سرع

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: س-ر-عالصيغ: ٨ · الجذور المجاورة: ٤٠ · الآيات: ٢٣ · السور: ١٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».ضرروَيُسَارِعُونَألهسِرَاعًابعدسرعيومنُسَارِعُحسبوَسَارِعُواخشعحزنأَسْرَعُأكلعقبنصبأتي

الجذرالصيغ ٨الآيات ٢٣السور ١٤المجاورة ٤٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

سرع

س - ر - ع

جذر
  • الورود: ٢٣
  • الآيات: ٢٣
  • الصيغ: ٨
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Çabuk

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬١٨٠
باب العين و السين والراء معهما )ع س ر، ع ر س، س ع ر، س ر ع، ر س ع مستعملات، ر ع س مهمل( عسر: العُسْرُ: قلّة ذات اليد. والعُسْرُ نقيض اليُسْر، والعُسْرُ خلافٌ والتواءٌ. أمرٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ويومٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ولم أسمع: رجلٌ عَسِرٌ. وعسُر الأمر يَعْسُر عُسْراً، ويجوز عَسارة، ونعته عسير. وعَسِرَ الأمر يَعْسَرُ علينا عَسْراً، وهو شاذ، لاختلاف تصريفه في الفعل والنعت. قال: عليك بالميسور واترك ما عسر
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٤٢
السُرْعَةُ: نقيضُ البطءِ. تقول منه: سَرُعَ سِرَعاً، فهو سَرِيعٌ. وعجبت من سُرْعَةِ ذاك، وسِرَعِ ذاك. وقولهم: السَرَعَ السَرَعَ، مثال الوحَى الوحَى. وأَسْرَعَ في السير، وهو في الأصل متعدٍّ. والمُسارَعَةُ إلى الشيء: المبادرةُ إليه. وتَسَرَّعَ إلى الشرّ. وسَرْعانَ ذا خروجاً، وسُرْعانَ وسِرْعانَ، ثلاث لغات، أي سَرُعَ ذا خروجاً. ولَِسُرْعانَ ما صنعت كذا، أي ما أَسْرَعَ. أبو زيد: أَسْرَعَ القومُ، إذا
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٨٬٢٤٣
باب العين والسين مع الراء عسر ، عرس ، سرع ، سعر ، رسع ، رعس : مستعملات . عسر : قال الله جل وعزّ : ( وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ ) ( البقرة : 280 ) ، وقال الله جل وعز : ( ءَاتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ ) ( الطلاق : 7 ) وقال : ( ذِكْرَكَ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ ) ( الشرح : 5 ) . والعُسْر : نقيض اليسر . والعُسْرة : قِلّة ذات اليد . وكذلك الإعسار . والعُسْرى :
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬١٥٩
(باب السين والراء وما يثلثهما) (سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٢٠
- السرعة: ضد البطء، ويستعمل في الأجسام، والأفعال، يقال: سرع، فهو سريع، وأسرع فهو مسرع، وأسرعوا: صارت إبلهم سراعا، نحو أبلدوا، وسارعوا، وتسارعوا. قال تعالى: ﴿وسارعوا إلى مغفرة من ربكم﴾ [آل عمران/133]، ﴿ويسارعون في الخيرات﴾ [آل عمران/114]، ﴿يوم تشقق الأرض عنهم سراعا﴾ [ق/44]، وقال: ﴿يوم يخرجون من الأجداث سراعا﴾ [المعارج/43]، وسرعان القوم: أوائلهم السراع. وقيل: (سرعان ذا إهالة) (هذا مثل، وأصله أن
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٧١
س ر ع سير سريع‏:‏ وجاء سريعاً‏.‏ وفرس سريع وخيل سراع‏.‏ وتقول‏:‏ كيـف يلحـق البطـاء السـراع والقطوف الوساع‏.‏ وقد سرع إلى الأمر وما كان سريعاً وقد سرع سراعة وسرعاً وسرعة وأسرع المشيء‏.‏ وأسرع في كفاية المهم وهم يسارعون إلى الخير ويتسارعون إليه ‏"‏ أولئك يسارعـون فـي الخيرات ‏"‏ وفلان يتسرع إلى الشر‏.‏ ولسرعان ما جئت ولوشكان ولعجلان وروى الكسائي فيه الحركات الثلاث‏.‏ وفي مثل ‏"‏ سرعان ذا
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٩٢٦
السُّرْعةُ: نقِيضُ البُطْءِ. سَرُعَ يَسْرُعُ سَراعةً وسِرْعاً وسَرْعاً وسِرَعاً وسَرَعاً وسُرْعةً، فهو سَرِعٌ وسَرِيعٌ وسُراعٌ، والأُنثى بالهاء، وسَرْعانُ والأُنثى سَرْعَى، وأَسْرَعَ وسَرُعَ، وفرق سيبويه بين سَرُع وأَسْرَعَ فقال: أَسْرَعَ طَلَبَ ذلك من نفسه وتَكَلَّفه كأَنه أَسرَعَ المشي أَي عَجّله، وأَما سرُع فكأَنها غَرِيزةٌ. واستعمل ابن جني أَسرَع متعدِّياً فقال يعني العرب: فمنهم من يَخِفُّ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٠١
* س ر ع * * السُّرْعَةُ * ضد البطء تقول منه * سَرُعَ * بالضم * سِرَعا * بوزن عنب فهو * * سَرِيعٌ * وعجبت من * سُرْعَتِهِ * ومن * سِرَعِهِ * و * أسْرَعَ * في السير وهو في الأصل متعد و * المُسَارَعةُ * إلى الشيء المبادرة إليه و * تَسَرَّعَ * إلى الشر و * سَارَعُوا * إلى كذا و * تَسَارَعُوا * إليه بمعنى
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٨٠٥
السرع، محركة، وكعنب، والسرعة، بالضم: نقيض البطء، سرع، ككرم، سرعة، بالضم، وسراعة وسرعا، بالكسر، وسرعا، كعنب، وسرعا، بالفتح، وسرعا، محركة، فهو سريع وسرع وسراع، والأنثى بهاء، وسرعان، والأنثى سرعى. ويقال: سرع، كعلم. قال الأعشى يخاطب ابنته: واستخبري قافل الركبان وانتظري أوب المسافر إن ريثا وإن سرعا قال الجوهري: وعجبت من سرعة ذاك، وسرع ذاك، مثل: صغر ذاك، عن يعقوب.
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٢٨٦
سَرُعَ 1 سَرُعَ ذ , aor. سَرُعَ , inf. n. سِرَعٌ (S, Msb, K) and سَرَعٌ (TA [and mentioned in the K, but app. as a simple subst.,]) and سِرْعٌ and سَرْعٌ and سَرَاعَةٌ (TA) and سُرْعَةٌ, (K,) or this last is a simple subst. from أَسْرَعَ, (Msb,) [but it is also generally used as syn. with the inf. ns. before mentioned when they are employed as simple substs., and is more common than any of them,]
رابط المدخل

