًا; and the meaning to be understood is, Quick, or how quick, is the melted grease of this! the saying is applied to him who tells of a thing's coming to pass before its time: (O, K:) it is a prov. (TA.) -A2- سَرْعَانُ; and its fem., سَرْعَى: see سَرِيعٌ, in two places: see also the paragraph here next following, in two places,
سَرَعَانُ النَّاسِ سَرَعَانُ النَّاسِ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) and ↓ سَرْعَانُ الناس, (IAar, K,) The first, or foremost, of the men, or people, (IAar, S, Mgh, Msb, K,) striving, one with another, to be the first to do a thing; (K;) so says As, with reference to soldiers hastening: (TA:) the former word in this phrase is [distinguished from سَرْعَانَ in being] declinable in every case: (S:) in two trads. in which the phrase occurs, we find it differently related, سَرَعَان and سُرْعَان; the latter being pl. of سَرِيعٌ. (TA.) سَرَعَانُ الخَيْلِ, also, signifies The first or foremost, of the horsemen, and sometimes they said الخيل ↓ سَرْعَانُ. (K.) Abu-l-'Abbلs says that when سرعان is an epithet applied to men, it has both of the above-mentioned forms; but when applied to others, the former is the more chaste, though the latter is allowable. (TA.)
سَرُعَانَ سَرُعَانَ ذ : see سَرْعَانَ.
سُرَاعٌ سُرَاعٌ ذ ; and its fem., with ة: see what next follows, in three places.
سَرِيعٌ سَرِيعٌ ذ Quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet; [in course, tendency, action, speech, &c.;] (S, Msb, * TA;) as also ↓ سَرِعٌ [and ↓ سَرْعٌ] and ↓ سُرَاعٌ, of which the fem. is with ة, and ↓ سَرْعَانُ, of which the fem. is سَرْعَى; (TA;) i. q. ↓ مُسْرِعٌ, (K,) which signifies as above; (TA;) [and which also signifies hastening, making haste, or speeding;] and ↓ مِسْرَعٌ, also, signifies quick, &c., (سَرِيع,) to [do] good or evil: (K:) the pl. of سريع is سُرْعَانٌ, (K,) and سِرَاعٌ is [also a pl. of the same,] syn. with مُسْرِعُونَ. (Msb.) You say, فَرَسٌ سَرِيعٌ and ↓ سُرَاعٌ [A quick, swift, or fleet, horse]: (IB:) and ↓ حِجْرٌ سُرَاعَةٌ meaning سَرِيعَةٌ [a quick, swift, or fleet, mare]. (K.) And ↓ اِسْعَ عَلَى رِجْلِكَ السَّرْعَى [Go thou quickly; lit. go thou, or walk thou, or run thou, upon thy quick, or swift, leg]. (Fr.) And ↓ جَآءَ سَرْعًا meaning سَرِيعًا [He, or it, came quickly, hastily, speedily, &c.]. (TA.) And God is said [in the Kur ii. 198, &c.] to be سَرِيعُ الحِسَابِ [Quick in reckoning], meaning that his reckoning will inevitably come to pass; or that one reckoning will not divert Him from another reckoning, nor one thing from another thing; or that his actions are quick, none of them being later than He desireth, because it is done without manual operation and without effort, so that He will reckon with mankind, after raising them from death and congregating them, in the twinkling of an eye, without numbering, or calculating: (K:) and [in like manner He is said in the same, chap. vi., last verse, to be] سَرِيعُ العِقَابِ [quick in punishing]. (El-Mufradلt, B.) ― -b2- Also A certain kind of going, or pace; coupled with سُنْبُكٌ, which signifies another kind thereof. (Ibn-Habeeb, TA.) ― -b3- [السَّرِيعُ The ninth metre (بَحْر) in prosody, in which each hemistich originally consisted of مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مَفْعُولَاتُ.] ― -b4- And أَبُو سَرِيعٍ The [shrub called] عَرْفَج: or the fire that is therein. (K. [See زَحْفَةٌ.]) -A2- Also A shoot, or twig, that falls from the بَشَام [or tree of the balsam of Mekkeh]: pl. سِرْعَانٌ and سُرْعَانٌ. (K.)
أَسْرَعُ أَسْرَعُ ذ [More, and most, quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet, of course, tendency, action, speech, &c.]. [It is said, of God, in the Kur vi. 62,] وَهُوَ أَسْرَعُ الحَاسِبِينَ [And He is the quickest of the reckoners]. (K.) [The fem.] سُرْعَى is applied to a she-camel by Honeyf El-Hanلtim [as meaning Surpassingly quick or fleet]. (IAar, TA in art. بهى.)
