شرق
ش - ر - ق
جذر- الورود: ١٧
- الآيات: ١٧
- الصيغ: ١٠
- المعاجم: ١٣
Güneşin doğduğu yerdir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Güneşin doğduğu yerdir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٩٠٥القاف والشين والراء معهما
ق ش ر، ش ق ر، ر ش ق، ش ر ق، ر ق ش، ق ر ش مستعملات قشر: القَشْرُ: سحفك القِشْرَ عن ذيه أي عن صاحبه.
والأقشَرُ: الذي اشتدت حمرته كأن بشرته متغيرة .
وحية قَشْراءُ، وشجرة قَشْراءُ أيضاً إذا كان بعضها قُشِرَ وبعضها لم يُقْشَرُ.
والقُشْرَة والقُشَرَةُ: مطرة تَقشِرُ الحصى عن وجه الأرض.
ومطرة قاشِرةٌ: ذات قِشْرةٍ.
والقاشُورُ: المشؤوم.
ويقال: قَشَرَهُم أي شأمهم قال:
اصببْ عليهم
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٠٧الشَرْقُ: المَشْرِقُ. والشَرْقُ: الشمسُ. يقال: طلع الشَرْقُ، ولا آتيك ما ذَرَّ شارِقٌ. والمَشْرِقانِ: مَشْرِقا الصَيف والشتاء. والمَشْرَقَةُ: موضع القُعود في الشمس، وفي أربع لغات: مَشْرُقَةٌ ومَشْرَقَةٌ، وشرْقَةٌ بفتح الشين ومِشْراقٌ. وتَشَرَّقْتُ: أي جلست فيه. وشَرَقَتِ الشمسُ تَشرُقُ شُروقاً وشَرْقَاً أيضاً، أي طلعتْ. وأَشْرَقَتْ، أي أضاءَتْ. وأَشْرَقَ الرجل، أي دخَل في شُروقِ الشمس. وأَشْرَقَ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٦٩٤ق ش ر
قشر ، قرش ، شرق ، رشق ، شقر ، رقش : مستعملات .
قشر : قال الليث : الْقَشْرُ : سَحْفُكَ الْقِشْرَ عن ذيه ، والأقْشَرُ الذي حُمْرَته كأن بشرته مُتَقشّرَةٌ .
قال : وحَيَّةٌ قَشراءُ ، وهي كأنها قَدْ قُشِرَ بعضُ سَلْخها وبعضٌ لمَّا ، والْقُشْرَةُ والْقَشَرَة لُغة وهي مطرةٌ شديدةٌ تقشِرُ الحصى عن الأرضِ ، ومطرةٌ قاشرةٌ ذاتُ قشرٍ ، قال : والْقِشْرَةُ أيضاً مصدرُ الْقَاشِرِ ، والْقاشُورُ هو المشؤومُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٤٬١٨٢(باب الشين والراء وما يثلثهما)
(شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق.
ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه.
(شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٩١- شرقت الشمس شروقا: طلعت، وقيل: لا أفعل ذلك ما ذر شارق (يقال: لا أفعل ذلك ما ذر شارق، وما در بارق.
ذر: طلع، ودر: سال بالمطر.
انظر: أساس البلاغة ص 234؛ والبصائر 3/311؛ والمجمل 2/527)، وأشرقت: أضاءت. قال الله: ﴿بالعشي والإشراق﴾ [ص/18] أي: وقت الإشراق.
والمشرق والمغرب إذا قيلا بالإفراد فإشارة إلى ناحيتي الشرق والغرب، وإذا قيلا بلفظ التثنية فإشارة إلى مطلعي ومغربي الشتاء والصيف، وإذا قيلا بلفظ الجمع
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٧٤ش ر ق
شرقت الشمس شروقاً: طلعت وأشرقت: أضاءت ويقال: طلع الشـرق والشـارق: للشمـس وتقول: لا أفعل ذلك ما ذرّ شارق وما درّ بارق.
وقعدوا في المشرقة وتشرقوا.
قال: ومـا العيـش إلا نومة وتشرق وتمر كأكبـاد الجـراد ومـاء ونظر إليّ من مشريق الباب وهو الشق الذي تقع فيه الشمس.
وشجرة شرقية: تطلع عليها الشمس من شروقها إلى نصف النهار.