سَرُعَ 1 سَرُعَ ذ , aor. سَرُعَ , inf. n. سِرَعٌ (S, Msb, K) and سَرَعٌ (TA [and mentioned in the K, but app. as a simple subst.,]) and سِرْعٌ and سَرْعٌ and سَرَاعَةٌ (TA) and سُرْعَةٌ, (K,) or this last is a simple subst. from أَسْرَعَ, (Msb,) [but it is also generally used as syn. with the inf. ns. before mentioned when they are employed as simple substs., and is more common than any of them,] He, or it, was quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet: [in course, tendency, action, speech, &c.:] (S, K:) or, said of a man, i. q. أَسْرَعَ [which may mean as above, or he hastened, made haste, or sped,] in his speech and in his actions: (IAar, TA:) but Sb makes a difference between سَرُعَ and أَسْرَعَ: see the latter below: (TA:) one says also سَرِعَ, aor. سَرَعَ ; a dial. var. of سَرُعَ: and ↓ تسرّع, said of an affair, or event, signifies the same as سَرُعَ. (TA.) One says, السِّرَعَ السِّرَعَ like الوَحَآءَ الوَحَآءَ, (S, K,) i. e. [Make thou] haste; or haste to be first, or before, or beforehand: haste; or haste to be first, &c. (S and TA in art. وحى.) And سَرُعَ مَا فَعَلْتَ ذَاكَ, (S, * TA,) and سَرْعَ, which is a contraction of the former; for the Arabs contract by the suppression of dammeh and kesreh because they are difficult of pronunciation, saying فَخْذٌ for فَخِذٌ and عَضْدٌ for عَضْدٌ, but one should not say حَجْرٌ for حَجَرٌ, (S, TA,) or the like, accord. to the Basrees, though the Koofees allow the contraction in the case of fet-hah also, as in سَلْفَ for سَلَفَ; (M in art. سلف;) and one says also سُرْعَ, as a contraction of سَرُعَ; all meaning سَرْعَانَ [i. e. Quick was thy doing that: or how quick was thy doing that! or, which is nearly the same, excellently quick was thy doing that; for سَرُعَ is similar to قَضُوَ and رَمُوَ, denoting excellence]. (TA.)

2 سَرَّعَ see 4.