مُسْرِعٌ مُسْرِعٌ ذ : see سَرِيعٌ.
مِسْرَعٌ مِسْرَعٌ ذ : see سَرِيعٌ.
مِسْرَاعٌ مِسْرَاعٌ ذ Very quick, or hasty, (K, TA,) to [do] good or evil, (K,) or in affairs. (TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٥٧سَرُعَ
سَرُعَ U ( n. ac. سَرْع 1 , سِرْع 2 , سُرْعَة 3t , سَرَع 4 , سِرَع 7 , سَرَاْعَة 22t ),
a. Made haste, hurried.
سَاْرَعَ
سَاْرَعَ III
a. [ Ila ], Hastened to, ran towards.
أَسْرَعَ
أَسْرَعَ IV ,
a. Rode a fleet steed, was wellmounted.
b. [ Fī ], Was quick, made haste in.
c. [ Bi ], Brought, fetched quickly, promptly.
تَسَرَّعَ
تَسَرَّعَ V , تَسَاْرَعَ VI
a. [ Ila ], Was
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣١٬٤٠٠سرع
سَرُعَ - يَسْرُعُ (سَرِعَ - يَسْرَعُ) - سَرِيْع - أَسْرَع - سِرَاع - سِرَاعَاً - سَارَعَ - يُسَارِعُ
سَرُعَ - يَسْرُعُ (سَرِعَ - يَسْرَعُ) + الأمر أو الكائن في أمر: يتم ويقع وينقضي الأمر أو فعل الكائن في زمن أقل مما هو مألوف
سَرُعَ - يَسْرُعُ + كائن + في حركة وانتقال (سير أو جري): ازداد مقدارانتقاله من مكان إلى آخر نسبة للزمن، فصار
الصيغ(٨)
- سَرِيعُÇabuk(فَعِيلُ)×٩
- يُسَارِعُونَYarışırcasına koşuşurlar(يُفَاعِلُونَ)×٦
- أَسْرَعُDaha çabuk(أَفْعَلُ)×٢
- سِرَاعًاÇabuk olanlar(فِعَالًا)×٢
- لَسَرِيعُÇabuk(لَفَعِيلُ)×١
- نُسَارِعُYarışırcasına koşuşuruz(نُفَاعِلُ)×١
- وَسَارِعُواVe yarışırcasına koşuşun(وَفَاعِلُوا)×١
- وَيُسَارِعُونَVe yarışırcasına koşuşurlar(وَيُفَاعِلُونَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٠ (الإجمالي: ١٦٥)
- حسب
الآيات المشتركة: ٩ · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- خشع
الآيات المشتركة: ٢ · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
- كسب
الآيات المشتركة: ٣ · Kazandı
- عقب
الآيات المشتركة: ٣ · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
- أله
الآيات المشتركة: ١٤ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- خير
الآيات المشتركة: ٤ · Hayr : At sürüsü demektir
- نصب
الآيات المشتركة: ٢ · Dikili taş demektir
- عند
الآيات المشتركة: ٤ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- حزن
الآيات المشتركة: ٢ · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
- يوم
الآيات المشتركة: ٥ · “Yemm” durgun akan su demektir
- ضرر
الآيات المشتركة: ٢ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
- أتي
الآيات المشتركة: ٥ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
الآيات التي ورد فيها(٢٣)
أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ
Çabuk
… بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَمَنْ يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ
Çabuk
… قَلِيلًا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ
Çabuk
… وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ
Çabuk
وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ
Çabuk
أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ
Çabuk
لِيَجْزِيَ اللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ
Çabuk
… يَجِدْهُ شَيْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ
Çabuk
الْيَوْمَ تُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ لَا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ
Çabuk
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سرع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عجل, سبق, بدر |
| Zıt Kök | بطأ |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun engelsiz akması ve asma filizinin hızla sürgün vermesi |
| Çekirdek Özet 2 | Zamanı daraltarak hayırda veya şerde hedefe kesintisiz ve çevik bir yönelişle intikal etme |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi adaletin ve hesabın zamansal gecikmeye uğramaksızın eksiksiz tahakkuk etmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün telaş ve tedbirsizlik içeren acelecilik ile karıştırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | Pürüzsüz akış, süzülme, gizli ve engelsiz ilerleme; سرب, سرح, سرف, سري köklerinde görüldüğü gibi bir ortamda dirençle karşılaşmadan akıp gitme | ع | Boğaz harfi olan ayn harfinin eklenmesiyle içteki süzülme ve gizli akış eylemi, dış dünyada açıkça tezahür eden, fışkıran, göze çarpan ve ani bir hareket ivmesine dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Harekete yön veren tutunma noktası, itici güç ve hedefe kilitlenme |