وهو يسكن شرقيّ البلد وغربيّه وشرّق اللحم في الشمس
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٥٬٢٢٨شَرَقَت الشمسُ تَشْرُق شُروقاً وشَرْقاً: طلعت، واسم الموضع المَشْرِق، وكان القياس المَشْرَق ولكنه أحد ما ندر من هذا القبيل. وفي حديث ابن عباس: نهى عن الصلاة بعد الصبح حتى تشرق الشمس. يقال: شَرَقَت الشمسُ إذا طلعت، وأشْرَقَت إذا أضاءت، فإن أراد الطلوع فقد جاء في الحديث الآخر حتى تطلع الشمس، وإن أراد الإضاءة فقد ورد في حديث آخر: حتى ترتفع الشمس، والإضاءة مع الإرتفاع. وقوله تعالى: يا ليت بيني
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٩١* ش ر ق * * الشَّرْقُ المَشْرِقُ * وهو أيضا الشمس يُقال طلع الشرق و * المَشْرِقانِ * مشرقا الصيف والشتاء و * المَشْرُقَةُ * موضع القعود في الشمس بفتح الراء وضمها و * تَشَرَّقَ * جلس فيها وشَرَقَتِ * الشمس طلعت وبابه نصر ودخل و * أشْرَقَتْ * أضاءت وأشرق وجه الرجل أي أضاء وتلألأ حُسنا و * الشَّرَقُ * بفتحتين الشجا والغُصة وقد * شَرِقَ * من باب طرِب أي غص وفي الحديث { يؤخرون الصلاة إلى * شَرَقِ *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٤٬١٤٢الشرق: الشمس حين تشرق، ورواه عمرو عن أبيه، ورواه ثعلب عن ابن الأعرابى ويحرك عن ابن السكيت، يقال: طلعت الشرق، ولا يقال: غربت الشرق.
والشرق: إسفارها. و الشرق : حيث تشرق الشمس يقال: آتيك كل يوم طلعة شرقه، نقله ابن السكيت.
والشرق: الشق يقال: ما دخل شرق فمي شيء ، أي: شق فمي، نقله الزمخشري.
والشرق المشرق كما في الصحاح، وجمعه أشراق ، قال كثير عزة:
إذا ضربوا يوما بها الآل زينوا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢١٬٢٨٩شَرَقَتِ الشَّمْسُ
1 شَرَقَتِ الشَّمْسُ ذ , (S, M, Mgh, Msb, K,) aor. شَرُقَ , (S, M, Msb,) inf. n. شُرُوقٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and شَرْقٌ, (S, Msb,) The sun rose; (S, M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ أَشْرَقَت: (K:) the sun rose from the east; and in like manner one says of the moon, and of the stars: (M:) or the sun rose so that its light began to fall upon the earth and trees: (T and TA in art. ذر:)
شَرَقَتِ الشَّمْسُ 1 شَرَقَتِ الشَّمْسُ ذ , (S, M, Mgh, Msb, K,) aor. شَرُقَ , (S, M, Msb,) inf. n. شُرُوقٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and شَرْقٌ, (S, Msb,) The sun rose; (S, M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ أَشْرَقَت: (K:) the sun rose from the east; and in like manner one says of the moon, and of the stars: (M:) or the sun rose so that its light began to fall upon the earth and trees: (T and TA in art. ذر:) and ↓ اشرقت signifies, as distinguished from شَرَقَت, (S, M, Mgh, Msb,) or signifies also, (K, TA,) for both verbs are correctly expl. in the K as above, (TA,) it shone, or gave its light, (S, M, Mgh, Msb, K, TA,) and spread (M, TA) upon the earth, or ground: (TA:) or, as some say, شَرَقَت, and ↓ اشرقت are syn., (M, Msb,) as meaning it (the sun) shone: (M:) and شَرْقٌ [as inf. n. of the former verb] signifies the shining of the sun. (K.) ― -b2- And شَرَقَ النَّخْلُ, and ↓ اشرق, The palm-trees showed redness in their fruit: (M, K: *) or showed the colours of their dates. (AHn, M.) [See also شَرِقَ in what follows.] -A2- شَرَقَ الشَّاةَ, (S, O, Msb, K,) aor. شَرُقَ , (S, O, Msb,) inf. n. شَرْقٌ, He slit the ear of the sheep, or goat, (S, O, Msb, K,) in the manner expl. voce شَرْقَآءُ. (Msb.) ― -b2- And شَرَقَ الثَّمَرَةَ, (Az, K,) inf. n. شَرْقٌ, (IAmb, Az, TA,) He plucked the fruit: (Az, K, TA:) or cut it. (IAmb, Az, TA.) One says in crying بَاقِلَّآء [or beans], شَرْقُ الغَدَاةِ طَرِىٌّ The cutting of the morning, fresh! meaning what has been cut, and picked, in the morning. (IAmb, Az, TA.) -A3- شَرِقَ, [aor. شَرَقَ ,] inf. n. شَرَقٌ, It (a place) was, or became, bright by reason of the sun's shining upon it; as also ↓ اشرق; (M, TA;) [whence,] الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا ↓ وَأَشْرَقَتِ occurs in the Kur [xxxix. 