مُسَارَعَةٌ 3 مُسَارَعَةٌ ذ signifies The hastening with another; or vying, or striving, with another, in hastening; or hastening to be, or get, before another or others; (S, K;) اـِلَى شَىْءٍ to a thing; (S;) as also ↓ تَسَارُعٌ; syn. مُبَادَرَةٌ; (S, K;) with which, also, [not, however, as it is expl. above, but in the sense of بُدُورٌ, i. e. simply the hastening to a thing,] ↓ اـِسْرَاعٌ is syn. (TA.) One says, سَارَعُوا اـِلَى كَذَا and اـِلَيْهِ ↓ تسارعوا, [They hastened, one with another, &c., to such a thing,] both signifying the same. (S.) And [of a single person,] سارع اـِلَى الشَّىْءِ He hastened to the thing; syn. بادر. (Msb.) And it is said in the Kur [iii. 127], وَسَارِعُوا اـِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ [And vie ye, one with another, in hastening to obtain forgiveness from your Lord]. (TA.) And again, [iii. 170,] الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِى الكُفْرِ Who fall into unbelief hastily, or quickly, (Bd, Jel,) and eagerly. (Bd.)

اسرع 4 اسرع ذ is originally trans.; (S, K;) [signifying He quickened, or hastened, himself, or his going, &c.;] and hence the saying, in a trad., اـِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ بِطِرْبَالٍ مَائِلٍ فَلْيُسْرِعِ المَشْىَ [When any one of you passes by a high wall, or the like, that is inclining, let him quicken, or hasten, the pace, or going]. (K, * TA.) But [it is used also elliptically, as meaning He hastened, in an intrans. sense; he made haste; he sped; he went quickly; and hence] you say, اسرع فِى السَّيْرِ, (S, K,) like سَرُعَ [He was quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet, in going, journeying, or pace]: (K:) or [rather he hastened, made haste, or sped, therein; for] اسرع signifies he endeavoured, or sought, and affected, to be quick, &c., as though he hastened the pace, or going; but ↓ سَرُعَ denotes what is as it were an innate quality: (Sb:) the verb being originally trans., when you say of one اسرع فى السير it is as though [meaning] he urged himself forward with haste; or he quickened, or hastened, the pace, or going; and it is only because the meaning is understood by the persons addressing one another, that the objective complement is not expressed: (Lth, K:) or the verb may be trans. by means of a particle and without a particle: or when made immediately trans., the phrase may be meant to be understood as elliptical. (TA.) [Accord. to Fei,] اسرع فِى مَشْيِهِ, &c., inf. n. اـِسْرَاعٌ, is originally اسرع مَشْيَهُ [He quickened, or hastened, his pace, or going]; فى being redundant; or اسرع الحَرَكَةَ فِى مَشْيِهِ [he quickened, or hastened, the motion in his going]: and اسرع اـِلَيْهِ means اسرع المُضِىَّ اـِلَيْهِ [he quickened, or hastened, the going to him]. (Msb.) ↓ سرّع is syn. with اسرع. (TA.) And you say, اـِلَى الشَّرِّ ↓ تسرّع, (S, K,) meaning He hastened, or made haste, to [do] evil, or mischief; (K;) as also تزرّع. (Sgh and K in art. زرع.) And ↓ تسرّع بِالأَمْرِ He hastened to do the thing, or affair; syn. بَادَرَ بِهِ. (TA.) See also 3. ― -b2- اسرع اـِلَيْهِ occurs in a trad. as meaning He was quick, or hasty, in being angry with him, or in blaming him, or in reviling him. (Mgh.) ― -b3- اسرع بِهِ: see [its contr.] بَطَّأَ بِهِ. ― -b4- أَسْرَعُوا signifies also, Their beasts on which they rode were, or became, quick, swift, or fleet. (AZ, S, K.) -A2- مَا أَسْرَعَ مَا صَنَعْتَ كَذَا [How quick was thy doing that!]. (S, K.)

5 تَسَرَّعَ see 1 and 4; the latter in two places.

6 تَسَاْرَعَ see 3, in two places.

سَرْعٌ سَرْعٌ ذ [originally an inf. n. of سَرُعَ, like سِرْعٌ and سَرَعٌ accord. to the TA]: see سَرِيعٌ, in two places.

سَرَعٌ سَرَعٌ ذ : see [1 and] سُرْعَةٌ.

سَرِعٌ سَرِعٌ ذ : see سَرِيعٌ.

سُرْعَةٌ سُرْعَةٌ ذ Quickness, expedition, haste, speed, rapidity, swiftness, or fleetness; [of course, tendency, action, speech, &c.;] (S, K;) as also ↓ سَرَعٌ; (K;) [the former said in the K, and the latter in the TA, to be an inf. n. of سَرُعَ:] and a hastening, making haste, or speeding; i. q. اـِسْرَاعٌ [inf. n. of 4]; (TA;) or a subst. therefrom. (Msb.) You say, عَجِبْتُ مِنْ سُرْعَةِ ذَاكَ [I wondered at the quickness, &c., of that]. (S.)