| ر | İnsan başı | Bilinçli bir yöneliş, öncelik, hareketin başladığı tepe noktası ve sevk edici irade |
| ع | Göz | Açığa çıkma, görünür kılınma, hedefin açıkça idrak edilmesi ve dışa taşma |
| سرع | İradeli ve hedefe kilitlenmiş bir hamlenin dış dünyada açıkça görünür bir akışkanlık ve ivmeyle gerçekleşmesi | Kök, bilincin belirlediği yöne doğru hiçbir engele takılmadan, fışkırırcasına ve gözle görülür bir çabuklukla akıp gitme hareketini tasvir eder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dolu su kabından veya kanaldan suyun coşkuyla ve kesintisiz akması; asma kütüğünden taze sürgünün hızla uzaması ve körpe filiz vermesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Amr b. Ma'dîkerib hızlı koşan, çevik ve soylu savaş atını tasvir ederken kökü kullanmıştır: حتى تروه كاشفا قناعه / تغدو به سلهبة سراعه |
| Erken Arapça kullanım | İbn Ahmer el-Bâhilî, ömrün hızla tükenişini ve ölümden kaçmaya çalışan kişinin aceleciliğini anlatırken türevi kullanmıştır: ألا لا أرى هذا المسرع سابقا / ولا أحدا يرجو البقية باقيا |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça سرع kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle Kuzeybatı Sami grubunda dar bir alana sıkışmış veya arkaik kalmışken, Arap dilinin fonetik ve semantik yapısında en dinamik kinetik kavramlardan biri haline gelmiştir. Kökün Süryanice ve Aramicede seyrek rastlanan soydaş biçimleri, çoğunlukla bir yöne hızla meyletme veya telaş gösterme anlamlarını taşırken, klasik Arapçada kök bu dar anlamdan kurtularak hem fiziksel cisimlerin kesintisiz akışı hem de iradi kararların zaman kaybetmeden uygulanması sahasına genişlemiştir. Fonetik açıdan sürtünmeli diş sesi olan sîn ile boğaz patlamalı ayn harfi arasındaki rezonans, fiziksel direncin kırılmasını ve enerjinin bir anda dışarı fırlamasını aksettirir. Dolayısıyla kök, kaba bir telaştan ziyade, hedefe ulaşmadaki engelsizliği ve yüksek akış hızını temsil eden bir Sami semantik mirasına dayanır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سر ikili çekirdeğinden türeme | Suyun süzülmesi, gizlice yol alması anlamındaki çekirdeğin, son harfin etkisiyle açık, somut ve görünür bir çevikliğe evrilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice benzer sescil formlar | Kuzeybatı Sami dillerinde telaşlanma ve sarsılma gibi yan anlamlar taşırken Arapçada düzenli hız ve ivme kavramına oturmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği gösteren doğrudan kökdeş tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سرع | Anlamlı | Hız, çeviklik, ivme | Bir işi veya hareketi gecikmeksizin, hafiflikle ve akıcı biçimde yerine getirme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سعر | Anlamlı | Ateş tutuşturmak, alevlendirmek | Ateşin parlaması, piyasa fiyatının yükselmesi ve delilik derecesinde coşku | Ortak harflerle enerjinin ve hareketin hızla yayılmasını içerir; Kur'an'da geçer |
| رسع | Anlamlı | Eklemlerin gevşemesi, göz kapağı bozukluğu | Diz veya bilek mafsallarının tutmayıp çözülmesi, gözün çapaklanıp yapışması | Hedef kökle zıt yönde hareket kaybı ve çözülme bildirir; Kur'an'da geçmez |
| رعس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn tarafından mühmel kabul edilmiş, dilde bağımsız kök yapısı kazanmamıştır | Kur'an'da geçmez |
| عسر | Anlamlı | Zorluk, darlık, sıkıntı | İşlerin sarpa sarması, geçimin daralması, hareketin önünde direnç oluşması | Hedef kökün pürüzsüz ve akıcı hızına zıt bir tıkanma bildirir; Kur'an'da geçer |