69 as meaning And the earth shall shine with the light of its Lord]: (M:) [in other instances,] أَشْرَقَتِ الأَرْضُ means The earth was, or became, bright with the sunshine. (TA.) ― -b2- [Hence, perhaps, or, though not immediately, from what here next follows, some other applications of this verb, to denote redness.] ― -b3- شَرِقَ بِرِيقِهِ, (S, M, Msb, K,) and بِالمَآءِ, and the like, (M,) aor. شَرَقَ , (Msb,) inf. n. شَرَقٌ, (M, Msb,) He (a man, M, Msb) was, or became, choked with his spittle, (S, M, Msb, K,) and with water, &c. (M.) [And جَرِضَ and غَصَّ and شَجِىَ are sometimes used in the same sense in relation to spittle &c.] ― -b4- [Hence,] شَرِقَ الجُرْحُ بِالدَّمِ (assumed tropical:) The wound became [choked or] filled with blood. (Msb.) ― -b5- And شَرِقَ المَوْضِعُ بِأَهْلِهِ (tropical:) The place became [choked or] filled and straitened by its occupants. (TA.) ― -b6- And شَرِقَ الجَسَدُ بِالطِّيبِ (tropical:) [The body became choked in its pores with perfume]. (TA.) ― -b7- [And شَرِقَ الثَّوْبُ بِالجَادِىِّ (assumed tropical:) The garment, or piece of cloth, became glutted, or saturated, with the dye of saffron: see the part. n. شَرِقٌ.] ― -b8- And شَرِقَتْ عَيْنُهُ (tropical:) His eye became red [being surcharged with blood]; as also ↓ اِشْرَوْرَقَتٌ: (M, TA:) and so شَرِقَ الدَّمُ فِى عَيْنِهِ: (K, TA:) or this last signifies the blood appeared in his eye: (M:) and شَرِقَتْ بِالدَّمِ it (the eye) had the blood apparent in it, [as though it were choked therewith,] without its running from it. (TA.) ― -b9- And شَرِقَ لَوْنُهُ, inf. n. شَرَقٌ, (assumed tropical:) His colour, or complexion, became red, by reason of shame, or shame and confusion. (TA.) ― -b10- And [hence, app.,] شَرِقَ الشَّىْءُ, inf. n. as above, (assumed tropical:) The thing became intensely red, with blood, or with a beautiful red colour. (M, TA.) ― -b11- And also (assumed tropical:) The thing became mixed, commingled, or blended. (M, TA.) ― -b12- شَرِقَتِ الشَّمْسُ, inf. n. as above, means (tropical:) The sun had a duskiness blended with it, and it [app. the duskiness] then became little: (TA:) or it was near to setting: (M, K:) or became feeble in its light; (O, K;) app. from شَرِقٌ applied to flesh-meat as meaning “ red, having no grease, or gravy, ” and applied to a garment, or piece of cloth, as meaning “ red, that has become glutted, or saturated, (شَرِقَ,) with dye; ” because its colour, in the last part of the day, when it is setting, becomes red. (O.) ― -b13- The phrase يُؤَخِّرُونَ الصَّلَاةَ اـِلَى شَرَقِ المَوْتَى, (S, M, O, K, [in the CK, erroneously, شَرْقِ,]) occurring in a trad., (S, M, O,) in a saying of the Prophet, (O, K,) is expl. as meaning Who postpone, or defer, the prayer until there remains not, (S, M, O, K,) of the sun, (S,) or of the day, (M, O, K,) save as much as remains (S, M, O, K) of the life, (S,) or of the breath, (M, O, K, [but in the CK, نَفْسِ is put in the place of نَفَسِ,]) of the dying who is choked with his spittle: (S, M, O, K:) or the meaning is, until the sun is [but just] above the walls, and [diffusing its feeble light] among the graves (M, O, K *) as though it were a great expanse of water. (M, O.) AZ says, يُكْرَهُ الصَّلَاةُ بِشَرَقِ المَوْتَى means Prayer is disapproved when the sun becomes yellow: and فَعَلْتُ ذٰلِكَ بِشَرَقِ المَوْتَى I did that when the sun was becoming yellow. (TA.) -A4- شَرِقَتِ الشَّاةُ, (S, Msb, K,) aor. شَرَقَ , (Msb, K,) inf. n. شَرَقٌ, (S, Msb,) The sheep, or goat, had its ear slit (S, Msb, K) in the manner expl. voce شَرْقَآءُ. (Msb, K.)