سَرْعَانَ سَرْعَانَ ذ and سُرْعَانَ and سِرْعَانَ (S, K) and ↓ سَرُعَانَ, the last with damm to the ر (IAar,) occurring in the phrase سرعانَ ذَا خُرُوجًا, (IAar, S, K,) meaning سَرُعَ ذَا خُرُوجًا [Quick is this in coming forth: or how quick is this in coming forth! or, which is nearly the same, excellently quick &c.], (S, K,) are dial. vars., changed from the original form, which is سَرُعَ, and, for this reason, (S,) made indecl., with the final vowel of سَرُعَ for their termination. (S, K.) The word سرعان is used as a simple enunciative [placed before its inchoative], and also as an enunciative denoting wonder: [see بُطْآنَ:] and hence the saying, (K,) لَسَرْعَانَ مَا صَنَعْتَ كَذَا How quick was thy doing that! (S, K.) The saying سَرَعَانَ ذَا اـِهَالَةٌ originated from the fact that a man had a lean ewe, her snivel running from her nostrils by reason of her leanness, and it being said to him “ What is this? ” he answered, “ Her grease: ” whereupon the asker said as above: the last word is in the accus. case as a denotative of state; and the meaning is, Quick, or how quick, is this snivel [coming forth] in the state of melted grease! or the last word is a specificative, under the supposition that the action is transferred [from its proper agent, which thus becomes a specificative], as in the phrase تَصَبَّبَ زَيْدٌ عَرَقًا; and the meaning to be understood is, Quick, or how quick, is the melted grease of this! the saying is applied to him who tells of a thing's coming to pass before its time: (O, K:) it is a prov. (TA.) -A2- سَرْعَانُ; and its fem., سَرْعَى: see سَرِيعٌ, in two places: see also the paragraph here next following, in two places,

سَرَعَانُ النَّاسِ سَرَعَانُ النَّاسِ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) and ↓ سَرْعَانُ الناس, (IAar, K,) The first, or foremost, of the men, or people, (IAar, S, Mgh, Msb, K,) striving, one with another, to be the first to do a thing; (K;) so says As, with reference to soldiers hastening: (TA:) the former word in this phrase is [distinguished from سَرْعَانَ in being] declinable in every case: (S:) in two trads. in which the phrase occurs, we find it differently related, سَرَعَان and سُرْعَان; the latter being pl. of سَرِيعٌ. (TA.) سَرَعَانُ الخَيْلِ, also, signifies The first or foremost, of the horsemen, and sometimes they said الخيل ↓ سَرْعَانُ. (K.) Abu-l-'Abbلs says that when سرعان is an epithet applied to men, it has both of the above-mentioned forms; but when applied to others, the former is the more chaste, though the latter is allowable. (TA.)

سَرُعَانَ سَرُعَانَ ذ : see سَرْعَانَ.

سُرَاعٌ سُرَاعٌ ذ ; and its fem., with ة: see what next follows, in three places.

سَرِيعٌ سَرِيعٌ ذ Quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet; [in course, tendency, action, speech, &c.;] (S, Msb, * TA;) as also ↓ سَرِعٌ [and ↓ سَرْعٌ] and ↓ سُرَاعٌ, of which the fem. is with ة, and ↓ سَرْعَانُ, of which the fem. is سَرْعَى; (TA;) i. q. ↓ مُسْرِعٌ, (K,) which signifies as above; (TA;) [and which also signifies hastening, making haste, or speeding;] and ↓ مِسْرَعٌ, also, signifies quick, &c., (سَرِيع,) to [do] good or evil: (K:) the pl. of سريع is سُرْعَانٌ, (K,) and سِرَاعٌ is [also a pl. of the same,] syn. with مُسْرِعُونَ. (Msb.) You say, فَرَسٌ سَرِيعٌ and ↓ سُرَاعٌ [A quick, swift, or fleet, horse]: (IB:) and ↓ حِجْرٌ سُرَاعَةٌ meaning سَرِيعَةٌ [a quick, swift, or fleet, mare]. (K.) And ↓ اِسْعَ عَلَى رِجْلِكَ السَّرْعَى [Go thou quickly; lit. go thou, or walk thou, or run thou, upon thy quick, or swift, leg]. (Fr.) And ↓ جَآءَ سَرْعًا meaning سَرِيعًا [He, or it, came quickly, hastily, speedily, &c.]. (TA.) And God is said [in the Kur ii. 198, &c.] to be سَرِيعُ الحِسَابِ [Quick in reckoning], meaning that his reckoning will inevitably come to pass; or that one reckoning will not divert Him from another reckoning, nor one thing from another thing; or that his actions are quick, none of them being later than He desireth, because it is done without manual operation and without effort, so that He will reckon with mankind, after raising them from death and congregating them, in the twinkling of an eye, without numbering, or calculating: (K:) and [in like manner He is said in the same, chap. vi., last verse, to be] سَرِيعُ العِقَابِ [quick in punishing]. (El-Mufradلt, B.) ― -b2- Also A certain kind of going, or pace; coupled with سُنْبُكٌ, which signifies another kind thereof. (Ibn-Habeeb, TA.) ― -b3- [السَّرِيعُ The ninth metre (بَحْر) in prosody, in which each hemistich originally consisted of مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مَفْعُولَاتُ.] ― -b4- And أَبُو سَرِيعٍ The [shrub called] عَرْفَج: or the fire that is therein. (K. [See زَحْفَةٌ.]) -A2- Also A shoot, or twig, that falls from the بَشَام [or tree of the balsam of Mekkeh]: pl. سِرْعَانٌ and سُرْعَانٌ. (K.)