| عرس | Anlamlı | Bağlanmak, konaklamak, düğün | Yolcunun geceleyin dinlenmek için durması, eşlerin bir araya gelmesi | Harekete mola verme ve duraklama içerir; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سرع | Merkez | İvme, çeviklik ve akıcı hareket | Hedefe doğru zaman kaybetmeksizin, hafif ve kesintisiz bir intikal | Hızın bizzat eylemin doğasından veya kararlılıktan kaynaklanması |
| عجل | Komşu | Vaktinden önce isteme ve sabırsızlık | سرع bilinçli ve düzenli hızı ifade ederken, عجل olgunlaşmamış bir işi aceleye getirmeyi ve zaafı bildirir | Sonucu vaktinden önce istemekten doğan telaş ve kontrol kaybı |
| سبق | Komşu | İleri geçme ve yarışta öne düşme | سرع hareketin iç temposunu gösterirken, سبق başkalarıyla kıyasta öne geçme neticesini vurgular | Bir mesafe veya mertebe mücadelesinde diğerlerini arkada bırakmak |
| بدر | Komşu | Fırsatı kaçırmadan ansızın hamle yapma | سرع sürecin akıcılığını, بدر ise başlangıç anındaki ani davranışı belirtir | Bir duruma diğerlerinden önce ve beklenmedik anda el koymak |
| بطأ | Zıt | Ağırdan alma, gecikme ve gevşeklik | سرع kökünün tam zıddı olup hareketin yavaşlaması veya duraksamasıdır | Eylemin gereken sürede yapılmayıp sürüncemede bırakılması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سرع | Hız, akıcılık, ivedilik | Bir eylemi zamanı daraltarak ve gecikmeye mahal vermeden tam bir hafiflikle tamamlama | Kesin |
| Latince | Celeritas, properare | Çabukluk, hızla ilerlemek | Celeritas içsel çevikliği ve akışı karşılarken ilahi boyutun kuşatıcılığını tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Swiftness, hasten, accelerate | Hız, ivme kazanmak, çabuklaştırmak | Swiftness pürüzsüz akışı verir; Kur'an'daki ahlaki yarışma vurgusunu aktarmak için ek bağlam gerekir | Güçlü |
| Almanca | Schnelligkeit, eilen | Hızlılık, acele etmeksizin ivedilik | Schnelligkeit mekanik hızı iyi karşılar fakat hayırda yarış boyutunu doğrudan taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | Rapidité, s'empresser | Sürat, gayretle koşuşmak | Rapidité hareketin fiziki çabukluğunu, s'empresser ise niyet ve iştiyak boyutunu karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَرِيعُ الْحِسَابِ | İlahi hesabın zamana muhtaç olmaksızın anında görülmesi | Bütün varlıkların amellerinin aynı anda ve gecikmesiz değerlendirilmesi bağlamında; Bakara 2:202, Âl-i İmrân 3:19, Mâide 5:4 |
| سَرِيعُ الْعِقَابِ | Cezanın veya azabın ötelenmeksizin ve kaçınılmaz biçimde inmesi | İlahi adaletin suçlular üzerindeki hükmünü ertelemeksizin icra etmesi; A'râf 7:167, En'âm 6:165 |
| يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ | İyilik ve fazilet yarışında en önde olma gayreti | Salih müminlerin ve peygamberlerin hayırlı işlere tereddütsüz atılmaları; Âl-i İmrân 3:114, Enbiyâ 21:90, Mü'minûn 23:61 |
| يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ / الْإِثْمِ | Günah, nifak ve hıyanete hevesle ve süratle koşuşma | Kalpleri inanmadığı halde inkara ve harama iştahla yönelenlerin psikolojisi; Âl-i İmrân 3:176, Mâide 5:52, Mâide 5:62 |
| سِرَاعًا | Kabirlerden diriliş anında engelsiz ve hızlı çıkış | Kıyamet gününde çağrıcıya doğru şaşkınlık ve hızla koşan insanların fiziksel durumu; Kâf 50:44, Meâric 70:43 |
| أَسْرَعُ مَكْرًا / أَسْرَعُ الْحَاسِبِينَ | İlahi plan ve tedbirin beşeri hileleri derhal hükümsüz kılması | İnkarcıların kurduğu tuzakların ilahi takdir karşısında anında boşa çıkması; En'âm 6:62, Yûnus 10:21 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'ın sıfatları ve hesabı | Allah'ın aynı anda sonsuz sayıda varlığı hesaba çekmesinin zamansal bir ardışıklık gerektirip gerektirmediği meselesi | Zaman ve mekandan münezzeh, anlık ve mutlak ilahi ilim ile kudret |