شرّق 2 شرّق ذ , (TA,) inf. n. تَشْرِيقٌ, (S, O, K,) He took to the direction of the east, or place of sunrise: (S, O, K, TA:) he went to the east: he came to the east: (M, TA:) and he directed himself to the east. (TA.) ― -b2- And He prayed at sunrise: and hence, app., He performed the prayer of the festival of the sacrifice: (TA:) or this meaning is from شَرَقَتِ الشَّمْسُ. (Mgh: it is also mentioned in the M.) ― -b3- شرّقت الأَرْضُ, inf. n. as above, The land became affected with drought, and dryness of the earth, being [parched by the sun and] not reached by water: whence the term ↓ شَرَاقِىّ [q. v.] in the dial. of Egypt. (TA.) ― -b4- تَشْرِيقٌ also signifies The being beautiful, and [sunny or] s
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٣٨شَرَقَ
شَرَقَ U ( n. ac. شَرْق 1 , شُرُوْق 27 ),
a. Rose ( sun ).
b. ( n. ac. شَرْق 1 ), Docked, slit ( ear ).
c. Supped, sipped ( broth ).
شَرِقَ
شَرِقَ A ( n. ac. شَرَق 4 ),
a. Became red, reddened.
b. Was docked, slit ( ear ).
c. [ Bi ], Was choked, suffocated, stifled by.
شَرَّقَ
شَرَّقَ II ,
a. Went eastward; turned towards the east.
b. Had a bright, sunny face, complexion.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٨٬٢٩٢شَرَقَ - يَشْرُقُ - شَرْق - شَرْقيّ - شَرْقيّا - شَرْقِيَّة – مَشْرِق- مَشْرِقَيْن - مَشَارِق - أََشْرَقَ – يُشْرِقُ - إِشْرَاق - مُشْرِق - مُشْرِقِيْن
الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 06:03
شَرَقَ – يَشْرُقُ + الكائن أو المكان: يصبح الكائن أو المكان مضيئاً ومنوراً بعد أن كان معتماً: يستقبل الكائن أو المكان نوراً يأتيه من مصدر منير فيصده (يعكسه) عنه، فيبدو ويُرى أنه مضيء ومنور،
الصيغ(١٠)
- الْمَشْرِقِDoğuş(الْمَفْعِلِ)×٤
- الْمَشَارِقِDoğuşlar(الْمَفَاعِلِ)×٢
- الْمَشْرِقَيْنِİki doğuş(الْمَفْعِلَيْنِ)×٢
- الْمَشْرِقُDoğuş(الْمَفْعِلُ)×٢
- مُشْرِقِينَGündoğumuna ulaşanlar(مُفْعِلِينَ)×٢
- شَرْقِيًّاDoğu(فَعْلِيًّا)×١
- شَرْقِيَّةٍDoğulu(فَعْلِيَّةٍ)×١
- مَشَارِقَDoğuşlar(مَفَاعِلَ)×١
- وَأَشْرَقَتِVe gündoğumuna ulaştı(وَأَفْعَلَتِ)×١
- وَالْإِشْرَاقِVe gündoğumu(وَالْإِفْعَالِ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٢ (الإجمالي: ١٣٠)
- غرب
الآيات المشتركة: ١٠ · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
- زجج
الآيات المشتركة: ١ · Cam demektir
- ربب
الآيات المشتركة: ٨ · Ribve, tümsek demektir
- برك
الآيات المشتركة: ٢ · Birkan yanardağ demektir
- شكو
الآيات المشتركة: ١ · Abajur gibi
- درر
الآيات المشتركة: ١ · Dürre (dal) : Büyük parlak inci demektir
- كوكب
الآيات المشتركة: ١ · “Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir
- زيت
الآيات المشتركة: ١ · Zeytindir
- ضوأ
الآيات المشتركة: ١ · Aydınlattı
- بأس
الآيات المشتركة: ٢ · Bes besese dağınık taşlar demektir
- وجه
الآيات المشتركة: ٢ · Yüz demektir
- بهت
الآيات المشتركة: ١ · Mehd beşik demektir
الآيات التي ورد فيها(١٧)
لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ …
Doğuş
… وَأُمِيتُ قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ وَاللَّهُ …
Doğuş
قَالَ رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَمَا بَيْنَهُمَا إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ
Doğuş
رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَكِيلًا
Doğuş
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شرق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طلع, بزغ, سفر |
| Zıt Kök | غرب |