أَسْرَعُ أَسْرَعُ ذ [More, and most, quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet, of course, tendency, action, speech, &c.]. [It is said, of God, in the Kur vi. 62,] وَهُوَ أَسْرَعُ الحَاسِبِينَ [And He is the quickest of the reckoners]. (K.) [The fem.] سُرْعَى is applied to a she-camel by Honeyf El-Hanلtim [as meaning Surpassingly quick or fleet]. (IAar, TA in art. بهى.)

مُسْرِعٌ مُسْرِعٌ ذ : see سَرِيعٌ.

مِسْرَعٌ مِسْرَعٌ ذ : see سَرِيعٌ.

مِسْرَاعٌ مِسْرَاعٌ ذ Very quick, or hasty, (K, TA,) to [do] good or evil, (K,) or in affairs. (TA.)

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٥٧
سَرُعَ سَرُعَ U ( n. ac. سَرْع 1 , سِرْع 2 , سُرْعَة 3t , سَرَع 4 , سِرَع 7 , سَرَاْعَة 22t ), a. Made haste, hurried. سَاْرَعَ سَاْرَعَ III a. [ Ila ], Hastened to, ran towards. أَسْرَعَ أَسْرَعَ IV , a. Rode a fleet steed, was wellmounted. b. [ Fī ], Was quick, made haste in. c. [ Bi ], Brought, fetched quickly, promptly. تَسَرَّعَ تَسَرَّعَ V , تَسَاْرَعَ VI a. [ Ila ], Was
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣١٬٤٠٠
سرع سَرُعَ - يَسْرُعُ (سَرِعَ - يَسْرَعُ) - سَرِيْع - أَسْرَع - سِرَاع - سِرَاعَاً - سَارَعَ - يُسَارِعُ سَرُعَ - يَسْرُعُ (سَرِعَ - يَسْرَعُ) + الأمر أو الكائن في أمر: يتم ويقع وينقضي الأمر أو فعل الكائن في زمن أقل مما هو مألوف سَرُعَ - يَسْرُعُ + كائن + في حركة وانتقال (سير أو جري): ازداد مقدارانتقاله من مكان إلى آخر نسبة للزمن، فصار
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٨)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٠ (الإجمالي: ١٦٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. حسب

    الآيات المشتركة: ٩ · Hisbe okun nişangah kısmına denir

  2. خشع

    الآيات المشتركة: ٢ · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…

  3. كسب

    الآيات المشتركة: ٣ · Kazandı

  4. عقب

    الآيات المشتركة: ٣ · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  5. أله

    الآيات المشتركة: ١٤ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  6. خير

    الآيات المشتركة: ٤ · Hayr : At sürüsü demektir

  7. نصب

    الآيات المشتركة: ٢ · Dikili taş demektir

  8. عند

    الآيات المشتركة: ٤ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  9. حزن

    الآيات المشتركة: ٢ · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

  10. يوم

    الآيات المشتركة: ٥ · “Yemm” durgun akan su demektir

  11. ضرر

    الآيات المشتركة: ٢ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

  12. أتي

    الآيات المشتركة: ٥ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

الآيات التي ورد فيها(٢٣)

  1. أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Çabuk

  2. … بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَمَنْ يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Çabuk

  3. … قَلِيلًا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Çabuk

  4. … وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Çabuk

  5. وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

    Çabuk

  6. أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Çabuk

  7. لِيَجْزِيَ اللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Çabuk

  8. … يَجِدْهُ شَيْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Çabuk

  9. الْيَوْمَ تُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ لَا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