| Fıkıh | İbadetlerin ifasında acele etme (müsâraat) | Namazı vaktin evvelinde kılmak, borcu geciktirmemek ve hayırları ertelememenin mendup veya vacip oluşu | Geciktirmeyi (tesvîf) nehyeden ve mükellefiyeti derhal düşürmeyi amaçlayan ivedilik |
| Tefsir | Müsâraat ve isti'câl ayrımı | سرع ile عجل kökleri arasındaki fark; hayırda yarışmanın emredilip dünyevi telaşın yerilmesi | İradeli ve şuurla yapılan süratin övgüsü, kontrolsüz aceleciliğin yergisi |
| Hadis | Cenazenin defni ve tevbeye yöneliş | Cenazeyi bekletmeden kaldırma ve ölüm gelmeden önce salih amellere koşma tavsiyeleri | Fırsat penceresi kapanmadan ameli icra etme kararlılığı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevbe ve kulluk bilinci | Tereddütsüz yöneliş | Amel vaktini kaçırmamak | Kulun ilahi çağrıyı duyduğu anda erteleme hastalığına düşmeden bağışlanmaya koşması | Kesin |
| İlmi | Problem çözme ve idrak | Zihinsel çeviklik | Veriyi anında işleme | Delilden neticeye intikal ederken zihnin gereksiz ara duraklara takılmaksızın sonuca varması | Güçlü |
| Siyasi | Kriz yönetimi ve karar mekanizması | İcrai sürat | Tehditleri bertaraf etme | Yönetimin iç veya dış tehditler karşısında bürokratik hantallığa düşmeden anında tedbir üretmesi | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve servet dolaşımı | Likidite akışkanlığı | Tıkanıklığı önleme | Sermayenin atıl kalmayıp piyasada süratle dönmesi, borç ve hakların derhal tasfiyesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hız vektörü ve reaksiyon kinetiği | Bir parçacığın veya kimyasal sürecin birim zamanda katettiği yol ya da potansiyel enerjinin kinetik enerjiye dirençsizce dönüşüm oranı | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal mobilite ve bürokratik akışkanlık | Toplumsal taleplerin veya yasal süreçlerin engellerle karşılaşmadan kurumsal yapılar içinde hızla çözüme kavuşturulması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel bir telaş, mekanik bir hız veya sabırsızca yapılan acelecilik düzeyine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece bedeni bir koşuşturmayı değil; ilahi adaletin gecikmesiz işleyişini, zihnin hakikate intikalini ve iradenin hayırda başkalarıyla yarışmasını kapsayan çok katmanlı bir kinetik düzlemi ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök عجل köküyle özdeşleştirilirse, Kur'an'ın övdüğü ve emrettiği müsâraat (hayırlarda sürat) ilkesi kınanan acelecilik gibi algılanabilir; ayrıca Allah'ın sürat-i hisâbı beşeri bir hesaplama süreci sanılabilir |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zaman ve amel ahlakını kuran temel kavramlardan biridir; insanın sonlu ömründe hayır üretme temposunu belirler ve Allah'ın evrene müdahalesindeki eşsiz sürati açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi isim ve sıfatların açıklandığı ayetlerde, salih kulların karakter tasvirlerinde, münafıkların ve fasıkların fitneye koşuşunu anlatan uyarılarda ve ahiret diriliş sahnelerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini hayatın pasif bir tevekkül veya uyuşuk bir bekleyiş olduğu zannını yıkar; aksine imanın, şer odaklarının hızını aşan dinamik ve şuurlu bir hayır yarışı olduğunu gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSuyun pürüzsüzce ve hızla akması, asma kütüğünden taze filizlerin fışkırırcasına sürgün vermesi.
- Soyut anlamBir hedefe doğru içsel bir iştiyak ve kararlılıkla, zaman aralığını en aza indirerek pürüzsüz ve engelsiz biçimde intikal etme.
- Sistematik karşılıkİlahi adaletin ve hesabın zamansal bir gecikmeye uğramaksızın icrası ile beşeri iradenin hayırda gecikmeksizin eyleme geçme ahlakı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hedefe giden yolu veya ameli, harcanan zamanı, ifadesi zaman gecikmesinin sıfıra yaklaşmasını yani ertelemenin (tesvîf) ortadan kalkmasını, ise kökün özünü teşkil eden pürüzsüz ve engelsiz anlık hızı (sürati) temsil eder.