| Çekirdek Özet 1 | Işığın yarıp ortaya çıkması, güneşin doğması ve etrafı aydınlatması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nur ve tecellinin mekânı, varlığı ve ufku görünür kılıp aydınlatması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın karanlık ve kapalılıktan ilahi nizamın açıklığına ve görünürlüğüne intikali |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca salt coğrafi bir yön (doğu) olarak anlayıp ışıma, açılma ve aydınlanma boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شر | Yayılma, saçılma, yarılma ve parçaların etrafa dağılması; nitekim شرح (yarıp açmak), شرد (dağılıp kaçmak), شرع (yola açıkça girmek) köklerinde bu açılma ve yayılma görülür | ق | Boğazdan sıkışıp taşma veya ışığın keskin bir sınır boyunca ufku yarıp etrafa saçılması; yayılmanın aydınlanma ve kamaşma şeklinde yoğunlaşması |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Keskinlik, yararak açılma, karanlığı parçalama |
| ر | İnsan başı | Zirve, yükselme, ufkun en üst noktasına çıkma |
| ق | Ufuktaki güneş | Toplanma, sınır, ufuk çizgisinde doğan ışık dairesi |
| شرق | Diş, insan başı ve ufuktaki güneş | Işığın karanlık perdeyi keskin biçimde yırtarak ufuk çizgisinin üstünde yükselmesi ve etrafı aydınlatması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Güneşin doğuş anında etrafı kızıllaştırarak yarması, ışığın parlaması; etin boğazda kalarak tıkanması veya kanın kırmızı renkle yüzeye vurması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Adî b. Zeyd el-İbâdî boğazına su takılan kişinin durumunu anlatırken kökü tıkanma anlamında kullanmıştır: لو بِغَيْرِ الماءِ حَلْقِي شَرِقٌ / كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي |
| Erken Arapça kullanım | Cahiliye döneminde sabah güneşinin ilk ışıklarının dağa vurması için söylenen şu söz meşhurdur: أشرِقْ ثَبِير لكيما نُغير |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri genelinde شرق kökü, güneşin doğuşu, ışığın kızıllaşarak yayılması ve yön olarak doğu ekseninde morfolojik bir süreklilik sergiler. İbranicede serak kökü kızıllık, parlak kırmızı renk tonu ve özellikle şafak vaktinin kızıllığıyla ilgili semantik bir alan açarken; Süryanicede seraq ve sraq kökleri saçılma, boşalma veya sabah aydınlığının yayılması ekseninde izlenir. Arapçada kök bir yandan ışığın yarıp yükselmesi (şurûk), diğer yandan boğazda bir şeyin tıkanması (şerek) ve kırmızılık anlamlarını korumuştur. Bu durum, ilksel Sami semantik matrisinde ışığın ufukta kızıl bir hat çizerek belirmesi ile sıvı/kanın yoğunlaşıp boğazda veya yüzde kızıllık oluşturması arasındaki somut benzeşimden kaynaklanır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Güneşin doğuşu, kızıllaşma, etin güneşe serilmesi | Işığın doğup parlaması ile etin veya rengin kızıllaşması aynı kök mânada birleşir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice serak, Süryanice sraq | Şafak vaktinin kızıllığı, aydınlanma ve doğu yönü ortak miras olarak paylaşılır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda parıldama ve sabah vaktine dair kökler | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شرق | Anlamlı | Güneşin doğması, parlaması | Ufkun yarılarak ışıkla dolması ve aydınlanması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شقر | Anlamlı | Kırmızılık, sarımsı kızıllık | İnsan teninde veya atın tüyünde görülen parlak kırmızı ve sarı ton | Işığın rengiyle ortak çekirdek; Kur'an'da geçmez |
| رشق | Anlamlı | Ok atmak, süratle fırlatmak | Hareketin hedefe doğru düzgün ve keskin bir hızla yönelmesi | Işınların fırlatılmasıyla biçimsel paralellik; Kur'an'da geçmez |