    Çabuk

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökسرع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعجل, سبق, بدر
Zıt Kökبطأ
Çekirdek Özet 1Suyun engelsiz akması ve asma filizinin hızla sürgün vermesi
Çekirdek Özet 2Zamanı daraltarak hayırda veya şerde hedefe kesintisiz ve çevik bir yönelişle intikal etme
Çekirdek Özet 3İlahi adaletin ve hesabın zamansal gecikmeye uğramaksızın eksiksiz tahakkuk etmesi
Kritik Hata RiskiKökün telaş ve tedbirsizlik içeren acelecilik ile karıştırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سرPürüzsüz akış, süzülme, gizli ve engelsiz ilerleme; سرب, سرح, سرف, سري köklerinde görüldüğü gibi bir ortamda dirençle karşılaşmadan akıp gitmeعBoğaz harfi olan ayn harfinin eklenmesiyle içteki süzülme ve gizli akış eylemi, dış dünyada açıkça tezahür eden, fışkıran, göze çarpan ve ani bir hareket ivmesine dönüşmüştür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekHarekete yön veren tutunma noktası, itici güç ve hedefe kilitlenme
رİnsan başıBilinçli bir yöneliş, öncelik, hareketin başladığı tepe noktası ve sevk edici irade
عGözAçığa çıkma, görünür kılınma, hedefin açıkça idrak edilmesi ve dışa taşma
سرعİradeli ve hedefe kilitlenmiş bir hamlenin dış dünyada açıkça görünür bir akışkanlık ve ivmeyle gerçekleşmesiKök, bilincin belirlediği yöne doğru hiçbir engele takılmadan, fışkırırcasına ve gözle görülür bir çabuklukla akıp gitme hareketini tasvir eder

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDolu su kabından veya kanaldan suyun coşkuyla ve kesintisiz akması; asma kütüğünden taze sürgünün hızla uzaması ve körpe filiz vermesi
Cahiliye şiiri kullanımıAmr b. Ma'dîkerib hızlı koşan, çevik ve soylu savaş atını tasvir ederken kökü kullanmıştır: حتى تروه كاشفا قناعه / تغدو به سلهبة سراعه
Erken Arapça kullanımİbn Ahmer el-Bâhilî, ömrün hızla tükenişini ve ölümden kaçmaya çalışan kişinin aceleciliğini anlatırken türevi kullanmıştır: ألا لا أرى هذا المسرع سابقا / ولا أحدا يرجو البقية باقيا

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça سرع kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle Kuzeybatı Sami grubunda dar bir alana sıkışmış veya arkaik kalmışken, Arap dilinin fonetik ve semantik yapısında en dinamik kinetik kavramlardan biri haline gelmiştir. Kökün Süryanice ve Aramicede seyrek rastlanan soydaş biçimleri, çoğunlukla bir yöne hızla meyletme veya telaş gösterme anlamlarını taşırken, klasik Arapçada kök bu dar anlamdan kurtularak hem fiziksel cisimlerin kesintisiz akışı hem de iradi kararların zaman kaybetmeden uygulanması sahasına genişlemiştir. Fonetik açıdan sürtünmeli diş sesi olan sîn ile boğaz patlamalı ayn harfi arasındaki rezonans, fiziksel direncin kırılmasını ve enerjinin bir anda dışarı fırlamasını aksettirir. Dolayısıyla kök, kaba bir telaştan ziyade, hedefe ulaşmadaki engelsizliği ve yüksek akış hızını temsil eden bir Sami semantik mirasına dayanır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسر ikili çekirdeğinden türemeSuyun süzülmesi, gizlice yol alması anlamındaki çekirdeğin, son harfin etkisiyle açık, somut ve görünür bir çevikliğe evrilmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve Aramice benzer sescil formlarKuzeybatı Sami dillerinde telaşlanma ve sarsılma gibi yan anlamlar taşırken Arapçada düzenli hız ve ivme kavramına oturmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği gösteren doğrudan kökdeş tespit edilememiştirVeri bulunamadı

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, HALOT.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سرعAnlamlıHız, çeviklik, ivmeBir işi veya hareketi gecikmeksizin, hafiflikle ve akıcı biçimde yerine getirmeHedef kök; Kur'an'da geçer
سعرAnlamlıAteş tutuşturmak, alevlendirmekAteşin parlaması, piyasa fiyatının yükselmesi ve delilik derecesinde coşkuOrtak harflerle enerjinin ve hareketin hızla yayılmasını içerir; Kur'an'da geçer
رسعAnlamlıEklemlerin gevşemesi, göz kapağı bozukluğuDiz veya bilek mafsallarının tutmayıp çözülmesi, gözün çapaklanıp yapışmasıHedef kökle zıt yönde hareket kaybı ve çözülme bildirir; Kur'an'da geçmez
رعسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn tarafından mühmel kabul edilmiş, dilde bağımsız kök yapısı kazanmamıştırKur'an'da geçmez
عسرAnlamlıZorluk, darlık, sıkıntıİşlerin sarpa sarması, geçimin daralması, hareketin önünde direnç oluşmasıHedef kökün pürüzsüz ve akıcı hızına zıt bir tıkanma bildirir; Kur'an'da geçer
عرسAnlamlıBağlanmak, konaklamak, düğünYolcunun geceleyin dinlenmek için durması, eşlerin bir araya gelmesiHarekete mola verme ve duraklama içerir; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سرعMerkezİvme, çeviklik ve akıcı hareketHedefe doğru zaman kaybetmeksizin, hafif ve kesintisiz bir intikalHızın bizzat eylemin doğasından veya kararlılıktan kaynaklanması
عجلKomşuVaktinden önce isteme ve sabırsızlıkسرع bilinçli ve düzenli hızı ifade ederken, عجل olgunlaşmamış bir işi aceleye getirmeyi ve zaafı bildirirSonucu vaktinden önce istemekten doğan telaş ve kontrol kaybı
سبقKomşuİleri geçme ve yarışta öne düşmeسرع hareketin iç temposunu gösterirken, سبق başkalarıyla kıyasta öne geçme neticesini vurgularBir mesafe veya mertebe mücadelesinde diğerlerini arkada bırakmak
بدرKomşuFırsatı kaçırmadan ansızın hamle yapmaسرع sürecin akıcılığını, بدر ise başlangıç anındaki ani davranışı belirtirBir duruma diğerlerinden önce ve beklenmedik anda el koymak
بطأZıtAğırdan alma, gecikme ve gevşeklikسرع kökünün tam zıddı olup hareketin yavaşlaması veya duraksamasıdırEylemin gereken sürede yapılmayıp sürüncemede bırakılması

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسرعHız, akıcılık, ivedilikBir eylemi zamanı daraltarak ve gecikmeye mahal vermeden tam bir hafiflikle tamamlamaKesin
LatinceCeleritas, properareÇabukluk, hızla ilerlemekCeleritas içsel çevikliği ve akışı karşılarken ilahi boyutun kuşatıcılığını tam vermezGüçlü
İngilizceSwiftness, hasten, accelerateHız, ivme kazanmak, çabuklaştırmakSwiftness pürüzsüz akışı verir; Kur'an'daki ahlaki yarışma vurgusunu aktarmak için ek bağlam gerekirGüçlü
AlmancaSchnelligkeit, eilenHızlılık, acele etmeksizin ivedilikSchnelligkeit mekanik hızı iyi karşılar fakat hayırda yarış boyutunu doğrudan taşımazGüçlü
FransızcaRapidité, s'empresserSürat, gayretle koşuşmakRapidité hareketin fiziki çabukluğunu, s'empresser ise niyet ve iştiyak boyutunu karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سَرِيعُ الْحِسَابِİlahi hesabın zamana muhtaç olmaksızın anında görülmesiBütün varlıkların amellerinin aynı anda ve gecikmesiz değerlendirilmesi bağlamında; Bakara 2:202, Âl-i İmrân 3:19, Mâide 5:4
سَرِيعُ الْعِقَابِCezanın veya azabın ötelenmeksizin ve kaçınılmaz biçimde inmesiİlahi adaletin suçlular üzerindeki hükmünü ertelemeksizin icra etmesi; A'râf 7:167, En'âm 6:165
يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِİyilik ve fazilet yarışında en önde olma gayretiSalih müminlerin ve peygamberlerin hayırlı işlere tereddütsüz atılmaları; Âl-i İmrân 3:114, Enbiyâ 21:90, Mü'minûn 23:61
يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ / الْإِثْمِGünah, nifak ve hıyanete hevesle ve süratle koşuşmaKalpleri inanmadığı halde inkara ve harama iştahla yönelenlerin psikolojisi; Âl-i İmrân 3:176, Mâide 5:52, Mâide 5:62
سِرَاعًاKabirlerden diriliş anında engelsiz ve hızlı çıkışKıyamet gününde çağrıcıya doğru şaşkınlık ve hızla koşan insanların fiziksel durumu; Kâf 50:44, Meâric 70:43
أَسْرَعُ مَكْرًا / أَسْرَعُ الْحَاسِبِينَİlahi plan ve tedbirin beşeri hileleri derhal hükümsüz kılmasıİnkarcıların kurduğu tuzakların ilahi takdir karşısında anında boşa çıkması; En'âm 6:62, Yûnus 10:21