| رقش | Anlamlı | Yazmak, nakışlamak, süslemek | Bir yüzeyin renk ve çizgilerle belirgin hale getirilmesi | Yüzeyin aydınlanıp desen kazanması; Kur'an'da geçmez |
| قشر | Anlamlı | Kabuğunu soymak, yüzmek | Üstteki örtüyü kaldırıp altındakini açığa çıkarmak | Örtüyü kaldırma boyutuyla ters çevrilmiş ilgi; Kur'an'da geçmez |
| قرش | Anlamlı | Toplamak, bir araya getirmek | Dağınık unsurları birleştirip kazanç sağlamak | Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شرق | Merkez | Doğuş, ışıma ve aydınlanma | Güneşin doğuşuyla birlikte yeryüzünün aydınlanıp görünürlük kazanması | Işığın yayılması ve yön |
| طلع | Komşu | Görünme ve yükselme | Bir nesnenin veya yıldızın ufkun altından yukarı doğru çıkışı | Yalnızca yükselme hareketi; aydınlatma vurgusu ikincildir |
| بزغ | Komşu | Yarılma ve ilk beliriş | Işığın karanlık tabakayı ilk defa delip uç vermesi | Doğuşun ilk anındaki keskin yarılma |
| سفر | Komşu | Açığa çıkma, parıldama | Karanlığın kalkıp yüzün veya sabahın tüm çıplaklığıyla görünmesi | Örtünün tamamen kalkması |
| غرب | Zıt | Batış, gizlenme, uzaklaşma | Işığın kaybolması, güneşin batması ve gözden kaybolup uzaklaşması | Işığın çekilip karanlığın basması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شرق | Doğuş, ışıma, doğu | Güneşin ufukta doğarak etrafı bizzat aydınlatması ve bu yön | Kesin |
| Latince | oriens, orientis | Doğu, yükselen güneş | Doğuş eylemini ve yönü karşılar; kızıllaşma nüansını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | sunrise, east, radiate | Gündoğumu, doğu, ışın saçmak | Mekân ve yönü verir; Arapçadaki yarıp aydınlatma bütünlüğünü tek kelimeyle karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | Morgenland, Ost, Aufgang | Sabah diyarı, doğu, yükseliş | Coğrafi yön ve doğuşu karşılar; nurani tecelli boyutunu içermez | Güçlü |
| Fransızca | levant, orient, aurore | Yükselen yer, doğu, şafak | Doğuş anını ve yönünü iyi verir; ışığın varlığı ihata etmesi zayıftır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَشْرِقِ / الْمَشَارِقِ | Güneşin doğduğu yön ve doğuş noktaları | Evrenin ilahi kudretle kuşatıldığı bağlamlar; Bakara 2:115, Sâffât 37:5 |
| الْمَشْرِقَيْنِ | İki doğuş yeri (yaz ve kış doğuşu) | Kozmik intizam ve mevsimsel döngü bağlamı; Rahmân 55:17, Zuhruf 43:38 |
| مُشْرِقِينَ | Gündoğumu vaktine girenler | Azabın veya takibin sabah vaktinde vuku bulması; Hicr 15:73, Şuarâ 26:60 |
| وَأَشْرَقَتِ | Aydınlandı, parıldadı | Kıyamet günü yeryüzünün Rabbinin nuruyla nurlanması; Zümer 39:69 |
| شَرْقِيًّا / شَرْقِيَّةٍ | Doğu cihetinde olan | Mekânsal yönelim ve ağacın konumu; Meryem 19:16, Nûr 24:35 |
| وَالْإِشْرَاقِ | Güneşin yükselip etrafı aydınlattığı vakit | Dağların ve kuşların tesbihe katıldığı kuşluk/aydınlık vakti; Sâd 38:18 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve ilahi nur | Zümer 39:69 ayetinde yeryüzünün Rabbinin nuruyla aydınlanmasının tevili | Işığın maddi değil tecelli ve adalet nuru olması |
| Fıkıh | Namaz vakitleri ve kurban | Güneş doğduktan sonra kerahet vaktinin çıkması ve teşrik günleri | İbadetlerin vaktini tayin eden astronomik doğuş ve et kurutma günleri |
| Tefsir | Kozmolojik ve hidayet ayetleri | Mağrib ve maşrık ifadelerinin tekil, tesniye ve cemi gelmesindeki hikmetler | Mevsimsel dönenceler, ufuklar ve hakikatin doğuş mekânları |