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah'ın sıfatları ve hesabıAllah'ın aynı anda sonsuz sayıda varlığı hesaba çekmesinin zamansal bir ardışıklık gerektirip gerektirmediği meselesiZaman ve mekandan münezzeh, anlık ve mutlak ilahi ilim ile kudret
Fıkıhİbadetlerin ifasında acele etme (müsâraat)Namazı vaktin evvelinde kılmak, borcu geciktirmemek ve hayırları ertelememenin mendup veya vacip oluşuGeciktirmeyi (tesvîf) nehyeden ve mükellefiyeti derhal düşürmeyi amaçlayan ivedilik
TefsirMüsâraat ve isti'câl ayrımıسرع ile عجل kökleri arasındaki fark; hayırda yarışmanın emredilip dünyevi telaşın yerilmesiİradeli ve şuurla yapılan süratin övgüsü, kontrolsüz aceleciliğin yergisi
HadisCenazenin defni ve tevbeye yönelişCenazeyi bekletmeden kaldırma ve ölüm gelmeden önce salih amellere koşma tavsiyeleriFırsat penceresi kapanmadan ameli icra etme kararlılığı

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevbe ve kulluk bilinciTereddütsüz yönelişAmel vaktini kaçırmamakKulun ilahi çağrıyı duyduğu anda erteleme hastalığına düşmeden bağışlanmaya koşmasıKesin
İlmiProblem çözme ve idrakZihinsel çeviklikVeriyi anında işlemeDelilden neticeye intikal ederken zihnin gereksiz ara duraklara takılmaksızın sonuca varmasıGüçlü
SiyasiKriz yönetimi ve karar mekanizmasıİcrai süratTehditleri bertaraf etmeYönetimin iç veya dış tehditler karşısında bürokratik hantallığa düşmeden anında tedbir üretmesiGüçlü
İktisadiTicaret ve servet dolaşımıLikidite akışkanlığıTıkanıklığı önlemeSermayenin atıl kalmayıp piyasada süratle dönmesi, borç ve hakların derhal tasfiyesiGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHız vektörü ve reaksiyon kinetiğiBir parçacığın veya kimyasal sürecin birim zamanda katettiği yol ya da potansiyel enerjinin kinetik enerjiye dirençsizce dönüşüm oranıKesin
Beşeri bilimlerSosyal mobilite ve bürokratik akışkanlıkToplumsal taleplerin veya yasal süreçlerin engellerle karşılaşmadan kurumsal yapılar içinde hızla çözüme kavuşturulmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca fiziksel bir telaş, mekanik bir hız veya sabırsızca yapılan acelecilik düzeyine indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKök, sadece bedeni bir koşuşturmayı değil; ilahi adaletin gecikmesiz işleyişini, zihnin hakikate intikalini ve iradenin hayırda başkalarıyla yarışmasını kapsayan çok katmanlı bir kinetik düzlemi ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKök عجل köküyle özdeşleştirilirse, Kur'an'ın övdüğü ve emrettiği müsâraat (hayırlarda sürat) ilkesi kınanan acelecilik gibi algılanabilir; ayrıca Allah'ın sürat-i hisâbı beşeri bir hesaplama süreci sanılabilir

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın zaman ve amel ahlakını kuran temel kavramlardan biridir; insanın sonlu ömründe hayır üretme temposunu belirler ve Allah'ın evrene müdahalesindeki eşsiz sürati açıklar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi isim ve sıfatların açıklandığı ayetlerde, salih kulların karakter tasvirlerinde, münafıkların ve fasıkların fitneye koşuşunu anlatan uyarılarda ve ahiret diriliş sahnelerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini hayatın pasif bir tevekkül veya uyuşuk bir bekleyiş olduğu zannını yıkar; aksine imanın, şer odaklarının hızını aşan dinamik ve şuurlu bir hayır yarışı olduğunu gösterir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSuyun pürüzsüzce ve hızla akması, asma kütüğünden taze filizlerin fışkırırcasına sürgün vermesi.
  • Soyut anlamBir hedefe doğru içsel bir iştiyak ve kararlılıkla, zaman aralığını en aza indirerek pürüzsüz ve engelsiz biçimde intikal etme.
  • Sistematik karşılıkİlahi adaletin ve hesabın zamansal bir gecikmeye uğramaksızın icrası ile beşeri iradenin hayırda gecikmeksizin eyleme geçme ahlakı.
  • LaTeX modeliv=lim⁡Δt→0ΔxΔt=dxdt
  • LaTeX açıklamasıModelde x hedefe giden yolu veya ameli, t harcanan zamanı, Δt→0 ifadesi zaman gecikmesinin sıfıra yaklaşmasını yani ertelemenin (tesvîf) ortadan kalkmasını, v ise kökün özünü teşkil eden pürüzsüz ve engelsiz anlık hızı (sürati) temsil eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: س