| Hadis | Sabah namazı sonrası ve kerahet | Güneş doğarken namaz kılmanın yasaklanması ve işrak namazı fazileti | Güneşin yükselmesiyle başlayan aydınlanma periyodu |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık nizamı ve ibadet | Hidayet ve tecelli ufku | İbadet yönünü belirleme, hakikatin karanlığı delip parlaması | İlahi tecelli varlığı aydınlatır, yön ve bilinç kazandırır | Kesin |
| İlmi | Kozmoloji ve astronomi | Meridyenler ve mevsim döngüleri | Zamanın ve mekânın matematiksel olarak tespiti | Güneşin doğuş açılarından hareketle takvim ve coğrafi yönler kurulur | Kesin |
| Siyasi | Hükümranlık ve evrensellik | Doğu-batı aksında küresel otorite | İktidarın sınırlarını ve ilahi mülkün kapsayıcılığını gösterme | Allah'ın mülkünün doğudan batıya tüm ufukları ihata etmesi esastır | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve mesai | Günün başlangıcı ve bereket | Çalışma vaktinin başlaması, nimetin kurutulup saklanması (teşrik) | Doğuş ile üretim faaliyeti canlanır, teşrik ile gıda muhafaza edilir | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Elektromanyetik ışıma ve dalga yayılımı | Bir enerji kaynağından çıkan ışınların homojen biçimde çevreye yayılarak karanlık alanı görünür kılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Aydınlanma ve kolektif bilinç inşası | Toplumsal kapalılık ve cehalet döneminin yeni bir fikir veya ilahi vahiy ile aydınlanarak görünürlük kazanması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece pusuladaki coğrafi bir yön (doğu) veya salt jeopolitik bir blok (Şark) olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece bir cihet değil; varlığın aydınlanması, ilahi nur ile görünür hale gelmesi ve kozmik nizamın doğuş döngüleridir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zümer 39:69 ve Nûr 24:35 gibi ayetlerdeki ontolojik ve nurani derinlik kaybolur; metin kuru bir coğrafya veya saat tasvirine indirgenir |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın mülk, tecelli ve hidayet tasavvurunda ışığın ve yönün ilahi tasarrufa bağlılığını gösterir; âlemin karanlıkta kalmayıp nurla açıldığını açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhidin ve rububiyetin delillendirildiği kozmolojik ayetlerde (Bakara 2:258, Sâffât 37:5) ve kıyamet tasvirlerinde (Zümer 39:69). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Doğu ve batının mutlak bağımsız güçler olduğu vehmini kırar; her iki ufkun da tek bir Rabbin tasarrufunda olduğunu ve ışığın hakiki kaynağını bildirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamGüneşin ufuk çizgisini kızıllaştırarak yarıp yükselmesi, ışığın çevreye yayılarak nesneleri aydınlatması ve belirgin kılması.
- Soyut anlamİlahi nur ve bilginin varlığı kuşatarak cehalet, kapalılık ve belirsizlik karanlığını ortadan kaldırması; görünürlük ve istikamet kazandırması.
- Sistematik karşılıkBir merkezden yayılan ışınların tüm koordinat düzlemini aydınlatıp karanlık noktaları aydınlık uzaya dahil etmesi süreci.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde karanlık ve kapalı durumdaki başlangıç uzayını temsil eder. ışık ve doğuş kaynağını, bu kaynaktan çıkan indisli ışıma ve aydınlanma akılarını gösterir. Zaman parametresi anında aydınlanan uzay haline gelir. İkinci kısımda ise zaman kemal anı olan 'ya ulaştığında, aydınlanmamış karanlık bölge dışındaki alanın ölçüsü sıfıra yaklaşır; yani varlık bütünüyle nur ve görünürlük kazanır.